Part

  1 Aut  |            dowiadywała się z niej, jak to szkoła polska wyglądała,
  2 ZeSt |              srebrzystą tasiemką.~- Co to, tatusiu?... Od czego to?...
  3 ZeSt |               to, tatusiu?... Od czego to?... Skąd się to tam wzięło?..
  4 ZeSt |               Od czego to?... Skąd się to tam wzięło?.. Ojciec wziął
  5 ZeSt |                rzekł drżącym głosem:~- To jest kołnierz od mojego
  6 ZeSt |                się najmłodszy synek, - To tatuś był w wojsku?...~-
  7 ZeSt |                wystąpili z opozycją.~- To być nie może! Żadna szkoła
  8 ZeSt |           pomiędzy rokiem 1860 a 1870, to jest wówczas, gdy wasz ojciec
  9 ZeSt |            nadzwyczajnym zajęciem...~- To musiały być ładne mundury?... -
 10 ZeSt |             wojsko francuskie używa.~- To musiały być "kiepy"! - wyrwał
 11 ZeSt |             kołnierz umiał mówić!...~- To co?... To co, tatusiu?... -
 12 ZeSt |            umiał mówić!...~- To co?... To co, tatusiu?... - wykrzyknęli
 13 ZeSt |               wszyscy trzej chłopcy.~- To opowiedziałby wam swoje
 14 ZeSt |             siedli i słuchali...~- No, to wam je opowiem. Albo lepiej -
 15 I    |                wstają do pracy, czynią to tylko ci, co muszą: rzemieślnicy,
 16 I    |         dendele!...~Dzwonek odzywa się to głośniej, bardzo głośno
 17 I    |            gniewem i niecierpliwością; to znów ciszej, nawet zupełnie
 18 I    |            senne służące.~- Kasiu! czy to ju drugi raz dzwonili?~-
 19 I    |           zawsze o tej porze unosi się to prosta jak obelisk, to maczugowato
 20 I    |             się to prosta jak obelisk, to maczugowato u góry rozszerzająca
 21 I    |                góry rozszerzająca się, to rozpryśnięta jak fontanna,
 22 I    |             rozpryśnięta jak fontanna, to spiralnie skręcona, to wreszcie
 23 I    |                 to spiralnie skręcona, to wreszcie jakby przełamana
 24 I    |            Słyszałeś dzwonek?~- Aha!~- To ci dopiero był zły!~- Iii...
 25 I    |          przemodlili i przemyśleli?...~To pewne, że widuje się niekiedy
 26 II   |              tu jest pierwsza klasa?~- To ci dopiero głupi! Stoi przed
 27 II   |             wybębnia mu pięścią marsza to na jednej, to na drugiej
 28 II   |           pięścią marsza to na jednej, to na drugiej łopatce.~Znaleźli
 29 II   |             rżnął scyzorykiem, gdyż za to "biją".~- A jak wejdzie
 30 II   |         połączoną z szacunkiem.~- Musi to być jakaś "starsza osoba" -
 31 II   |              żeby się prosto trzymali. To znów wskakuje na katedrę,
 32 II   |             gotowością do bójki. Tamci to niby nowozaciężni rekruci;
 33 II   |                już proch wąchali. Znać to po ich twarzach, po mundurkach
 34 II   |             znamienne "wicherki"...~Są to - drugoroczni.~Każdy z nich
 35 II   |               nie czapkami wołając, że to... motyle, które nakryć,
 36 II   |        pierwszego dnia przedstawia się to wszystko przestraszająco.
 37 II   |             malec odgaduje od razu, że to o nim mowa.~Zwraca się w
 38 II   |           lekcja - potem druga. Ale są to lekcje tylko z nazwiska.
 39 II   |                chwila coś je przerywa: to przychodzi nowy uczeń; to
 40 II   |              to przychodzi nowy uczeń; to stolarz wnosi nową ławkę;
 41 II   |              stolarz wnosi nową ławkę; to któryś z nauczycieli wypukuje
 42 II   |               się do całego kwadransa; to przybywa stróż szkolny z
 43 II   |                z kartką od inspektora; to matka jednego z "knotów"
 44 II   |             sekundę, gdyż punktualność to ich obowiązek, obowiązki
 45 II   |           lubić! - odpowiada tamten.~- To przyjdź do mnie. Mam cały
 46 II   |                połę.~- A co mi dasz za to? - dopytuje malec nie uważając
 47 II   |             prawdziwa.~- Eeee!... Taka to nie bardzo odskakuje. ~Kozłowski,
 48 II   |         zupełne ogłupienie.~- Jak nie, to nie! - przemawia wreszcie
 49 II   |         błyszczącymi poczciwie oczyma.~To Piotruś, który od wyjścia
 50 II   |               tak - wybucha wreszcie - to... będę twoim przyjacielem!~-
 51 III  |                       III. "Zabacuł"~- To zrobił z pewnością Zabacuł!~-
 52 III  |        Powiedzcie Zabacułowi, że klasa to nie stajnia.~- Hej, Zabacuł!
 53 III  |               Zabacuł.~Rozumie się, że to przezwisko nie powstało
 54 III  |               wraca?~Nikt nie umiał na to odpowiedzieć.~Dopiero w
 55 III  |      francuskich. Profesora nadzwyczaj to drażniło. W zniecierpliwieniu
 56 III  |             którego matka była madamą, to znaczy utrzymywała dwuklasową
 57 III  |          Szabasiński, do doskonałości. To trzeba wymawiać inaczej:
 58 III  |             odważnie:~- Panu prosorowi to łatwo, bo pan prosor ma
 59 III  |              denn das: "sabba-szulem?" To po żydowsku musi być oder
 60 III  |             panie, tak! gadaj sara, so to znaczy?~Studencik, rozkaz
 61 III  |           rozkaz spełniając, zapiał:~- To znaczy, panie prosorze,
 62 III  |              Klasa - ryczała.~Od owego to dnia Księżopolczyk został
 63 III  |            rozwinięty umysł - wszystko to były objawy groźnej, nurtującej
 64 III  |         odczytywać listę kolegów. Była to jego najmilsza rozrywka.
 65 III  |         najmilsza rozrywka. Słuchając, to uśmiechał się, to mrugał
 66 III  |           Słuchając, to uśmiechał się, to mrugał powiekami, to wzdychał
 67 III  |              się, to mrugał powiekami, to wzdychał głęboko.~Raz szepnął,
 68 III  |               jakby tylko do siebie:~- To dobre chłopaki...~Potem
 69 IV   |                osobą po profesorze.~On to przynosi i odnosi wielki
 70 IV   |              kręte, którymi nawet i na to miejsce wcisnąć się umieją
 71 IV   |             zrobiono Sprężyckiego. Był to wybór zupełnie naturalny,
 72 IV   |          nikogo wskazywać nie można... To tajemnica kancelaryjna...
 73 IV   |               profesor Żebrowski. Było to tym dziwniejsze i tym bardziej
 74 IV   |            klasy, żeby im pokazać, jak to się tańczy "polkę-ułankę".
 75 IV   |               zajął... Ślimacki.~Klasa to niby maleńka respublika;
 76 IV   |             maleńka respublika; prymus to jakby tej respubliki prezydent.
 77 IV   |        prymusem stało się widoczne, że to nie jest "prezydent z wyborów",
 78 IV   |          zabłysły jak u tygrysa.~- Kto to powiedział? - zagrzmiał
 79 IV   |                kolegi nie wydali.~Mimo to nazajutrz, zaraz po pauzie,
 80 IV   |              Zwierzchność zarzucała mu to naganne sprawowanie się
 81 IV   |           sprawowanie się poza szkołą, to karygodne palenie tytuniu,
 82 IV   |             karygodne palenie tytuniu, to wałęsanie się w godzinach
 83 IV   |              Za nas i za was!~Nie były to czcze pogróżki - w parze
 84 IV   |                 grubych kijów", ale za to z pękami mocnych, giętych
 85 IV   |       mieszkania wyruszać. Nie popsuło to wszakże humoru i zadowolenia
 86 IV   |               przestrachem uciekają.~I to wszakże nie zamąciło jego
 87 IV   |           najbliższego domu. Liczył na to, że "tyłami", przez drugą
 88 IV   |           Mieszkowskim na czele...~Tam to właśnie, w tej pustej sieni,
 89 IV   |              wykrzykiwane sentencje:~- To za długi ozór!~- To za szpiegostwo!~-
 90 IV   |       sentencje:~- To za długi ozór!~- To za szpiegostwo!~- To za
 91 IV   |                   To za szpiegostwo!~- To za donosicielstwo!~- To
 92 IV   |                To za donosicielstwo!~- To za intrygi u inspektora!
 93 IV   |               na wąskich wargach, a za to z nienaturalnymi na bladych
 94 V    |                co sypiał w trumnie~Był to poczciwy, nieco rozlazły
 95 V    |              szyków mu nie popsuło.~Za to w zwykłej rozmowie płynnym
 96 V    |             nie miałbym... a... pójść!~To, że jego ojciec był prostym
 97 V    |                 Wojtek! - zagadywali - to ty wiesz, jak się robi szafę?~-
 98 V    |           kręcili głowami z podziwu.~- To ci dopiero... - powtarzali,
 99 V    |               im metodą poglądową: jak to powstają stoły, łóżka, szafy...~
100 V    |                nadzwyczajnym zajęciem. To wszystko było dla nich takie
101 V    |                   I ty zgadzasz się na to?~- A... nie.~- Pewnie wolisz
102 V    |             dwuznacznie.~- A... trudno to będzie. Mój "tatko" nie
103 V    |               pomstuje...~Nie brzmiało to zachęcająco - na tytuł "
104 V    |             westchnienie.~Lampka jasno to miejsce oświecała - chłopiec
105 V    |                 Przecież jeżeli umarł, to nie mógł jęczeć...~- Ani
106 V    |           przyjaźnie...~Ale ten ruch i to skinienie jeszcze bardziej
107 V    |              Umarłeś ty... czy nie?~Na to zaś głos z trumny:~- A po
108 V    |                 Ani mi się śniło. Czym to głupi... a?... Poczekajcie -
109 V    |                  Poczekajcie - wstanę, to wam wszystko... a... opowiem.~
110 V    |             chłopcu za łóżko.~Wynikało to z koniecznej potrzeby. Mieszkanie
111 V    |            mniejsza jeszcze kuchenka - to wszystko. A rodzina składała
112 V    |             trumnie.~Jemu wydawało się to zupełnie naturalne i zrozumieć
113 VI   |               Zagadnienie VI-te".~Jest to Welinowicz, pierwszy w klasie
114 VI   |            niego tytułami. Proszą go o to jak o łaskę największą.
115 VI   |                formie wydany?~Wszystko to odnosiło się do pewnego
116 VI   |          kaligrafii jestem pierwszy.~- To i cóż! - krzyczał tamten,
117 VI   |              ludzie pisali brzydko! Za to każdy kancelista "sztychuje"
118 VI   |          dokończonym tytułem.~Wszystko to zostało spełnione z pogodnym
119 VI   |           przejęte ciekawością, czynią to bardzo ostrożnie, aby pracującemu
120 VI   |               pragnienia. Wyciąga rękę to na prawo, to na lewo, bierze
121 VI   |              Wyciąga rękę to na prawo, to na lewo, bierze najbliższy
122 VI   |            okazuje lekceważenie.~- Cóż to jest kaligrafia! - szydzi
123 VI   |         pięknie nawet dużego "A", choć to najłatwiejsza litera w alfabecie.
124 VI   |                 Zając, pies, myśliwy - to wszystko, na co zdobyć się
125 VI   |           plecami wesoło sobie skacze; to znów pies i zając biegną
126 VI   |             sobie z oplatanej butelki; to wreszcie pies stoi wyprężony
127 VI   |              niższym cokolwiek, ale za to - praktyczniejszym.~Są to
128 VI   |              to - praktyczniejszym.~Są to nie tyle artyści, co majsterkowie,
129 VI   |        względem nóg, wynagrodził go za to zwiększoną zręcznością ręki.
130 VI   |                temperowaniem". Mozolna to czynność i wymagająca specjalnego
131 VI   |               hamburyzowanego" stanowi to, że atrament nigdy z niego
132 VI   |              guma strzelająca". Piękna to rzecz i przez znawców wysoko
133 VI   |                dni poświęcić trzeba na to niemiłe żucie, aby z twardej,
134 VII  |               przelewa się rytmicznie, to słabnąc, to podnosząc się,
135 VII  |                rytmicznie, to słabnąc, to podnosząc się, z teatralną
136 VII  |             wypełniające izbę szkolną. To tchnienie, pod którego działaniem
137 VII  |       milczącej zadumie...~Napełnia go to dziwnym, obcym mu dotąd
138 VII  |         Karpiński, Osiński, Dmochowski to jego bożyszcza.~Każdy poeta
139 VII  |           pewien stały tytuł. Krasicki to "książę poetów"; Naruszewicz - "
140 VII  |                różana jutrzenko!~Jużeś to w chatki mojej zajrzała
141 VII  |              wad poprawić - przechodzi to wszakże jego możność.~Jeden
142 VII  |            pogwizdująca co kilka chwil to tu, to tam, jakby drażniąc
143 VII  |     pogwizdująca co kilka chwil to tu, to tam, jakby drażniąc się
144 VII  |         Tysiąca i jednej nocy...~W tej to pustelni Dembowski wyciągnął
145 VII  |            Dembowski - podobało ci się to? Gadaj!~Ale Sprężycki nie
146 VII  |       starannie nową sapieżankę.~- Cóż to za poeta ten tam Krasicki!
147 VII  |            serca", "śpiewaku Justyny", to jak Bozię kocham, język
148 VII  |       spokojniejszy, uśmiechnął się na to "filozoficznie".~- Dlaczego
149 VII  |              rzekł:~- Widzisz, Bronek, to tak jest. Czy ty lubisz
150 VII  |                od innych wyborniejsze, to - pytam cię, Bronek - czy
151 VII  |          Jeżeli szkoda owoców dobrych, to czyż nie większa szkoda
152 VII  |          szkoda dobrych wierszów? Czyż to obok Mickiewicza nikt już
153 VII  |             różana jutrzenko!..." Jaki to śliczny początek! Pamiętasz
154 VII  |              wierszów, które... jak by to powiedzieć?... świdrem wkręcają
155 VII  |              ten dzień jesienny, kiedy to była taka mgła paskudna
156 VII  |             taka mgła paskudna i kiedy to Effenberger wyrzucił za
157 VIII |                 w tece.~Kucharzewski - to olbrzym klasowy, z szeroką
158 VIII |               otworzył - śmieje się.~- To być nie może... - mówi grubym
159 VIII |                ci tłumaczyć i basta!~- To dla mnie za trudne; ja nie
160 VIII |               trudne; ja nie wiem, jak to będzie po~francusku.~- Bien.
161 VIII |              rybko, panie święty, któż to był Mojżesz? - dopytuje
162 VIII |                   Dalej "ani w ząb".~- To już wiemy - zauważa ksiądz. -
163 VIII |   Filistyńczyki?~Prymus raportuje:~- A to, proszę księdza prefekta,
164 VIII |             wiem o tym, rybko. Ale cóż to ma do Kucharzewskiego?~-
165 VIII |            zostawić go nie można. Bo i to uważ, panie święty, że gdyby
166 VIII |                cieszą się uznaniem. Za to Hefajstos tryumfuje: podczas
167 VIII |              Wbiwszy już sobie w głowę to zdanie, znów pochyla się,
168 VIII |              powiedzieć:~"Ej, rzucę ja to wszystko... do kąpieli pójdę,
169 VIII |          crinis... crinis...~Co chwila to zagląda do książki, to się
170 VIII |          chwila to zagląda do książki, to się od niej oddala kiwając
171 VIII |             Ignis... ignis... ignis...~To już umiem. A tamte?~Przypomina
172 VIII |             mogę.~- Widzisz... jest na to sposób. Nauczył mnie go
173 VIII |           akademik z Warszawy.~- Jakiż to sposób?~- Ułożono z tych
174 VIII |            śmiechu.~- Wiesz, Wrono, że to paradne! Powtórz no początek.~
175 VIII |              bestią regułą?~- Przecież to łatwe. .~- Ale ba!~- Jeśli
176 VIII |                i wdzięczności. Wszakże to tylko dzięki Wrońskiemu
177 VIII |      pierwszego spojrzenia poznaje, że to przyjaciele. Ale mały Pilades
178 VIII |               Kucharzewska, patrząc na to, uśmiecha się i łzy ociera.~...
179 IX   |         pułtuskiej pochodzi ze wsi. Są to synowie obywateli ziemskich,
180 IX   |               się zawsze nuda.~Inni za to, choć im często brakuje
181 IX   |                bochny chleba razowego. To wszystko oddają "pod rachunkiem"
182 IX   |             tak zwaną "skrzynkę". Jest to kufer drewniany na kłódkę
183 IX   |            nerwy, żeby się bezkarnie w to malowidło wpatrywać. Są
184 IX   |                Gdy jest samolub, czyni to wówczas dopiero, gdy towarzysze
185 IX   |         Mieszka. Ma szynkę i placek.~- To nic, ale Wicek przywiózł
186 IX   |       policzkami:~- Co do chronologii, to już ty się, głupi, nie bój!
187 IX   |             tróję z minusem.~- O rety! to tyleż co dwója. Że też to
188 IX   |              to tyleż co dwója. Że też to tego diablego minusa skasować
189 IX   |         pensjonarzom "wiktu".~Jednak w to gorące, czerwcowe popołudnie
190 IX   |             dziwy z tą bajką wyprawia. To ją śpiewa na nutę krakowiaka,
191 IX   |             śpiewa na nutę krakowiaka, to deklamuje tonem na przemian
192 IX   |               szkolnej.~Co pewien czas to ten, to inny z nauczycieli
193 IX   |                 Co pewien czas to ten, to inny z nauczycieli zachodzą
194 IX   |               dymem tytuniowym. Czynią to głównie dla stwierdzenia
195 IX   |          chłopcy ubiegają się za nimi, to podobno dlatego tylko, że
196 IX   |               pies przed kijem. Ale że to był owoc zakazany, więc
197 IX   |          dowcip chłopców wysila się na to, żeby dozorcy szkolnemu
198 IX   |              Nic złego?... Ha, ha... A to co?~Wysuwa długi nos, zaczyna
199 IX   |             posądza?~- Paliliście... A to nie można... nie można...~-
200 IX   |                   nie można...~- I cóż to paliliśmy podług pana profesora?~-
201 IX   |              pana profesora?~- Ooo!... to już bagatela. Może gelb
202 IX   |               Święty Pafnucy!... A cóż to się stało?~- Chłopczyki
203 IX   |           palili... Tak nie można... I to już po raz drugi...~Kochana
204 IX   |                  A wedle owego dymu... to pan prefesor "powsiadł"
205 IX   |              że - trociczki.~- Eeee... to tylko tak bez delikatność!~
206 IX   |        bytności swej pozostawić. Czyni to szybko, "księgę" zamyka
207 IX   |         czytają tylko osoby starsze, i to w liczbie bardzo ograniczonej.
208 IX   |              Sue i - Pawła de Kock.~Za to w każdej bez wyjątku stancji
209 X    |             błękitnej przepadną - ach! to okropne! Mieszkańcom Pułtuska
210 X    |                się jej nie widzi. Któż to, jeśli nie ona, w chłodne
211 X    |             nie z jej nurtów, pochodzi to mnóstwo ryb, którymi w dnie
212 X    |      powierzchni wody. Rybacy nazywają to miejsce "kotliną" - i w
213 X    |                że koło zatrzymał - ale to złudzenie. On tylko wskoczył
214 X    |           śmietanką i rogalikami.~Jest to jego wieniec wawrzynowy -
215 X    |              jednak adepci, uzdolnieni to w tym, to w owym kierunku.~
216 X    |           adepci, uzdolnieni to w tym, to w owym kierunku.~Jeden umie
217 X    |      nienawidzi tchórzów, zżyma się na to, niecierpliwi i gotów by
218 X    |              usłuchać rozkazu, choć go to "naprzód" przeraża - ale
219 X    |              Tym razem szło mu ciężej. To wypływa, to zanurza się,
220 X    |            szło mu ciężej. To wypływa, to zanurza się, daje się unosić
221 X    |              zaczęły gorączkowo krążyć to w tę, to w ową stronę, upatrując
222 X    |             gorączkowo krążyć to w tę, to w ową stronę, upatrując
223 X    |           kolegów bez czucia.~Ale było to tylko przemijające omdlenie.
224 X    |               na moim miejscu zrobiłby to samo.~Inspektor oświadczył,
225 X    |                dla twojej matki będzie to honor, pociecha...~Wspomnienie
226 X    |             rozrzewniło siłacza.~- Ha, to już niech będzie ten tam
227 X    |               tam medal!... - Ale żeby to nie kosztowało... - dodał,
228 X    |                swego syna. Okazało się to połączone z niemałymi trudnościami.
229 X    |      niezawodnie wspominają.~Stało się to w środku zimy, zima zaś
230 X    |             łzami. Lutek i Władek byli to synowie Grąbczewskiego -
231 X    |              pod lodem, powinna była w to miejsce przynieść ciała
232 X    |            Gdzie Władek?...~Władek był to brat młodszy.~W tejże chwili
233 XI   |               głosy, zapachy, wszystko to dostrzega, odczuwa - wszystkim
234 XI   |             nigdy się nie nauczę!~Mimo to znów wraca do książki -
235 XI   |                  Ba, nie wpuszczą...~- To i cóż! Będzie dosyć tego,
236 XI   |             się nie spodziewając.~Jest to "poczciwości" chłopiec,
237 XI   |            Bonusiem był od początku, i to przezwisko z dziwną trafnością
238 XI   |                  krzyczy, dostrzegłszy to, Izdebski. - Mów zaraz,
239 XI   |         gniewnym mruknięciu:~- Zetrzyj to wszystko! Bonuś ściera.~-
240 XI   |          wreszcie - zdejmij no ze mnie to paskudztwo.~Sprężycki wychodzi
241 XI   |            nogi kolegów - jednocześnie to tu, to tam rzuca niespokojne,
242 XI   |          kolegów - jednocześnie to tu, to tam rzuca niespokojne, pytające
243 XI   |       urzędowym. Prymus raportuje:~- A to, proszę pana inspektora, "
244 XI   |              chrabąszczów.~- Kto śmiał to zrobić? kto? - piorunuje
245 XI   |         piorunuje srogi zwierzchnik.~- To pewnie ci z pierwszej... -
246 XI   |             nie! - poprawia go drugi - to tamci z czwartej. Oni tak
247 XI   |                stawia nową hipotezę:~- To najpewniej te chłopaki z
248 XI   |        uciszają się na chwilę - ale po to tylko, aby tym swobodniej
249 XI   |               miną niewinną zauważa:~- To nie robak, panie prosorze,
250 XI   |             nie robak, panie prosorze, to chrabąszcz!~- Krabonsz jest
251 XI   |              Sprężycki nie ustępuje.~- To dopiero! - dziwi się. -
252 XI   |             się. - Pan prosor mówi, że to robak, a pan psor Salamonowicz
253 XI   |           uczył nas, że robaki i owady to zupełnie co innego. Więc
254 XI   |             będą na katedrze. Wszystko to ma na celu zyskanie na czasie
255 XI   |           Chrabąszcze nie dadzą!~- Jak to nie dadzą? Czyście zwariowali?~-
256 XI   |              uprzykrzonych owadów.~Już to nie jest lekcja, lecz jakaś
257 XI   |              na domiar szczęścia, była to środa, w środy zaś i w soboty
258 XI   |          towarzyszą wybuchy śmiechu... To jakiś figlarz strachliwemu
259 XII  |                oczarował i - ujarzmił. To, czego nie mogli dokonać:
260 XII  |               uwagi godne rzeczy.~Jest to już fatalnością pedagogów,
261 XII  |          wyjątki z niego przytacza.~Za to o romantycznych poetach
262 XII  |           nikogo:~- Słowacki wyraziłby to nieskończenie lepiej. Ale
263 XII  |              się od zapytania:~- Który to poeta, panie profesorze?~
264 XII  |                Żył... umarł... napisał to i to... Nigdy zaś: Żyje...
265 XII  |                  umarł... napisał to i to... Nigdy zaś: Żyje... mieszka
266 XII  |               pisze lub pisać zamierza to i owo...~Profesor rzucił
267 XII  |                i zrozumieć. Gdy im się to nie udaje, zwieszają głowy
268 XII  |             prawie na głos mówi:~Bodaj to szkolna wiara i nadzieja
269 XII  |              być podobnym."~Wyraziwszy to głębokie przekonanie, Sprężycki
270 XII  |         wystający kamień uderzy.~"Więc to poeta?" - myśli chłopiec
271 XII  |            oczyma ciskającymi pioruny.~To uczucie trwa tylko chwilę.
272 XIII |        butelkami; w głębi - łóżko.~Cóż to za chłopczyna, blady jak
273 XIII |              chory go dosłyszał.~- Czy to ty, Bronek? - odzywa się
274 XIII |              Sprężyckiego.~A jednak on to jest we własnej postaci.
275 XIII |            Zasmuca się nagle. Zauważył to przyjaciel, śpieszy z pociechą:~-
276 XIII |        przyleciały?~- A jakże. Wczoraj to się nawet czubiły z wróblami
277 XIII |                powiedział, że ten, kto to zrobił, byłby dobrym krawcem
278 XIII |               kartoflami.~Sprężyckiego to wszystko bawi i smuci. Kiedyż
279 XIII |                szkodzi światło?~- Ech, to tylko matka uparła się,
280 XIII |              zamkniesz. Zresztą już ja to jakoś wykręcę.~Dembowski
281 XIII |              na chorągwi żałobnej. Ale to głupstwo! Odstąp, proszę
282 XIII |          zachwycony Sprężycki - ale ja to już znam. Pamiętasz, czytaliśmy
283 XIII |         Rinaldo zawołał: - Towarzysze! to pismo obiecuje wam wolność
284 XIII |             postąpią. I ja bym uczynił to samo, będąc na miejscu Altaverda.~
285 XIII |              drugie popsute, ale my na to poradzimy. Za sceną będzie
286 XIII |             wziąć ślepej latarki?...~- To prawda!... - zamyślił się
287 XIII |        Niepodobna brać ze sobą łopaty. To byłaby śmieszność zabijająca.~
288 XIII |             całej nie jest znane - cóż to za rozkosz dla trzecioklasistów!
289 XIII |              została przyrządzona. Cóż to był za okropny jad! - włosy
290 XIII |               własny język, ale im się to nie udało. Przy posługiwaniu
291 XIII |             coś głęboko wzruszyło i że to wzruszenie ukryć pragnie.
292 XIII |               wrażenie przyjemne. Jest to tłuścioch starannie i czysto
293 XIII |                 Patrz, kochanku: takim to strasznym narzędziem chcieli "
294 XIII |               mu usłyszana wiadomość.~"To mnie mieli naprawdę nogę
295 XIII |          zaprószyło wtenczas... kiedyś to stał przy oknie... pamiętasz?~-
296 XIII |               dwie nogi ocalały.~- Jak to dwie?~- Jedna twoja, druga
297 XIII |              wygadujesz! Jakże mógłbyś to zrobić?~- Alboż to co trudnego?
298 XIII |             mógłbyś to zrobić?~- Alboż to co trudnego? Poszedłbym
299 XIII |               nogę urwać... A jak nie, to już bym sobie w inny sposób
300 XIII |               zrobił, co mówisz, byłby to wielki grzech. I byłoby
301 XIII |                wielki grzech. I byłoby to także wielkie głupstwo.~
302 XIV  |               Neposa - naprawdę zaś po to, żeby raz u tego, to znów
303 XIV  |                po to, żeby raz u tego, to znów u innego ojca łyknąć
304 XIV  |         zaopatrzyć się w tabakę, które to rzeczy zakonnicy posiadają
305 XIV  |               w Polsce pozostał.~Gdyby to było prawdą, musiałby liczyć
306 XIV  |               Ha, może i liczy...~Jest to staruszek zgarbiony, z niezmiernie
307 XIV  |           wystawnym obiadem...~Wówczas to w niejednym synku zagrodowego
308 XIV  |              szkoła od klasztoru.~Ileż to razy, gdy w klasie choćby
309 XIV  |               trosze i podczas lekcyj.~To biedne pompisko, do niemożliwości
310 XIV  |             nieboszczyków.~- Ja... jak to, proszę pana?~Wiadomo, że
311 XIV  |             pić tej wody okropnej.~Ale to postanowienie długo nie
312 XIV  |             nieboszczykach wiedzą i że to nikomu apetytu do wody nie
313 XIV  |            Kłamiecie!~Odepchnięto ich. To ten, to ów zagląda w otwór
314 XIV  |               Odepchnięto ich. To ten, to ów zagląda w otwór i stwierdza
315 XIV  |              wypływał jednak.~I byłoby to trwało Bóg wie jak długo,
316 XIV  |       kamiennych w zupełnym milczeniu, to wodząc oczyma po drzewach
317 XIV  |           oczyma po drzewach i niebie, to z głową zwieszoną w ziemię
318 XIV  |                z dołu zapytanie:~- Cóż to, panie święty, Jaśka nie
319 XIV  |               o rozgrzeszenie.~Uczynił to zaraz nazajutrz. Poczciwy
320 XIV  |            tylko pół kwarty gruszek, i to mączystych.~Gdy już chłopiec
321 XIV  |           soczystą sapieżankę.~- Zjesz to jutro. A pamiętaj, rybko,
322 XIV  |             księdza Siennickiego.~Jest to oczywiście miejsce przed
323 XIV  | średniowiecznego mnicha - ascety. Jest to również jedyny ksiądz, do
324 XIV  |        przerywając odmawiane pacierze. To go straszniejszym jeszcze
325 XIV  |           łatwowierni uczniowie. Bajki to są godne śmiechu. Jedno
326 XIV  |                 ale... przywykł już na to nie zważać. I oto przychodzi
327 XIV  |        nadziwić dość nie może.~Śliczny to zakątek, choć zupełnie dziki.
328 XIV  |              dwóch kamieniach opartej. To ławka. Na ławce w nieładzie
329 XIV  |                niż sobie~wyobrażał, za to bardziej smutnego.~- Katolik
330 XIV  |      rozchmurzyła się cokolwiek. Budzi to w nim otuchę.~Suchy, twardy
331 XIV  |            proszę księdza dobrodzieja, to...~- To co?~- To takich,
332 XIV  |           księdza dobrodzieja, to...~- To co?~- To takich, jak tutejsze,
333 XIV  |          dobrodzieja, to...~- To co?~- To takich, jak tutejsze, nigdziem
334 XIV  |                  Zakonnik westchnął.~- To prawda, moje dziecko. Ale
335 XIV  |          której mówił zakonnik. Cóż by to było za szczęście, gdyby
336 XIV  |                go na wolność. Zrobiłby to samo i z kanarkami swej
337 XIV  |                lub kot nie pożarł, jak to się przytrafiło kanarkowi
338 XIV  |                ziarno, i wydało ci się to czymś nadzwyczajnym. Dowiedzże
339 XIV  |        Przyjrzyj się - objaśnia - jest to święty Franciszek z Asyżu.
340 XIV  |             ludzie, dla których spokój to więcej niż pieniądze. On
341 XIV  |              ta moja samotnia... A gdy to się stanie, wówczas, wierz
342 XV   |           wiecznosti wozzwał... Czy ty to rozumiesz, Bronek?~- Ja???... -
343 XV   |          czemuż - zapłakał Sprężycki - to właśnie na popis mi zadał?~
344 XV   |          Sprężycki. - Nawet wiem, skąd to poszło. Na imieniny matki
345 XV   |                 Powiedz mi, Bronek, co to znaczy po moskiewsku frantik?~
346 XV   |             Franciszek. Pewnie uważają to imię za obelgę.~- Kpię sobie
347 XV   |              kiedy on mnie nienawidzi, to i ja jego nienawidzić będę.~
348 XV   |              co mam go lubić? Jak zły, to porównywa każdego z nas
349 XV   |             kotem (skot), a jak dobry, to mówi o całej klasie: "źrebięta" (
350 XV   |                   Do swidanja).~- Albo to jego mleko! - dodał od siebie
351 XV   |              tylko stopniu wpływała na to jego narodowość oraz wykładany
352 XV   |               być nie mogąc. Gryzło go to i jeszcze dzikszym czyniło.
353 XV   |      nauczyciela uczeń, bez względu na to, czy siedział w pierwszej,
354 XV   |                nie uczył się, uważając to za rzecz zbyteczną. I w
355 XV   |              Jastrebow zasypiał. A gdy to się stało, natychmiast czytającemu
356 XV   |             głowę przybysza.~- A czego to pan uczeń od nich chcą?
357 XV   |                uczeń od nich chcą? Czy to pan uczeń nie wie, że tera
358 XV   |                przyjść rozkazał.~- Ha, to niech pan uczeń do nich
359 XV   |               niegdyś) na zielono - on to miał być owym ogrodem.~Wszedł
360 XV   |              ust podnosił. Musiało zaś to podnoszenie już nieraz się
361 XV   |         zwrócił stronę. Ale nie trwało to długo. Po chwili znów dojrzał
362 XVI  |         ukręcił? Nie głupim!~- Jest na to sposób... - zauważa nieśmiało
363 XVI  |            podrwiwa znów Sitkiewicz. - To tak będzie jak z nieboszczykiem
364 XVI  |                drogę wejdzie.~- I któż to widział? - zauważa sceptycznie
365 XVI  |              jak z mgły.~- A czyż mgła to nie ciało? ~Stronnicy Petrykowskiego
366 XVI  |            jest ciałem! Ha, ha, ha!... To pewnie człowiek składa się
367 XVI  |                dla których ciałem jest to tylko, co ich boli, gdy
368 XVI  |          spokojnie i z wielką powagą - to nie może odnosić się do
369 XVI  |       Kozłowskiego!~Wszyscy wiedzą, że to rękojmia wystarczająca.
370 XVI  |              nieco ironicznie:~- A czy to pan Kuszkowski myśli, że
371 XVI  |               pójść na cmentarz w nocy to już największa sztuka?...~-
372 XVI  |        Kucharzewski - ale chory.~- No, to ja pana Kuszkowskiego przekonam,
373 XVI  |          Kucharzewski niepotrzebny, bo to zrobi Radzicki - a zrobi
374 XVI  |                mnie jutro na podwórze, to pokażę wam skok, jakiegoście
375 XVI  |   mistrzowskich kozłów. Udając, że ich to mało obchodzi, pytają:~-
376 XVI  |              obchodzi, pytają:~- Jakiż to będzie skok?~- Z huśtawki.~-
377 XVI  |            więc dokażę.~- Nie bardzo w to wierzymy.~- Przyjdźcie,
378 XVI  |                wierzymy.~- Przyjdźcie, to zobaczycie.~Kuszkowski zdjął
379 XVI  |             bohaterska trójka.~- Czemu to jednak - zauważa surowy
380 XVI  |          najmniejszemu szajgecowi...~- To prawda - przytwierdza Kuszkowski -
381 XVI  |             Dembowskiego.~- O jakiejże to sztuce myślisz, biedaku? -
382 XVI  |             niebieskie mundurki, czyni to dlatego jedynie, aby spełnić
383 XVI  |              na cmentarz. Potwierdzasz to?~- Potwierdzam.~- Zobowiązanie
384 XVI  |               I sam nie wiesz, jak się to stało, ale wrzeszczysz na
385 XVI  |         przyniosło. Dobrze jeszcze, że to się stało blisko brzegu
386 XVI  |                stchórzył i uciekł? No, to chodźcie ze mną stąd, zaraz,
387 XVI  |        słuchaczów. - Bohater, co?~A na to, z najdalszego kloca, gruby,
388 XVI  |              głos odpowiada:~- Wariat!~To przemówił milczący dotąd
389 XVI  |                 że go kurcz chwycił, a to kręciły nim wiry, co tam
390 XVI  |           całej szkole - dziesięciu. I to się powtarza corocznie.
391 XVI  |              dziesięciomiesięcznego, i to nauczyć się nie tylko na
392 XVI  |              nagrodę. Zdaje mi się, że to niezgorsza sztuka!~- Daj
393 XVI  |       niezmierną ironią.~- A jeszcze i to wiedzieć trzeba, że go nikt
394 XVI  |             swoim. Tamten dawny prymus to aż zachorował z zazdrości.
395 XVI  |                nie potrzebuje - co ma, to własną zasługą zdobył. Nawet
396 XVI  |               zły na niego jak pies za to, że go naśladuje, wargę
397 XVI  |           wypina - musiał przyznać, że to najtęższa głowa z całej
398 XVI  |                jak nie zamkniesz gęby, to sobie pójdę, ale pamiętaj,
399 XVI  |      Zastanówmy się bowiem panowie: co to jest bohaterstwo?~Odchrząknął
400 XVI  |              panowie, bohaterstwo jest to taki czyn, który z trudem
401 XVI  |               brał ich na serio. Niech to nikogo nie obraża, ale nie
402 XVI  |        Sprężycki! - wyrwał się ktoś.~- To jeszcze nie wiadomo... -
403 XVI  |         pytanie zasadnicze: jak nazwać to, co uczynił ten wasz schorowany,
404 XVI  |               godzi się powiedzieć, że to było żakostwo, fanfaronada,
405 XVI  |    zgodzilibyście się, panowie, nazwać to - bohaterstwem?~- Tak! tak!...
406 XVI  |                 tak!... Nie inaczej... To bohaterstwo!... Prawdziwe
407 XVI  |               nazwaliśmy bohaterstwem, to jaka nazwa należy się jego
408 XVII |              Twierdzono przeważnie, że to była kara za zbytnią surowość.
409 XVII |           dobrych: nagród i pochwał?~I to nie!~Ten groźny zwierzchnik,
410 XVII |            promocji i nagród, że gdyby to od niego wyłącznie zależało,
411 XVII |        Niebieskie mundurki zastały już to przezwisko przez poprzedników
412 XVII |          spotulniał kulawy Szymon. Był to objaw zupełnie naturalny.
413 XVII |      inspektora?~W zwykłym czasie była to ręka dzwoniąca, bijąca i
414 XVII |              jeśli chcecie! A jak nie, to nie!... Pal was licho!...
415 XVII |               Nauczyciel twierdził, że to nieprawda; między uczniami
416 XVII |                który stamtąd przybywa.~To "coś" przedstawiało się
417 XVII |          Wiśnickiego z Radomia.~Piękny to był dzień i na długo utrwalił
418 XVII |             surowych...~Ów bohater, co to przebywał kiedyś blisko
419 XVII |               mówiłem?... Ten Wiśnicki to będzie drugi Neron...~Dla
420 XVII |                i przed tą okropnością. To nawet stało się powodem,
421 XVII |             przemowy pożegnalnej.~Była to przemowa surowa i oschła,
422 XVII |          miększym, czulszym. Wyglądało to tak, jakby kto basem odśpiewywał
423 XVII |         dziwnie brzmiało w jego ustach to słowo!...) przechowa się
424 XVII |              gdy będziemy się kochali, to już tam wszystko z resztą
425 XVII |               pan rektor Wiśnicki!~Był to głos Kozłowskiego, który
426 XVII |                dlaczego?~- Dlatego, że to sprawiłoby przykrość - tamtemu.~-
427 XVII |              niż gdy nań dążyli.~I był to pierwszy tryumf "polityki"
428 XVII |         niekiedy "knotom":~- Oho! żeby to było za Ma deja, to by ci
429 XVII |               żeby to było za Ma deja, to by ci się nie upiekło. "
430 XVII |                ma kulawego Szymka. Ten to ci dopiero miał ciężką rękę!~
431 XVII |          bójkami połączonej, więcej za to szczerego śmiechu i spokojnego
432 XVII |             moje dzieci, że wam zimno, to niech Jan dołoży drzewa
433 XVII |              nauk przyrodniczych.~Były to jedyne lekcje, na które
434 XVII |                ciekawego do pokazania: to roślinę niezwykłą, to ptaka
435 XVII |       pokazania: to roślinę niezwykłą, to ptaka wypchanego, to żywą
436 XVII |        niezwykłą, to ptaka wypchanego, to żywą rybkę w wodzie, to
437 XVII |                to żywą rybkę w wodzie, to gada zakonserwowanego w
438 XVII |           samodzielnego zbierania.~Był to doskonały pedagog - rozumiejący,
439 XVII |              pedagog - rozumiejący, że to nie szkoła uczy, lecz uczniowie
440 XVII |           czuwał nad uczniami - czynił to wszakże w taki sposób, że
441 XVII |                palący papierosy czynią to podczas pauzy w miejscu
442 XVII |                Żaden nie wiedział, czy to żart, czy rzecz poważna.
443 XVII |              przyznać musieli sami, że to obrzydliwość.~Około starego
444 XVII |       spoglądając, rzekł:~- Kiedy tak, to idźże, moje dziecko, i pomóż
445 XVII |              mu... ~Chłopiec myśli, że to żart i z miejsca się nie
446 XVII |              udaje, że ich nie słyszy.~To znów zdarzały się ciężkie
447 XVII |              się, że nie powiedzą, kto to zrobił...~- Ha, cóż ja na
448 XVII |              zrobił...~- Ha, cóż ja na to poradzę!~- Więc ja przyszedłem
449 XVII |          powiedzieć panu rektorowi, że to wybił Dobrosielski...~Rektor
450 XVII |            Baranowski aż podskakuje.~- To dopiero kłamczuch!... Dam
451 XVII |               Dam ja jemu!... Niech mi to w żywe oczy powtórzy!...~-
452 XVII |          Trzeba, żeby on ci powiedział to w oczy. Zadzwonię na Jana,
453 XVII |               tu przyprowadził.~Mówiąc to, sięga po dzwonek.~- Panie
454 XVII |            wysiłkiem wykrztusza:~- Ha, to już wolę... już wolę odwołać!~-
455 XVIII|           cięgiem patrz... A jakby co, to przez żadnych ceregielów,
456 XVIII|            niedorzeczne są jego obawy!~To nie "knoty" przyszli, nie
457 XVIII|        otrząsacze robaczywych gruszek. To raczyła nawiedzić ogród
458 XVIII|              również wzdychają.~Drażni to Kozłowskiego. Jego żywy
459 XVIII|          wszelkiej płaczliwości.~- Cóż to? - woła głosem rześkim,
460 XVIII|            przyszli na rekolekcje? Czy to jutro koniec świata?~- Nie,
461 XVIII|              wykrzykuje Kozioł - jeśli to wam humory zakwasza, można
462 XVIII|              Osa, mów wyraźniej. Jakaż to uzda?~- Bieda.~Sprężycki
463 XVIII|              wąsy już się sypią.~- Czy to znaczy, że nie masz pieniędzy? -
464 XVIII|                naiwnie.~- Ano tak...~- To poproś swego ojca, żeby
465 XVIII|     urzędnikiem... Głównie chodzi mi o to, żeby jak najwięcej umieć,
466 XVIII|             śmiać.~- Nie śmiejcie się. To dobry kawałek chleba.~-
467 XVIII|            serem!~- Albo ze szperką!~- To ty będziesz "wytryniarz"? -
468 XVIII|            jasna, rzadka szczecinka.~- To się wie, że mam głos - żartuje -
469 XVIII|           obiad. Człowiek jest głodny, to do niczego, a jak się naje,
470 XVIII|              dalej się kształcić?~- Co to, to nie! Mam już tej nauki
471 XVIII|                się kształcić?~- Co to, to nie! Mam już tej nauki po
472 XVIII|             Obrałeś już sobie zawód?~- To się wie!~- Jaki?~- Zostanę
473 XVIII|           płacili?~- Z początku nic.~- To niewiele...~- Ale potem
474 XVIII|             Kręcą głowami z podziwu.~- To jeszcze głupstwo... - uśmiecha
475 XVIII|                  okazał się wszakże na to za tłusty. Według powszechnego
476 XVIII|             przeje" i patent.~Szczerze to martwiło jego przyjaciela
477 XVIII|           sztuk ostatniego poradzić na to nie mogła.~...Wszyscy obecni
478 XVIII|        Zapomnieliśmy o Sprężyckim...~- To prawda - podejmują inni. -
479 XVIII|            mogę dziś o tym powiedzieć? To rzeczy tak dalekie!....~-
480 XVIII|          koniec.~- Pi, pi, pi... co mu to się roi! - dziwi się Kozłowski.~-