Ksiega

   1 Ded|                Najaśniejszemu Książęciu a najmożniejszemu w Krześciaństwie
   2 Ded|                 sie musi, Najaśniejszy, a Miłościwy Krolu, iż za żadnego
   3 Ded|              jako za panowania W. K. M. a to zasię nie od szczęścia
   4 Ded|             człowiek oczu umysłu swego, a nie będzie widział tej dobrej
   5 Ded|        przypatrując i ja sługa W. K. M. a rozumiejąc, że to wszytko
   6 Ded|            Dworzan W. K. M. Prądnickie. A iżeś W. K. M. i Księdza
   7 Ded|              panu na piśmie te rozmowy, a posyłam tak, jako nie Orzechowskiego
   8 Ded|               tej pracy mnie pobudziła, a dobrodziejstwo W. K. M.
   9 Ded|              jakożkolwiek dokonać mógł. A Wasza Kro. M. nie pocztę
  10 Ded|              raczył. Przy czym uniżone, a wieczne me służby w miłościwą
  11 1  |              Plutarch szkaluje, i gani, a wywodzi, iż nikomu w tej
  12 1  |                kto – prawi - cnotliwie, a mądrze żywie, ten w kącie
  13 1  |             użyteczny ludziom być może; a kto zasię źle a głupie,
  14 1  |               być może; a kto zasię źle a głupie, ten wżdy nie pokrywając
  15 1  |                ludziom pozbył głupstwa, a mądremu zasię to należy,
  16 1  |                omyślał dobre pospolite, a odnosząc za poczciwe sprawy
  17 1  |               przeciwko narodowi swemu, a mógł sie wywabić ten, ktoryby
  18 1  |                 pisał językiem włoskim, a pisał Włochom, których obyczaje
  19 1  |             zaniechałem imion włoskich, a włożyłem polskie, i rozmowę
  20 1  |              mogło), jednych nie kładę, a drugie odmieniam: iż jednym
  21 1  |                 Polak nic nie słychał), a drugie nie zejdą sie do
  22 1  |             widzi rzecz mało potrzebna; a też naszym Polakom, którzy
  23 1  |                 gdzie który grunt leży, a około czego jest roznica,
  24 1  |                 piszczałkach nie grawa; a jeśli kto gra, tedy barzo
  25 1  |               francuskie s pany swoimi; a przeto tego w polskim wspominać
  26 1  |           wspominać mnie sie nie zdało. A gdy do facecyj przychodzi,
  27 1  |                  czo on za dziw kładzie a rzecz niepodobną ku wierze,
  28 1  |                mi się tak zdało lepiej, a zwłaszcza że on też s Cicerona
  29 1  |           Polszcze, abo rzecz zatrudnić a poczciwe uszy obrazić mogły:
  30 1  |              sie owo troszkę o kamieniu a o drewnie włożyło) opuścił,
  31 1  |                  że mąż jest jako forma a biała głowa jako materia.
  32 1  |            polsku powiedzieć nie umiał, a tegom zasię nie chciał,
  33 1  |      przysparzać im namniej nie trzeba; a mniszki zasię u nas już
  34 1  |                convivio de amore pisze. A iż ten jest obyczaj we Włoszech,
  35 1  |              mężatkom męszczyzni służą, a u nas to nie przystoi, przeto
  36 1  |               po jakąś przęckę miłować, a wszakoż snadźby owe słowa
  37 1  |              mogło, i dać sie rozumieć. A może mi tego każdy wierzyć,
  38 1  |                mierze chciał być skąpy, a nie tylko mi sie nie zda,
  39 1  |               mają, jako kiedy Włoszki. A przeto nie one z mojej księgi
  40 1  |               virtus doceri non potest, a pan Wapowski na to mu odpowieda;
  41 1  |        powiedziało sie troszkę inaczej, a owo zasię, il generar la
  42 1  |             wszytkiegom tego zaniechał; a nie telko tego, ale i przed
  43 1  |            język tego wyrazić nie może, a nie tylko polski, ale i
  44 1  |                 to wszytko łacina jest, a nie włoszczyzna.~Item si
  45 1  |         przełożyć sie nijako nie mogły. A dla tego nielza było inaczej,
  46 1  |               tego napisać czo takiego, a owe prośbę ominąć, gdzie
  47 1  |                sie im to podobać miało; a gdyż sie Polacy i prośbą
  48 1  |           wszytko brać cieleśnie, słów, a nie sensu patrząc, pewnie
  49 1  |              sie i tym barzo brzydzili, a mimo to, nie wiem jakoby
  50 1  |                ku smaku swemu przełoży, a ja mu tego iście życzę,
  51 1  |                 mi odpuścił, iż Polaki, a nie Włochy w tym Dialogu
  52 1  |               okrom pana Myszkowskiego, a pana Bojanowskiego; gdyż
  53 1  |               znali sie s sobą pospołu, a chociażby sie też nie znali,
  54 1  |         wielkich, którzy także czynili. A co drugiego, wspominam pana
  55 1  |         Kochanowski wirsz pisać począł, a co parum distat, niliil
  56 1  |              Kasztellana Rogozińskiego, a pana Krzysztopha Krupskiego
  57 1  |          Ochmistrzem u Krolowej starej, a pan Zebrzydowski dworzaninem
  58 1  |              dzisiejszego pana naszego. A tak mam za to, iż człowiek
  59 1  |                i powiem gdzie ona była, a s której przyczyny urosła.~***~
  60 1  |                gdzieby postronne ludzi, a wielkich Królów posły czcić
  61 1  |             mieście uczynić temu dosyć. A w tym nie szukał ani roskoszy
  62 1  |              skądby Krol Jego M. cześć, a naród polski sławę u postronnych
  63 1  |                pańską, twarz wdzięczną, a s której nicześ inego sędzić
  64 1  |              mógł, jedno szczyry umysł, a dobre serce, rozum ostry,
  65 1  |               bo w szczęściu nadętości, a w nieszczęściu upadłej myśli
  66 1  |            upadłej myśli znać nie było. A czo najbarziej w człowieku
  67 1  |                 nie było. Więc ludzkość a senatorska powaga mądrze
  68 1  |                 u niego strawić chciał. A iż ustawicznie mieszkał
  69 1  |     Maciejowskiego na mniejszą pieczęć, a potym na Biskupstwo Chełmskie,
  70 1  |                na Biskupstwo Chełmskie, a s tego na Arcybiskupstwo
  71 1  |                 rzeczy, ktore znacznie, a widomie do ziemie lecą.
  72 1  |              albo ośm dni tam mieszkał. A gdy do niego często dworzanie,
  73 1  |              pociecha i pożytek najduje a niżli w karciech; zaprawdę
  74 1  |              świadom, pokuś W. M. tego, a tak jakoś był powodem do
  75 1  |            wyjechał, w śmiech obróciły. A jeden pan Lupa Podlodowski,
  76 1  |                 cobym ja tu powiedział. A ja przed W. M. panem swym,
  77 1  |                 wszytki rzeczy włoskie, a mnie ma za tego, jakobym
  78 1  |                  czo mi sie nie podoba. A do tych czasów jednak mało
  79 1  |                 swym, że nic nie umiem. a przy tym i to powiedam,
  80 1  |                 teraz wspominać raczył, a ze mnie gotowego jednego
  81 1  |               Kryski, mógł w to trefić, a więcejbych chwalił tę ochotę,
  82 1  |               już sie żaden nie wymówi, a radniej będzie wolał, żeby
  83 1  |               bacznym na łaskę W. Miło. a zwłaszcza, że też oto piąty
  84 1  |                 pan Bojanowski przybył (a pan Bojanowski na ten czas
  85 1  |                 roskazuję, abyś począł, a swoje grę wynalazł. A pana
  86 1  |           począł, a swoje grę wynalazł. A pana Kryskicgo, pana Wapowskiego,
  87 1  |               wstydu wielkiego słuchać, a roskazania nie z dziwną
  88 1  |            Kostce grę swoje powiedział, a po W. M. pan Myszkowski,
  89 1  |             Bojanowski swoje wynajdzie, a pan Kryski zostanie na ostatek.
  90 1  |             Kryski zostanie na ostatek. A czyja będzie gra najpełniejsza,
  91 1  |                 M. przed sie weźmiecie. A ty Kostka nie mnimaj, iżemci
  92 1  |           troszkę foremniejszą wymacać. A gdy każdy swą powie, tedy
  93 1  |             nich zamykały, zaraz wstać, a dla odprawy ich do komnaty (
  94 1  |            wszytkimi cnotami ubogacony, a bez wszelakiej wady. Lecz
  95 1  |          omylamy barzo na swoim zdaniu, a iż straci każdy z nas, i
  96 1  |             oczy, gdy w miłość zajdzie. A tak jabym chciał, aby ta
  97 1  |           człowieka, któregoby miłował. A gdyż bez przywary nikt nie
  98 1  |                tę w nim chciał widzieć. A stąd obaczymy, kto będzie
  99 1  |                i pożyteczniejsze cnoty, a sztuki godniejsze przezrzenia,
 100 1  |             usilnie kiedy miłować miał. A jeśli mie kto pyta, dla
 101 1  |                 blade, smętne, wyschłe, a mało do ludzi podobne czyniła,
 102 1  |                 miłości barzo ciągnęli, a byli od tych strapionych
 103 1  |              siebie za rzecz przyjemną, a barzo wdzięczną, a dla tego
 104 1  |           przyjemną, a barzo wdzięczną, a dla tego szczęśliwszy niż
 105 1  |               wypowiedziećby nie umiał. A tak chciałbym ja, aby to
 106 1  |                 przyjemny gniew czynią: a ja ledwe nie przyrzekę zajść
 107 1  |              Myszkowskicmu mówić kazał. A ten hnet powiedział tak:
 108 1  |          widzieć we mnie jakąś odmianę, a nie czałą wiarę przeciwko
 109 1  |            boleścią nie miała porównać. A to mi sie zdała rzecz nacięszsza,
 110 1  |          nacięszsza, cirpicć niewinnie, a mieć te serdeczną żałość,
 111 1  |                 więc ten puszcza bańki, a ów zasię siecze sie winnikiem;
 112 1  |                 zasię jeden woła zalej, a drugiby rad, żeby drzwi
 113 1  |                to, czo w kim przykrego, a przeciwnego sobie widzi.
 114 1  |               iż sie jeden maścią maże, a drugi bańki puszcza, to
 115 1  |          Krolestwo było ludzi łakomych, a tam żeby sie już żadna ina
 116 1  |               drugimi przestaćby wolał. A tej gry czo jest za pożytek,
 117 1  |          jeszcze samego cnot i osobnych a prawie Krolewskich przymiotów)
 118 1  |             ludzi na kupie nie najdzie, a którzyby mimo rycerskie
 119 1  |              dworze teraz pana naszego. A przeto są tego dobrze godni,
 120 1  |                prawym jest Dworzaninem, a kto tego zacnego przezwiska
 121 1  |             obrał jednego s tych panów, a jemu to roskazał, iżby opisał
 122 1  |                 doskonałego Dworzanina, a rospowiedział te wszytki
 123 1  |           prawym Dworzaninem zwać mamy; a w tych rzeczach, ktore sie
 124 1  |            ktore sie będą zdały zdrożne a nieprzystałe Dworzaninowi,
 125 1  |              nie powiedział gry swojej. A jeśli ja dobrze znam postawę
 126 1  |               że miał nam coś osobnego, a nad to, czo sie tu mówiło,
 127 1  |                  gdzie ma być porządek. A komu sie czo inaczej, niż
 128 1  |             radbym jakokolwiek zniknął, a to dla tego, iż widzę być
 129 1  |            prawemu Dworzaninowi należy; a na to mi świadków nie trzeba,
 130 1  |                 jaki pożytek tym panom, a W. M. krotochwilą z rosprawy
 131 1  |                wszytko będę kładł opak, a taką rzeczą poprawdzie może
 132 1  |                sporu trzymać nie ważył, a takby była gra mało trefności
 133 1  |                 M., ani ubliżył zdaniu, a rozsądkowi jego, który wielą
 134 1  |             gier wziąć przed sie teraz, a tę osobną na jutro zachować
 135 1  |                 więcej czasu do namysłu a przygotowania, bo poprawdzie
 136 1  |              poprawdzie mówić s prędka, a nierozmyślnie o rzeczy takiej,
 137 1  |                naprzód do ust przydzie. A przeto, abych tego brzemienia
 138 1  |               aby ją kto upatrzyć mógł, a to dla tego, iż każdy człowiek
 139 1  |              sie podoba człowiek żwawy, a takiego nazową biesiednym:
 140 1  |                 rzezwiego, pracowitego. A u inych wszytko to nic,
 141 1  |               to nic, jedno statek sam, a powaga ma przodek. I w kim
 142 1  |              rzecz, wedle swego zdania, a pokrywając zawdy przywarę
 143 1  |               przywarę płaszczem cnoty, a cnotę płaszczem jakiej nietrefnej
 144 1  |           sztuki, i krzcząc złe dobrem, a dobre złem (jako czo czego
 145 1  |          doskonałość, choć jest skryta, a tę może uznać uciekszy sie
 146 1  |             częściuchno pokryto siedzi, a tego o sobie nie powiadam,
 147 1  |              powiadam, żebym ją naleść, a na jaśnią wyciągnąć umiał,
 148 1  |                sie najbarziej podobają, a s tem przestawać, czo mi
 149 1  |                sie dobrze będzie zdało, a komu też nie, zostać przy
 150 1  |                W. M. może sie tak zdać, a mnie inaczej, ale też i
 151 1  |               inaczej widzieć sie może. A tak przystępując do rzeczy.
 152 1  |          zostawi zmazę na domu na swym, a nie telko nie przybawi nic,
 153 1  |                  jako też nadzieją czci a chwały. Więc iż ta pochodnia
 154 1  |              czym przodki swe przeszli, a ślachcicewi nie przystojna.
 155 1  |                 przyszedł jego przodek. A dla tego bywa to niemal
 156 1  |           skryte ziarno, ktore własność a moc tę, którą od przodka
 157 1  |               gałęzi zawdy są do pniaka a śniatu podobne, a jeśli
 158 1  |                pniaka a śniatu podobne, a jeśli sie kiedy odrodzą,
 159 1  |             ogrodne w leśne sie obraca, a zwirzę rochmanne w dzikie,
 160 1  |         pośmiech miedzy ludzie puściła. A tym takowym, jako dobre
 161 1  |            onych fortunnych nie doszli, a przed tymi zasię nikczemnymi
 162 1  |           kształt w ciele, twarz piękną a męską, ale też i przyjemność
 163 1  |                potrzebna to ślachectwo, a kiedybym rozumiał być to
 164 1  |                domiech, sromotnie żyli, a zasię wiele nieślachciców,
 165 1  |         uczynili zacne potomstwo swoje. A jeśliby sie to tak miało,
 166 1  |             rzeczy jest ona skryta moc, a własność pirwowsianego ziarna,
 167 1  |                  iż fortuna ma przodek, a ledwo to nie jej samej dzieło,
 168 1  |             świecie rzeczach roskazuje; a ma to sobie za igrzysko,
 169 1  |                niegodnego, nikczemnego, a zasię pogrążyć do dna, ledwe
 170 1  |      niziuchnego stanu widujemy wielkie a przednie dary przyrodzone.
 171 1  |              przednie dary przyrodzone. A przeto, gdyż to ślachectwo
 172 1  |             najwiętszemi Boskiemi dary, a rychlej jest ku chlubie
 173 1  |             przymioty za nic nie stały, a iżby nie dosyć na tym miał
 174 1  |          mniejszej cenie, niż slachcic. A będzieli on nieślachcic
 175 1  |                 sie ślachcicem urodził. A jako wiele na założeniu
 176 1  |               przodku nizacz nie mieli, a potym doznawaliśmy tego,
 177 1  |                 w tej mierze błąd bywa, a człowiek człowieka nie zaraz
 178 1  |              niełaski, niż łaski godne, a pod czas sie też i sami
 179 1  |          jakmiarz zawdy człowiek zdanie a rozsądek swój pędzi. A jeśli
 180 1  |           zdanie a rozsądek swój pędzi. A jeśli pod czas najduje takiego,
 181 1  |                 sobie, idzie za ludźmi, a zostawuje zawdy miejsce
 182 1  |             drudzy owemu dziwnie życzą; a około też uznawania o czyich
 183 1  |               cię naprzód ludzie wezmą, a jako sie cisnąć do tego
 184 1  |              powiedziało, urodzi, zakon a zawołanie jego, abo (jako
 185 1  |             wiarą przeciwko panu swemu, a potym męstwem, siłą, ochotą
 186 1  |               czas i na każdym miejscu, a najmniejszej rzeczy nie
 187 1  |                 bo szwank w tej mierze, a ustąpienie na lewo, by o
 188 1  |                wieczną sromotą pachnie, a jako poczciwość białej głowy,
 189 1  |            wróci, tak sława poczciwego, a rycerskiego zawołania człowieka,
 190 1  |           niepoprawi, ale tak zhańbioną a pełną lekkości zostanie.
 191 1  |                pełną lekkości zostanie. A tak ten moj Dworzanin im
 192 1  |               tym będzie więtszej czci, a chwały godzien. Wszakoż
 193 1  |           doskonały, żeby wojska wieść, a hetmanić mogł, bo temu niewiedzieć,
 194 1  |            żołnierzowi rozumieć trzeba, a przy tym będzie to miał
 195 1  |             jest wiarę całą panu swemu, a serce niezwyciężone, tedy
 196 1  |                przed wstydem idą oślep, a czynią czo dobrym należy,
 197 1  |               pod czas wie to Bóg jako. A zasię w mniejszych, a nie
 198 1  |             jako. A zasię w mniejszych, a nie tak gwałtownych rzeczach,
 199 1  |            gdzie obaczą, iż mogą uledz, a niewdać sie w niebespieczeństwo,
 200 1  |               może mieć świadka męstwa, a cnych swych posług, przedsię
 201 1  |       świadectwo jest sumnienie własne, a za cnotliwe sprawy sama
 202 1  |               cnota hojną zapłatą jest. A kto jedno dla tego poczciwie
 203 1  |            miłość, gdyż ku czemu inemu, a nie k niej skłonne jest
 204 1  |        Dworzanin ten moj sercem męskim, a wspaniałą myślą zawdy sie
 205 1  |             odętym wąsem straszyć miał, a nie umiał łagodnie mówić,
 206 1  |         łagodnie mówić, jedno s fukiem, a wszytko o wojennych rzeczach,
 207 1  |           wszytko o wojennych rzeczach, a jako zbroja najmiększa jego
 208 1  |               najmiększa jego pierzyna, a s przyłbice najsmaczniejszy
 209 1  |               sie jaką s pannami bawił, a każdy raz dobry pan nic
 210 1  |              jest lekkich ludzi dzieło, a nie jego ćwiczenia rzemiosło:
 211 1  |               spytała go nakoniec pani: A to rzemięsło w. m. jakież
 212 1  |             nieprzyjacielskiej brodzić, a swej nie żałować. Rzekła
 213 1  |                czyście tłustem namazać, a wespołek ze zbroją i s tym
 214 1  |               żeby żołnierzowi biesiada a krotochwila ująć co godności
 215 1  |              Zaś powiedział pan Kryski: A przeto Dworzanin przeciwko
 216 1  |                używa sierdzitości swej, a okrucieństwa, starając sie
 217 1  |                bywał. Ale miedzy swemi, a co po tym układności, skromności,
 218 1  |                 układności, skromności, a stateczności trzeba, tą
 219 1  |           zatłumionej wyrwać na jaśnią, a ludziom jej jakimkolwiek
 220 1  |              zapłaty, to jest, ze czci, a ze sławy, która s poczciwego
 221 1  |                 poczciwego potu płynie. A przeto starzy oni uczeni
 222 1  |           ścirpieć, którzy sie chlubią, a niemasz w nich nic godnego
 223 1  |               nim s cudzych ust wyszło. A przeto, kto sie tak chwali,
 224 1  |                 niemógł, znikając tedy, a w rzeczy nie pragnąc własnej
 225 1  |                 którzy całą gębą mówią, a wtecz puszczają słowa, jako
 226 1  |                 jakoby go komor ukąsił, a drugi powiedał o sobie,
 227 1  |                to dla tego, aby srogiej a straszliwej twarzy swej,
 228 1  |               liczbę światów) zapłakał. A gdy go pytano, czerniłby
 229 1  |         czerniłby płakał, odpowiedział, a za – prawi - niemam czemu,
 230 1  |                 światów tak wiele jest, a jam jeszcze i jednego nie
 231 1  |              miedzy Alexandrem wielkim, a tym, który powiedał o komorowym
 232 1  |          rozumiał o sobie, niż rozumie. A to rozumienie niechaj nie
 233 1  |                 z miary, aby sie w upór a w zuchwalstwo nie przewirzgnęło.~
 234 1  |            dosyć, którą w panu widzimy. A około inych rzeczy rozdzielnie
 235 1  |              niż przed tym kochać będę.~A gdy sie temu i ten i ów
 236 1  |              męskiego i żywego w sobie, a przedsię jednak wdzięczna;
 237 1  |              przedsię jednak wdzięczna; a najduje sie to takie, czo
 238 1  |               twarzą i postawą i słowy. A tak przychodząc do wzrostu
 239 1  |                cięscy do każdej rzeczy, a Dworzaninowi barzo tego
 240 1  |           ochoczy, czerstwy i sposobny. A dla tego chcę, aby miał
 241 1  |            dobre postanowienie w ciele, a członki udatne, tak, iżby
 242 1  |                pieszo, jako i na koniu, a ich wszytki znał, i wiedział
 243 1  |               znał, i wiedział fortele, a zwłaszcza tych broni, których
 244 1  |             zamowy do bitwy przychodzi, a kto ma męskie począć sobie,
 245 1  |               każdy czas do wszytkiego, a nie potrzebować żadnej wymówki,
 246 1  |              ćwiczenie za pasy chodzić, a nie darmo, bo do czynienia
 247 1  |                wielekroć to pomoc może. A tak moj Dworzanin niechaj
 248 1  |          wielkie niebespieczeństwo, (bo a czo wiedzieć, komu kostka
 249 1  |        statecznie swoje przedsięwzięcie a we wszytkich rzeczach, tak
 250 1  |                ani zuchwale, ale śmiele a rzeźwie poczynać sobie sercem
 251 1  |            nigdy odmienne być nie mają, a jako skałą wiatr nie włada,
 252 1  |           kształtownie na nim siedzieć. A mimo umiejętność doskonałą
 253 1  |          znacznym z osobnej dzielności. A czo piszą de Alcibiade,
 254 1  |             czym sobie dank przypisuje. A tak iż Włoszy mają tę sławę,
 255 1  |                jemu samemu życzyć będą; a to jako rzecz droga, wie
 256 1  |                czerstwości przypatrują, a za zdarzeniem w tej mierze
 257 1  |             sobie coś podobnego wojnie, a krotochwila jest prawie
 258 1  |                 może i on być bez tego. A jako piły nie grawamy, iż
 259 1  |                 na mietelnictwo poszło, a ślachcicewi by kąska nie
 260 1  |          znacznym był miedzy wszytkimi, a ludziom sie dobrze podobał.
 261 1  |                z ludźmi zgadzać będzie, a nie zawdy będzie patrzał
 262 1  |                pociech s chęcią pomoże, a uchodząc ohyzdy, to wszytko
 263 1  |                 namniej s prawej drogi, a dowcip i baczenie jego,
 264 1  |                 i o nieco spytać muszę. A w. m. M. panie Lubelski
 265 1  |             mówił to, czo mu sie zdało, a wżdyś go w. m. za to skarać
 266 1  |                błędu wiele ich uroście, a przeto, kto w czym wystąpi,
 267 1  |             przeto, kto w czym wystąpi, a da s siebie zły przykład,
 268 1  |        przywiódł ktemu, abyś zgrzeszył; a w. m. zasię i za swój grzech,
 269 1  |               tych czasow nie wystąpił, a tak, aby sam telko pan Bojanowski
 270 1  |                Kryskiego. Zatym umilkł. A pan Lubelski powiedział:
 271 1  |                 ma, tak małego grzechu, a snadź też i mnie tego będzie
 272 1  |                  czyni dobremu krzywdę. A wszakoż niechcę ja, aby
 273 1  |                 sie s tym ludzie rodzą, a doskonałości prawej ćwiczenie
 274 1  |              podziwieniem patrzyć miło. A tak ja o tych nie mówię,
 275 1  |                 powiedział) gdzie praca a staranie przystąpi, wszytko
 276 1  |               ma być, który robić daje, a nie uczy go tego, jako gi
 277 1  |             pytanie w. m. panie Kostka, a ile ja mogę, uczynił w.
 278 1  |                 ten był sposobny ktemu, a niemiał żadnej wady) potrzeba,
 279 1  |               sie każdej rzeczy począł, a nie u ledakogo, ale prawie
 280 1  |        Aristoteles, tak sławny filozof, a podobno nie był na świecie
 281 1  |             Wielkiego hnet s przodku od A. B. C. począwszy, uczył.
 282 1  |                  i ine dobre przymioty. A przeto, kto ma czo dobrze
 283 1  |                 był podobien mistrzowi, a mogłoliby to być, aby sie
 284 1  |              aby sie prawie weń oblekł, a gdy już to poczuje w sobie,
 285 1  |               sobie wziąć siła w głowę, a jako pszczoła latając to
 286 1  |                przezwiska używę) wybór, a czo najchwalebniejsze sztuki
 287 1  |                 sztuki niechaj kradnie. A mówię czo najlepsze, aby
 288 1  |           ludzie w kim przednie chwalą, a tego naśladując i kształt
 289 1  |                 tej przystałości prawym a lutym gościńcem, a to ta
 290 1  |               prawym a lutym gościńcem, a to ta jest, aby człowiek
 291 1  |                 ni zacz wszytko czynił, a ta zmyślona niedbałość,
 292 1  |              czyni, samo mu tak płynie, a jako za dar bez wszelakiej
 293 1  |               rozumiem, że przystałość, a ta wdzięczność w człowieczych
 294 1  |           przychodzi, musi sie zdziwić; a na drugą stronę zasię, kiedy
 295 1  |             kiedy sie kto s czym łamie, a jakoby gwałtem to czyni,
 296 1  |          przykro na to każdemu patrzyć, a w mowie słuchać, i wnet
 297 1  |                 wierć najdroszsza była. A przeto ten jest prawy mistrz,
 298 1  |                 misterstwo pokryć umie, a o żadną sie rzecz barziej
 299 1  |              sie uczyć nigdy nie mieli, a tak pokrywając naukę ukazowali
 300 1  |                jedno rozum przyrodzony, a prawda mistrzowała, nie
 301 1  |              ludzie mają w podeźrzeniu, a jakoby sie boją, by ich
 302 1  |                człowiek zdobywając sie, a pokazując misterstwo swe
 303 1  |           misterstwo swe gwałtem czyni. A kto sie nie musi śmiać,
 304 1  |                owo niedbaliwie tańcuje, a mówiąc czo s kim, abo żartując
 305 1  |                czasem i suknia spadnie, a on sie po nie nie schyli,
 306 1  |            przęckę używa, hnet na drugą a przeciwną stronę przeładuje.
 307 1  |            przeciwną stronę przeładuje. A przeto niemniej to ganię,
 308 1  |                 abo w nogawicy plugawej a trzewiku od kilku dni ubłoconym
 309 1  |                szczotki doma zapomnieć, a pana czo dziesięć kroków
 310 1  |          dziesięć kroków stąpi ocierać, a czosać nie miał. Abowiem
 311 1  |                 jednak, kiedy kres swój a miarę przejdzie, już sie
 312 1  |               ku piersiom końskim nogi, a sam sie dziwnie rozprościwszy,
 313 1  |            jakoby stawu w nim nie było; a zasię jako miło patrzyć
 314 1  |                  jako koń stąpi, chyba, a siedzi bespiecznie nie inaczej,
 315 1  |         skromnie poczyna sobie, rzadko, a nie zuchwale mówi, abo nic,
 316 1  |                s chrzanem, to s cebulą, a rzadko słodko, bo na onym
 317 1  |               tego prędko syt człowiek. A owdzie indziej, iż mieszają
 318 1  |      niewiedział tego, póki było dosyć, a w tym nic inego nie było,
 319 1  |                Apellesowi nie podobało. A tak to niedbale wrzeczy
 320 1  |                 to, czokolwiek czynimy, a za tym i umiejętność sie
 321 1  |             lepiej umieć, niż pokazuje, a gdzieby sie w tym jeszcze
 322 1  |                 jeszcze więcej ćwiczył, a ktoby z nim porównać mógł.
 323 1  |               widzą, ze kto co od ręki, a przedsię dobrze czyni, i
 324 1  |                Owo usarz, gdy z drzewem a s tarczą na koniu siedzi,
 325 1  |              rychło broń w rękę weźmie, a w kroku stanie, tak wnet
 326 1  |         wdzięczności, niedbale wrzkomo, a jeśli czo uczyni garłem,
 327 1  |          umiejętności ludzie rozumieją. A tak ten mój Dworzanin będzie
 328 1  |                miał we wszytkim gracyą, a zwłaszcza w mowie, jeśli
 329 1  |             której wady pełno wszędzie, a podobno u nas w Polszcze
 330 1  |               to, Nos otro cavaglieros; a czasem drugi, chocia nie
 331 1  |                 mowić, jedno po czesku, a czeszczyzna wie to Bóg jaka
 332 1  |                 wie to Bóg jaka będzie. A jeśli mu rzeczesz, żeby
 333 1  |       staropolskie z Bogarodzice słowo, a s czeskim jakim gładkim
 334 1  |               aby swego języka grubość, a obcego piękność pokazał.
 335 1  |               miejsce s cudzego języka, a miasto stanow Koronnych,
 336 1  |               Polaki wyganiał z ziemie, a Czechy do niej przyjmował,
 337 1  |             dziwne słowa cudzoziemskie, a miasto słów wybornych polskich,
 338 1  |               Ciceronow mało rozumiemy, a tego prosto nic, czo nam
 339 1  |            jakąś, kiedy kto węzłowacie, a nie tak zbytnie łatwie pisze.~
 340 1  |              jest, jedno jakiś kształt, a wyobrażenie mowy, ktore
 341 1  |       wizerunkiem tego, czo sie rzekło; a prosto jest pisanie ta rzecz,
 342 1  |              czego wyrozumieć nie mogę. A przeto, jeśli mowa nie ma
 343 1  |           łatwia, bo gdzie kto trudnie, a uwikłano mówi, iż to nie
 344 1  |               może wniść zaraz w głowę, a w wyrozumienie ludzkie,
 345 1  |                 jakiś wyszszego rozumu, a nie tak zwyczajny, jako
 346 1  |              pisanie ma więtszą powagę, a czyni, iż ten, kto czyta,
 347 1  |                i dziwując sie dowcipowi a nauce tego, który pisał,
 348 1  |                przez sie sam wyrozumie. A jeśli więc ten, który czyta,
 349 1  |              ktore jest troszkę zębate. A wszakoż zachowaćby to na
 350 1  |              zachowaćby to na iny czas, a teraz to nam w. m. panie
 351 1  |                mu też wolno starodawne, a prawie już umarłe polskie
 352 1  |               powiedział, com rozumiał. A wszakże, aby sie roskazaniu
 353 1  |            ruski miałby być najstarszy, a od Rusi dopiero Słowacy,
 354 1  |                przyczyniwszy ich nieco, a drugie przedziaławszy, poczęli
 355 1  |            obfitszy, niż nasz być musi, a to stąd, iż dawniej w nim
 356 1  |             obfitszy niż nasz być może, a to stąd, iż pirwej do nich
 357 1  |                 niechaj wisi na wyroku. A tak przystępując do rzeczy,
 358 1  |           języka rychlej, niż z drugich a to dla tego, że już ten
 359 1  |          któreby było przytrudniejszym, a na to miejsce byłoby abo
 360 1  |        łatwiejsze i pozorniejsze słowo, a zaniechać czeskiego; wszakoż
 361 1  |                 włośniej rzecz opisuje. A co sie tycze polskich słow
 362 1  |                teraz używamy, zamietać, a staradawnych na to miejsce
 363 1  |              dwu polskich jedno uczyni. A coś w. m. M. panie mowę
 364 1  |             słowo, to po łacinie mówią, a może je przyrównać do owej
 365 1  |              kuffę, wielki dźwięk daje, a pełna nic, jako i pęcherz
 366 1  |              więc z nimi coraz na plac, a w tym i ono głupie swoje
 367 1  |               drudzy ich nie rozumieją. A przeto, gdzie jest dobre
 368 1  |                bo to już każdy rozumie, a ktemu nie włośnie to z greckiego
 369 1  |          philozophia uczynili je swoim, a nie chcieli go z greckiego
 370 1  |              jakoby troszkę pieszczący, a męszczyznie mało przystojny.
 371 1  |              też polski zda sie trudny, a jakoby człowiek całą gębą
 372 1  |               jakoby człowiek całą gębą a gwałtem mówił. Owa ja w
 373 1  |              grecki jest najcudniejszy, a po nim łaciński. Odpowiedział
 374 1  |                niemasz, abo barzo mało, a jest coś okrągłego, iż język
 375 1  |                który z zwyczaju roście, a zwyczaj dziwne zdania ludzkie
 376 1  |               piękne i obfite, i dawne, a pisano niemi takie rzeczy,
 377 1  |           których kto nie wie, nędznie, a mizernie żywie na świecie;
 378 1  |                tych prawo podług rozumu a przyrodzenia pisane, w tych
 379 1  |                 jest rzecz barzo jasna, a około dawności pozwalam
 380 1  |          narodzie, tożby byli uczynili, a prze to obfitość tę ludzie
 381 1  |           obfitym. Aż potym, gdy męstwo a sprawiedliwość rzymska świat
 382 1  |                 rzymska świat posiadła, a oni uczeni Rzymianie poczęli
 383 1  |               tej od Boga żądać trzeba, a nabytej uczyć sie musi s
 384 1  |                musi s ksiąg i zwyczaju. A tak ja mego Dworzanina do
 385 1  |                 szalona, ale stateczna, a poważna, iżby to znać jaśnie
 386 1  |              Dworzanin na wybór wszytko a s tą powagą mówił, rzadki
 387 1  |         rzeczach żartownych s kunsztem, a wszakże, aby sie przedsię
 388 1  |       dziecinnego po nim znać nie było. A gdy trefi na czo trudnego,
 389 1  |            wywiódł, żeby ją każdy pojąć a wyrozumieć mógł. Zasię,
 390 1  |                 łatwie, dobrze złożone, a te, którychby pospolicie
 391 1  |            jeśli je Dworzanin przerobić a usadzić dobrze będzie umiał.~
 392 1  |            ludziom słodkiego, s prosta, a nie dwornie mówiąc, i tak
 393 1  |                 sobie módz w to trefić, a gdyby skosztował, aby dopiero
 394 1  |              powiedział: Dosyć sie już, a podobno i nazbyt około tej
 395 1  |                 rzecz jest wydwarzanie, a na drugą stronę, jako szczyrość,
 396 1  |                 stronę, jako szczyrość, a niedbałe jakieś czynienie
 397 1  |           białegłowy starają, aby były, a gdy być nie mogą, aby sie
 398 1  |                sie acz nic zdały cudne, a przeto, kiedy im natura
 399 1  |              dla wielkiego czoła włosy, a dla ozdobienia oka brwi
 400 1  |              bronić ich wedle możności. A przeto lepiej byś w, m.
 401 1  |         kiedybyś w. m. swoję prowadził, a nie odkrywał ich niedostatków
 402 1  |               gwałtem chczą być piękne, a to nic inego nie jest, jedno
 403 1  |                i uchędoży tak s prosta, a bez wymysłów, iż, kto ją
 404 1  |            jeśli sie chędożyła abo nie. A owo zasię jako sprosna rzecz,
 405 1  |          ubierze, już jako drewno stoi, a czeka łojowego słońca, jako
 406 1  |           komuby sie tej fałsz podobać, a onej pirwszej pomierne ochędostwo
 407 1  |            pirwszej pomierne ochędostwo a szczyrość nie podobać mogła.
 408 1  |            szczyrość nie podobać mogła. A dopiro więcz na owe białągłowę (
 409 1  |                ale owszem przybledszym, a z zapłonienia pod czas przystojnej
 410 1  |                białe były, niż o twarz. A wdy, kiedyby sie bez przyczyny
 411 1  |           przyczyny ustawicznie śmiała, a telko dla tego, żeby widziano
 412 1  |             ktora białagłowa ma piękną, a nie popisuje sie z nią,
 413 1  |             patrzyć. Takowąż gracyą ma, a bodaj nie więtszą, biała
 414 1  |               sobie nauki dobre za nic, a prawie je oddzielają od
 415 1  |             barzo poszedł na szalonego. A gdzieby mi przyszło s takiemi
 416 1  |                to w. m. wiecie) miewał; a nie telko sie kochał i ćwiczył
 417 1  |                by było ku tej wysokości a chwale nie przyszło, by
 418 1  |              nie przyszło, by nie nauka a ćwiczenie, ktore wziął od
 419 1  |          hetmanie, wszytcy uczeni byli. A nakoniec Hannibal, tak sławny
 420 1  |           przyrodzenia okrutnik wielki, a którego nauka trudno zmiękczyć
 421 1  |            ludziom był nieprzyjacielem, a wdy i ten przedsię chciał
 422 1  |            przedsię chciał być uczonym, a jeśli dobrze pomnię, widzi
 423 1  |                 kto ma czego wielkiego, a niebespiecznego na wojnie
 424 1  |                 nic dobrego nie sprawi, a potym nie godzien jest,
 425 1  |               nędznej myśli, tak małego a strapionego serca, iżby
 426 1  |        takowejże dzielności nie musiał, a nie wzgardził hnet tym nędznym
 427 1  |      nieszczęście poznać nie zabroniło. A nie ważąc jej tak barzo,
 428 1  |            widzą sie być barzo mądrymi, a skoro do kupy przydą, to
 429 1  |            przypisują, ano jej niemasz; a tym mnimaniem uganiają to
 430 1  |                z osobna pożytek włosny, a pospolity pożytek i dobro
 431 1  |                  ktore humaniores zową, a nie telko łaciński i grecki
 432 1  |              tego doma pociechę weźmie. A jeśliby rozumiał (jakoż
 433 1  |              jako chce uczony człowiek, a sam nigdy nie pisywał, rzadko
 434 1  |               ostrożnie poczynał sobie, a radniej był bojaźliwym niż
 435 1  |              przyrodzenie jego wiedzie, a przeto, kto na to uszu sobie
 436 1  |                 gdyż takich wiele jest, a snadź im i liczby nie masz,
 437 1  |               jaśnie, iż im pochlebują, a wdy na pochlebce są łaskawi,
 438 1  |                na pochlebce są łaskawi, a na owe patrzyć nie mogą,
 439 1  |                 którzy im prawdę mówią, a częstokroć zda sie im, iż
 440 1  |              miał mieć białe za czarne, a iż nie będzie rozumieć o
 441 1  |                 statecznie trzymać sie, a wszytki ine godności i przymioty
 442 1  |           uczonemi chcą być żołnierzmi, a miedzy żołnierzmi chcą uść
 443 1  |               ustrzeże sie wydwarzania, a cokolwiek pocznie, chocia
 444 1  |           okrasę rycerskiemu rzemięsłu, a nie radniej rycerskie rzemięsło
 445 1  |                abo tak rzekę, umysłowi, a rycerskie rzemięsło ciału.~
 446 1  |           stronie był barzo podeźrzany, a też ponieważ nie teraz,
 447 1  |                formuję, także rozumiał. A kto sie w tym semną nie
 448 1  |            wolno używać swego naczynia, a uczonym przeciwko nim takież,
 449 1  |                na oko, iż żelazo wygra, a księgi przegrają.~Powiedział
 450 1  |            czyni nauka nieśmiertelnemi, a teraz zasię mówisz w. m.
 451 1  |                 w. m. jakoby coś inego. A za w. m. niepomnisz, jako
 452 1  |        szczęścia, iż Homerus tak wzięty a sławny poeta pisał dzieje
 453 1  |               sławny poeta pisał dzieje a sprawy jego, możemy stąd
 454 1  |                  niż sprawy Achilliowe. A tak kto w tej rzeczy lepszym
 455 1  |              rzemięsłu wadzić co miała, a to twirdzę, iż nikomu barziej
 456 1  |               cnoty, s ktorej pochodzą. A jako złoto zdobi tę rzecz
 457 1  |               cnych skutków siła widzi; a owa księga pod ławą lega,
 458 1  |             ławą lega, która sie słowy, a nie rzeczą nadstawia. A
 459 1  |                 a nie rzeczą nadstawia. A jeśli Alexander zaźrzał
 460 1  |                 nim mógł pisać uczenie. A przeto mnie sie widzi, iż
 461 1  |                 dostał, to jest, męstwa a dzielności w sprawie wojennej,
 462 1  |             moja nie będzie tak głośna, a znaczna światu, jako Achilliowa,
 463 1  |                białągłową, niż prawemu, a statecznemu mężowi, ktory
 464 1  |              świat przez muzykę stanął, a niebieskie biegi obracając
 465 1  |                wolą od biesiady musiał, a bieżeć do zbroje, do konia;
 466 1  |             bieżeć do zbroje, do konia; a potym, gdy muzyk inakszym
 467 1  |            odmienić nas w czo lepszego, a dać nowy zwyczaj, który
 468 1  |                 byli w muzyce ćwiczeni, a kto jej nie umiał, jako
 469 1  |                przykład przywieść mogł. A tak, panie Lupa, nie odejmuj
 470 1  |                 dzikie czyni rochmanne, a kto sie nią hydzi, abo nie
 471 1  |               jest panu Bogu wdzięczna, a iż ją on nam dał dla ochłody
 472 1  |               niejakiej uciechy w pracy a frasunkach naszych ; stądże
 473 1  |              sobie o lipce, mało pracej a potu czuje. Takież i owa
 474 1  |                 zdrzemie sie śpiewając, a robotę swoje uczyni sobie
 475 1  |         przyrodzenie za znak, iż nędzny a mizerny żywot nasz ma być
 476 1  |                 czyni, zanic nic stoją, a zasię te, ktore sie zdadzą
 477 1  |                pokoju, wyszedł na salę. A gdy za tym przyściem powstał
 478 1  |              miłościam barzo przyjemne. A to, czego jeszcze ku przymiotom
 479 1  |             Kryski miał zedrzeć s tego, a nie nauczyć nas, jako tego
 480 1  |               bez siebie rząd poruczył, a tak u niego sie w. m. wszytkiego
 481 1  |              Kryski, tę część, ktorą w. a. pracza zowiesz, włożę ja
 482 1  |              Myszkowski nie wzgardzisz, a jakoś na początku sam jeden
 483 1  |                osobność w niej poznali, a dworzanin był tak dobrze
 484 1  |               iżby w sobie niemiał Ale.~A przeto uczynisz w. m. dosyć
 485 1  |                 godnościach powiedział, a tknął poniekąd i tego, co
 486 1  |                mię w. m. kłaść raczysz, a podobno ostatek w głowie
 487 1  |                 m. teraz panem Kryskim, a powiedz to, czo rozumiesz,
 488 2  |                sie na dzisiejsze czasy, a ony pirwsze zbytnie chwalą;
 489 2  |              młodości swej nie czynili, a twirdząc, iż wszytko idzie
 490 2  |                 to gorzej, tak w dobrym a w porządnym życiu, jako
 491 2  |                sie pogorszyć nie mogło. A wdy widzimy, iż nie telko
 492 2  |                dobrego i odejmują siłę, a z nienagła gubią żywość
 493 2  |                rospostrza swoje władzą. A przeto jako w jesieni pada
 494 2  |              nam było w młodości roiło, a na miejsce dobrej a wesołej
 495 2  |              roiło, a na miejsce dobrej a wesołej myśli wchodzi w
 496 2  |                 myśli wchodzi w nas zła a smętna, a jeszcze nie sama,
 497 2  |             wchodzi w nas zła a smętna, a jeszcze nie sama, ale przywiedzie
 498 2  |              duch w człowiecze choruje; a to co człowiek dobrego miał,
 499 2  |            chyba pamięć tylko zostanie, a jakoby obraz onego lubego
 500 2  |                 niebo sie kotłem widzi, a ziemia wszytka nasza. Na