Ksiega

   1 Ded|             Mazowieckiemu, Żmudzkiemu, i inszych wiela państw panu,
   2 Ded|             inszych wiela państw panu, i dziedzicowi Panu mojemu
   3 Ded|         Patryej swojej użyteczni byli, i jęli sie rzeczy poważnych
   4 Ded|                 Czemu sie przypatrując i ja sługa W. K. M. a rozumiejąc,
   5 Ded|               też czymkolwiek popisał. I zwyczajem starych onych,
   6 Ded|            Prądnickie. A iżeś W. K. M. i Księdza Maciejowskiego wysokich
   7 Ded|          Maciejowskiego wysokich cnót, i Dworzan swych, ktore tu
   8 1  |         przypowieść Plutarch szkaluje, i gani, a wywodzi, iż nikomu
   9 1  |                ten w kącie nie siedząc i przykładem i pomocą użyteczny
  10 1  |               nie siedząc i przykładem i pomocą użyteczny ludziom
  11 1  |               który ono wszytko uleczy i naprawi.~Jakoż jaw tej mierze
  12 1  |            mierze s Plutarchem dzierżę i powiadam, iż tak mądremu,
  13 1  |               za poczciwe sprawy sławę i pochwałę, nie szedł milczkiem
  14 1  |               sie wywabić ten, ktoryby i prostoty mojej poratował,
  15 1  |              prostoty mojej poratował, i narodowi polskiemu uczynił
  16 1  |             księgi on mądrze, uczenie, i wielką wymową napisał. Ale
  17 1  |           włoskie, tak męszczyzn, jako i białych głow zachowując,
  18 1  |          włoskich, a włożyłem polskie, i rozmowę tam tej podobną
  19 1  |             podobną napisałem, ale też i wiele inych rzeczy włożyć-em
  20 1  |          przyszedł, szkoda go też było i wspominać. Zasię de duello
  21 1  |             wspominać. Zasię de duello i tego tak sie włożyć nie
  22 1  |               jest we Włoszech. Wiecem i to opuścił, czo on pisze
  23 1  |              osób francuskiego narodu, i wobec wszytkich Francuzów;
  24 1  |             wobec wszytkich Francuzów; i drugie drobiozgi tym podobne,
  25 1  |               mogły; abo chociażby też i wniść mogły, tedy mądry
  26 1  |     Kastigliona rozny. Wspomnię też tu i to, żem nie naznaczył Dworzaninowi,
  27 1  |          któremu de fundo często mówić i pokazać, jako gdzie który
  28 1  |            Ricciardo Minutulo Catelli; i drugi wspomina, który Beatrice
  29 1  |           polszczyzny nie zejdzie, ale i do włoszczyzny ledwo, chocia
  30 1  |              językiem swym; takież też i owo argumentum, ktore wziął
  31 1  |               głowa jako materia. Więc i owa disputatio wszytka de
  32 1  |              owej inwektywy na starce, i tej nikąska Polska nie potrzebuje,
  33 1  |               nie potrzebuje, jako też i inych lasciwij, abo owego
  34 1  |                del amor vero et falso, i jako który ma białagłowa
  35 1  |             który ma białagłowa poznać i co dalej mówi około miłości;
  36 1  |              Kastiglio wziął s Platona i s Kommentarza Marsilii Ficini
  37 1  |              miejscu, czo wniść mogło, i dać sie rozumieć. A może
  38 1  |           czwartej księdze przychodzę, i powiedam, iż patrząc ja
  39 1  |             sens jednaki w mojej, jako i w Grofowej rzeczy najduje;
  40 1  |           bellezza nella bellezza, abo i owo drugie, Puo venir anchor
  41 1  |                jest przysprosniejszym. I tak folgując ja nie tylko
  42 1  |                ja nie tylko uszom, ale i językowi polskiemu, gdzie
  43 1  |             gdzie Plato mówi de pennis i przywodzi to simile o dziecęcych
  44 1  |       zaniechał; a nie telko tego, ale i przed tym, i po tym czo
  45 1  |           telko tego, ale i przed tym, i po tym czo tam stoi, czo
  46 1  |             amore, abo ex Phaedro, abo i z inych miejsc wyciągnął,
  47 1  |                a nie tylko polski, ale i włoski tym terminom z Philozophiej
  48 1  |              la convenientia che hanno i fantasmi co'l corpo; bo
  49 1  |             Pero degnati signor d'udir i nostri prieghi: Infondi
  50 1  |               miało; a gdyż sie Polacy i prośbą do świętych brzydzą,
  51 1  |            prośbą do świętych brzydzą, i chcą wszytko brać cieleśnie,
  52 1  |               patrząc, pewnie żeby sie i tym barzo brzydzili, a mimo
  53 1  |        napisania po polsku Dworzanina, i przy tym stoję, iż libri
  54 1  |               żeby mię sześcią set mil i dalej nazad zostawił i pokazał
  55 1  |             mil i dalej nazad zostawił i pokazał drogę, jako takowe
  56 1  |             kiedy dowiedzie (w czym mu i to moje przetarcie drogi
  57 1  |             sie księdzem Maciejowskim, i wielkim kosztem stał na
  58 1  |            iżem nie barzo zbłądził, bo i to czasów dzisiejszych wielokroć
  59 1  |              wszytko to moje położenie i obmowę w dobre obróci, ani
  60 1  |             tego ganić będzie, iżem ja i tu i owdzie cożkolwiek swego
  61 1  |             ganić będzie, iżem ja i tu i owdzie cożkolwiek swego
  62 1  |             mam wiadomość dostateczną, i powiem gdzie ona była, a
  63 1  |           Maciejowski Krakowski Biskup i Kanclerz Koronny włoskim
  64 1  |             powaga mądrze były złożone i usadzone, że rozeznać żaden
  65 1  |              ale przeto, że sobie mógł i umiał roskazować. Ten tedy
  66 1  |             około siebie zacne, uczone i dzielne ludzi, na czo kosztu
  67 1  |                 garnąc takie ku sobie, i wielkimi jurgielty wzywając,
  68 1  |      Maciejowskiego nie gościem, gdzie i było zawżdy czego słuchać,
  69 1  |             było zawżdy czego słuchać, i miał plac człowiek pokazać
  70 1  |          wszyscy na pana swego patrząc i dziwując sie w nim tym tak
  71 1  |          piękności, ustawicznie brali. I ktokolwiek jakiej jego cnoty,
  72 1  |         miłości ludzkiej umarł; przeto i on cnotliwy Przerębski (
  73 1  |      Arcybiskupstwo z wielką swą czcią i sławą wstąpił) był tak wdzięcznym
  74 1  |               która w nim wielka była, i ku inym dobrym przymiotom
  75 1  |          niektóre pana swego obyczaje. I gdzieby był żyw do tych
  76 1  |            przeciwko Rzeczypospolitej, i podeprzeć nieco tych rzeczy,
  77 1  |             szkoły ku wysokim stolicam i dostojeństwu przyszli; to
  78 1  |      Maciejowskicgo dobrych cnotliwych i godnych ludzi.~Rychło tedy
  79 1  |           Krolestwa Polskiego wstąpił, i do Krakowa przyjechał, ksiądz
  80 1  |               Derśniak, pan Bojanowski i mi zacni przyjeżdżali, trefiło
  81 1  |           stołu siedząc (gdzie też był i Jego M. pan Stanisław Maciejowski,
  82 1  |              na biesiedzie gry rozumne i tych używa, w których sie
  83 1  |              nierówno więtsza pociecha i pożytek najduje a niżli
  84 1  |               jako ja mam sprawę), tak i tu niechajby sie takowe
  85 1  |               tego W. M. radzi pomogą. I Kostka mój, chocia młody,
  86 1  |       obostrzeniu rozumu gry rozmowne, i barzobym ja temu rad, aby
  87 1  |              jęli. Ale do wynalezienia i podania rzeczy ludziom trzeba
  88 1  |            dobre będzie, rad pochwalę. I te tam wasze gry, panie
  89 1  |            wysławiać będę, ale sie ich i sam imę, jako ten, kogo
  90 1  |               są u mnie w wielkiej zci i powadze; ani owych chwalić
  91 1  |          jednym stopniem niżej stąpić, i zaraz stanieć musieli gdzieby
  92 1  |                tego, czego nie umiesz, i owszem mieć sie za mądrego,
  93 1  |              nic nie umiem. a przy tym i to powiedam, żebym sie zawżdy
  94 1  |               nie ganię, iż W. M. jako i pan Kryski nic o sobie nie
  95 1  |           iżbyś W. M. tak dobrze, jako i pan Kryski, mógł w to trefić,
  96 1  |              ten czas prawie wchodził) i wiem pewnie, iż jeśli on
  97 1  |               pana, abyś nam tak, jako i panu Kostce roskazować raczył.
  98 1  |             księże, nie straciłem nic, i nie rozumiejąc o czym gadka,
  99 1  |               pił, niechaj ją on pije" i inych takich jest wiele,
 100 1  |            takowych gier prostaczkich. I rozumiem, że sie W. M. s
 101 1  |                gdy ksiądz Biskup wziął i przeczedł, iż sie wielkie
 102 1  |                J. M. pana Lubelskiego, i przykazawszy, aby każdy
 103 1  |             jako w inych rzeczach, tak i około upodobania sobie człowieka,
 104 1  |                ma swe osobne widzenie, i dla tego częstokroć to bywa,
 105 1  |               a iż straci każdy z nas, i rozum, i oczy, gdy w miłość
 106 1  |           straci każdy z nas, i rozum, i oczy, gdy w miłość zajdzie.
 107 1  |                wynaleść chwalebniejsze i pożyteczniejsze cnoty, a
 108 1  |                godniejsze przezrzenia, i coby mniej szkodziły, i
 109 1  |                i coby mniej szkodziły, i temu, który miłuje, i temu,
 110 1  |       szkodziły, i temu, który miłuje, i temu, kogo miłują. Gdy tak
 111 1  |           Lubelski do pana Wapowskiego i kazał, aby swoje powiedział,
 112 1  |             czo ja ze strachem patrząc i słysząc ich cięszkie wzdychanie,
 113 1  |               ich cięszkie wzdychanie, i ustawiczne lamenty ze łzami,
 114 1  |                hnetem sie wszytką siłą i rozumem o to starał, abym
 115 1  |           małym pokazie laski, ale też i niełaskę umieli więc sobie
 116 1  |            jako żyw był barzo przykry, i nie rozumiem, czoby to za
 117 1  |              jej niedoskonałej miłości i wiary o mnie. Drugi raz
 118 1  |                czo rozważając u siebie i znając ten jej gniew być
 119 1  |              nic przeciwko tej wtorej, i takem to najdował u siebie,
 120 1  |            wszelakim obyczajem podobać i zachować pragnął. Stąd tedy
 121 1  |              gniew, rospusta, hardość, i ine, których jest silna
 122 1  |          skosztował, trudno czo mówić, i trudno temu człowiecza mądrość
 123 1  |                 piąte, niewstydliwych, i tak żeby szło rzędem, aż
 124 1  |                s tych mieszkać chciał, i dla których przyczyn z jednemi
 125 1  |        wspominając jeszcze samego cnot i osobnych a prawie Krolewskich
 126 1  |               to roskazał, iżby opisał i wymalował słowy doskonałego
 127 1  |     rospowiedział te wszytki przymioty i oddzielne przypadki, ktore
 128 1  |              się, panie Kryski, opisać i wymalować słowy doskonałego
 129 1  |              on czas tak odpowiedział: I gry żadnej M. panie trefniejszej
 130 1  |     trefniejszej w mej głowie nie było i s tego zaprawdę radbym jakokolwiek
 131 1  |              ja czo Dworzaninowi umieć i czynić przystoi, podobno
 132 1  |                któryby był temu zdołał i każdą rzecz dowodnie powiedał,
 133 1  |           snadź W. M. więcej folgował, i dla tego to brzemię raczyłeś
 134 1  |              to u wszech W. M. wymówi, i da mi tę wolność, że będę
 135 1  |              sam, a powaga ma przodek. I w kim to widzą, ten już
 136 1  |             wielki człowiek: owa każdy i chwali i gani każdą rzecz,
 137 1  |           człowiek: owa każdy i chwali i gani każdą rzecz, wedle
 138 1  |              jakiej nietrefnej sztuki, i krzcząc złe dobrem, a dobre
 139 1  |               dobrym: bezbożny mądrym, i tak o inych. Czo chocia
 140 1  |                a mnie inaczej, ale też i mnie samemu raz tak, drugi
 141 1  |               przybawi nic, ale straci i to, czo było nabyte, gdyż
 142 1  |              pochodnia, która objaśnia i kładzie przed oczy dobre
 143 1  |               kładzie przed oczy dobre i złe człowiecze sprawy, i
 144 1  |               i złe człowiecze sprawy, i pobudza, zapala ku cnocie
 145 1  |           cnoty, ani bojaźni niesławy. I owszem zda sie im, iż nie
 146 1  |         ślachcic sobie lepiej poczyna, i znaczniejszy bywa, niż nieślachcic.
 147 1  |              ktore wypuszcza s siebie, i takie je czyni, jakie jest
 148 1  |                stadziech końskich, abo i inych zwierząt, ale też
 149 1  |         niedbały. Także sie też dzieje i w ludziech, którzy kiedy
 150 1  |            podobni tym, s których idą, i częstokroć je przechodzą.
 151 1  |                rochmanne w dzikie, tak i człowiek prędko zdziczeje,
 152 1  |             człowiek prędko zdziczeje, i nigdy sie nie postanowi,
 153 1  |          własnemi rękoma w formie ulał i ozdobił rozumem, wymową,
 154 1  |              kształtem, wdzięcznością, i szczęściem do ludzi, tak,
 155 1  |                 jako dobre wychowanie, i ustawiczna pilność rzadko
 156 1  |                nad ludzie wysadzi. Acz i miedzy tym bywa pośrzodek,
 157 1  |             poprawić swego barzo mogą, i dowieść tego, iż wszystko,
 158 1  |                piękną a męską, ale też i przyjemność jakąś przyrodzoną,
 159 1  |                go jedno widział, zaraz i sam miłować musiał, i najdował
 160 1  |            zaraz i sam miłować musiał, i najdował gi być godnym łaski
 161 1  |              ten rozdział miedzy nami, i stopnie miedzy stany, ja
 162 1  |            powiedział: prawda to jest, i zgadzam sie w tym z W. M.;
 163 1  |             widzimy tak w zacnych jako i w podłych ludziech, abowiem
 164 1  |              tak subtylnego rozdziału, i owszem (jakom powiedział)
 165 1  |         rozumie, na urodzie, udatności i na onej wdzięczności, która
 166 1  |               też wszytki cnoty, ktore i w zacnych. Ale (abych tego
 167 1  |               o czym jużem powiedział, i wiele inych dowodów przywieśćbych
 168 1  |                ślachectwo, ktore zawdy i u każdego człowieka jest
 169 1  |        Dworzanina bez Ale, ozdobionego i naddanego tym wszystkim,
 170 1  |               musiał wielkim staraniem i za długim czasem dochodzie
 171 1  |              godne, a pod czas sie też i sami oszukiwają, jedno,
 172 1  |               sie Dworzanin mój zacnie i tak szczęśliwie, jako sie
 173 1  |            potym męstwem, siłą, ochotą i przeważnością, potrzeba,
 174 1  |             temu dosyć po wszelki czas i na każdym miejscu, a najmniejszej
 175 1  |           główniejsze sztuki wiedział, i rozumiał to, czo żołnierzowi
 176 1  |          każdemu człowiekowi omierzył, i zasłużyłby słyszeć ony słowa,
 177 1  |          namazać, a wespołek ze zbroją i s tym wszytkim, czego w.
 178 1  |          powiedział, którzy bez wstydu i baczenia o sobie powiedają,
 179 1  |                krótkimi słowy wspomni, i owszem godzi sie przyjąć
 180 1  |             powie, za jedno świadectwo i za dobrze pewniejsze, niż
 181 1  |             powieda, godzien jest czci i chwały, ale też i za to,
 182 1  |            jest czci i chwały, ale też i za to, iż tak skromnie o
 183 1  |              wiele jest, a jam jeszcze i jednego nie posiadł.~Rzekł
 184 1  |           osobnego dowieść, musi śmieć i ufać sobie, bo nic nie sprawi,
 185 1  |         dworzanin ma mieć piękną twarz i kształt w ciele, ktemu onę
 186 1  |            ludzi jednała. Piękną twarz i wdzięczność mnie sie widzi,
 187 1  |         wizerunek czynisz, owa sie też i we mnie czo takiego najdzie,
 188 1  |            kochać będę.~A gdy sie temu i ten i ów rozśmiał, jął zaś
 189 1  |             będę.~A gdy sie temu i ten i ów rozśmiał, jął zaś mówić
 190 1  |              zową, ale ma coś męskiego i żywego w sobie, a przedsię
 191 1  |     niewieściego w sobie nie miała, bo i owa jedwabna postawa, słowa
 192 1  |                 iż s panów idą, którym i tego szkoda, że sie męszczyznami
 193 1  |           męszczyzna ma być mcszczyzną i twarzą i postawą i słowy.
 194 1  |                być mcszczyzną i twarzą i postawą i słowy. A tak przychodząc
 195 1  |          mcszczyzną i twarzą i postawą i słowy. A tak przychodząc
 196 1  |            przyrodzeniu dziwno urodzi, i brzydzą sie takim człowiekiem
 197 1  |                 bywają też niezgrabni, i cięscy do każdej rzeczy,
 198 1  |           wszytkiemu ochoczy, czerstwy i sposobny. A dla tego chcę,
 199 1  |            tego chcę, aby miał kształt i dobre postanowienie w ciele,
 200 1  |                bronią tak pieszo, jako i na koniu, a ich wszytki
 201 1  |             koniu, a ich wszytki znał, i wiedział fortele, a zwłaszcza
 202 1  |            gory, ale także ubrano jako i on, s takowąż bronią jako
 203 1  |              on, s takowąż bronią jako i on stawić sie na placu,
 204 1  |             sie na placu, przeto umieć i być gotów na każdy czas
 205 1  |          pięknie stał za nim, dociągał i miał dobrą rozrywkę. Było
 206 1  |              tak moj Dworzanin niechaj i to dobrze umie. Tu położę
 207 1  |          siebie, jako dla przyjaciela, i wiedział postępki wszytki
 208 1  |              wiedział postępki wszytki i fortele około bitwy w szrankach,
 209 1  |          wyjechaniem na plac, Jako też i na placu już będąc nie bardzie,
 210 1  |               Dworzaninowi przyniesie, i uczyni go hamownym i ostrożnym
 211 1  |       przyniesie, i uczyni go hamownym i ostrożnym w mowie. Takież
 212 1  |          ostrożnym w mowie. Takież też i umiejętność z rozmaitemi
 213 1  |                potrzeby przygodzi, ale i do krotochwile, abowiem
 214 1  |             bywają gonitwy przed panem i oczyma wszytkich ludzi,
 215 1  |                znać, wieść gi pięknie, i kształtownie na nim siedzieć.
 216 1  |     umiejętność doskonałą w tej mierze i rozumienie, jako czo któremu
 217 1  |                go nad ludzie wysadziła i uczyniła znacznym z osobnej
 218 1  |                pokusi przed wszytkimi, i każdego żeby z osobna w
 219 1  |           toczenia koniem podług miary i czasu, ktemu też jakoby
 220 1  |              tak dużym siedzeniem jako i fortylmi, niechajże Dworzanin
 221 1  |              za tarczą dobrze siedzieć i mężnie gonić, niechaj i
 222 1  |                i mężnie gonić, niechaj i w tym moj Dworzanin Węgry
 223 1  |               bo za tym to pojdzie, iż i radzi nań wszyscy ludzie
 224 1  |             nań wszyscy ludzie patrzyć i jemu samemu życzyć będą;
 225 1  |              wzawod bieganie, skakanie i ine podobne temu, w czym
 226 1  |              sie ludzie żarkości, sile i czerstwości przypatrują,
 227 1  |          mierze wnet u nich jeden chęć i miłość pozyszcze. Takież
 228 1  |               miłość pozyszcze. Takież i pływanie zda sie jakoby
 229 1  |         krotochwila jest prawie pańska i przystojna człowiekowi dworskiemu,
 230 1  |           człowiekowi dworskiemu, jako i starzy owi wieldzy ludzie,
 231 1  |            Polszcze, który we Włoszech i we Franciej jest, grać piłę,
 232 1  |           chciałbym, aby moj Dworzanin i to dobrze umiał, lecz iż
 233 1  |          zwyczaju u nas nie masz, może i on być bez tego. A jako
 234 1  |             podobał. Do czego barzo mu i to posłuży, kiedy sie z
 235 1  |              być może, ani gdzieby też i być mogło, radziłbym mu
 236 1  |       radziłbym mu to czynić, boby tym i sobie i drugim omierzł)
 237 1  |               czynić, boby tym i sobie i drugim omierzł) ale biesiady,
 238 1  |             żartów, krotochwile, tańcu i inych pociech s chęcią pomoże,
 239 1  |             wszytko będzie czynił, czo i drudzy; wszakoż tak, iżby
 240 1  |               s prawej drogi, a dowcip i baczenie jego, tak w kunście,
 241 1  |              jego, tak w kunście, jako i statku, żeby znać było,
 242 1  |                statku, żeby znać było, i co pocznie, żeby mu wszytko
 243 1  |                pana troszkę zadzierzeć i o nieco spytać muszę. A
 244 1  |               grzech ma być karan, ale i za grzech drugiego. Rzekł
 245 1  |             ujdę karania, gdyż za swój i za mój występ, jako pan
 246 1  |             Lubelski tak odpowiedział: I owszem, dwojako mata być
 247 1  |             Bojanowski za swój występ, i za to, iż w. m. przywiódł
 248 1  |               zgrzeszył; a w. m. zasię i za swój grzech, za to, iżeś
 249 1  |             czoś chciał, ja odpuszczam i temu, który już wystąpił,
 250 1  |              temu, który już wystąpił, i temu, kto sie jeszcze dopuścić
 251 1  |            małego grzechu, a snadź też i mnie tego będzie kiedy trzeba
 252 1  |               panie, iż w. m. tak jako i ksiądz Biskup, wolisz miłosierdziem
 253 1  |              aby mu wszytko przystało, i to mi sie widzi, że w. m.
 254 1  |              czynić poczną, przystało. I pytam, czo to za praca,
 255 1  |               tak rzekę) przystałości. I powinieneś to w. m. uczynić,
 256 1  |              zapaśnikiem, dobrym gońcą i wiele inych dobrych rzeczy
 257 1  |              jakim kształtem ten tesak i jako dobry ma być, który
 258 1  |            długo młotem kować; tak też i ja, jeśli w. m. będę umiał
 259 1  |            jazda, gonitwa, szermowanie i ine ćwiczenia, chcę, aby
 260 1  |                B. C. począwszy, uczył. I niewierze inaczej, jedno,
 261 1  |              dużość, męska cirpliwość, i ine dobre przymioty. A przeto,
 262 1  |                kto ma czo dobrze umieć i z wdzięcznością to czynić,
 263 1  |               jednym to, w drugim owo, i sprawując sie baczeniem
 264 1  |          kwiatków miód zbiera, tak też i mój Dworzanin od czo najlepszych
 265 1  |            telko w mówieniu przez nos. I siła takich jest, którzy
 266 1  |              chwalą, a tego naśladując i kształt czynienia niechaj
 267 1  |               człowiek tak z mową jako i s sprawami namniej sie nie
 268 1  |             żeby umiejętność pokrywało i pokazowało tak ludziom,
 269 1  |              dar bez wszelakiej pracej i zdobywania przychodzi. Stądci
 270 1  |            patrzyć, a w mowie słuchać, i wnet ta rzecz tańsza będzie,
 271 1  |                mu zaraz credit zginie, i wnet nie tak wziętym u ludzi
 272 1  |                to przystoi męszczyznie i białejgłowie, kiedy owo
 273 1  |             tańcuje, iż s niego czasem i suknia spadnie, a on sie
 274 1  |             myśli, czym wszytko psuje. I ktokolwiek tej niedbałości
 275 1  |                Abowiem chocia oboje to i ochędożnym być i nie wydwarzać
 276 1  |              oboje to i ochędożnym być i nie wydwarzać sie z rzeczami
 277 1  |               w sprosność obrócić musi i ona szczyrość we wszytkich
 278 1  |           barzo upodobały oczy ludzkie i onej zawdy czekają, ginie
 279 1  |            zawdy czekają, ginie za tym i gaśnie nie bez ohyzdy temu,
 280 1  |           wydwarzania, to powiadam, co i pirwej, iż sprawy nasze
 281 1  |            pokazał być mężem. Toż bywa i w inych na świecie rzeczach,
 282 1  |          chorobę, iż tak w mowie, jako i w sprawie swej każdej widzian
 283 1  |                gorzko, wiec też czasem i słodko, aby jedno przy drugim
 284 1  |             każdy je z dobrym smakiem, i one kwaśność rzecz tanią
 285 1  |                zasię: Widzisz w. m. że i w tym nie dobre wydwarzanie.
 286 1  |               zbytnia pilność szkodzi. I snadź Apelles ganił stąd
 287 1  |           czokolwiek czynimy, a za tym i umiejętność sie odkrywa
 288 1  |                umiejętność sie odkrywa i czasem więtsza sio widzi,
 289 1  |               a przedsię dobrze czyni, i z maluczkiej rzeczy tym
 290 1  |              dobrze z nim umie; takież i szermierz, jako rychło broń
 291 1  |              czyni, czynić może. Także i w inych wszytkich rzeczach,
 292 1  |           ludzi s podziwieniem osobny, i będzie miał we wszytkim
 293 1  |             piękność pokazał. Nakoniec i s tym na plac wyjedzie,
 294 1  |          czeski, weźmie słowo, ale też i z łacińskiego, zwłaszcza,
 295 1  |               kiedy na piśmie podadzą. I mnimają oni, by to był uajwiętszy
 296 1  |             obacza lepiej każdą rzecz, i dziwując sie dowcipowi a
 297 1  |            jest nie prawie doskonały, (i pomnie ja, kiedy u dworu
 298 1  |           łacińskie włożyć. Ktemu też, i tobym rad wiedział, który
 299 1  |                powiem, co mi sie widzi i o tych drugich językach.
 300 1  |              serbski, racki, bułgarski i ine, był pirwej jeden język,
 301 1  |               pirwej jeden język, jako i narod jeden słowański: acz
 302 1  |           drudzy, ktorzy powiedają, że i narod i język ruski miałby
 303 1  |           ktorzy powiedają, że i narod i język ruski miałby być najstarszy,
 304 1  |               swe przenieśli, przyszło i to, iż z jednego języka
 305 1  |            jako w samych ludziech, tak i w językach była. Aż wdy,
 306 1  |        pożyczywszy buxtabów od Greków, i przyczyniwszy ich nieco,
 307 1  |             pisma Bożego z łacińskiego i z greckiego na swój język
 308 1  |           potym Racowie, Serbowie, Ruś i ini pismo wzięli. Nastało
 309 1  |              akcentowi, mówić poczęli. I stąd urosła im ta sława
 310 1  |                stąd, iż pirwej do nich i pismo i nauki przyszły,
 311 1  |              iż pirwej do nich i pismo i nauki przyszły, ale o piękność
 312 1  |                już ten sam jest wzięty i policzony za najcudniejszy;
 313 1  |                tych drugich łatwiejsze i pozorniejsze słowo, a zaniechać
 314 1  |            znają, tej nie biorą; także i słów nie rozumieją inych,
 315 1  |                cudzoziemskie. Nakoniec i pruskiem kaszubskiem słowem,
 316 1  |              że włośniej być nie może. I to mi sie też nie źle podoba,
 317 1  |                daje, a pełna nic, jako i pęcherz pełen grochu, także
 318 1  |            pęcherz pełen grochu, także i ci, iż kilka telko słów
 319 1  |            nimi coraz na plac, a w tym i ono głupie swoje wydwarzanie
 320 1  |             swoje wydwarzanie pokazują i drudzy ich nie rozumieją.
 321 1  |        greckiego Philozophia, mędrość. I łacinnicy to słowo philozophia
 322 1  |               także materya, fundament i ine słowa łacińskie, których
 323 1  |                ale za polskie, tak też i łacińskie niektóre miejmy
 324 1  |                przyniesiono, zaraz też i przezwisko ich s nimi przyszło,
 325 1  |              nie wiem, czo powiedzieć. I owszem wolałbym sam spytać
 326 1  |             trzymasz; te dwie mowie są i piękne i obfite, i dawne,
 327 1  |              te dwie mowie są i piękne i obfite, i dawne, a pisano
 328 1  |            mowie są i piękne i obfite, i dawne, a pisano niemi takie
 329 1  |              ani tak obfita; czemu? iż i ubogie było jeszcze państwo
 330 1  |            ubogie było jeszcze państwo i nic uczynili go byli jeszcze
 331 1  |             dopiero ten język podniósł i przyszedł ku tej doskonałości,
 332 1  |     doskonałości, którą teraz widzimy. I nasz język polski rychłoby
 333 1  |              Dworzaninowi mądrze mówić i mądrze pisać, jako ma przyść
 334 1  |       Dworzaninowi trzeba, jako wymowy i przyrodzonej i nabytej;
 335 1  |             jako wymowy i przyrodzonej i nabytej; przyrodzonej tej
 336 1  |         nabytej uczyć sie musi s ksiąg i zwyczaju. A tak ja mego
 337 1  |              do rhetoryki odsyłam. Acz i tam nic wszytkiego wziąć
 338 1  |          pirwej w umyśle swym gotowych i nie ledajakich rzeczy, temu
 339 1  |               wdzięcznego, spaniałego, i dobrze usadzonego; ktemu
 340 1  |            Lecz mówiąc o obojgu zaraz, i o mowie i o pisanin, wszytko
 341 1  |                obojgu zaraz, i o mowie i o pisanin, wszytko to, czo
 342 1  |                 powagi wedle potrzeby, i wszytkiego na wybór.~Tu
 343 1  |                kto go rozumieć będzie.~I owszem (odpowiedział pan
 344 1  |        przydzie, aby poważnie, rzeźwie i potężnie mówił, obierając
 345 1  |            słowa uczynią rzecz ozdobną i poważną, jeśli je Dworzanin
 346 1  |               gniewu, ku miłosierdziu, i umiał zapalić, podwieźć,
 347 1  |          prosta, a nie dwornie mówiąc, i tak latwie, iżby każdy,
 348 1  |               Dosyć sie już, a podobno i nazbyt około tej mowy i
 349 1  |                i nazbyt około tej mowy i wymowy mówiło, dobrzeby
 350 1  |              To, czo sie tu około mowy i wymowy mówiło, acz tego
 351 1  |           ozdobienia oka brwi targają, i czo inego czynią z wielką
 352 1  |             dzierżeć o białychgłowach, i bronić ich wedle możności.
 353 1  |             niedostatków bez potrzeby.~I owszem, to barzo potrzebnie
 354 1  |           kiedy sie białagłowa ubierze i uchędoży tak s prosta, a
 355 1  |                jest jednej od drugiej, i niewiem, komuby sie tej
 356 1  |            niesplecioną, nieszczesaną, i owszem napoły roztarchaną,
 357 1  |       zapłonienia pod czas przystojnej i przyjemnej barwiczki; postępki
 358 1  |              chod, mowa niewydwarzana, i wszytko po prostu; widział
 359 1  |               podmiotu. Przypomnię też i owo, jako białągłowę barzo
 360 1  |             piękność zębów zgasła, ale i sama zdałaby sie wielką
 361 1  |              wielką sprosniczą.~Takież i rękę, ktora białagłowa ma
 362 1  |               zawisły, o ktorym umyśle i rzeczach, czo na nim jako
 363 1  |               barziej o jego ćwiczenie i ozdobę, niż o to, co ciało
 364 1  |          cnocie, dzieląc ją na części, i subtylnie o dostojeństwie
 365 1  |               mężność, powścięgliwość, i wizytko ine, czo ku przystojności
 366 1  |             być cnotliwym człowiekiem, i w kim jest ta chęć, temu
 367 1  |                drogę, iż chciał poznać i nauczyć sie cnoty. Jakoż
 368 1  |               chociać niektóre narody, i naszych niemal więtsza część
 369 1  |                z męstwa roście: stądże i owo poszło, iż tak brzytkie
 370 1  |            świat posiał, są pożyteczne i potrzebne ku życiu i ozdobie
 371 1  |        pożyteczne i potrzebne ku życiu i ozdobie naszej. Przywiodłbych
 372 1  |          ozdobie naszej. Przywiodłbych i ktemu siła przykładow, jako
 373 1  |       doskonale, ale chcieli być ktemu i uczonemi, jako Alexander
 374 1  |                 a nie telko sie kochał i ćwiczył w historyej, ale
 375 1  |           ćwiczył w historyej, ale też i te subtelniejsze nauki,
 376 1  |          świecie dzieje, chciał umieć, i wielką w tym pilność czynił,
 377 1  |                 jako sie pilnie uczył, i jako wiele umiał, znać to
 378 1  |                Silla, Pompejus, Brutus i ini rzymscy i greccy hetmanie,
 379 1  |         Pompejus, Brutus i ini rzymscy i greccy hetmanie, wszytcy
 380 1  |          zmiękczyć miała, abowiem Bogn i ludziom był nieprzyjacielem,
 381 1  |             był nieprzyjacielem, a wdy i ten przedsię chciał być
 382 1  |               greckim językiem napisał i zostawił po sobie. Ale sie
 383 1  |                sława na piśmie zawisła i u niego jest w bespiecznym
 384 1  |                Scipionowe, Hannibalowe i inych sławnych hetmanów
 385 1  |        człowieka poczciwe sprawy ożywa i znaczniejsze, więtsze, i
 386 1  |               i znaczniejsze, więtsze, i chwalebniejsze będą, niż
 387 1  |             smaku, ktory historye, abo i ine rzeczy w księgach dają,
 388 1  |                nigdy widzieć nie może. I tak rozumie, iż ona nie
 389 1  |              nauki tej przyszły długie i wydwarzane mowy, ktore i
 390 1  |               i wydwarzane mowy, ktore i zatrudniają rzeczy wszytki,
 391 1  |            zatrudniają rzeczy wszytki, i czynią długie sejmy, gdzie
 392 1  |              sobie, czego im potrzeba. I tak przyczyna złego naszego
 393 1  |            włosny, a pospolity pożytek i dobro na stronę odrzuciwszy
 394 1  |             zową, a nie telko łaciński i grecki język chczę, aby
 395 1  |             ktore nimi pisano, ale też i ine języki, jako niemiecki,
 396 1  |          wielką, trzeba żeby przeczcił i zwartował, aby mógł wiedzieć,
 397 1  |               czo sie w którym dzieje, i świadom był każdego miejsca.
 398 1  |             cudny, rzecz poważną, więc i wiersz, bo mu sie to u dworu
 399 1  |            krotochwilnego przydać może i sam s tego doma pociechę
 400 1  |            żeby je ludzie radzi czytać i chwalić mieli, niechajże
 401 1  |                 każdy kształt pisania, i obaczyć te kunszty, ktore
 402 1  |                mu hnet słów dostawało, i gruntowniej może mówić.
 403 1  |              zawdy w głowie, aby w tym i w każdej inej rzeczy ostrożnie
 404 1  |              przystoi, pragnie chwały; i żadnej muzyki tak rade nie
 405 1  |             nie słyszał, ułowi sie sam i zabije. Czemu zabiegając
 406 1  |          takich wiele jest, a snadź im i liczby nie masz, ktorzy
 407 1  |             sie im, iż ten, kto chwali i pochlebuje, nie do końca
 408 1  |                więc oni sami dokładają i plotą tak wiele o sobie,
 409 1  |         prawdziwie, czego być w sobie, i owszem dla pewniku, chociaż
 410 1  |                 a wszytki ine godności i przymioty dla jego ozdoby
 411 1  |            chcesz mieć, iżby dworzanin i naukę, i ine przymioty wszelkie
 412 1  |                iżby dworzanin i naukę, i ine przymioty wszelkie tak
 413 1  |            radniej rycerskie rzemięsło i ine przypadki nauce ku ozdobie,
 414 1  |             rycerskie rzemięsło ciału.~I owszem (odpowiedział pan
 415 1  |              wiele rozumem robił, jako i ciałem. Ale nie chcę, panie
 416 1  |           stroną, około tego wypuścili i wszytko to było na placu,
 417 1  |               za sobą. żołnierze mają, i tak rozumiem, że nie nauka,
 418 1  |        rycerskie rzemięsło ma przodek, i chczę, aby mój Dworzanin,
 419 1  |               m. ganił niektóre narody i nasze drugie Polaki, iż
 420 1  |           nauki za nic sobie nie mają, i mówiłeś W. M. wiele za nią,
 421 1  |          poznawalny, co to jest sława, i jako nas czyni nauka nieśmiertelnemi,
 422 1  |            ganię nasze niektore Polki, i ktokolwiek taki jest, kto
 423 1  |             osoby wielkiego zawołania, i uczynki ich sławne, ktore
 424 1  |              siebie same godne są czci i chwały dla cnoty, s ktorej
 425 1  |             uczyniona z niego, tak też i uczynki sławne zdobią pisanie,
 426 1  |         uczynki sławne zdobią pisanie, i są wielką tego przyczyną,
 427 1  |             czyta każdy rad tę księgę, i wieldze ją sobie waży, w
 428 1  |               niż rycerskie rzemiosło, i owszem by sie był rozumiał
 429 1  |             jeden Achillia podlejszym, i dla tego zwał go szczęśliwym,
 430 1  |        Powiedział pan Lupa: Podobno to i nazbyt panie Kryski, bo
 431 1  |               rzekł zasię pan Lupa, iż i muzyka i ine fraszki, ktoreś
 432 1  |            zasię pan Lupa, iż i muzyka i ine fraszki, ktoreś w. m.
 433 1  |              ją mieli za rzecz świętą. I dzierżeli tak niektorzy
 434 1  |            przyrodzenia, piękny dźwiek i wdzięczną harmonią dają.
 435 1  |        harmonią miałaby być stworzona, i dlatego, kiedy muzykę słyszy,
 436 1  |              jako ze snu oczkniewa sie i bierze żywość i posiłek
 437 1  |          oczkniewa sie i bierze żywość i posiłek od niej ku potwirdzeniu
 438 1  |              zasię przychadzał k sobie i wracał sie do biesiady.~
 439 1  |             będąc, na lutni sie uczył. I zda mi sie, żem czytał,
 440 1  |             sie, żem czytał, czo Plato i Aristoteles piszą, iż ktory
 441 1  |           wychowany, temu trzeba, żeby i muzykę umiał. Dziwnemi dowody
 442 1  |              uczynić z nas, czo chcze, i dla wiele przyczyn, ktorych
 443 1  |                 jako praca czyni ciało i duższe i czerstwiejsze.
 444 1  |             praca czyni ciało i duższe i czerstwiejsze. I nie telko,
 445 1  |                duższe i czerstwiejsze. I nie telko, że nam nie wadzi
 446 1  |              jako też czasu wojny, ale i owszem jest zawdy na wielkiej
 447 1  |         kazywali więc grać na cytarach i na inych instrumenciech
 448 1  |             serca ludzkie miękczy, ale i źwirzęta dzikie czyni rochmanne,
 449 1  |             kościele dla chwały Bożej, i wielkie podobieństwo, iż
 450 1  |              ją on nam dał dla ochłody i niejakiej uciechy w pracy
 451 1  |            pracej a potu czuje. Takież i owa we gzle kmiotowna, która
 452 1  |            morzu, którym wiatr, deszcz i iny niewczas dokuczy, niemają
 453 1  |             dziecię uspokoi sie, uśnie i zapomni sobie przywoitego
 454 1  |              nic dzierżę s panem Lupą, i owszem, tak rozumiem dla
 455 1  |        przyczyn, któreś w. m. namienił i dla inych wiele, iż muzyka
 456 1  |              przypisał, na ktory czas, i ktorym obyczajem używać
 457 1  |               Krola Jego M. Komornika, i bywszy czas niemały na pokoju,
 458 1  |          powstał każdy z miejsca swego i chwilkę milczenie było,
 459 1  |              to lepiej niż ja potrefi, i tak, gdy za równo ciągnąć
 460 1  |              Jużem ja panu Lubelskiemu i przy sobie, i bez siebie
 461 1  |              Lubelskiemu i przy sobie, i bez siebie rząd poruczył,
 462 1  |             starać będziesz, jakobyśmy i my wszyscy tę osobność w
 463 1  |                jakim kształtem, kiedy, i na którym miejscu dworzanin
 464 1  |             żadna dobra, jeśli na czas i dobrym kształtem użyta nie
 465 1  |                iż pan Kryski tak wiele i dobrze o godnościach powiedział,
 466 1  |           powiedział, a tknął poniekąd i tego, co na mię w. m. kłaść
 467 1  |                Ba, dobrze, więc ja wam i jutro nie przekażę. Tu koniec
 468 2  |               rozbierałem to u siebie, i macałem przyczyny, skądby
 469 2  |                sprawy nasze, obyczaje, i to, czegokolwiek oni w młodości
 470 2  |              porządnym życiu, jako też i w inych wszytkich cnotach.
 471 2  |             myśliłem na to częstokroć, i było na co, bo wdy to jest
 472 2  |                doświadszeniem baczenie i rozsądek człowieczy doskonalszy
 473 2  |                tego naszego wieku, ale i za dawnego, zawdy starzy
 474 2  |             wiele człowieczego dobrego i odejmują siłę, a z nienagła
 475 2  |                z nienagła gubią żywość i ciepło przyrodzone z wilgotnością,
 476 2  |               już nie jedno ciało, ale i duch w człowiecze choruje;
 477 2  |        zdzierając z niej kwiecie, list i trawę, czyni obrzydłą a
 478 2  |                  aby brał zaraz s sobą i pamięć tych wszytkich roskoszy
 479 2  |             wszytkich roskoszy swoich, i mógł to na sobie przewieść,
 480 2  |                też wielekroć podchodzą i wywracają rozsądek i baczenie.
 481 2  |         podchodzą i wywracają rozsądek i baczenie. A dla tego zda
 482 2  |          abowiem tak brzeg, jako czas, i wszelakie krotochwile w
 483 2  |            morzu, które wszytko zaleje i pożrze, ani wolno do brzegu
 484 2  |              sie po okrutnych wełnach, i nakarmiwszy sie srogiego
 485 2  |           gorączkę, iż mu ona gorącość i skażone wapory język i podniebienie
 486 2  |        gorącość i skażone wapory język i podniebienie zepsowały,
 487 2  |       niesmaczna mu sie widzi, tak też i starym, przez one niesposobność (
 488 2  |         chociaż krotochwile tyż są, co i pirwej. A przeto, czując
 489 2  |               nich odeszły, skarzą sie i ganią czasy dzisiejsze,
 490 2  |                roskoszy, przywodzą też i czas, ktorego to było, a
 491 2  |                serce nasze brzydzi sie i nienawidzi tych rzeczy wszytkich,
 492 2  |             rad widzi, chociaż tam już i tego pana nie będzie, po
 493 2  |              po kim znał łaskę. Takież i pierścionek, abo jakążkolwiek
 494 2  |             jako o inych rzeczach, tak i o dworzech starych mówią,
 495 2  |               braterska miłość zgasła, i ono porządne, z dobremi
 496 2  |      wszeteczności, zdrady, obłudności i wszelakiej wymyślonej niecnoty
 497 2  |              dworzech.~Ganią też zasię i ubior nasz dzisiejszy, powiedając,
 498 2  |           złych a niecnotliwych ludzi, i teraźniejszy wiek daleko
 499 2  |           jedno s tycli przyjmie, tedy i drugie poniewoli wziąć musi.
 500 2  |           drugie poniewoli wziąć musi. I powiodą tam dalej Socrates,