Part

   1 Aut  |      piszącego pociechą, a częstokroć i jedyną za pracę nagrodą,
   2 Aut  |          sobie życzliwość czytelników i w sercach ich przyjazne
   3 Aut  |               Tej pociechy doświadcza i tą nagrodą szczyci się autor
   4 Aut  |              nad książkami, swawoliła i pierwszych trosk o przyszłość
   5 Aut  |               jako echo dni minionych i jako zwiastuna dni spodziewanych.
   6 Aut  |      wyglądała, gdy Hurków, Hurkowych i Apuchtinów jeszcze nie było;
   7 Aut  |             ukazywał budząc w sercach i umysłach dręczący niepokój.
   8 Aut  |           umysłach dręczący niepokój. I bywały chwile, gdy w dusze
   9 Aut  |           rusyfikatorów, katów dzieci i młodzieży, wampirów już
  10 Aut  |              już nie tylko krew, lecz i dusze z ofiar swych wypijających,
  11 Aut  |            zmora cięży nad nami.~Jest i ów Jastrebow ofiarą - i
  12 Aut  |               i ów Jastrebow ofiarą - i ginie śmiercią niemal samobójczą,
  13 Aut  |    politowanie.~Mówiąc o swej książce i jej losach, nie mogę przemilczeć
  14 Aut  |              Gorski. Moją wizję ludzi i spraw dawno zamarłych ucieleśnił
  15 Aut  |              Do takiego wmyślenia się i wczucia w cudzą duszę zdolni
  16 ZeSt |               kufra dzieci wyciągnęły i ojcu przyniosły kołnierz
  17 ZeSt |               potem westchnął głęboko i rzekł drżącym głosem:~-
  18 ZeSt |              znamy wszystkie: rządowe i prywatne.~- Nie noszą dziś -
  19 ZeSt |     dzisiejszych tym, że były miękkie i dawały się najrozmaiciej
  20 ZeSt |        tatusiu!... Zaraz byśmy siedli i słuchali...~- No, to wam
  21 ZeSt |             napiszę.~...Z tej rozmowy i z dotrzymanego przez ojca
  22 I    |                                       I. Dzwonek szkolny~- Dendele!...
  23 I    |            Świadczą o tym migające tu i owdzie w oknach blade płomyki
  24 I    |               książki, jabłka, kajety i obwarzanki, "przepowiadając"
  25 I    |           polską, deklamację łacińską i geografię.~- Dendele!...
  26 I    |              na opieszałych z gniewem i niecierpliwością; to znów
  27 I    |               kierunkach, z koszykami i bez koszyków, boso i w przydeptanych
  28 I    |        koszykami i bez koszyków, boso i w przydeptanych pantoflach,
  29 I    |          wielka rzecz! Może zaczekać. I tak Judkowa jeszcze nie
  30 I    |             wreszcie jakby przełamana i w dół spadająca kolumna
  31 I    |                oraz "chał", "makagig" i słodkich "mac", cynamonem.
  32 I    |       odpoczynku dzwonek z nową siłą, i z wyraźną już złością krzyczy
  33 I    |            jak człowiek, który głośno i namiętnie spierając się,
  34 I    |               granatowych. Z kamienic i kamieniczek, z drewnianych
  35 I    |          trzymających wybiegają malcy i wyrostki. Podążają w jedną
  36 I    |               wiodące razem do szkoły i do klasztoru.~Mają tylko
  37 I    |         nerwowy, biega szybko w prawo i lewo, na górę i na dół,
  38 I    |               w prawo i lewo, na górę i na dół, do wszystkich klas
  39 I    |          bocznym wejściem do kościoła i skupiła się w prawidłowych
  40 I    |              się jeszcze resztki nocy i snu. ,,Nowozaciężnym" pierwszoklasistom,
  41 I    |             góry akord organowy - noc i sen pierzchają pokonane.~
  42 I    |         rozkładają hałaśliwie książki i kajety. Każda klasa zmienia
  43 I    |                  Zaraz potem, na dole i na górze, spoza drzwi zamkniętych
  44 I    |                prócz świąt, "galówek" i ferii, miewa jeszcze we
  45 I    |                miewa jeszcze we środy i w soboty. W te dni dzieci
  46 I    |         gnuśnego lenistwa do modlitwy i nauki, dwóch największych
  47 I    |           kilkudziesięciu laty budził i do rzeczywistości przywoływał
  48 I    |                   Kto wie, czy rześki i skoczny rytm tego dzwonka
  49 I    |           uszów księdza Piotra Skargi i księdza Jakuba Wujka, którzy
  50 I    |             długie chwile przemodlili i przemyśleli?...~To pewne,
  51 I    |               w miejscu, prostują się i szyję wyciągają niby wierzchowiec
  52 I    |               nam złą notę postawi...~I pomarszczone ich twarze
  53 I    |               jej ojcowie, dziadkowie i pradziadkowie słuchają dzwonka
  54 I    |          starego, dobrego przyjaciela i ochmistrza.~Kto urodził
  55 I    |              urodził się w miasteczku i kto w nim umiera, temu jest
  56 I    |              Narwią szarzeją, bieleją i złoceniami migocą krzyże
  57 I    |              złoceniami migocą krzyże i kamienie nagrobne - dreszcz
  58 II   |               głupi! Stoi przed klasą i o klasę pyta! ~Przy tych
  59 II   |          niecały młodszego od siebie, i otworzywszy drzwi, wpycha
  60 II   |           pełnej wrzasku, tupania nóg i nieopisanego zamętu. Ten
  61 II   |            podłogę, oraz zbyt długimi i zbyt szerokimi "na wyrost"
  62 II   |           wysypuje się trochę książek i wielka ilość "prowiantu"...~
  63 II   |             chłopców wybucha śmiechem i krzykiem. Malec podnosi
  64 II   |            się pokornie.~Nowe śmiechy i krzyki.~Tamten pomaga mu
  65 II   |              skierowywa go pod ścianę i pcha przed sobą w stronę
  66 II   |       objaśnia, gdzie się chowa tekę, i przykazuje najsurowiej,
  67 II   |             inspektor, wstać, milczeć i słuchać.~- Dziękuję panu... -
  68 II   |           państwa. Wszyscyśmy koledzy i kwita! Mów do mnie po prostu:
  69 II   |                wydobywa bułkę z serem i zaczyna spokojnie zajadać
  70 II   |             wodząc oczyma po ścianach i suficie. Towarzysze zdają
  71 II   |           nazwał dwukrotnie "głupcem" i "knotem", i dla którego
  72 II   |      dwukrotnie "głupcem" i "knotem", i dla którego uczuwa nadzwyczajną
  73 II   |             Wreszcie porzuca wszystko i przyskoczywszy do najbliższego
  74 II   |             Każdy z nich z wyższością i lekceważeniem patrzy na "
  75 II   |               ciągłe, stałe przypływy i odpływy. Przy końcu każdego
  76 II   |     kancelariach instytucyj rządowych i prywatnych, na wsiach własnych
  77 II   |           ubytek z nadpłatą. Z miasta i ze wsi, z domów urzędniczych
  78 II   |             wsi, z domów urzędniczych i rzemieślniczych, z dworów,
  79 II   |             konstelacje gwiazd, słońc i księżyców), z wyrazem twarzy
  80 II   |            Zanim inspektor wyszarpnie i do kieszeni schować każe
  81 II   |      obchodzić się porządnie z piórem i atramentem. Ale "wolontariusze",
  82 II   |               wykładem, przeciąga się i na cały głos ziewa. Trzeci
  83 II   |              położył głowę na książce i zasnął. Czwarty wytknął
  84 II   |             Czwarty wytknął dwa palce i z całą szczerością zwierza
  85 II   |               Jakaś masa bezkształtna i bezkarna, której, zda się,
  86 II   |        niespokojne, biegające w prawo i lewo, jak u myszy schwytanej
  87 II   |           piersi w tył cofnięte, ręce i nogi w ciągłych podrygach...
  88 II   |          Trzeba by geniuszu Napoleona I, żeby z tej "ruchawki" utworzyć
  89 II   |               zaczyna z wolna stygnąć i płynny, iskrami sypiący
  90 II   |             fajerwerkowe zdarzają się i później niekiedy, ale już
  91 II   |                który płynie z wysoka, i widzi swego protektora,
  92 II   |             ucho najbliższemu koledze i zeskoczywszy daje nurka
  93 II   |              Sama postać zwierzchnika i wyraz jego twarzy wzbudzają
  94 II   |      obowiązek... obowiązek... Piękne i wzniosłe słowo! ale żeby
  95 II   |             środku klasy rozciągnięto i pozwolono kulawemu Szymonowi
  96 II   |               jeszcze małe, delikatne i nie przywykło"...~O dziesiątej
  97 II   |             się raz jeszcze inspektor i każe "knotom" iść do domu,
  98 II   |       prztyczki, "gruszki stolarskie" i uszczypnięcia - ktoś pociąga
  99 II   |            siły za połę...~Ogląda się i spostrzega Piotrusia.~-
 100 II   |             pełną zarazem uprzejmości i zakłopotania.~- Co nie mam
 101 II   |         zgadza się wyniośle Kozłowski i szybko odchodzi.~Ale niebawem
 102 II   |              flegmatyczną rezygnacją.~I przełożywszy tekę z jednej
 103 II   |          potem biegnie za spłoszonymi i pędzi je Przed sobą, dopóki
 104 II   |             klasztornego.~O Piotrusiu i jego orzechach zupełnie
 105 II   |           jabłek, śliwek, pestek dyni i ziarn słonecznikowych (kupować
 106 II   |              tymczasem nie chce - no, i nie ma za co); w innym jeszcze,
 107 II   |       postraszyć żydowskiego bachórka i ucieszyć się, widząc, jak
 108 II   |           nożynami...~Nie wiadomo jak i kiedy znalazł się na moście
 109 II   |             kilku kroków po uliczkach i zaułkach miasteczka...~Na
 110 II   |              mówi, na wodę patrząc. - I tak wiem, że mi nie dasz!...~-
 111 II   |               dasz?~- Co nie mam dać! I orzechów dołożę.~Oczy Kozłowskiego
 112 II   |            uśmiechnięty, rozrzewniony i oblizujący się, wpatruje
 113 II   |               za ręce, potem za szyję i głośno, serdecznie się całują.~-
 114 II   |         Kozłowski. Znów się całują.~- I trociczek! Ponawiają uściski.~-
 115 II   |       trociczek! Ponawiają uściski.~- I wiesz co? - oświadcza na
 116 III  |             nazywać się tak nie może. I w istocie, nazwisko chłopca,
 117 III  |               szkole takich, niekiedy i starszych, wychowańców.
 118 III  |           siadających im na ramionach i plecach) - potem jednak
 119 III  |           wywalczyć nie tylko nagrody i pochwały, ale nawet promocji,
 120 III  |                kują" po całych dniach i nocach, nie wiedzą, co zabawa
 121 III  |         nocach, nie wiedzą, co zabawa i odpoczynek, i w końcu wyrastają
 122 III  |               co zabawa i odpoczynek, i w końcu wyrastają na dzielnych
 123 III  |           Siedział na ostatniej ławce i kuł a kuł. Pomimo "kucia"
 124 III  |               Po wakacjach przyjechał i jako drugoroczny pierwszoklasista
 125 III  |            sypał się coraz gęściejszy i twardszy.~Na Boże Narodzenie
 126 III  |         Narodzenie pojechał do domu - i już nie powrócił.~- Co się
 127 III  |               lekcję w dobrym humorze i zabrawszy się do czytania
 128 III  |             zapanować nad ciekawością i niepokojem.~- Nieszczęście!~-
 129 III  |            dać sobie nie mogąc, wziął i...~- I co? I co?... Niech
 130 III  |               nie mogąc, wziął i...~- I co? I co?... Niech pan prosor
 131 III  |             mogąc, wziął i...~- I co? I co?... Niech pan prosor
 132 III  |               rudą perukę wytarł...~- I... ożenił go! - poważnie
 133 III  |        Chłopcy otworzyli szeroko oczy i usta, nie wiedząc, co o
 134 III  |            tym sądzić. Byli zdziwieni i jakby przelękli. Wyobrażali
 135 III  |          żeńskiej, taką jak ich matki i babcie, i uczuwali żal nad
 136 III  |               jak ich matki i babcie, i uczuwali żal nad jego losem. "
 137 III  |           Profesor Luceński dostrzegł i zapamiętał wywołane przez
 138 III  |            szkolnym.~Profesor układał i wymawiać kazał zdania dziwaczne,
 139 III  |         dwuklasową pensję dla panien. I on jednak niezupełnie zadawalał
 140 III  |            rozmachem uniósł ją w górę i... I spokojnie położył na
 141 III  |       rozmachem uniósł ją w górę i... I spokojnie położył na stoliku
 142 III  |             na stoliku obok kałamarza i piasecznicy.~Szeroka wygolona
 143 III  |               pudełeczko, otworzył je i Szabuńskiemu podsunął.~-
 144 III  |         dobrotliwie wyrzekł - zażyjże i ty!... Dobra, parole!...
 145 III  |               do wymawiania dyftongów i spółgłosek nosowych...~Szabuński
 146 III  |              tabaki, znów się ukłonił i czterokrotnie, raz po razu,
 147 III  |          wymawiać dobrze dyftongów an i en, tabaką częstować go
 148 III  |               Parole! wyrzucę z klasy i napiszę do ojca, żeby go...
 149 III  |             rękę.~Jest wprawdzie duży i gruby, ale brak mu zupełnie
 150 III  |               zawsze ostatnimi osłami i poza trzecią klasę nigdy
 151 III  |            bywa zwykle utrata apetytu i znaczne schudnięcie. Nawróconym
 152 III  |              oślą ławkę" zalewającego i uczniowie z pierwszych rzędów
 153 III  |              raz, dwa.~Jest muzykalny i towarzyski. Poza szkołą
 154 III  |           wielką miłością dla Polaków i co dziwniejsze miłości tej
 155 III  |            milczał, żuł chleb razowy, i patrzył przez okno na liście
 156 III  |            zwiniętą przyłożył do ucha i powtarzał przeciągle:~-
 157 III  |                 wreszcie oczy spuścił i rzekł:~- Zabacułem...~-
 158 III  |               wyprężył się jak struna i cienkim głosem zaraportował:~-
 159 III  |               tamten nie dosłyszawszy i przestępując z nogi na nogę,
 160 III  |               z siebie ostatnie słowo i dodawszy jeszcze dla nacisku
 161 III  |             profesor, pełen oburzenia i wstrętu, odwrócił się od
 162 III  |           kieszeni nową pajdę razowca i zabrał się spokojnie do
 163 III  |             szyderczego, w jednym zaś i drugim wypadku zasługują
 164 III  |   Księżopolczyk musiał przerwać naukę i do łóżka się położyć.~Ojciec
 165 III  |         Chłopiec chorował całą wiosnę i pół lata i zdrowia odzyskać
 166 III  |       chorował całą wiosnę i pół lata i zdrowia odzyskać nie mógł.~
 167 IV   |            profesorze.~On to przynosi i odnosi wielki dziennik klasowy;
 168 IV   |            wszystkich ustach w szkole i na wielu ustach poza szkołą.
 169 IV   |          ucznia pytają w domu rodzice i znajomi:~- Kto u was jest
 170 IV   |              a zwierzchnością szkolną i gdy jest zręczny, może służyć
 171 IV   |             na dziennik lub katalożek i podchwyciwszy drogocenną
 172 IV   |             Są tacy, co znając wpływy i wysokie stosunki prymusa,
 173 IV   |              być prymusem. Przyjemnie i zaszczytnie, ale tylko wówczas,
 174 IV   |          boczne, kręte, którymi nawet i na to miejsce wcisnąć się
 175 IV   |              że w lot wszystko chwyta i łatwo, logicznie wypowiada.
 176 IV   |         zupełnie naturalny, zasłużony i przez wszystkich przewidywany.
 177 IV   |             stała się jeszcze bledszą i chłodniejszą; wąskie usta
 178 IV   |               koleżeńskiej miłości...~I nigdy też podobno nie wyszło...~
 179 IV   |          lekko za sterczącą czuprynkę i rzekł tonem ostrzegawczym:~-
 180 IV   |               Było to tym dziwniejsze i tym bardziej niepokojące,
 181 IV   |               geografię.~Jednocześnie i milczący inspektor dziwnym,
 182 IV   |          inspektor dziwnym, badawczym i podejrzliwym wzrokiem w
 183 IV   |             zdolności, pilny przy tym i punktualny, przeświadczony
 184 IV   |            jak w prawidłach "palanta" i "ekstry" - chłopiec, słowem,
 185 IV   |          chłopiec, słowem, do różańca i do tańca.~Pod tym względem
 186 IV   |              zimny, z jasnymi włosami i oczyma, z głosem piskliwym,
 187 IV   |             wówczas ta polka w modzie i Sprężycki znakomicie wykonywał
 188 IV   |    wieczorkach tańcujących u rodziców i znajomych. Przed kolegami
 189 IV   |           najpocieszniej fikał nogami i rękami, ktoś drzwi po cichu
 190 IV   |               drzwi po cichu otworzył i cofnął się, w progu zaś
 191 IV   |          widok wszystko nagle ucichło i jakby skamieniało. Sprężycki,
 192 IV   |         prymusa - potem głową pokiwał i odszedł.~Nazajutrz Sprężycki
 193 IV   |        aresztu!...~Pogroził wszystkim i wyszedł, drzwiami trzasnąwszy.~
 194 IV   |               dwunastej na małe grupy i w pustych klasach pozamykano.~
 195 IV   |            natychmiast wszyscy milkli i rozchodzili się. On zaś,
 196 IV   |               co się w kółkach mówiło i działo.~Ślimacki był synem
 197 IV   |               istniało pomiędzy ojcem i synem - zwiększone tym jeszcze,
 198 IV   |   wyraźniejszy niż zwykle uśmieszek - i na tym wszystko się kończyło.~
 199 IV   |             niedozwolonych po mieście i za miastem...~Na poczekaniu
 200 IV   |          składano sąd, ferowano wyrok i poddawano go natychmiastowej
 201 IV   |             ciotki) profesor Luceński i przejednał zawziętego nań
 202 IV   |           lizusy w skórę brali~Za nas i za was!~Piosenka była śpiewana
 203 IV   |            Lizusów wygarbujemy~Za nas i za was!~Nie były to czcze
 204 IV   |             losu, w obecności ich mam i cioć, wręczono nagrody i
 205 IV   |              i cioć, wręczono nagrody i listy pochwalne. Nie obyło
 206 IV   |         sposobności bez łkań głośnych i stłumionych. Płakali jedni
 207 IV   |          jedni z radości, inni z żalu i zawiści.~Matka Ślimackiego
 208 IV   |             popsuło to wszakże humoru i zadowolenia Ślimakowi. Wystarczyło
 209 IV   |              z przestrachem uciekają.~I to wszakże nie zamąciło
 210 IV   |               twarzą jak zawsze bladą i zimną, ale z głową podniesioną
 211 IV   |       Śpiewali chórem Vacationes cras i potrząsali groźnie prętami
 212 IV   |          Tknięty przeczuciem zawrócił i chciał rej terować, ale
 213 IV   |           śpiewający tęż samą piosnkę i zaopatrzony w tęż samą broń.
 214 IV   |        przytomność umysłu, ale trwoga i spryt wrodzony przyszły
 215 IV   |           Powziął nagle postanowienie i z bystrością szybkobiega
 216 IV   |          został rozciągnięty na ziemi i sromotnie obity.~Każdemu
 217 IV   |             bardzo długa... Ale nawet i w tym trudnym położeniu
 218 IV   |          wielkim dyplomatą. Choć bity i poniewierany, nie krzyczał,
 219 IV   |            głośno pomocy. Zaciął zęby i tylko jęczał głucho, a czasem
 220 IV   |            wszyscy w las!"... "Za nas i za was!"...~Ostatni wynurzył
 221 IV   |             brzegami, obciągał mundur i spodeńki, prostował zgniecione
 222 IV   |             szedł już do domu sztywny i pewny siebie, z twarzą zimną
 223 IV   |          pewny siebie, z twarzą zimną i pozornie spokojną - ale
 224 IV   |             szkoły pułtuskiej odebrał i przeniósł do gimnazjum gubernialnego.
 225 IV   |          gimnazjum, potem uniwersytet i - "zrobił karierę". Dobrze
 226 IV   |             humor ma zawsze pogodny - i tylko na wspomnienie o szkole
 227 IV   |       wspomnienie o szkole w Pułtusku i o którym z tamtejszych kolegów
 228 IV   |     tamtejszych kolegów zachmurza się i rozmowę czym prędzej na
 229 V    |       rozlazły wyrostek, z dużą głową i kędzierzawymi włosami, w
 230 V    |            się dostawać dobre stopnie i - dostawał je. Niewiele
 231 V    |           wykuwał doskonale na pamięć i wypowiadał nauczycielowi
 232 V    |               wymawiając ją przez nos i ponad wszelką miarę przeciągając.~
 233 V    |                 On w głowę się drapał i usta szeroko otwierał.~-
 234 V    |       pierwsze rymy składał, a Skarga i Wujek z kazalnicy przemawiali.~
 235 V    |               stolarza, syn urzędnika i syn obywatela ziemskiego
 236 V    |         jednych prawach, całowali się i czubili bez żadnych wyróżnień.~
 237 V    |           stołu, kanapy, dwóch foteli i sześciu krzeseł, mieściła
 238 V    |         najdokładniej, mocno sklejona i pokryta błyszczącą politurą.~
 239 V    |              w równym stopniu dziełem i twórcą. W nowym też, ponętnym
 240 V    |              księdzem?~- A... chce.~- I ty zgadzasz się na to?~-
 241 V    |         lukrecję smażyć, robić pomadę i maść na odciski?~- A...
 242 V    |               przyszedł drugiego dnia i trzeciego. Rozeszła się
 243 V    |           może śmiertelnie.~Sprężycki i Kozłowski postanowili odwiedzić
 244 V    |              od siebie dwa mieszkania i dwa warsztaty. Po prawej
 245 V    |              się w sieni; najśmielszy i najryzykowniejszy Sprężycki
 246 V    |                stosy wiórów na środku i po kątach - wszystko tworzyło
 247 V    |              głowie - krzyknął głośno i wybiegł pędem do sieni.~
 248 V    |            leży... Ledwie się rusza - i tak jęczy, jęczy!...~Chłopcy
 249 V    |              Kozioł. A że był sprytny i trzeźwo patrzył na rzeczy,
 250 V    |    postanowili jednozgodnie: zawrócić i na własne oczy sprawdzić,
 251 V    |     powiedział Sprężycki.~Trzęśli się i zębami szczękali ze strachu -
 252 V    |          odemknęli drzwi od warsztatu i do środka zajrzeli. Nie
 253 V    |            przyjaźnie...~Ale ten ruch i to skinienie jeszcze bardziej
 254 V    |              się wszyscy jak galareta i starali umieścić się w ten
 255 V    |             wszystko... a... opowiem.~I siadłszy na "śmiertelnej
 256 V    |          szybkością drapnęli do sieni i przepychając się, przewracając,
 257 V    |              Nie przestraszyli go się i nie uciekli przed nim. W
 258 V    |               się inaczej: naturalnie i prawie wesoło.~Wojtuś nie
 259 V    |         krzyczeli razem, tarmosząc go i szczypiąc, tak ich paliła
 260 V    |          zapchane ciastem, serdelkami i owocami, wszystko im wytłumaczył.~
 261 V    |           gotowych. Największa z nich i najszersza - tak wielka
 262 V    |               najszersza - tak wielka i szeroka, że dotąd jeszcze
 263 V    |        warsztatowej jeden mały pokoik i mniejsza jeszcze kuchenka -
 264 V    |          służył za sypialnię rodzicom i pięciorgu drobnych dzieci.
 265 V    |            razem z czeladnikami obiad i wieczerzę; tu również, po
 266 V    |                Wojtuś odrabiał lekcje i sypiał. A że na łóżko miejsca
 267 V    |             się to zupełnie naturalne i zrozumieć nie mógł, dlaczego
 268 VI   |               okazało się przecie, że i jej nawet nie ma na stanowisku.~
 269 VI   |          akrobatów skacze przez ławki i usiłuje chodzić na rękach,
 270 VI   |               zachowuje się spokojnie i przyzwoicie.~Podzielili
 271 VI   |          rumianą, nadzwyczaj spokojną i prawdziwie wypogodzoną twarzą -
 272 VI   |            nadzwyczajnymi "figlasami" i "wykrętasami" zdobne inicjały
 273 VI   |           przyjaźń Welinowicza zdobyć i utrzymać.~Drugie jest trudniejsze
 274 VI   |         wypisane, a raczej wyrysowane i wymalowane tak pięknie,
 275 VI   |             ze wzorów kaligraficznych i rysunkowych. Umieszczone
 276 VI   |              Umieszczone pod nim imię i nazwisko wyglądały nieco
 277 VI   |              dnia, w którym Sprężycki i Welinowicz, doówczas przyjaciele
 278 VI   |          Ćwiczeniach polskich" kolegi i po wysztychowaniu rondem
 279 VI   |           musi wszystko robić, a więc i pisać - genialnie!~- Jednak
 280 VI   |                 stanowczo oświadczył.~I zabrał się na powrót do
 281 VI   |      kaligrafii jestem pierwszy.~- To i cóż! - krzyczał tamten,
 282 VI   |           czerwonym atramentem, wstał i odszedł, pozostawiając na
 283 VI   |         spełnione z pogodnym spokojem i imponującą powagą. Koledzy
 284 VI   |            nie trącić...~Każdy trzyma i podsuwa artyście papier
 285 VI   |               podsuwa artyście papier i ołówek, każdy pragnąłby
 286 VI   |             oddaje, sięga po następny i zaspakaja kolejno każdego
 287 VI   |               też wielbią go, kochają i szanują.~Na nieszczęście
 288 VI   |             oddziaływa na nauczycieli i wskutek tego na liście klasowej
 289 VI   |         trzymają się z dala od siebie i jeden drugiemu okazuje lekceważenie.~-
 290 VI   |         czynem, bierze arkusz papieru i jednym posuwistym "cugiem",
 291 VI   |            sobie skacze; to znów pies i zając biegną w przeciwne
 292 VI   |         pośrodku, broń oparł o drzewo i spokojnie pociąga sobie
 293 VI   |          wreszcie pies stoi wyprężony i gotowy do skoku, a myśliwy
 294 VI   |             tę kulę wylatującą z lufy i zmierzającą po linii matematycznie
 295 VI   |              specjalności niezrównani i niezastąpieni.~Trudno na
 296 VI   |           niebieskie mundurki poczęły i jak by sobie radziły bez
 297 VI   |          kaligrafii. - One psują rękę i charakter!~Ostrzeżenie groźne... -
 298 VI   |   temperowaniem". Mozolna to czynność i wymagająca specjalnego uzdolnienia.~
 299 VI   |            dobrze wyostrzony scyzoryk i jakie takie pojęcie o narzędziach
 300 VI   |             czernidle, będzie cieńsze i grubsze kreski na papierze
 301 VI   |               w równym stopniu trudna i ważna. Od przyciętego tak
 302 VI   |               więcej głębokich nacięć i skaleczeń.~Hefajstos nie
 303 VI   |               dla idei jak Welinowicz i Konopka. Za zdolność swą
 304 VI   |              Konopka. Za zdolność swą i usługi każe sobie płacić.
 305 VI   |          otoczony gromadką "klientów" i ciekawych. Zarobione bułki -
 306 VI   |           Potrafi jeść w każdej porze i wszystko, co mu dadzą. Wygląda
 307 VI   |          takich jak "woskowanie" piór i ich "hamburyzowanie". Te
 308 VI   |            pomocy sobie tylko znanych i trzymanych w tajemnicy sposobów.
 309 VI   |              sobie mogą tylko bogatsi i najwybredniejsi.~Tu objaśnić
 310 VI   |            temperowanych, woskowanych i hamburyzowanych.~Zupełnie
 311 VI   |             najlepszym na całą szkołę i w specjalności swej niezrównanym "
 312 VI   |               rzecz jest bardzo wiele i każdy z niebieskich mundurków,
 313 VI   |          uczniowie własnym przemysłem i własnymi rękoma ten przedmiot
 314 VI   |         przeplata się ją wąską krajką i oszywa grubym zgrzebnym
 315 VI   |         będącej u uczniów w pogardzie i pozostawionej wyłącznie "
 316 VI   |          kawałeczki, gotują w ukropie i gorące jeszcze zlepiają
 317 VI   |               gorące jeszcze zlepiają i zaokrąglają za pomocą kręcenia
 318 VI   |             oparzenia skóry, na bąble i rany.~Produktem pobocznym,
 319 VI   |         strzelająca". Piękna to rzecz i przez znawców wysoko ceniona.
 320 VI   |               Ale jak trudne, mozolne i... wstrętne jest jej przygotowanie!~
 321 VI   |               godzinach, podobnie jak i oni, porusza szczękami.
 322 VI   |                 Wiele godzin, a nawet i dni poświęcić trzeba na
 323 VI   |          zawsze również, dla chętnego i gotówką płacącego nabywcy,
 324 VI   |              Kataryniarzowi zaś płacą i - w oczy mu mówią, że jest "
 325 VII  |               upalny. W klasie duszno i sennie. Tuż koło okien otwartych
 326 VII  |          tylko ugasił pragnienie, ale i głowę zimną wodą oblał.
 327 VII  |          włosami naczesanymi na czoło i skronie, a z tyłu spadającymi
 328 VII  |              na starych litografiach.~I nauczyciel odczuwa przygnębiający
 329 VII  |      bibulastym papierze, otworzył ją i czyta. Głos ma potężny,
 330 VII  |          członkowie.~Silnie skandując i długie zgłoski nad miarę
 331 VII  |               mdłe bydło szuka cienia~I ciekącego strumienia,~A
 332 VII  |          skłonny też bywa do marzenia i głębokich zamyśleń.~W tej
 333 VII  |      głębokich zamyśleń.~W tej chwili i obraz poetyczny, i śpiewny
 334 VII  |             chwili i obraz poetyczny, i śpiewny rytm wiersza tak
 335 VII  |       puszystej, jak aksamit miękkiej i połyskującej trawy! Rozkosznie
 336 VII  |              na najbliższej gałązce - i marzyć... marzyć...~- Sprężycki,
 337 VII  |             książeczka! Błogosławiony i ten, co umie tak zawładnąć
 338 VII  |             Klasa wydaje się mniejszą i brudniejszą niż zwykle.
 339 VII  |             figlować im się nie chce.~I znów na katedrze zasiadł
 340 VII  |               głos coraz żałośniejszy i jakby stopniowo gasnący:~
 341 VII  |    najwrażliwszym z kolegów - wszakże i inni odczuli tchnienie smutku
 342 VII  |              najwierniej jęczący głos i teatralną wymowę nauczyciela.
 343 VII  |              tym strasznym wierszom", i która potem odkłada robotę,
 344 VII  |               twarz ukrywa w dłoniach i siedzi długo w milczącej
 345 VII  |             szacunkiem myśli o poezji i o swym starym nauczycielu.
 346 VII  |               starym nauczycielu. Ale i ta poezja, i ten nauczyciel
 347 VII  |         nauczycielu. Ale i ta poezja, i ten nauczyciel niepokoją
 348 VII  |            stylistyczne, lecz moralne i obywatelskie.~Ale bardziej
 349 VII  |      literackich jest wiek osiemnasty i pierwsze lata dziewiętnastego.
 350 VII  |              nie tylko w klasie, lecz i na zebraniach koleżeńskich,
 351 VII  |         głosem, ale z wielkim zapałem i przejęciem się deklamuje:~
 352 VII  |      ogródkiem na wschód słońca siądą~I łąkom się zielonym przypatrywać
 353 VII  |              A on, wyprostowawszy się i ręce ku otwartemu oknu lub -
 354 VII  |           przez wdzięczne wianie,~Daj i jej nad miód słodszych ust
 355 VII  |      nauczyciel promienieje zachwytem i jak żółw ze skorupy wychyla
 356 VII  |    niewiernych odęte zawoje;~A posoką i prochem ozdobnym okryty,~
 357 VII  |         brytan na łańcuchu, każde "z" i "s" syczy jak żądło wężowe,
 358 VII  |            jego najbliższy przyjaciel i powiernik: Dembowski. Ale
 359 VII  |          podniebienia zbyt kwaśny. Tu i owdzie widniały ślady zagonów,
 360 VII  |            sami są bohaterami Tysiąca i jednej nocy...~W tej to
 361 VII  |               wyciągnął spod mundurka i Sprężyckiemu pokazał rzecz
 362 VII  |           zegar, wybijający kwadranse i godziny na wieży farskiej.~
 363 VII  |              znał dotąd tylko ballady i spokojną, prawie klasyczną
 364 VII  |        liczący się do najzapaleńszych i najzręczniejszych "esktramecistów",
 365 VII  |              kręcił się jak wrzeciono i podskakiwał, równie trudno
 366 VII  |                trzymając się pod ręce i zajadając kupioną do spółki
 367 VII  |                 Albo czy nie śmieszny i ten twój Pacierz...~- Jaki
 368 VII  |             rękę spod ramienia kolegi i obracając się doń twarzą,
 369 VII  |           panny, jedwabnice, diuszesy i tak dalej, trzeba wziąć
 370 VII  |               tak dalej, trzeba wziąć i - wieprzkom do koryta wyrzucić?~-
 371 VII  |              Kiedy ranne wstają zorze i Wszystkie nasze dzienne
 372 VII  |               nasze dzienne sprawy... i nigdy nie zapomnę Pacierza
 373 VII  |               była taka mgła paskudna i kiedy to Effenberger wyrzucił
 374 VII  |            dnia była lekcja polskiego i Skowroński czytał nam ze
 375 VII  |              pożółkłymi policzkami... I zdaje mi się zawsze, że
 376 VII  |         nasiąkali obydwa poezją słowa i poezją przyrody, rozkołysało
 377 VII  |              nie dzwoniono - przy tym i samo dzwonienie było niezwykłe.~
 378 VII  |               do domu. Było mu smutno i strasznie. Chciał zapomnieć
 379 VIII |                           VIII. Dawid i Goliat~Nadzwyczajną uciechę
 380 VIII |                grubym karkiem, ciężki i niezgrabny, lecz wyjątkowo
 381 VIII |      kurczątko.~Nie tylko klasa, lecz i szkoła cała podziwia siłę
 382 VIII |            stolik stojący na katedrze i obnosić go po klasie, nie
 383 VIII |         profesorskim czterech kolegów i zarzuciwszy sobie ten "ładunek"
 384 VIII |              pogrzebacz żelazny zgiąć i wyprostować...~Tego dnia
 385 VIII |               kolosalną tekę, książki i kajety po kieszeniach pochował
 386 VIII |               po kieszeniach pochował i chwyciwszy półżartem malca,
 387 VIII |            trzymał go za szyję.~Słaby i trochę lękliwy chłopiec
 388 VIII |             chłopiec spełnił rozkaz - i przyniesiony został w ten
 389 VIII |          szkoły wśród wrzasku kolegów i gawiedzi ulicznej.~- Goliat
 390 VIII |           gawiedzi ulicznej.~- Goliat i Dawid... parole! - osądził
 391 VIII |             zdanie! Każą ci tłumaczyć i basta!~- To dla mnie za
 392 VIII |       francusku.~- Bien. Masz "pałkę" i możesz iść na miejsce.~Profesor
 393 VIII |        wymienił trzy zdania oddzielne i kazał przetłumaczyć je na
 394 VIII |              raz po raz z niej zażywa i palec wyciera o rudą perukę.
 395 VIII |              koniuszek palca w tabace i do nosa przykłada.~- Jesteś
 396 VIII |              przykłada.~- Jesteś zuch i masz głowę na karku. A Kucharzewski
 397 VIII |               wyjątkiem zawstydzonego i czerwonego ze złości olbrzyma,
 398 VIII |                wpatruje się w księdza i milczy.~- No, rybko, panie
 399 VIII |              też był synem swego ojca i swojej matki. Ale cóż więcej,
 400 VIII |             milczy, rzucając na prawo i lewo wymowne spojrzenia,
 401 VIII |             wreszcie bierze na odwagę i podtrzymywany przez "podpowiadaczów",
 402 VIII |           cuda przed królem Salomonem i ożenił się z jego córką
 403 VIII |            Potem pobił Filistyńczyków i zatopił ich wojsko w morzu
 404 VIII |           złotego, sam mu się kłaniał i innym kłaniać się kazał...~-
 405 VIII |         wyrazy, potem od razu milknie i wpatruje się w księdza niecierpliwie,
 406 VIII |          dzieje? Taki słuszny kawaler i tak prawi od rzeczy! Gdzieżeś
 407 VIII |               czoło czerwonym fularem i nie tracąc miny poważnej,
 408 VIII |             zostawić go nie można. Bo i to uważ, panie święty, że
 409 VIII |          gdyby on promocji nie dostał i na grzyby poszedł, musiałbyś,
 410 VIII |            się wszyscy - prócz Dawida i Goliata. Ostatni ma minę
 411 VIII |           Ostatni ma minę zakłopotaną i złą; na twarzy pierwszego
 412 VIII |               upału, który rozleniwia i osłabia, wszyscy energicznie
 413 VIII |           egzaminach nie "obciąć się" i roku nie stracić. "Ekstra"
 414 VIII |            roku nie stracić. "Ekstra" i "palant" poszły w zapomnienie,
 415 VIII |             nawet talenty Welinowicza i Konopki mniejszym niż zwykle
 416 VIII |              nie może z temperowaniem i... z pochłanianiem bułek
 417 VIII |             bułek zewsząd znoszonych.~I w Kucharzewskim obudziła
 418 VIII |           wszelką cenę egzamin złożyć i promocję dostać. Wyrzekł
 419 VIII |            się na kilka tygodni Narwi i jej ponęt, całymi godzinami
 420 VIII |            lub kajetem, ciężko dysząc i wzdychając. Uf! jakże go
 421 VIII |          wyczerpują ułamki dziesiętne i reguła trzech. Zdaje mu
 422 VIII |             kółko grubym głosem jedną i tęż samą lekcję, która w
 423 VIII |         pozostali tylko: Kucharzewski i Wroński.~Wroński, nadzwyczaj
 424 VIII |        wyraźnym rondem, którym celuje i które raczy pochwalać sam
 425 VIII |           wcisnął się w najdalszy kąt i zgrzany, spotniały, męczy
 426 VIII |             prostuje się, zamyka oczy i zaczyna jęczeć monotonnie:~-
 427 VIII |                  Bierz licho promocję i szkołę!"~Zwyciężył pokusę -
 428 VIII |         rezygnacji. Potem oczy zamyka i znów jęczy:~- Vis... vis...
 429 VIII |               tamte?~Przypomina sobie i przypomnieć nie może. Wyfrunęły
 430 VIII |            piłkę z dziećmi, śmiać się i bawić z całym światem...~
 431 VIII |        zdolność do zapamiętywania ich i wygłaszania.~- Posłuchaj
 432 VIII |             się, podnosi malca w górę i w oba policzki ogniście
 433 VIII |              nagrodę wziąć możesz!...~I nasmarował mu w katalożku
 434 VIII |          olbrzymki, silnej jak Samson i Herkules w jednej osobie.~
 435 VIII |       pozwolisz...~- Co pytasz? Chodź i ratuj!~Po chwili maleńki
 436 VIII |             wielkiego Kucharzewskiego i cieniutkim głosikiem wykłada
 437 VIII |        Wykłada po prostu, przystępnie i tak jakoś przekonywająco,
 438 VIII |            wszystko bez trudu pojmuje i zapamiętywa.~- Wiesz, Wrona -
 439 VIII |           kończąc tryumfująco zadanie i kreśląc pod nim zamaszystego
 440 VIII |             niezasłużony komplement - i wraca spokojnie do przerwanego
 441 VIII |            przerwanego przepisywania.~I tym razem Kucharzewski odpowiada
 442 VIII |       odpowiada wzorowo z arytmetyki, i od nauczyciela, który jest
 443 VIII |          przybiera mimo woli w głosie i całym obejściu się odcień
 444 VIII |           milcząco tę wyższość uznaje i głowę przed nią pochyla.~
 445 VIII |          palce, rysuje kredą trójkąty i kwadraty na drewnianej ściance
 446 VIII |              w tym razie na przyjaźni i wdzięczności. Wszakże to
 447 VIII |           stopień dobry, bardzo dobry i celujący.~Niebawem cud wypełnia
 448 VIII |     Nieoczekiwany zaszczyt wzrusza go i przygnębia. Idąc po nagrodę,
 449 VIII |              nagrodę, jest tak zgięty i skurczony, że wydaje się
 450 VIII |             prawie małym.~Gdy Wroński i Kucharzewski razem powracają
 451 VIII |      rozrzewniona dobrocią Wrońskiego i wszystkim, co on uczynił
 452 VIII |         wszystkiego po trosze próbuje i wszystko wychwala.~Kolega
 453 VIII |     spojrzawszy na swą olbrzymią łapę i wątłe barki kolegi, odpędza
 454 VIII |           tylko uśmiecha się, wzdycha i wzrok rozpromieniony przenosi
 455 VIII |              szczególnej troskliwości i dumy. Owoc ich zielony jeszcze,
 456 VIII |           sobie wybrał najpiękniejszą i najokazalszą z młodych dyń -
 457 VIII |           szpilką, wykłuwa jego cyfrę i datę.~- Po wakacjach niech
 458 VIII |        powadze potrzebnej "laureatom" i zaczynają biegać po ogródku
 459 VIII |             chwyta Wrońskiego na ręce i obnosi dokoła, okrywając
 460 VIII |           patrząc na to, uśmiecha się i łzy ociera.~...Spełniła
 461 VIII |   przepowiednia profesora Luceńskiego i życzenie księdza prefekta.~
 462 IX   |             dzierżawców, oficjalistów i drobnej, zagonowej szlachty.
 463 IX   |            się przyzwoitszym wyglądem i statecznością, uczą się
 464 IX   |        statecznością, uczą się dobrze i dostają promocję - ale na
 465 IX   |                są weseli, pełni życia i prawdziwie chłopięcego animuszu.~
 466 IX   |           kościoła, ogrodu, klasztoru i gmachu szkolnego, zajmują
 467 IX   |             stancje. Nie brak stancji i w innych stronach miasta,
 468 IX   |       określają wyrażenia: "z wiktem" i "bez wiktu", albo: "na własnym
 469 IX   |          opranie, opiekę macierzyńską i dozór nad nauką.~Kategoria
 470 IX   |              ze wsi worki kaszy, mąki i grochu, połcie słoniny oraz
 471 IX   |          potrzeba na śniadanie, obiad i wieczerzę.~O herbacie, kawie,
 472 IX   |             kawie, kakao, czekoladzie i tym podobnych "babskich"
 473 IX   |             intermezza między obiadem i wieczerzą wypełnia się -
 474 IX   |              barwy ceglanej z żółtymi i zielonymi kwiatami, albo
 475 IX   |               Trzeba mieć zdrowe oczy i krzepkie nerwy, żeby się
 476 IX   |            skrzynce: odzież, bielizna i książki; główną jej zawartość
 477 IX   |        wakacjach, po Bożym Narodzeniu i po Wielkanocy. Nic też dziwnego,
 478 IX   |             do dzielenia swego chleba i sera używać muszą już nie
 479 IX   |             używać muszą już nie noży i scyzoryków, lecz - siekiery.~
 480 IX   |         idziemy do Mieszka. Ma szynkę i placek.~- To nic, ale Wicek
 481 IX   |         przejmująca wszystkich powagą i strachem. Zajrzyjmy do którejkolwiek
 482 IX   |             się udzielać sympatycznie i pupilom jej, dobrze odżywianym,
 483 IX   |            dobrze odżywianym, wesołym i zawsze gotowym do figlów
 484 IX   |              zawsze gotowym do figlów i bójki.~Pani Pórzycka mieszka
 485 IX   |              jednej dziewki służebnej i całego stada kur, sypiających
 486 IX   |       wyrozumiała na wybryki młodości i - nie żałuje swym pensjonarzom "
 487 IX   |           nawet stało się zbyt ciasno i duszno. Zabrali książki
 488 IX   |               duszno. Zabrali książki i wylegli na podwórko oraz
 489 IX   |               jest pełne zapachu bzów i czeremchy, brzęku komarów
 490 IX   |             czeremchy, brzęku komarów i muszek. Nad małym podwórkiem
 491 IX   |        błękitu. Zdaje się, że z nieba i ziemi, z dalekich pól, łąk
 492 IX   |            ziemi, z dalekich pól, łąk i borów płyną głosy wzywające
 493 IX   |          niezrównanymi czarami wiosny i młodości.~Chłopcy rozłożyli
 494 IX   |          książki, uszy zakryli dłońmi i krzyczą na całe gardło,
 495 IX   |         zakrzyczeć. Zakrzykują wiosnę i zakrzykują nawzajem siebie
 496 IX   |         pilnuje dziewki dojącej krowę i wydaje polecenia dotyczące
 497 IX   |                którą następnie ogląda i poświadcza inspektor.~Znaczniejsza
 498 IX   |         spowodować zamknięcie stancji i odebranie prawa utrzymywania
 499 IX   |              najzawzięciej tropionych i najsurowiej karanych należy
 500 IX   |         karanych należy picie trunków i palenie tytuniu. Do mniej