Ksiega

2001 4  |                 niezgoda miedzy rozumem a chciwością) walczy, a podaje
2002 4  |           rozumem a chciwością) walczy, a podaje zwycięstwo rozumowi,
2003 4  |              niż ta, która s chciwością a z afektem o płatne nie czyniąc
2004 4  |               ów li, który stawi bitwę, a będąc w niebespieczeństwie
2005 4  | nieprzyjacielowi przywiedzie go rozumem a fortylmi ktemu, iż. sie
2006 4  |                  który pewnikiem idzie, a bez bitwy wygrawa, by jedno
2007 4  |             uspakaja, buntowniki karze, a rozumowi zwierzchność a
2008 4  |                 a rozumowi zwierzchność a władzą dawa, tak ta cnota,
2009 4  |            cnota jest prawie doskonała, a najbarziej przystoi wielkiemu
2010 4  |                kiedy sie co źle dzieje, a zasię jako mu miło, gdy
2011 4  |                 nasze z umysłu wygubić, a do końca wykorzenić miała,
2012 4  |          odcinając to affekty niszczył, a do końca w niwecz obracał,
2013 4  |            barzo by sie w tym obłądził, a było by to prosto tak, jako
2014 4  |            strychem jako gi on wiedzie. A tak affekty te, które mierność
2015 4  |                 męstwu, nienawiść zasię a niechęć do złych ludzi,
2016 4  |               tego czynić, co przystoi, a od tego nas odwodzi, co
2017 4  |               przeciwko przystojeństwu. A przeto jest najdoskonalszą
2018 4  |              inych cnot skutki pełnimy, a kto ją ma w sobie, i jemu
2019 4  |                mógł by dobrze sprawować a rzędzie. Za temi tedy, którem
2020 4  |               trudno temu, kto to daje, a temu zaś barzo łatwie, kto
2021 4  |               to jest, sposób panowania a sprawowania ludzi, jako
2022 4  |             ludzie ku błogosławieństwu, a wrócić nazad on złoty wiek,
2023 4  |                zdadzą być szczęśliwszy, a bliższy tego, żeby sie im
2024 4  |                  cili, którym jeden pan a dobry, cnotliwy król roskazuje,
2025 4  |       pospólstwa wybranych, poczciwych, a pobożnych ludzi żywą.~Odpowiedział
2026 4  |                coś podług przyrodzenia; a jeśli sie godzi te ziemskie
2027 4  |          ziemskie rzeczy do niebieskich a wiecznych przyrównać, tedy
2028 4  |                 ludzie tak jednego pana a wodza mieli, jako mają ine
2029 4  |               świecie pod grozą ludzie. A tak wszytki te rzeczy mnie
2030 4  |                podobał, tak powiedział: A mnie sie zasię tak widzi,
2031 4  |             sami telko są na swobodzie, a poddani pospolicie wszytcy
2032 4  |                 ladzie żywą, wdy spólna a pospolita swoboda być musi.
2033 4  |             pospolita swoboda być musi. A mimo to na sądziech, na
2034 4  |             drugi raz ów naprzód idzie, a tym sposobem rychlej to
2035 4  |             jednym królem, bo prawdziwa a umiarkowana wolność taka
2036 4  |               króla stanie sie okrutnik a tyran, abo władza, którą
2037 4  |              jako srogiej żywą niewoli. A tak jeśli pod jednego pana
2038 4  |           przystojeństwa swego zapomni, a tyranem zostanie, poddanym
2039 4  |                 jest, iż pod cnotliwym, a bogobojnym panem poddanym
2040 4  |               są miedzy sobą przeciwne. A na to, coś w. m. około wolności
2041 4  |               to jest prawdziwa wolność a swoboda, żyć podług prawa.
2042 4  |                sie drugie rzeczy ktemu, a natura sama na to je obiera
2043 4  |              dwojakie jest, jedno ostre a gwałtowne, jako jest pańskie
2044 4  |        panowanie jest łagodne, gładkie, a znośne, jako kiedy dobrzy
2045 4  |              żeby dusze było posłuszne, a chciwość takież, aby była
2046 4  |             Lupa: Nuże, panie Wapowski, a baczni ludzie a cnotliwi,
2047 4  |               Wapowski, a baczni ludzie a cnotliwi, pod jaką zwierzchnością
2048 4  |             niemasz, ale wszytko gładce a łagodnie idzie, jako to
2049 4  |           władza na panu samym zawisła. A iżeś w. m., panie Kostka,
2050 4  |            cnotliwego i mądrego naleść, a niźli wielu, a cnotliwego
2051 4  |          mądrego naleść, a niźli wielu, a cnotliwego i mądrego tego
2052 4  |                i wyćwiczonego w dobrych a pobożnych naukach i obyczajach.
2053 4  |                pomoc, dobre wychowanie, a ktemu rozmawiając często
2054 4  |               miłości dostanie u ludzi, a u Boga znacznej łaski, za
2055 4  |               pokazując wielką możność, a władzą swoje, i każąc ledwe
2056 4  |              które sami od niego biorą. A tak jako na niebie słońce,
2057 4  |         zwierciedle jakieś podobieństwo a wyobrażenie Boże, tak tu
2058 4  |            którzy sie go boją i miłują, a którzy oną jego pochodnią
2059 4  |                świadectwo dają mądrości a wszechmocności Bożej, niż
2060 4  |            straży, jako owce pastyrzom, a panowie winni mieć pieczą
2061 4  |               mają za swą rzecz własną, a to ma pochodzić z miłości
2062 4  |            drugiego wydźwignąć s niego. A tak jeśli Książę, abo Król
2063 4  |               starać, aby mógł i umiał, a potym, aby sam sie w sobie
2064 4  |            słuszność (iż tak mam rzec), a z baczeniem przystojeństwo,
2065 4  |           jakoby poddani jego kwitnęli, a żaden s nich przezprawia
2066 4  |           oddalając od niego ów zawrót, a niestworność w głowie, jaką
2067 4  |              przyciska i dławi głupstwo a nieumiejętność, z drugiej
2068 4  |           drugiej zasię strony frasunek a trapienie s tego, iż chcą
2069 4  |          trapienie s tego, iż chcą woli a żądzy swej bezecnej czynić
2070 4  |              więc muszą mieć pomieszane a nadzwyczaj dziwne i przykre
2071 4  |                  jako kiedy owo kto śpi a straszliwe sny nań przychodzą.
2072 4  |            więcej przybędzie frasunków; a to ktemu jeszcze iż kiedy
2073 4  |              znać, by gdzie ciec miała, a skoro ją naleją, ali sie
2074 4  |              kilka stron sączy, tak źli a skażeni ludzie rzadko sie
2075 4  |          dopiero, kiedy na urząd wnidą, a objedzą sie władzej, bo
2076 4  |         obyczajów i niecnot tyrańskich. A za tym staną sie nieprzyjacielmi
2077 4  |      nieprzyjacielmi cnotliwym ludziom, a łotry będą wywyższać; ani
2078 4  |          gdzieby tego potrzeba, umieli, a to dla tego panowie czynią,
2079 4  |            serce i za swoim rozerwaniem a niestworą nie byli panom
2080 4  |                 którzy są pod ich mocą; a tyranowie tychże sie samych
2081 4  |                 boją, którym roskazują. A przeto, im więcej ludzi
2082 4  |                drabinie musiał chodzić, a tam spólne z białągłową
2083 4  |             wieczór odejmowała drabinę, a rano ją przystawiała. Nędzne
2084 4  |                to było takie panowanie, a jakiego bogobojnemu panu
2085 4  |              własne zdrowie ich samych.~A przeto dobry król straży
2086 4  |             około ciała swego zaniecha, a wolny, swobodny, bespieczny
2087 4  |             bespieczny żywot powiedzie, a ktemu tak postanowiony,
2088 4  |                zową, częścią w sprawach a dzielności; i tyle obojga
2089 4  |            patrzał, ile tego ku dobremu a poczciwemu poddanych swych
2090 4  |                którzy telko około spraw a dzielności; otóż obadwa
2091 4  |             żywoty Łacinnicy na activam a contemplativam vitam rozdzielili.~
2092 4  |                 we mnie pewnie niemasz.~A tak starajmy sie, abyśmy
2093 4  |                 nauczyć sie jeden może. A jako ta wiele pomaga, tak
2094 4  |                  i to, iż człowiek siła a obłędliwie rozumie, osobie,
2095 4  |                  osobie, wiele szkodzi. A przeto, niechaj tu już będzie
2096 4  |            Dersniakowi na jego pytanie, a przy tym i to niechaj będzie,
2097 4  |           uczyciela potrzebował, uczył. A już to tak w. m. połóż,
2098 4  |                 które wiem, łaskę znał, a chciał mu wolnie to, co
2099 4  |              prędko s tej łaski wypadł, a mimo to niewiem, jakim bych
2100 4  |          rozebrać każdą rzecz u siebie, a druga część na tym jest,
2101 4  |             zwierzchność i władzą mają, a iżby ten, komu wskażą, słusznie
2102 4  |        roskazować, tego zawdy słuchają, a roskazowanie jest zawdy
2103 4  |               owędy okiem swym doźrzeć, a być przy tym, kiedy sie
2104 4  |                powinien, i podług czasu a potrzeby sam sie też za
2105 4  |                 niektóre rzeczy jąć ma. A w tym królewskim dozorze
2106 4  |                jest koniec wojny pokój, a koniec pracej odpoczywanie.
2107 4  |           swoich, który jest dobra myśl a odpoczywanie. Abowiem dosyć
2108 4  |                swymi znacznie kwitnęli, a potym, gdy przyszedł pokój,
2109 4  |              żelazo, gdy nim nie robią.~A to ni przecz inego nie przyszło,
2110 4  |               był za pokojem przyszedł; a panu nie starać sie o to,
2111 4  |              mają za to, jakoby pirwsza a główniejsza ich powinność
2112 4  |      nieprzyjaciela ręką swą nie zabił; a u drugich narodów tak sie
2113 4  |             drugich ludzi przyść mogło, a to była rzecz jakoby niepodobna,
2114 4  |               sobie nie rad by widział.~A tak pomazaniec Boży, abo
2115 4  |             Książęta wycisnąć i wygnać, a te ludzie podług przystojeństwa
2116 4  |                 którzy pod nimi w nędzy a niewolej byli. Albo też,
2117 4  |                 swym niewolej są godni. A wszakoż tą myślą, żeby przedsię
2118 4  |              jedno żeby złemi nie byli, a dobrym pokój pospolity burząc
2119 4  |            męstwem czynili swemu dosyć; a zasię czasu pokoja (który
2120 4  |              dobry), żeby prze głupstwo a nikczemność niemieli umieć
2121 4  |              umieć zażyć dobrej chwile. A przeto, jako pod czasem
2122 4  |               końca na świat sie rodzi. A tym sposobem poddani będą
2123 4  |                z niewolniki, ale gładce a łaskawie, jako dobry ojciec
2124 4  |                i potrzebne czasu wojny, a które uczciwe czasu pokoja.~
2125 4  |              wielkiego serca pochodząc, a wykorzeniając s człowieka
2126 4  |                 ustawicznemi w dziwnych a nieprzystojnych roskoszach.
2127 4  |                 cnot potrzeba, bo pokój a próżnowanie wieldzy to są
2128 4  |              panu swemu wychowanie dać, a jego tak dobremi drogami,
2129 4  |              pokazać panu, co jest złe, a co dobre, i tak mu gruntownie
2130 4  |              gruntownie jedno schwalić, a drugie zganić, że by sie
2131 4  |               by sie zaraz dobrego jął, a złe opuścił. Owa zgoła,
2132 4  |              Owa zgoła, jeśli za namową a rozumnemi wywody zacząć
2133 4  |              chce, tak to powiem. Ciało a dusza są dwie rzeczy, a
2134 4  |                 a dusza są dwie rzeczy, a dusza zasię dzieli sie na
2135 4  |                 która ma w sobie rozum, a druga, która ma w sobie
2136 4  |              gdy im co przykro, umieją, a rozum potym nie rychło tam
2137 4  |                 doskonalsza sie sstawa. A tak Dworzanin zwyczajem
2138 4  |               zwyczaj będzie mógł żądze a chciwości, póki gruntowny
2139 4  |                i ku dobremu nakierować. A to kiedy Dworzanin sprawi,
2140 4  |              ugruntują mądre słowa jego a pańskie pojęcie i wyrozumienie,
2141 4  |               mi się, iż dla piękności, a urody męźczyznskiej barzo
2142 4  |            białymgłowam ona pospolitość a pomieszanie krwie, jako
2143 4  |                 w, m. nic nie kosztuje, a wypowiedz nam w. m. wszytko
2144 4  |             jakobych pana uczyć chciał, a miedzy inemi rzeczami chciałbych,
2145 4  |               nie byli malowanemi pany, a telko dla ozdoby Majestatu,
2146 4  |        Moskiewski kniaś ma wielką radę, a żadnego s tego wielkiego
2147 4  |             panów słowa szły w posłuch, a dawszy im pan tę swobodę,
2148 4  |            wiedzieć, i one same miłuje, a temu jest nieprzyjacielem,
2149 4  |    nieprzyjacielem, kto, ine rozumiejąc a ine ku smaku mówiąc, prawdę
2150 4  |            która by sie nie w wielkich, a głównych, ale w domowych
2151 4  |                głównych, ale w domowych a potocznych rzeczach s starszym
2152 4  |               Otóż s pana jako z głowy, a s ślachty i s pospólstwa
2153 4  |        zwirzchność niechajby miał Król, a wtóra i ostatnią drudzy,
2154 4  |              nalazłaby sie ona trojaka, a ku dobremu spojona zwierzchność
2155 4  |                 od cnoty nie odstrzelą, a inaczej tedy nie jest mądrość,
2156 4  |            niszczą i w niwecz obracają; a w tym wszytkim nikt iny
2157 4  |              sprawy pilniej Bóg patrzy, a oni swoje postępki ku niemu,
2158 4  |            celowi obracać wszytki mają. A chocia pana Boga na każdy
2159 4  |                 lepszym ufaniem o łaskę a o miłosierdzie prosić. Abowiem
2160 4  |              niebespieczeństwa wyrwała, a drugdy też posyła nieszczęście,
2161 4  |         nabożnym, bez owego bożkowania, a lizania obrazków; przy tym
2162 4  |                czary i w ine wieszczby, a wróżki próżne, abowiem gdzieby
2163 4  |              miłość serdeczną pana Boga a nabożeństwo przyłączył,
2164 4  |                 Patryą i poddane swoje, a nie chował ich w niewoli,
2165 4  |              między poddanemi nie mają, a wszakoż, gdzieby sie i to
2166 4  |           swobodzie, piękne porównanie, a w niektórych też rzeczach
2167 4  |         szczodrze płacone, iżby hojność a nagroda za nie rychlej wybijała
2168 4  |            niźliby co niedoważać miała.~A gdyby sie tak pan sprawował,
2169 4  |              uczciwości było rozkazanie a wola jego, niż zdawna uchwalony
2170 4  |                zdawna uchwalony statut, a tym dopiero wszytko by sie
2171 4  |               nad potrzebę ku bohactwu, a źli zasię tedyby niemogli,
2172 4  |            królestwa i monarchie gubią. A co inego Węgierską Ziemię
2173 4  |             jedno nie zbytnie bogactwa, a zły porządek? a przeto mnie
2174 4  |               bogactwa, a zły porządek? a przeto mnie by sie widziało
2175 4  |             uczyni go hardym i upornym, a ubóstwo zasię lekkim i ku
2176 4  |              zaźrzeć, żywą bespiecznie, a jeden pod drugim dołu nie
2177 4  |               pod drugim dołu nie kopa; a gdy tych będzie więtsza
2178 4  |          przeciwko urzędom buntować sie a rozruch w ziemi czynić mogli.~
2179 4  |               lekkości za taką odmianą. A ta zła wola niekiedy roście,
2180 4  |            roście, częścią z nienawiści a gniewu prze jakie nieznośne
2181 4  |              sie pan niedbałością swoją a puszczeniem wszytkiego na
2182 4  |            poddanych miłość i wziętość; a pozyszcze to oboje tym sposobem
2183 4  |           wywyższał i pomierne bogacił, a zasię, gdy będzie mądrze
2184 4  |            będzie mądrze zabiegał temu, a nakoniec by też i surowości
2185 4  |                dobre zwyczaje zaprawił, a od złych odwiódł, zwłaszcza
2186 4  |               aby sie starał o spokojny a bespieczny żywot poddanych
2187 4  |                 żywot poddanych swoich, a ktemu żeby żadnemu na dobrach
2188 4  |                to wszytko jest inaczej. A tak gdzieby poddani byli
2189 4  |               Cesarza, ale za pastyrza. A tego pastyrza nad Prądnikiem
2190 4  |           trzoda wszytka jego w ludzie, a mówię w ludzie takie, jacy
2191 4  |                 niż dobrym Dworzaninem; a pana zasię rychlej dobrym
2192 4  |               takie rzeczy ludzie dobre a godne wysadzą, bo własna
2193 4  |                 bo własna ich powinność a urząd jest już daleko wyższy.
2194 4  |                 jest już daleko wyższy. A przeto bym sie ja czuł być
2195 4  |          jakiego ci panowie wymalowali, a ktemu, żebych znał łaskę
2196 4  |                 nie wiódł na rzeczy złe a szkodliwe, ale chcąc ja
2197 4  |             królewskiego serca i myśli, a zachowywał we wszytkim wspaniałość,
2198 4  |                 wspaniałość, nic małego a podłego przed sie nie biorąc,
2199 4  |                nikt s nim nie porównał, a tymi rzeczami najwięcej
2200 4  |               znał każdy łaskawą twarz, a miłościwe oko pańskie w
2201 4  |         szczodrym w rozdawaniu każdemu, a nie szczypty, ale całą garścią,
2202 4  |               też i na to, aby budował, a nie ledajako, ale spodziwnym
2203 4  |             Egipcie Aleksandryą miasto, a w Indyej Bucephalę; potym
2204 4  |                 trzymać miasto wielkie, a w prawej okrutny kubek,
2205 4  |               płyną, zbiegać sie miały, a stamtąd dopiero w morze
2206 4  |            walić. Pomysł to był wielki, a prawie przystojny mocy Aleksandra
2207 4  |              przywoite prawemu królowi, a one go mają uczynić czasu
2208 4  |            pokoja i czasu wojny sławnym a wziętym, nie to, żeby nie
2209 4  |              drobiezgu, ostrze patrzał, a nie walczył, chyba na te,
2210 4  |             sceptrum, którego by on źle a nieprzystojnie używał. Abowiem,
2211 4  |         Hannibal, i ini sławni królowie a hetmani na te rzeczy wszytki
2212 4  |             wykorzenienia ich walczyli, a za to dobrodziejstwo świat
2213 4  |               każdy, kto okrutniki gubi a wykorzenia, iż też czegoś
2214 4  |                 ludzie za nagrodę dają. A i między tymi, któreś w.
2215 4  |                 do nich dobre obyczaje, a ze źwirząt ludzie podziałał,
2216 4  |                 było. Nakoniec statutem a prawem wszytko utwirdził
2217 4  |               utwirdził i powinowactwem a przyjaźni postanowieniem
2218 4  |                 do dzisiejszych królów, a czego by oni z więtszą sławą,
2219 4  |                  gdzie by sie zdarzyła, a za porażką pogańską wyszło
2220 4  |               Turków, Saracenów z błędu a s ciemności Mahometowej,
2221 4  |                s ciemności Mahometowej, a przyszłoby ku światłości
2222 4  |                przyszłoby ku światłości a uznaniu prawdy Krystusowej,
2223 4  |         interiissemus. Abowiem w zgubie a przegraniu takowym, zdrowie
2224 4  |               niż nadziewać sie możesz, a to za niestworą a bezecną
2225 4  |               możesz, a to za niestworą a bezecną chciwością krześciańskich
2226 4  |              rzec, jedno, że są wielkie a ważne, ale przedsię tak
2227 4  |            umieć podług mego zdania ma, a nie sposobi tak umysłu swego,
2228 4  |           rzeczy, które jemu przystoją. A ja ni dla czego inego nie
2229 4  |                abo ubliżenia nie czyni, a wiele tych jest, którzy
2230 4  |              którym by dawać nie mieli, a owych w nędzy zaniechywają,
2231 4  |             czynią, czynią przezdzięki, a nad przyrodzenie. Najdzie
2232 4  |               gdzie cnota miedzy ogniem a wodą, zbytkiem a niedostatkiem,
2233 4  |                 ogniem a wodą, zbytkiem a niedostatkiem, wielem a
2234 4  |                 a niedostatkiem, wielem a trochą siada; gdzie raz
2235 4  |          napaści, zawdy bywamy skłonni. A tego każdy w sobie dozna
2236 4  |            człowiek to, co nieprzystoi, a dla tego zasię, co przykro,
2237 4  |          zawiedzie, bo rzeczy wdzięczne a przyjemne psują rozsądek.
2238 4  |                  znienagła sie ma cofać a na przeciwną stronę przeprowadzać,
2239 4  |               na punkcie samym pośrodka a miary zawisła. A iż na punkcie,
2240 4  |               pośrodka a miary zawisła. A iż na punkcie, przeto siła
2241 4  |                 sie od niej odbłądzamy, a telko jeden ten sam jest,
2242 4  |                 drogą trefiają w serce, a tysiąc tych dróg jest, któremi
2243 4  |                ale i wszytkiej tarczej. A tak siła sie najduje tych
2244 4  |              ich sobie za nic nie ważą. A drudzy zasię chcąc zachować
2245 4  |            zasię chcąc zachować powagę, a w tym nie trzymając pewnej
2246 4  |           brzydkością słuchać nie mogą.~A przeto, panie Bojanowski,
2247 4  |          niechaj jako chce małe będzie. A coś w. m. powiedział, że
2248 4  |             rzecz dobrze potrefić mógł. A daleko więcej złego z wiary,
2249 4  |                pan miał dobry rozsądek, a znał ludzie, komu wierzyć,
2250 4  |              znał ludzie, komu wierzyć, a komu nie wierzyć przystoi.
2251 4  |                 od prawowania odwodzić, a jeśliby sie w prawo wdali,
2252 4  |               słuszną ugodą zjednoczyć, a powinowactwem przyjaźń miedzy
2253 4  |                 jako w jednym dostatnim a porządnym domu tak w jego
2254 4  |                państwie wszytko zgodnie a porządnie było. Niechajby
2255 4  |             ubodzy, rzemieśnicy osobni, a na to, aby własnych pieniędzy
2256 4  |             tego jeszcze przyłożę koszt a utraty, aby prozne a daremne
2257 4  |              koszt a utraty, aby prozne a daremne w państwie jego
2258 4  |                 zaczął pana Dersniakowę a pana Bojanowskiego piosnkę
2259 4  |               białychgłowach źle mówić, a s panem Kostką wojnę wieść.~
2260 4  |                 panem Kostką skończyło, a ja go nie chcąc ożywiać,
2261 4  |                w. m. już tak zaniechać, a dosyć mieć na tym, iżby
2262 4  |           jakiemi go w. m. mieć chcesz. A tak boję się, iż, jako onej
2263 4  |              sie kiedy nadziewać możem; a co wiedzieć, jeśli pan Bóg
2264 4  |               staną sie jeszcze lepszy, a mój ten wizerunek daleko
2265 4  |                 do tego teraz czas był, a też panie Wapowski, takeś
2266 4  |           tajemnie łs panem Dersniakiem a s panem Bojanowskim przeciwko
2267 4  |                 Dworzanin dosyć czynić; a kiedykolwiek mu sprosta,
2268 4  |                Dworzanin nazwań być ma. A iżby to była prawda, patrz
2269 4  |                 bez wątpienia być musi; a za tym też będzie i wyższej
2270 4  |                co sie barzo nie rymuje. A co sie tyczę urzędu a ochmistrzowania
2271 4  |           rymuje. A co sie tyczę urzędu a ochmistrzowania tego, widzę,
2272 4  |                jeśli pan będzie starym, a dworzanin młodym, wielkie
2273 4  |                umiejętnością przejdzie; a to chocia sie nie zawdy
2274 4  |                zasię pan młodym będzie, a Dworzanin starym, trudno
2275 4  |               sie młodym ludziom znidą, a jeszcze drugie rzeczy, jako
2276 4  |               doświadczenie wyćwiczyło, a gdzieby i to mogło być,
2277 4  |            widzi mi się, nie przystoją. A tak, kto ten urząd ma na
2278 4  |          Dwornej, którą w. m. pogrążyć, a podlejszą niż Dworzanin
2279 4  |               Dworzanin uczynić chcesz, a ja tego żadną miarą nie
2280 4  |              dobry gospodarz przystąpi, a sprawi rolą tak, jako być
2281 4  |            pochyby dobrze urodzić musi. A przedsię onego urodzaju
2282 4  |             dobry gospodarz przyczynił. A o tychże ja mówię paniech,
2283 4  |                 drodze przywieść mogło. A iż (jakom pirwej powiedział)
2284 4  |                zwyczaimy, nałóg roście, a cnota na czynieniu zawisła,
2285 4  |                w nich wziąć nałóg może, a Dworzanin nie może, iż go
2286 4  |              jest s to, aby ich używał. A tak pan przywiedziony ku
2287 4  |                Dworzanin może sie stać, a mimo to, zaż w. m. nie wiesz,
2288 4  |                niż pan był dostojności. A co sie urzędu tego tycze,
2289 4  |           Dworzanin miał dosyć uczynić, a kiedykolwiek mu sprosta,
2290 4  |      potrzebował, uczynić osobnym może; a przedsię w tym drugim odprawi
2291 4  |           nieprzystojne rzeczy zawieść, a tym jego skazie mieli. Tym
2292 4  |                swemu w niemałej części, a iż nie we wszytkim, nie
2293 4  |             przyczyną, ale pańską cnotą a dzielnością, która upominania
2294 4  |                Jest wszech cnot pełen, (a to jest wszytkiego starania
2295 4  |            dworzaninowego ostatni punkt a koniec, jako jest cel lekarzów
2296 4  |           bronią rozumienia około nich, a gdyż to człowiek w młodości
2297 4  |            nauczyć pana niż drugi może. A tak Dworzanin stary i tym
2298 4  |             naznaczonego kresu dojdzie. A jeśli go w. m. nie chcesz
2299 4  |             rozgniewam, abowiem urzędom a dostojnościam nie zamierzył
2300 4  |               książę, s księdza biskup, a z ucznia mistrz, i tak za
2301 4  |             przezwisko nowe przychodzi. A snadź mogło by sie też to
2302 4  |               to tak powiedzieć, iż cel a ostatni kres doskonałego
2303 4  |               on wiodąc pana ku dobremu a poczciwemu został w tej
2304 4  |              mym zdaniem) wielkiej czci a chwały pełne. I zda mi sie,
2305 4  |              Achilla, drugą cirpliwości a wytrwania niewczasów Ulixa,
2306 4  |                 on cel, on ostatni kres a koniec, którego Dworzanin
2307 4  |           ćwicząc Aleksandra Wielkiego, a drugi króle sycylijskie.
2308 4  |                drugi króle sycylijskie. A iż to jest powinność prawego
2309 4  |                 i to k czemu sie chyli, a podług tego sie sprawując
2310 4  |               sprawując wniść za czasem a pogodą temi drogami, które
2311 4  |                 pokazują, w łaskę jego, a potym go wieść ku cnotam.
2312 4  |            znowu musiała być zbudowana. A Arystoteles mimo to, że
2313 4  |            mężnym, barzo powścięgliwym, a prawym philozophem s tych
2314 4  |             miasta w dalekich krainach, a prawem dobrze postanowionym
2315 4  |                 rosproszone zgromadzić, a z bydląt Indzie podziałać,
2316 4  |                 Dworzaninowi przystało. A tego nieumiejąc Kalisthenes,
2317 4  |                 kazał, ale mówiąc zgoła a ostrze prawdę bez przymieszywania
2318 4  |                pomogło, jedno dworstwo, a gdy potym przyszło państwo
2319 4  |           państwo na Dyonizyusa tyrana, a Plato do Sycyliej przyjechawszy
2320 4  |           rozumu głowie wszytko umiały, a przeto możemy tak za to
2321 4  |               rzeczy wszytko rozumieli. A za tym prozna to ma kto
2322 4  |                dobrze był najsurowszym, a obyczajów najświętszych
2323 4  |                potrzeba miłością bawić, a iż s tego, coś w. m. dotąd
2324 4  |            abowiem zbytnie rzadko rozum a umiejętność przed laty przychodzi,
2325 4  |              starym ciele niema miesca; a tego wszytkiego, czego młodzi
2326 4  |              Dworzanin szedziwy używać, a tak gorąco, jako owa młódź,
2327 4  |             szalonego by barzo poszedł, a nietelko, iżby zapomniał
2328 4  |                 i do pacholąt nakoniec, a białegłowy, jedneby sie
2329 4  |              jedneby sie nim brzydziły, a drugie miasto inej korzyści
2330 4  |                 s panną za rzecz osobną a barzo miłą miewali; a przeto
2331 4  |            osobną a barzo miłą miewali; a przeto jeśliby nasz Dworzanin,
2332 4  |             rzadko, abo nigdy nie tren. A tak i pana by przed sie
2333 4  |                abowiem tak to potrzebna a pożyteczna rzecz jemu będzie,
2334 4  |            onych s przodku wyczczonych. A tak już racz tę w. m. wziąć
2335 4  |                który tę tak szczęśliwą, a bez wszelakiego frasunku
2336 4  |           miłość w swej grze wspomniał, a przeto restropniej on niż
2337 4  |             czego w tej mierze nauczył. A tak, ponieważ J. M. pan
2338 4  |                że sie s tego zdzierasz, a J. M. roskazania nie pełnisz.~
2339 4  |              słowo miłość, co zacz jest a w czym zależy to błogosławieństwo,
2340 4  |              jedno pożądanie piękności; a piękność nietelko ta jest,
2341 4  |               piękność jest na świecie, a wszytka z dobroci boskiej
2342 4  |                  którą oczyma uznawamy, a dwie niewidomych, s których
2343 4  |                s których jednej uszyma, a drugiej myślą dochodzimy.
2344 4  |               trojem, myślą, widzeniem, a słuchem użyć cudności możem,
2345 4  |            słuchem użyć cudności możem, a miłość jest pożądanie piękności,
2346 4  |             miłość na myśli, na słuchu, a na widzeniu zawdy przestawa,
2347 4  |               widzeniu zawdy przestawa, a inych smysłów wszytkich
2348 4  |              dalej pospolicie zachodzi, a cudności człowieczej, która
2349 4  |                 takowej chciwości poda, a piękność, promień dobroci
2350 4  |            najświętsze błogosławieństwo a uspokojenie umysłu, gdy
2351 4  |            zostanie, w której i pirwej, a to, co uczuł trochę roskoszy,
2352 4  |               sie więc owo śni choremu, a on wielkim kubkiem pije,
2353 4  |                on wielkim kubkiem pije, a ocknąwszy się, tedy także
2354 4  |          wszytko złe s tym mu przydzie, a dokona onej nędze nabyciem
2355 4  |               jako ten, kto tak miłuje. A tego wszytkiego złego smysły
2356 4  |                w młodych leciech wielką a gwałtowną moc mają, abowiem
2357 4  |             bujność, która sie z młodej a gorącej krwie rodzi, tyle
2358 4  |              ile jej rozumowi odejmuje. A za tym łatwiuchno dusza
2359 4  |          siedząc, jest prawym więźniem, a czuje być tę swoje powinność,
2360 4  |                 rąk od smysłów patrząc, a tak im wierzy, przychylną
2361 4  |                nieprzyjaciela zhołdują. A iż sami ci panowie smysłowie
2362 4  |               fałszywi, one też fałszem a błędy napełnią. I stąd to
2363 4  |               którą ine nieme źwirzęta, a przykrościam zasię przeciwko
2364 4  |               ci, gdy krew już chłodnąć a bujność przyrodzona ustawać
2365 4  |                 piękności być niemieli, a używając jej wszytko dobre
2366 4  |                 wieldze dobra i święta, a ustawicznie wywodzi chwalebne
2367 4  |               który już sobą nie włada, a w którym tak barzo i krew
2368 4  |         przyszedł ku swej zupełnej sile a żywości, bo na ten czas
2369 4  |           źwirzęcych przymiotów więcej, a iskierkę jakąś maluczką
2370 4  |             człowiekowi jest szkodliwa, a wszakoż młodym ludziom jeszcze
2371 4  |              zysk jest, iż miłując oni, a chcąc pozyskać łaskę białychgłów
2372 4  |              odnoszą troszkę słodkości; a potym za mnóstwem przeciwnych
2373 4  |                poniechywają wszytkiego.~A tak, jako każdy ten młody
2374 4  |              chciwości swe ma na wodzy, a miłuje rozumnie, u mnie
2375 4  |         dworstwem i wszelaką godnością. A gdy do lat przydzie, iż
2376 4  |                 wszytko mimo sie puści, a wstępując wyższej, zostawi
2377 4  |                 ogień w oziębłym sercu, a chciał rozum swój, który
2378 4  |              wyrzucić s pośrodka ludzi, a dać mu mieszkanie miedzy
2379 4  |                coś barzo na sen poszło; a coś też w. m. o piękności
2380 4  |               promieniem dobroci bożej, a ktemu zawdy dobra, ja tego
2381 4  |          hardych i gniewliwych widział, a boję sie, że ku takowej
2382 4  |                w. m. pan Kryski nauczy, a ja sie też będę przysłuchywał,
2383 4  |                 do rzeczy w. m. przydę, a zatym począł tak:~Nie życzyłbym
2384 4  |         przeciwko rzeczy świętej mówić, a one ganić śmieją. A tak
2385 4  |              mówić, a one ganić śmieją. A tak macie to w. m. wiedzieć,
2386 4  |                Boga piękność sie rodzi, a jest nie oddzielona od dobroci,
2387 4  |         zwierzchnia prawdziwy znak jest a piątno wnętrznej dobroci,
2388 4  |             znakiem jest dobrego owocu; a my przez to, co widzimy,
2389 4  |                 phisiognomowie s twarzy a s położenia członków nietelko
2390 4  |                 do gołębia, tam szczyrą a prostą widzimy niewinność,
2391 4  |              prostą widzimy niewinność, a w liszce, w wilku złość
2392 4  |         źwirzętach, co żadne, to i złe, a co piękne, to i dobre. A
2393 4  |                a co piękne, to i dobre. A mógłby to tak powiedzieć,
2394 4  |                przyjemna, luba, wesoła, a która pragnie przystojności,
2395 4  |            która pragnie przystojności, a skaradość zasię twarz ponura,
2396 4  |              przykra, smętna, mierzona, a która chciwa jest na nieprzystojeństwo.~
2397 4  |               iż cokolwiek jest dobrego a użytecznego, to każda rzecz
2398 4  |               ta ma i piękność w sobie. A to nad świat ten, tę tak
2399 4  |                którą Pan Bóg ku pożytku a zachowaniu w dobrej mierze
2400 4  |                na niebie znaku schodzi, a zaś znienagła odchodzi,
2401 4  |                 zaś znienagła odchodzi, a przychodzi lecie ku najwyższemu
2402 4  |                 s których każda inaczej a inaczej postępując tenże
2403 4  |              nim jest mądrze uczyniono, a pewnie nie przygodnie tak
2404 4  |            kosteczka jest mu potrzebna. A ten kształt wszytek człowieczy
2405 4  |             zachowaniu swojej istności, a wdy i to ma wielką cudność
2406 4  |                 to, co człowiek rozumem a ręką urobi. W okręcie, a
2407 4  |                a ręką urobi. W okręcie, a co jest potrzebniejszego,
2408 4  |                powrozy, co to trzymają? a wdy te rzeczy mają tyle
2409 4  |           deszczowa woda ściekać mogła, a dach sie nie kaził, a wszakoż
2410 4  |            mogła, a dach sie nie kaził, a wszakoż ku temu pożytkowi
2411 4  |            dachy, co je włoskiemi zową, a nie są, i stoją by kominy,
2412 4  |          niemają, bo ogniowi czym inym, a nie tym oszpaceniem zabieżeć
2413 4  |      oszpaceniem zabieżeć by sie mogło. A tak piękność wszędzie tam
2414 4  |             jest jedno piękność duszna, a taż jest istotną dobrocią.
2415 4  |          mieszka, nie jest s tak grubej a podłej materyej, iżby dusza
2416 4  |               znać, iż opanowała ciało, a swoją światłością jasne
2417 4  |               owszem snadź odwodzić ją, a ku cnocie, ku przystojeństwu
2418 4  |       przystojeństwu przywodzić będzie, a to za tą spółką a towarzystwem,
2419 4  |               będzie, a to za tą spółką a towarzystwem, które ma piękność
2420 4  |               być, kiedy sie owo piękny a niecnotliwy mężczyzna trefi.~
2421 4  |            powścięgliwsze są niż żadne.~A com ja powiedział ? - rzekł
2422 4  |             nigdy na prośbę nie czynią, a te, których nikt nie prosi,
2423 4  |               zawdy na sie pokusy mają, a żadnych nikt ni ocz nie
2424 4  |               Na to niemasz odpowiedzi; a zatym tego dołożył: Bywa
2425 4  |                 tak i wzrok sie obłądza a myli, mnimając, aby to było
2426 4  |               oko, obyczaje pieszczone, a twarz, w której, jako w
2427 4  |                Kryski wymówił, zamilkł, a wszytcy hnet jęli go nagrzewać,
2428 4  |                niż młodzi miłować mogą, a to było moje przedsięwzięcie,
2429 4  |              było moje przedsięwzięcie, a przeto nie zda mi się, abym
2430 4  |               być już prażen tej pracy, a dalej nie mówić, aż j. m.
2431 4  |                  m. pan Lubelski kazał, a wszytcy mi jęli prosić,
2432 4  |                ma coś ślachetniejszego, a zwłasniego swego, ku czemu
2433 4  |                tak zacnej rzeczy mówić, a iż sie czuję być niegodnym,
2434 4  |           kładąc sobie powróz na szyję, a chytając sie za te rzeczy,
2435 4  |             każdy pogani, niż pożałuje. A przeto, kiedy sie temu potahłemu
2436 4  |        potahłemu Dworzaninowi na piękna a wdzięczną twarz weźrzeć
2437 4  |                 za one piękność twarzy, a nie mogąc samej twarzy,
2438 4  |           contrafet jej do serca niosą, a dusza imie sie onemu obrazowi
2439 4  |                  więc gdy wzrok chciwym a ustawicznym strzelaniem
2440 4  |                 sie s pilnością starać, a obudzić w sobie rozum, i
2441 4  |              sobie rozum, i tym umocnić a ugruntować serce; a zasię
2442 4  |             umocnić a ugruntować serce; a zasię tak wszytki drogi
2443 4  |               aby w lewo nie zachodził, a sprośnej miłości nie naśladował,
2444 4  |                 same), iż nie ma ciała, a jest (jakom to pirwej powiedział)
2445 4  |                widomemi rzeczami wiąże; a kiedy nie ma z niczym spółki,
2446 4  |           prawie doskonałości zupełnej. A tak jako niemoże nikt słuchać
2447 4  |               uznania piękności należą, a myślą, która na piękność
2448 4  |              sprosności ślepego smysłu, a użyć onej oczyma, uszyma
2449 4  |          kształtowne członki, na piękną a miłą twarz, na luby śmiech,
2450 4  |             miłą twarz, na luby śmiech, a uczciwe obyczaje patrząc;
2451 4  |                uszyma wdzięcznego głosu a przyjemnych słów słuchając;
2452 4  |             przyjemnych słów słuchając; a myślą, uznawając ślachetność
2453 4  |            sobie mało cielesności mają, a są temi sługami, którzy
2454 4  |           potrzeba s chciwością wylatać a pragnąć po upodobanym ciele
2455 4  |             nieprzystojnego nie zaszła, a wiodąc one zawdy bacznym
2456 4  |                 ku wierności, ku wstydu a uczciwości, iżby ni o czym
2457 4  |                czym inym jedno o cnocie a przystojności myślić, a
2458 4  |                 a przystojności myślić, a jaśnie i bespiecznie każdą
2459 4  |           poczciwa białagłowa dać może; a już ona tak wiele tego pragnąć
2460 4  |             obrzydłych u obojga będzie; a zatym przyda ku onemu błogosławieństwa,
2461 4  |            którego wiele ludzi pragnie, a mało ich, którzyby kiedy
2462 4  |                miał stworzyć ludzcejszą a troszkę łaskawszą Dworzaninowi,
2463 4  |                  aby je za sprawiedliwe a mądre ludzie mieli.~Odpowiedział
2464 4  |                jednych rzeczy pozwolić, a drugich nic, gdzie Dworzanin
2465 4  |              nieprzystojnego nie myśli, a temu, kto niema żony, i
2466 4  |              aby jej to osławy u ludzi, a u tegoż samego mnimania
2467 4  |              mnimania złego nie niosło. A stąd w. m. poznać możecie,
2468 4  |                 w. m. na to wyciągnęli, a począłem miłość szczęśliwą
2469 4  |             pirwej powiedział) smysłom, a chociaż rozum obiera to,
2470 4  |           hamuje więc żądze nieuczciwe; a wszakoż ustawiczne patrzanie
2471 4  |              częstokroć nicuje rozsądek a baczenie człowiecze, a by
2472 4  |         rozsądek a baczenie człowiecze, a by nic gorszego nie było,
2473 4  |              miłuje, wielką mu ciężkość a trapienie przynosi, jako
2474 4  |                napaści był co najdalej, a mógł użyć piękności bez
2475 4  |            uważył u siebie, iż piękność a ciało są rożne rzeczy, a
2476 4  |                a ciało są rożne rzeczy, a iż są rożne, więc tę chęć,
2477 4  |                rozumu odejmie od ciała, a przyłoży ją ku samej szczyrej
2478 4  |                 nigdy zginąć nie mogła. A to kiedy będzie, tedy ten
2479 4  |              cudności nigdy na ten błąd a zamieszanie głowy nie powiedzie,
2480 4  |             więc drugiemu z wielką prac a ciężkością przychodzi, gdy
2481 4  |                obróci, poniesie s sobą, a jeszcze ją może (ze wszytkich
2482 4  |                 do jednej telko rzeczy) a od obaczania cudności w
2483 4  |                 onej jedynej, istotnej, a najwyższej, od której wszytki
2484 4  |           piękności swą piękność biorą, a zatym już nie cudności upodobanej,
2485 4  |              Bożej z Anioły sie zbraci, a nietelko już smysłów odstąpi,
2486 4  |            wszytki rzeczy skryte widome a jasne będą, co przed tym (
2487 4  |                 oczy mając) pod zasłoną a jako we śnie widziała. Jeśliż
2488 4  |                której wszytcy czerpają, a jej przedsię ani ubywa,
2489 4  |       nieprzyrównaną, wieczną, szczyrą, a nie odmienną. Taż to jest
2490 4  |                  Ta wzbudza umysł nasz, a budzeniem lubość czyni,
2491 4  |                która one w nas zaczyna. A przeto, jako ogień ten widomy
2492 4  |                 tak ten ogień niewidomy a święty sprosności duszne,
2493 4  |            śmiertelnego, wypala i gubi, a ożywia to wszytko, co byli
2494 4  |                  na górze Oeta zgorzał, a przez takie zgorzenie policzon
2495 4  |                drogę do nieba pokazuje, a za tą (zwlekszy s siebie
2496 4  |               gdzie niebieska, pożądana a istotna piękność mieszka,
2497 4  |              oczy patrzać na nie mogły. A tu dopiero ostatni i błogosławiony
2498 4  |           świecie, jako na rozgniewanym a niebespiecznym morzu mieszkamy.
2499 4  |                 ludzkie od bezeceństwa, a przywraca je Bogu, jako
2500 4  |              sobie rzeczy sprzyjaźliwe, a z niepodobnych do siebie