Part

 501 IX   |    przewracanie koziołków na pościeli i granie w piłkę.~Starsi uczniowie,
 502 IX   |                golący się scyzorykiem i używający pomady "topolowej",
 503 IX   |               wypić kieliszek likieru i zaciągnąć się dymem tytuniowym.
 504 IX   |           zaprawiona sokiem z buraków i melasą, albo żeby z upodobaniem
 505 IX   |              im za karę pić ów likier i palić owe papierosy, uciekliby
 506 IX   |              z pewnością przed jednym i drugim jak pies przed kijem.
 507 IX   |        uczynku. Zwykle, gdy kieliszek i tytuń pojawiają się na stole,
 508 IX   |          mgnieniu oka nikną papierosy i przysmaki - wszyscy w skupieniu
 509 IX   |                Sok buraczany z melasą i gryzący drajkenig w bibule
 510 IX   |            zwanym "ponszo", bez wąsów i brody, z siwiejącymi faworytami.~
 511 IX   |         wyrażający razem: przerażenie i zawstydzenie, i mówi łagodnym,
 512 IX   |           przerażenie i zawstydzenie, i mówi łagodnym, śpiewnym
 513 IX   |        nauczyciel zdążył zdjąć czapkę i rozpiąć "ponszo", już papierosy
 514 IX   |          nadzorca" kłania się pięknie i o "księgę" prosi.~Najstarszy
 515 IX   |               można... nie można...~- I cóż to paliliśmy podług
 516 IX   |      szczęście!~- Witam kochaną panią i - proszę o książeczkę!...
 517 IX   |            palili... Tak nie można... I to już po raz drugi...~Kochana
 518 IX   |              maleńkiemu nauczycielowi i swą olbrzymią postacią prawie
 519 IX   |             racji... Piec u mnie dymi i swąd do uczniowskiej izby
 520 IX   |              wiele więcej od poziomek i śmietany zajmują go... chwasty
 521 IX   |          chustkę upuszcza, podnosi ją i pośpiesznie chowa do kieszeni.~
 522 IX   |    najuprzejmiej dziękuje za poziomki i najsłodziej prosi o "księgę
 523 IX   |               szybko, "księgę" zamyka i na dygania pani Pórzyckiej
 524 IX   |         Starsi uczniowie palili tytuń i pili słodką wódkę. Corpora
 525 IX   |      nadtłuczonego kieliszka od wódki i niedopałków papirusowych
 526 IX   |                Lekceważenie przepisów i ruina zdrowia na stancji
 527 IX   |      odczytują głośno Żywoty świętych i śpiewają pieśni nabożne.~
 528 IX   |               Słychać tam zawsze gamy i "egzercycje", wygrywane
 529 IX   |               fortepianie, skrzypcach i flecie - niekiedy na wszystkich
 530 IX   |               tam jest jeszcze dostęp i wpływ słowa drukowanego.~
 531 IX   |          czytają tylko osoby starsze, i to w liczbie bardzo ograniczonej.
 532 IX   |      Aleksandra Dumas, Eugeniusza Sue i - Pawła de Kock.~Za to w
 533 IX   |           szarej godzinie drżą ściany i brzęczą szyby od wrzaskliwego
 534 X    |                            X. Kąpiele i katastrofy~Gdyby mieszkańcowi
 535 X    |                rzucać na fale wianków i gonić wzrokiem za odpływającymi,
 536 X    |        uścisku wyciągniętych, opasuje i oplata miasteczko. Rzeka
 537 X    |             obmywa mury starego zamku i miejskie ogrody; wrzyna
 538 X    |           prom, unosi rybackie łodzie i czółenka.~Obecność rzeki
 539 X    |              nie ona, w chłodne ranki i wieczory nawiewa na miasteczko
 540 X    |               miasteczko mlecznobiałe i opalowe mgły; gdzież, jeśli
 541 X    |            drzewa dają cień przyjemny i gdzie są duże ławice piasku,
 542 X    |            Jego popisy nieraz dreszcz i grozę budzą w patrzących...~
 543 X    |       nazywają to miejsce "kotliną" - i w istocie zawsze się tam
 544 X    |        pierzydła" podnoszą się w górę i wykonywają nieustannie powolne
 545 X    |             się tworząc silne bałwany i lejkowa te wiry.~Gdy młyn
 546 X    |          pobliżu jego koła szumi, wre i białą pianą bryzga istna
 547 X    |       zalewany pianą, walczy z wirami i prądem gwałtownym. Zwyciężył
 548 X    |            podpłynął. Lewym ramieniem i lewą nogą wykonywa ruchy
 549 X    |  Przypatrujący mu się z brzegu milkną i oddychać przestają. Zdaje
 550 X    |      człowieka ze smokiem.~Raz, drugi i dziesiąty mokra, wodnymi
 551 X    |          naprężone, żyły na skroniach i szyi nabrzmiałe, twarz szkarłatną...~
 552 X    |               wskoczył na "pierzydło" i siadł na nim skulony jak
 553 X    |           przyczepiło się do olbrzyma i z czego olbrzym natychmiast
 554 X    |         ociekająca, wynurza się z fal i idzie z wolna w górę, unosząc
 555 X    |               złożył nad głową w klin i wyprężony jak cięciwa, przesuwając
 556 X    |           tryton, rzuca głową, parska i szybko dopłynąwszy do brzegu,
 557 X    |              W kilka sekund ubrał się i nie odpoczywając, pędzi
 558 X    |              gorącą kawę ze śmietanką i rogalikami.~Jest to jego
 559 X    |               letnie wieczory w Narwi i jej odnogach ani jedna ryba
 560 X    |            inny pływa, leżąc na wznak i paląc przez cały czas papierosa.
 561 X    |      największej szerokości; nie brak i takiego, który wrzuciwszy
 562 X    |            nurka, znajdzie go na dnie i z wody wyniesie. Są artyści,
 563 X    |                Są artyści, ale są też i niedołęgi, których tamci
 564 X    |               się na to, niecierpliwi i gotów by nawet poczęstować "
 565 X    |              od czasu do czasu rękoma i nogami.~Ale Piotruś nawet
 566 X    |               nie pozbywa się strachu i odważa się pływać tylko
 567 X    |          stopą.~- Jeszcze krok w lewo i - całą siłą naprzód. ~Chłopczyna
 568 X    |              zaczyna krzyczeć, płakać i rzucać się. Wskutek gwałtownych
 569 X    |      Kozłowski przesadza poręcz mostu i jak stał, w mundurze i czapce,
 570 X    |          mostu i jak stał, w mundurze i czapce, rzuca się do wody.~
 571 X    |         naprzód płynąc przeciw wodzie i upatruje na falach głowy
 572 X    |            Kozłowski zanurzył się raz i drugi, a choć sił mu braknie,
 573 X    |               czuje, że idzie na dno, i z krzykiem "ratujcie! ratujcie!"
 574 X    |          minuty, już jest na wierzchu i płynie ku brzegowi, jedną
 575 X    |           otrząsnął się, przeżegnał - i znów: chlust do wody!~Tym
 576 X    |            wierzy!~Znalazło się jedno i drugie czółno; wypłynęły
 577 X    |      całkowicie nieprzytomni: Piotruś i Kozłowski.~Kucharzewski,
 578 X    |        wysadzony na ląd, zatoczył się i padł obok kolegów bez czucia.~
 579 X    |              Po chwili sam się ocknął i porwał na nogi.~Tymczasem
 580 X    |          Kazano ich przenieść do domu i oddać pod nadzór lekarza.
 581 X    |            Kucharzewskiego - bohatyra i wybawcy. Ale nie było go
 582 X    |              gorącą kawę ze śmietanką i rogalikami. Nazajutrz przyszedł
 583 X    |              religii wszedł inspektor i nie tracąc surowego wyrazu
 584 X    |    Skończywszy wyzwał Kucharzewskiego i kładąc rękę na jego ramieniu,
 585 X    |              wykrzyknął przestraszony i wyrywając się prawie siłą
 586 X    |            Piotruś nieco szczuplejszy i bledszy.~Matka Piotrusia,
 587 X    |           przed podziękowaniem uciekł i tak się ukrył, że żadną
 588 X    |              pobiegli pędem do miasta i wpadłszy do mieszkania urzędnika
 589 X    |         krzyczeć wniebogłosy:~- Lutek i Władek!... olaboga!... Lutek
 590 X    |          Władek!... olaboga!... Lutek i Władek! ~Nic więcej nie
 591 X    |        powiedzieć - łamali tylko ręce i zalewali się łzami. Lutek
 592 X    |             zalewali się łzami. Lutek i Władek byli to synowie Grąbczewskiego -
 593 X    |         przytrafiło się nieszczęście, i pośpieszyli w towarzystwie
 594 X    |           drugim, wpadli do przerębla i dostali się pod lód.~Matka
 595 X    |            moście, gdzie berlinki!...~I razem z ludźmi, którzy się
 596 X    |            przynieść ciała topielców.~I przyniosła.~Po śmiertelnie
 597 X    |               cukiernia z restauracją i bilardem. Do tej cukierni
 598 X    |              mieli już prób zaniechać i oddać rodzicom nie synów,
 599 X    |               chłopców rozemknął oczy i głosem cichym, jak szelest
 600 X    |            sztywne ciało... Poznał je i zemdlał.~Lekarze podwoili
 601 X    |               zwykle, przywołał matkę i rzekł spokojnie:~Wiem już
 602 X    |           szyję mnie objął, pocałował i oświadczył, że martwić się
 603 XI   |               a na wschodzie szarzeje i przechodzi w srebrzystą
 604 XI   |                wszystkim zachwyca się i przejmuje. W tym podnieceniu
 605 XI   |               chłopca od razu złowiło i rozpoznało. Odkłada książkę -
 606 XI   |               Sprężycki wraca do domu i kładzie się spać, mało się
 607 XI   |              o profesora Żebrowskiego i o Stany Zjednoczone Ameryki
 608 XI   |               oprócz książek, kajetów i obwarzanków, kryje się rzecz
 609 XI   |              Ba, nie wpuszczą...~- To i cóż! Będzie dosyć tego,
 610 XI   |         której dwóch palcach: wielkim i wskazującym, trzyma szczyptę
 611 XI   |       czerwoną, tabakierkę, katalożek i każe odmawiać modlitwę.~
 612 XI   |               zgarbieni nad książkami i kajetami, zdają się prócz
 613 XI   |         Zwraca się potem ku stolikowi i z wnętrza czapki wyciąga
 614 XI   |              Izdebski - są deklinacje i koniugacje. Bez Korneliusza,
 615 XI   |          jeśli nie znasz deklinacyjki i koniugacyjki, nie będziesz
 616 XI   |              traktuje z lekceważeniem i niechęcią.~- Baczność, uwaga... -
 617 XI   |             ta groźba budzi niepokój. I teraz uczniowie kręcą się
 618 XI   |             Bonusiem był od początku, i to przezwisko z dziwną trafnością
 619 XI   |        porozumiewawcze uśmiechy z tym i owym kolegą.~- Smoliński,
 620 XI   |            Sprężycki wychodzi z ławki i pod pozorem zdjęcia jednego
 621 XI   |              Smolińskim, jego plecach i czasie przeszłym niedokonanym
 622 XI   |           głos dzwonka. Bonuś zgrzany i spocony, ale już o swoje
 623 XI   |               energiczną wymianę słów i myśli. Zaraz potem rozpierzchli
 624 XI   |          Zaraz potem rozpierzchli się i cichuteńko na swych miejscach
 625 XI   |      katalożek, ślini w ustach ołówek i odchrząknąwszy, wywołuje
 626 XI   |              po słówku, ale tak wolno i z takim trudem, jakby nagle
 627 XI   |         Sprężycki przestał odpowiadać i ze źle tajoną radością mówi:~-
 628 XI   |             rozkazuje.~Ale już bliżej i dalej piskliwe głosy wykrzykują:~-
 629 XI   |         ogłuszającego huczenia owadów i nieznośnego krzyku chłopców.~
 630 XI   |        chłopaki.~- Winni będą wykryci i ukarani! - grozi Jowisz
 631 XI   |                  grozi Jowisz szkolny i krokiem majestatycznym klasę
 632 XI   |            tym swobodniej przygotować i wypuścić na wroga nowe hufce.~
 633 XI   |         Effenberger siada na katedrze i w tejże chwili zrywa się
 634 XI   |               że wyrzuca chrabąszcza, i powraca z nim do klasy.
 635 XI   |     Salamonowicz uczył nas, że robaki i owady to zupełnie co innego.
 636 XI   |               swą politykę opozycyjną i kunktatorską:~- Sroki i
 637 XI   |               i kunktatorską:~- Sroki i papugi gadają; człowiek
 638 XI   |           ostatniej pasji Effenberger i wyciąga rękę, aby chwycić
 639 XI   |          drapiąc go po rękach, twarzy i szyi.~Effenberger cofa szybko
 640 XI   |          kałamarza wylał się atrament i czarną strugą płynie po
 641 XI   |             czeluści. Niemcowi spadły i potłukły się okulary. Krzyczy,
 642 XI   |          klnie, wymachuje laską, tego i owego chwyta i targa mocno
 643 XI   |            laską, tego i owego chwyta i targa mocno za ucho. Targani
 644 XI   |         Sprężycki udaje zrozpaczonego i rozwodzi głośne lamenty.
 645 XI   |         stolika znajduje się niebawem i fotel, niby wypadkiem z
 646 XI   |              całą bezładną masą ludzi i rzeczy, z brzękiem rozgłośnym
 647 XI   |      wyczerpawszy swój zapas wymysłów i pasji, zrejterował, pozostawiając
 648 XI   |     Zwycięstwo zostało przy uczniach.~I znów odzywa się dzwonek;
 649 XI   |          wszystek atrament wylał się" i nie mają czym pisać.~Rozpoczynają
 650 XI   |              stróż z nowym kałamarzem i ścierką do wycierania atramentu.
 651 XI   |               sztuki, do której łapki i ogonki chrabąszczów są maczane
 652 XI   |        wysztychował" kredą na tablicy i każe uczniom przepisywać
 653 XI   |   przepaścista skała"...~Zaledwie ten i ów wypisał w kajecie ozdobne "
 654 XI   |             podniecenie udzieliło się i Łypaczewskiemu. W ogóle
 655 XI   |       utrzymują powagę wobec uczniów. I teraz, zgrzany bieganiem,
 656 XI   |      rówieśnik, zajmuje się łowieniem i wyganianiem uprzykrzonych
 657 XI   |               w pomysłach niezwykłych i w głośnych krzykach.~Dzwonek
 658 XI   |   nieolimpijskim igrzyskom, a zarazem i lekcjom przedpołudniowym.
 659 XI   |            była to środa, w środy zaś i w soboty po południu do
 660 XI   |              jak przed południem, tak i po południu młodzież szkolna
 661 XI   |              chrabąszczów. W ogrodach i ogródkach, na pobrzeżu Narwi,
 662 XI   |              chłopcy za nim, krzycząc i na palce się wspinając,
 663 XI   |            brzęk chrabąszczów, krzyki i śmiechy wzmagają się. Powietrzni
 664 XI   |           zabawie dzieci biorą udział i starsi - nie ma w miasteczku
 665 XI   |               jest tylko jedna wiosna i że tych dni nie bywa więcej
 666 XII  |           jest spokojna, pełna powagi i skupienia.~Wchodzi młody,
 667 XII  |           wytwornie ubrany nauczyciel i lekko głową skłoniwszy się,
 668 XII  |           Nigdy jeszcze chyba młodość i starość, wiosna i zima,
 669 XII  |             młodość i starość, wiosna i zima, jutrzenka i wieczór
 670 XII  |              wiosna i zima, jutrzenka i wieczór późny tak jaskrawo
 671 XII  |             nadzwyczajną uprzejmością i swym wykwintem niesfornych
 672 XII  |        niesfornych chłopców oczarował i - ujarzmił. To, czego nie
 673 XII  |            dokonać: Luceński drwinami i grzmoceniem trzciną w stolik,
 674 XII  |          stolik, Effenberger krzykiem i wymyślaniem, Izdebski darciem
 675 XII  |             Izdebski darciem za włosy i bębnieniem po plecach, Salamonowicz
 676 XII  |               Salamonowicz chytrością i podszczuwaniem u inspektora,
 677 XII  |              wreszcie basem urzędowym i dyscyplinarną srogością -
 678 XII  |            Kucharzewski wy subtelniał i zdrobniał, a Kataryniarz
 679 XII  |               w życiu, że prócz piłek i gołębi są na tej ziemi inne
 680 XII  |      błyskawiczną szybkością dostrzec i zapamiętać. Z niej też czynią
 681 XII  |            nauczycielom nie lubianym.~I profesor Chabrowski zdaje
 682 XII  |           oglądać się często na drzwi i ściany - zwłaszcza gdy chce
 683 XII  |             swego poprzednika.~Rzadko i tylko mimochodem wspomina
 684 XII  |       mimochodem wspomina o Krasickim i Karpińskim, Naruszewicz
 685 XII  |          kajecik własną ręką zapisany i z jego treścią uczniów zaznajamia.~
 686 XII  |            niekiedy przerwać czytanie i rzec, nie patrząc na nikogo:~-
 687 XII  |            kieszeni książkę niewielką i mówi uprzejmym, przyciszonym
 688 XII  |          później opowiedzieć mi treść i wskazać piękności usłyszanego
 689 XII  |            Żył... umarł... napisał to i to... Nigdy zaś: Żyje...
 690 XII  |               zaś: Żyje... mieszka tu i tu... pisze lub pisać zamierza
 691 XII  |           pisze lub pisać zamierza to i owo...~Profesor rzucił nazwisko:~-
 692 XII  |              Autor Margiera, Dęboroga i prześlicznych Gawęd. W zeszłym
 693 XII  |         pamiętamy!... - ozwały się tu i ówdzie cieńsze i grubsze
 694 XII  |               się tu i ówdzie cieńsze i grubsze głosy. Najgłośniej
 695 XII  |           abyście sprawiali się cicho i przyzwoicie. Nie chciałbym,
 696 XII  |             tych przeróżnego kształtu i przeróżnej nazwy grzybów,
 697 XII  |             jednak zatrzymuje w myśli i słucha dalej, milczenia
 698 XII  |          wszystko obojętni "piłkarze" i "przeżuwacze" z ostatnich
 699 XII  |              uszu, żeby coś pochwycić i zrozumieć. Gdy im się to
 700 XII  |            nie udaje, zwieszają głowy i drzemią.~Upłynęło w ten
 701 XII  |        Wreszcie wstaje, bierze czapkę i szepnąwszy coś swemu sąsiadowi
 702 XII  |           badawcze spojrzenie w prawo i lewo. Nie dostrzegł nikogo -
 703 XII  |         przebywszy most benedyktyński i znalazłszy się na tak zwanym "
 704 XII  |     Chłopczynę, skulonego pod drzewem i jakby zgubionego wśród wielkich,
 705 XII  |          wolna smutek. Zaczyna też mu i chłód dokuczać. Wybiegł
 706 XII  |               serce dziecinne z wiarą i otuchą~Do grona towarzyszów
 707 XII  |           otuchą~Do grona towarzyszów i do murów klasy~Przylgło,
 708 XII  |          mojej pychy cele,~By zrównać i prześcignąć najpierwszych
 709 XII  |              w górze?~Gdzie pobożność i wiara w Najwyższej Opiece,~
 710 XII  |             mu tę skargę własne życie i własne doświadczenia podyktowały.~
 711 XII  |          strony miasta nie nadlatuje. I znów sięga do pamięci -
 712 XII  |                Bodaj to szkolna wiara i nadzieja szkolna,~Kiedy
 713 XII  |               Lecz cele nasze wielkie i spełnić się muszą!...~Wyczerpał
 714 XII  |            takich jak ja, moi koledzy i moi nauczyciele - z wyjątkiem
 715 XII  |    przekonanie, Sprężycki zamyśla się i usiłuje wyobrazić sobie,
 716 XII  |              którym myśli, że był sam i Hamletem, i królem Lirem,
 717 XII  |                że był sam i Hamletem, i królem Lirem, i Ryszardem
 718 XII  |             Hamletem, i królem Lirem, i Ryszardem Trzecim.~Odzywa
 719 XII  |          wymykającymi się spod czapki i na ramiona spadającymi włosami.
 720 XII  |              Twarz jego wyraża smutek i znękanie; oczy w dół spuszczone,
 721 XII  |              w dół spuszczone, na nic i na nikogo nie patrzą.~Na
 722 XII  |       podróżnego leży kilka większych i mniejszych bukietów, które
 723 XII  |        inaczej: podobnego do Margiera i Dęboroga, z dużym, płowym
 724 XII  |             rzeczywisty podoba mu się i zachwyca go równie silnie,
 725 XII  |               drzewa, zdejmuje czapkę i wyprostowany, jak przed
 726 XII  |             wzrokiem pełnym ukochania i zapału.~Dojrzał go Syrokomla.
 727 XII  |             Sprężycki tego spojrzenia i tego uśmiechu.~Spojrzenie
 728 XII  |               Spojrzenie jest rześkie i jakby gorące; uśmiech -
 729 XIII |               czuć mdlący zapach jodu i wody kolońskiej. Powietrze
 730 XIII |                Podesłano mu pod głowę i plecy tak wiele poduszek,
 731 XIII |        wyprostowaną, okrytą bandażami i grubym opatrunkiem.~W pokoju
 732 XIII |                zdaje się drzemać. Ale i w tym na pół tylko czuwającym
 733 XIII |             kostce. Leczono mu ją źle i wprowadzono w stan tak groźny,
 734 XIII |     niesłychane bóle, które mu często i po nocach sypiać nie dają.
 735 XIII |           położeniu od jaskółek, bzów i akacji stokroć są ważniejsze:.
 736 XIII |         ważniejsze:. mikstury, okłady i maście. Ale mylono się.
 737 XIII |               znienacka za nos chwyta i śmieje się cicho. Jest w
 738 XIII |          śmieje się cicho. Jest w tym i podziękowanie, i figiel,
 739 XIII |           Jest w tym i podziękowanie, i figiel, i pieszczota.~-
 740 XIII |              podziękowanie, i figiel, i pieszczota.~- Skąd go wziąłeś? -
 741 XIII |             usiadł na brzeżku krzesła i opowiada, co słychać w szkole.~"
 742 XIII |            głową kręci, tabakę zażywa i mówi: "Żeby kózka nie skakała..."
 743 XIII |              jest zawsze roztargniony i dotąd jeszcze uczniów nie
 744 XIII |             za Sprężyckiego ktoś inny i dostał czwórę.~- Ale wiesz,
 745 XIII |               Zgadłeś. On cię lubi.~- I ja jego. Czytuje wam swoje
 746 XIII |            niej aż sześć chrabąszczów i puścił Niemcowi na katedrę.~-
 747 XIII |             gniewał, potem śmiał się. I powiedział, że ten, kto
 748 XIII |              Zaraz też przytoczył nam i przetłumaczył wiersz niemiecki
 749 XIII |             całą katedrę ze stolikiem i fotelem pod piec, jak Kataryniarz
 750 XIII |       temperowaniu piór spadł z ławki i skaleczył się scyzorykiem,
 751 XIII |              ukradkiem słoik konfitur i napełnił go surowymi kartoflami.~
 752 XIII |         Sprężyckiego to wszystko bawi i smuci. Kiedyż będzie mógł
 753 XIII |                żeby okna zasłaniać. A i ten mój doktór ciągle powtarza: "
 754 XIII |               tę kapę; podnieś roletę i otwórz okno.~- Bój się Boga!
 755 XIII |               okno od ciężkich zasłon i na całą szerokość otwiera.~
 756 XIII |               otwiera.~Potoki światła i powietrza wpadają do dusznego
 757 XIII |        wystające. Nos mu się wydłużył i zaostrzył; włosy, dawno
 758 XIII |        Nacieszył się wreszcie słońcem i powietrzem. Mruga na kolegę,
 759 XIII |            jedno ucho, potem w drugie i uśmiecha się do niego wesoło.~-
 760 XIII |           dębów wybujałymi wierzchami i miotał słabym płomieniem
 761 XIII |            którego przy skale Rinaldo i Altaverde siedzieli. Noc
 762 XIII |             Żebrowszczak wykradł ojcu i nam oddał - kończy tamten.~
 763 XIII |       nieprzyjaciół, Rinaldo dał znak i ruszył w lewo. Zaledwie
 764 XIII |          ziemi. Podniósł go Altaverde i oddał Rinaldiniemu. Ten
 765 XIII |            który opuści wodza swojego i do wojska przejdzie. Który
 766 XIII |            pismo obiecuje wam wolność i przebaczenie, jeżeli mnie
 767 XIII |   przebaczenie, jeżeli mnie opuścicie i na słowo oddacie w ręce
 768 XIII |             Przysięgliśmy ci wierność i tę zachowamy aż do śmierci -
 769 XIII |                zrobimy z nich ładunki i obiecujących własnymi ich
 770 XIII |          Wiedziałem, że tak postąpią. I ja bym uczynił to samo,
 771 XIII |         zachwyca ich jedynie śmiałość i waleczność bohaterów, wielbią
 772 XIII | kinematografie.~Ponadawali sami sobie i najbliższym kolegom imiona
 773 XIII |  Bałandowiczówna; Alicja, jej siostra i powiernica - Walerka Zawistowska;
 774 XIII |              starego pistoleta. Jedno i drugie popsute, ale my na
 775 XIII |         przystępuje do otwartego okna i mówi: "Drżyj, hrabino, za
 776 XIII |         zwilżył chustkę wodą kolońską i czoło mu naciera.~Nagle
 777 XIII |              na jedno: ślepej latarki i oskarda pożyczą z rekwizytorni
 778 XIII |                Tajemnica Sprężyckiego i Dembowskiego spoczywa zakopana
 779 XIII |       truciznę.~Trucizna Sprężyckiego i Dembowskiego była podwójnie
 780 XIII |          tylko należała do nich, lecz i przez nich własnoręcznie
 781 XIII |         pokrzywy, rozgniecione pająki i stonogi, miałko potłuczone
 782 XIII |            było zwodzić matkę, kłamać i zapierać się popełnionej
 783 XIII |            Nie wiadomo, jaki przebieg i jakie zakończenie miała
 784 XIII |               swym miejscu pozostał - i dotąd tam zapewne pozostaje...~
 785 XIII |      Wymyślili nadto sztuczny alfabet i pisują do siebie listy cyfrowane,
 786 XIII |        książką lub rozmową! Niestety, i rozmawiać z kim nie ma,
 787 XIII |               rozmawiać z kim nie ma, i czytać mu nie wolno.~Dowiedział
 788 XIII |               pocieszyć opuszczonego! I oto niemal codziennie przesiaduje
 789 XIII |       czekającą nań w kuchni Marysię, i w towarzystwie sługi, niosącej
 790 XIII |              go coś głęboko wzruszyło i że to wzruszenie ukryć pragnie.
 791 XIII |               z niezwykłym natężeniem i jakby z politowaniem, że
 792 XIII |              odwraca, powiekami mruga i szybko zerwawszy się z krzesła,
 793 XIII |               Odwrócił się raz za nim i dostrzegł, że ręką oczy
 794 XIII |         przedostało się w tłumaczeniu i do Pułtuska, gdzie nadzwyczajne
 795 XIII |            Valjeana, Kozety, Mariusza i rodziny Thenardierów najwyższy
 796 XIII |           jednak ten smutek nazajutrz i przez czas długi dobrego,
 797 XIII |              w oczach, inni domownicy i przyjaciele domu tajemniczo
 798 XIII |         Sprężyckiego siadł na bryczkę i pojechał do Warszawy. Po
 799 XIII |              Z tym lekarzem do pokoju i do duszy chorego wstąpiło
 800 XIII |              chorego drugie śniadanie i z wielkim apetytem zabrał
 801 XIII |           Jest to tłuścioch starannie i czysto ubrany, z twarzą
 802 XIII |             synem.~Napiwszy się wódki i przekąsiwszy bułeczkę z
 803 XIII |               nóż osobliwego kształtu i błysnąwszy nim przed oczyma
 804 XIII |      potężnego plastra szynki surowej i odpowiedniego kawałka placka -
 805 XIII |            będzie smakowało niż kleik i biszkopciki, którymi cię
 806 XIII |               się łapczywie na ciasto i na mięso - jednak duszę
 807 XIII |         piersi, okrywa go pocałunkami i zaleca, żeby starał się
 808 XIII |                 na szyję mu się rzuca i woła:~- Więc już ci nogi
 809 XIII |               tym u moich rodziców.~- I ty nic mi nie wspomniałeś!~
 810 XIII |         pobiegłem do naszego kamienia i tam wykonałem ślub, że jeśli
 811 XIII |         trudnego? Poszedłbym na wojnę i tak bym manewrował, że kartacz
 812 XIII |               byłby to wielki grzech. I byłoby to także wielkie
 813 XIII |            wychudłymi rękami za szyję i poczyna wycałowywać. ~Z
 814 XIV  |                           XIV. Szkoła i klasztor~W samym środku
 815 XIV  |              prowadzą razem do szkoły i do klasztoru. Lewa połowa
 816 XIV  |              stanowi własność uczniów i nauczycieli.~Pomimo że żaden
 817 XIV  |         wskazuje przeznaczenia jednej i drugiej - tworzą jakby dwa
 818 XIV  |            ojca łyknąć kieliszek wina i zaopatrzyć się w tabakę,
 819 XIV  |         chłopców przynoszących drzewo i wodę, stary kuchmistrz,
 820 XIV  |               osiemdziesiąt. Ha, może i liczy...~Jest to staruszek
 821 XIV  |               Rzadko staje przy ogniu i własnoręcznie manewruje
 822 XIV  |               kiedyś konfesjonałem. . i szepleniącym głosem rzuca
 823 XIV  |               z niej aromaty...~Wonna i obfita jest ta kuchnia w
 824 XIV  |               jakimi zapachami tchnie i jakiego blasku nabiera w
 825 XIV  |            nabiera w święta uroczyste i w odpusty, gdy ojcowie ugaszczają
 826 XIV  |       refektarzu "matadorów" z miasta i ze wsi wystawnym obiadem...~
 827 XIV  |      przykładać się pilniej do łaciny i marzy z utęsknieniem o dniu,
 828 XIV  |        zamknięty zostanie przed nim - i przed wszystkimi.~Ale nie
 829 XIV  |               na pauzach, a po trosze i podczas lekcyj.~To biedne
 830 XIV  |            rozklekotane, rozdzwonione i skrzypiące, szarpane i na
 831 XIV  |   rozdzwonione i skrzypiące, szarpane i na wszelki sposób dręczone
 832 XIV  |         odpoczywa tylko podczas świąt i wakacyj.~Przy pompie, na
 833 XIV  |          ucieczki przed trudną lekcją i złym stopniem.~Chłopcy piją
 834 XIV  |          oblewają się, palą papierosy i paplą, paplą, paplą jak
 835 XIV  |               szkolny w zatłuszczonej i przemoczonej czapce, zaciągający
 836 XIV  |              doprawdy?~"Knot" blednie i zębami dzwonić zaczyna.
 837 XIV  |       nieboszczykiem.~Ucieka od pompy i postanawia nigdy już nie
 838 XIV  |               o nieboszczykach wiedzą i że to nikomu apetytu do
 839 XIV  |             okazać się mniej odważnym i wybredniejszym niż ogół
 840 XIV  |            kamieniem pod głową...~Ten i ów ze starszych uczniów "
 841 XIV  |           Takie rzeczy brać - grzech! I nie tylko grzech, ale strach.
 842 XIV  |              nachodzi w nocy, tarmosi i krzyczy: "Oddaj, coś zabrał!"...~-
 843 XIV  |            Cóżeś zrobił z sygnetem?~- I sygnet, i palec zakopałem
 844 XIV  |               z sygnetem?~- I sygnet, i palec zakopałem pod krzyżem
 845 XIV  |            się tam działo. Wicher dął i piaskiem kręcił; sowy hukały,
 846 XIV  |            złowieszczym, potem spluwa i zwraca się do całej kompanii.~-
 847 XIV  |            kropli do ust nie wziąłem. I choćbym miał umrzeć z pragnienia,
 848 XIV  |        Zobaczyłem wówczas jedną rzecz i mam już dosyć tej wody i
 849 XIV  |              i mam już dosyć tej wody i tej pompy.~- Coś zobaczył?...
 850 XIV  |      niewierzący, niech nie słucha!~- I niech się wynosi!~Kilka
 851 XIV  |         ruchem. Chwila szamotania się i niebawem na dziedzińczyku
 852 XIV  |              Nie, tkwi tam dotąd.~Ten i ów pobladł. Jednemu zaczyna
 853 XIV  |      przyłożył oko, popatrzył chwilkę i szybko się cofnął.~- Jest!
 854 XIV  |             krzyczy, razem z tryumfem i przestrachem. ~Drugi miejsce
 855 XIV  |                widać!... - obwieszcza i stara się odsunąć jak najdalej
 856 XIV  |             minutę nie rozłączają się i czynią wszystko we dwójkę.~
 857 XIV  |           równocześnie twarze do rury i wrzeszczą:~- Tam jest nie
 858 XIV  |            ten, to ów zagląda w otwór i stwierdza głośno, że jest
 859 XIV  |            zostają obici, wodą oblani i wyrzuceni z dziedzińczyka.~
 860 XIV  |        zewnątrz. Nie wypływał jednak.~I byłoby to trwało Bóg wie
 861 XIV  |            wreszcie człowiek rozsądny i nie wyjaśnił chłopcom zagadki -
 862 XIV  |        wzrokiem.~Tylko najodważniejsi i najsprytniejsi, a zarazem
 863 XIV  |               wroniego podobną czapką i z koszykiem, nożycami lub
 864 XIV  |             wodząc oczyma po drzewach i niebie, to z głową zwieszoną
 865 XIV  |           konarze gruszy jak na koniu i zbierając rzekomo liszki,
 866 XIV  |                    ale opamiętywa się i poprzestaje na wymruczeniu
 867 XIV  |               ogrodnika, przebrał się i - za bramę. W pośpiechu
 868 XIV  |              otwarcie wszystko wyznać i prosić o rozgrzeszenie.~
 869 XIV  |               mu absolucji, przy czym i nauk moralnych nie poskąpił.~-
 870 XIV  |                Pogłaskał go po głowie i dodał:~- Za karę, rybko,
 871 XIV  |             tylko pół kwarty gruszek, i to mączystych.~Gdy już chłopiec
 872 XIV  |        korytarzu, wychylił się za nim i dał mu wielką, soczystą
 873 XIV  |     zacieśniłoby się pole jego wrażeń i spostrzeżeń!~Wszakże nikt
 874 XIV  |                nęcone bliskością wody i spokojem, i wyprawia od
 875 XIV  |           bliskością wody i spokojem, i wyprawia od świtu do wieczora
 876 XIV  |       palisadą.~Brzeg rzeki, wyniosły i stromy, staje się w tym
 877 XIV  |        splątanych, wypełzłych z ziemi i do wody czołgających się
 878 XIV  |             Nie trzeba jednak palisad i brzegów stromych, żeby pustelni
 879 XIV  |               od razu onieśmielić się i uciec przed nadchodzącym.~
 880 XIV  |            miasteczku.~Najdziwniejsze i najpotworniejsze rzeczy
 881 XIV  |        przekłada nad wszystko książki i samotność, że towarzystwa
 882 XIV  |                że posiada ogrom nauki i erudycji. Prócz łaciny włada
 883 XIV  |            doskonale językiem greckim i hebrajskim; w sprawach zarówno
 884 XIV  |            zarówno teologicznych, jak i filologicznych jest uznaną
 885 XIV  |          ascetyczne umartwienie ciała i modlitwa. Sprężycki nie
 886 XIV  |            Szanuje go za wielką naukę i trzyma się od niego z daleka.
 887 XIV  |     zobaczenia "pustelni".~Prawda, że i tam go "nie proszą", ale...
 888 XIV  |        przywykł już na to nie zważać. I oto przychodzi taki dzień,
 889 XIV  |             Jest w zaczarowanym gaiku i przyczajony za krzakiem
 890 XIV  |       przyprawiają, drżący od strachu i wzruszenia, z głośno bijącym
 891 XIV  |               z głośno bijącym sercem i z oczyma nadmiernie wytrzeszczonymi
 892 XIV  |              drzewom, kwiatom, ptakom i samemu pustelnikowi.~Jak
 893 XIV  |        zamknąć - on z tego skorzystał i wślizgnął się chyłkiem do
 894 XIV  |             przeto, patrzy, dziwi się i nadziwić dość nie może.~
 895 XIV  |             książki, wielkie, średnie i bardzo małe - wszystkie
 896 XIV  |                zajęty wyłącznie żerem i sam na żer przeznaczony.~
 897 XIV  |               stoi wśród ziół polnych i szerokim rozmachem kościstej
 898 XIV  |         kościstej ręki rzuca na prawo i lewo garście ziarna. Rzucając
 899 XIV  |            jego obsiedli.~Na ten ruch i na te słowa ze wszystkich
 900 XIV  |             słowa ze wszystkich drzew i krzaków sfruwają mniejsze
 901 XIV  |             krzaków sfruwają mniejsze i większe ptaki, trzepocąc
 902 XIV  |              gruchając, pełne ufności i radośnego upojenia. Skrzydlata
 903 XIV  |            całe stado pierzcha w górę i z hałaśliwym szumem skrzydeł
 904 XIV  |             ramię, silnie szarpniętym i wyciągniętym z kryjówki.
 905 XIV  |             na ławce - mniej groźnego i strasznego, niż sobie~wyobrażał,
 906 XIV  |              Ojciec mój także katolik i matka katoliczka, i cała
 907 XIV  |           katolik i matka katoliczka, i cała nasza rodzina katolicka!~
 908 XIV  |               Znam przykazania boskie i przykazania kościelne, i
 909 XIV  |              i przykazania kościelne, i grzechy główne, i grzechy
 910 XIV  |          kościelne, i grzechy główne, i grzechy cudze, i grzechy
 911 XIV  |              główne, i grzechy cudze, i grzechy przeciw Duchowi
 912 XIV  |           boskie?~- "Czcij ojca twego i matkę twoją"... A piąte: "
 913 XIV  |           zwierzchników, przełożonych i wszystkie w ogóle osoby
 914 XIV  |          cześć, wdzięczność, szacunek i posłuszeństwo... Amen!~Choć
 915 XIV  |             cieszyły, a harmonią barw i kształtów chwałę Stwórcy
 916 XIV  |               drapieżnych rąk głupców i szkodników... Czego więc
 917 XIV  |           wojować musi, bo mu w dzień i w nocy spokoju nie dają.
 918 XIV  |             spokoju nie dają. Pewnieś i diabła spodziewał się tu
 919 XIV  |          szczerość zakonnikowi.~- No, i przekonałeś się - mówi łagodniej
 920 XIV  |       tutejsze, nigdziem nie widział. I myślę, że nigdzie indziej
 921 XIV  |               Zaprawdę powiadam tobie i innym, że każdy z was może
 922 XIV  |             zwierzem po przyjacielsku i po bratersku - trzeba tylko,
 923 XIV  |          tylko, żeby był przyjacielem i bratem każdemu stworzeniu
 924 XIV  |             każdemu stworzeniu bożemu i żeby idąc do niego, w sercu
 925 XIV  |             do ręki, pieścić, głaskać i cieszyć do syta oczy tęczowym
 926 XIV  |             wolność. Zrobiłby to samo i z kanarkami swej matki -
 927 XIV  |   przylatujące do ręki mej po ziarno, i wydało ci się to czymś nadzwyczajnym.
 928 XIV  |          przyrodą niektórych świętych i ojców Kościoła.~Przewraca
 929 XIV  |    przekładane - jeden z nich wyjmuje i podaje Sprężyckiemu.~- Przyjrzyj
 930 XIV  |            jest całym ich szczęściem. I więcej niż szczęściem, bo
 931 XIV  |              z tobą piłką, gonili się i hałasowali. Kto wie jednak,
 932 XIV  |               policzki uczyni bladymi i zapadłymi... kto wie, czy
 933 XIV  |                  kto wie, czy wówczas i ty nie zatęsknisz do samotności,
 934 XIV  |          przypomnisz sobie słowa moje i znaczenie ich lepiej zrozumiesz... ~
 935 XIV  |              odmów trzy Zdrowaś Maria i trzy razy Wieczne odpoczywanie.~
 936 XIV  |     odpoczywanie.~Sprężycki czuje, że i jemu udziela się wzruszenie.~
 937 XIV  |             że masz serce czułe, więc i duszę musisz mieć zacną.
 938 XIV  |               zacną. Staraj się jedno i drugie na całe życie zachować.
 939 XIV  |              Żalu do ciebie nie mam - i ty go nie miej do mnie.
 940 XV   |      Deklamował głośno jakieś wiersze i co chwila do księgi zaglądał.
 941 XV   |            Twarz jego, zwykle rumiana i wesoła, pobladła i miała
 942 XV   |            rumiana i wesoła, pobladła i miała wyraz nadzwyczajnego
 943 XV   |               ten głos, zwykle świeży i dźwięczny, brzmiał teraz
 944 XV   |        koleżka, brwi wysoko podnosząc i oczy wytrzeszczając. Twarz
 945 XV   |            drogi, nikt nie rozumie... I dodał jeszcze z naciskiem:~-
 946 XV   |             do klasy w nowym mundurze i w butach na glanc wypucowanych. "
 947 XV   |    rozszerzyła mu się od ucha do ucha i powiedział: - Wot frantik
 948 XV   |             po francusku, uważany był i sam siebie uważał za wielkiego
 949 XV   |         obelgę.~- Kpię sobie z obelgi i z całego Jastrzębia! - rzucił
 950 XV   |          kiedy on mnie nienawidzi, to i ja jego nienawidzić będę.~
 951 XV   |             ja jego nienawidzić będę.~I zaraz zaczął wymieniać motywy
 952 XV   |            motywy swego uczucia.~- Bo i za co mam go lubić? Jak
 953 XV   |                 Przy tym ciągle myśli i gada o jedzeniu. Ledwie
 954 XV   |           niczym innym, tylko mlekiem i chlebem razowym. Sam leczy
 955 XV   |         mlekiem na wszystkie choroby. I właśnie w tym miesiącu prowadzić
 956 XV   |         mużyka...~- Który chodzi boso i nos wyciera w palce...~-
 957 XV   |              nos wyciera w palce...~- I na papierowej harmonijce
 958 XV   |          kozaczki wycina...~- A brody i włosów na głowie nie strzyże...~-
 959 XV   |               głowie nie strzyże...~- I mydłem brzydzi się jak Żyd
 960 XV   |              Zaczęli śmiać się głośno i naśladować ruchy, mowę i
 961 XV   |              i naśladować ruchy, mowę i miny wszystkich profesorów,
 962 XV   |           deklamację. Odprawił kolegę i powróciwszy do swej wielkiej
 963 XV   |              właściwościami obyczajów i charakteru, rażącymi polskie
 964 XV   |               polskie przyzwyczajenia i uczucia.~Przede wszystkim
 965 XV   |        nabrzmiałym, stale nie golonym i nie domytym obliczem, z
 966 XV   |          patrzył na ludzi "spode łba" i na swych olbrzymich, płaskich,
 967 XV   |              chodził.~Gorący miłośnik i apostoł prostoty, życia
 968 XV   |               życia na łonie przyrody i w ogóle sielskich człowieka
 969 XV   |          odzienia, wyszukanych potraw i gładkich form towarzyskich.
 970 XV   |           chleb razowy, wodę źródlaną i mleko. Na mleko kładł nacisk
 971 XV   |               opierał głowę na rękach i zasypiał...~Jednakże, jak
 972 XV   |           ludzkim futerale, szorstkim i niepięknym, mieszkała istota
 973 XV   |             in corpore, z inspektorem i wszystkimi nauczycielami,
 974 XV   |         słuchała mszy solennej u fary i śpiewała obowiązkowe Boże
 975 XV   |        Jastrebowa ukrytego za filarem i ocierającego podpuchłe oczy
 976 XV   |            dołączał swój bas do chóru i grubą laską do taktu wywijał.
 977 XV   |               nie mogąc. Gryzło go to i jeszcze dzikszym czyniło.
 978 XV   |            Było wówczas gorąco, parno i Jastrebow pod wpływem upału,
 979 XV   |             pod wpływem upału, a może i nadmiernego opicia się "
 980 XV   |          krzyczeć, przez ławki skakać i strzałami papierowymi łysinę
 981 XV   |        położył ciężką rękę na stoliku i swym głębokim, tym razem
 982 XV   |       Jastrebowski, wy by mnie lubili i pocztienje dla mnie mieli,
 983 XV   |          któryś ze śmielszych urwisów i nura dał szybko pod ławkę.~-
 984 XV   |               szybko pod ławkę.~- No, i wy - ciągnął tamten, na
 985 XV   |               ze mnie diełać, choć ja i uczyciel wasz, i człowiek
 986 XV   |              choć ja i uczyciel wasz, i człowiek czestnyj...~Wyciągnął
 987 XV   |           kraciastą chustkę, po czole i po oczach ją przesunął i
 988 XV   |              i po oczach ją przesunął i westchnąwszy, dokończył:~-
 989 XV   |         wlubili się w rosyjską poezję i starali się mówić przepięknym,
 990 XV   |   wielikolepnym językiem Dzierżawinów i Łomonosowów.~W jakim stopniu
 991 XV   |        podnosił się leniwie z miejsca i oświadczał wręcz:~- Gospodyń
 992 XV   |             postawić tobie jedinicu! ~I nauczyciel zapisywał w katalożku -
 993 XV   |       uważając to za rzecz zbyteczną. I w ogóle lekcje Jastrebowa
 994 XV   |          opisanego nauczyciel zamykał i do kieszeni chował katalożek,
 995 XV   |              Cudowną lampę Alladyna - i czytanie odbywało się w
 996 XV   |          Sprężyckiego nie ziściły się i świat się przed tym terminem
 997 XV   |               była natłoczona kwiatem i śmietanką miasteczkowego
 998 XV   |             burmistrza z burmistrzową i burmistrzównami, naczelnika
 999 XV   |            powiatu przy naczelnikowej i naczelnikównach, nie mówiąc
1000 XV   |     kwatermistrzu, nadzorcy więzienia i dwóch sekretarzach magistratu,