Ksiega

1501 3  |           sie sprzeciwić trudno, tak sie była dobrze w sercach ich
1502 3  |              nie wykroczyła, starała sie wszelakim sposobem o to,
1503 3  |             na chęci na swej cieszyć sie mogła, jeszcze za wielkim
1504 3  |             ważąc, we wszytkim by mu sie była zachować chciała. Tu
1505 3  |              swą miłowała) strzymała sie jednak nieskosztowac w pięknym
1506 3  |            niej niebyłe, nie poddała sie przedsię, ale poczciwość
1507 3  |             swą zachowała w cale. Co sie w. m. widzi, nie więtsza
1508 3  |         Alexander wielki, zapaliwszy sie nie miłością białychgłów
1509 3  |             nad wszytki ludzie. Więc sie my dziwujemy, iż s tą dumą
1510 3  |     dziwujemy, iż s tą dumą strzymał sie od takiej rzeczy, której
1511 3  |          jest to rzecz podobna, żeby sie ich za pirwszym weźrzeniem
1512 3  |    rozmiłować miał; i owszem rychlej sie snadź hydził nimi dla Dariusa,
1513 3  |            krzywda; a przeto niemasz sie czemu dziwować, iż Alasander,
1514 3  |            świat zwyciężył, strzymał się, iż nie uczynił białymgłowam
1515 3  |              chwały, ale jednak, kto sie dobrze przypatrzy, niema
1516 3  |             bo też i Scipio strzymał sie od tej rzeczy, której niepożądał;
1517 3  |            dostawało; nad to oglądał sie tak na mniemanie i nadzieję,
1518 3  |            lekkiej rzeczy sprzeciwić sie swej chciwości, a niepokusić
1519 3  |        Jeszcze co ktemu nie zgadzają sie w tej rzeczy historykowie,
1520 3  |              stary, zeszły, strzymał sie nie dotknąć wielkiej wszetecznice,
1521 3  |      zaniechał wszytkiego, abo, iżby sie był strzymał od wina, którego
1522 3  |              cześć jest, powściągnąć sie od miłostki szedziwemu a
1523 3  |           które przez długi czas tym sie żywiło, nie miało inej odelgi
1524 3  |              miało inej odelgi jedno sie spadać od żalu. Druga zasię
1525 3  |           duszę swą miłowała, jednak sie obroniła onemu ogniewi,
1526 3  |             ludzi popalił. Sromać by sie miał za swe pióro, kto Xenocrata
1527 3  |            hamownego, bo ja śmiałbym sie założyć do tego, ktoby to
1528 3  |             w onym drugim (a dziwuje się, iźeś go tu w. m. na przykład
1529 3  |           samych s tysiąca razów raz sie trefi, jeszcze wie to Bóg
1530 3  |           białychgłowach ustawicznie sie najduje, abowiem, kto w
1531 3  |             używają, dobywano, podać sie zaraz niemusiał. Przypatrz
1532 3  |           zaraz niemusiał. Przypatrz sie temu w. m. jeśli tak statecznie
1533 3  |              tych jest, którzy bojąc sie śmierci, czynią to, co uieprzystoi.
1534 3  |             unieść by miała, zastawi sie i obroni tym wszytkim rzeczam,
1535 3  |             pan Bojanowski: Widzi mi sie, panie Myszkowski, iż takowych
1536 3  |             trudno. Powiem m. m., co sie nie dawnych barzo czasów
1537 3  |           miedzy inym plonem dostała sie zacna i piękna ślachcianka
1538 3  |       siostrą swą po polu zioła, gdy sie jej zbytnie pić zachciało,
1539 3  |            do domku chłopskiego, aby sie wody napiła. Gospodarz,
1540 3  |              płaczem wielkim wróciła sie uboga dziewka do siostry
1541 3  |            usiłowanie siestrzyne, co sie jej w onym domu sstało.
1542 3  |           sstało. Zatym hnet poczęła sie do domu spieszyć, a kiedy
1543 3  |              od siostry, gdyż ta nic się takowego nie nadziewała,
1544 3  |              s sobą była wzięła, aby sie jęła zań. Widziała to ona
1545 3  |            to ona nieboga wynarzając sie, i nie raz przyszedł jej
1546 3  |           jej był powróz w ręce, ale sie zań statecznego przedsięwzięcia
1547 3  |             zgoła nic; bo urodziwszy sie w kmiecym domu łatwie sie
1548 3  |            sie w kmiecym domu łatwie sie to pokryć, a zataić mogło.
1549 3  |           świecie żyć niechciała. To sie we Włoszech w jednej ziemi
1550 3  |            był w Rzymie, przytrefiło sie też coś podobnego temu,
1551 3  |         służbistą, która nadziewając sie tym jeszcze więtszego podarza,
1552 3  |        przedtym tam wszedszy, zataił sie był. A tam będąc s nią pospołu,
1553 3  |             bić, nakoniec usadziwszy sie na to, aby myśli swej uczynił
1554 3  |       przyjaciele onej dowiedziawszy sie tego mu nie oddali, s pomocą
1555 3  |         tamże ją zostawił, a sam tak sie schował, aby sie o nim dowiedzieć
1556 3  |             sam tak sie schował, aby sie o nim dowiedzieć niemożono.
1557 3  |           winną i pojmano; przyznała sie hnet do wszytkiego i wzięła
1558 3  |              zwyciężyć może. A jeśli sie kiedy która da uwieść, przystoi,
1559 3  |         które polubił; dostanieli mu sie mówić, umie uprząść tak
1560 3  |               jakoż przedsię najdują sie takie do tego drogi, takie
1561 3  |              aby nie wzięła, obronić sie żadną miarą niemoże. Ine
1562 3  |              rozumie tak ubóstwo, że sie to dla niej wszytko dzieje;
1563 3  |            wszytko dzieje; a niemoże sie nigdy ocucić w nocy, aby
1564 3  |               iżby kiedy osobno mógł sie namówić. A tam na wszytko
1565 3  |              tam na wszytko najdzie, sie łatwi oblig, słowy sie rzecz
1566 3  |               sie łatwi oblig, słowy sie rzecz wymaluje, jako przez
1567 3  |          trudności wszelakiej przyść sie do tego może.~Przywiedzie
1568 3  |            do tego może.~Przywiedzie sie na przykład i ta i owa sąsiada
1569 3  |           sławy, owa każda rzecz tak sie ułacwi. iż onej ubogiej
1570 3  |             rzec przyzwalam. A jeśli sie chudzinka pół roku, rok
1571 3  |               nie zwalić, ale spadać sie musi. Co drugiego jeszcze
1572 3  |             drugiego jeszcze najdują sie tacy łotrowie drudzy, iż,
1573 3  |           złością dowieść chcą. Hnet sie grożą chcieć o nich mówić
1574 3  |            dla darów, dla zbogacenia sie, dawali w pohańbienie. Na
1575 3  |          przez czarnoksięstwo, kuszą sie niektórzy zniewolić poczciwe
1576 3  |             a nad jej wolą, bo by mi sie tak zdało, żem jest panem
1577 3  |           nic wylewał, tak okrutnego sie niebespieczeństwa nie poważał
1578 3  |              o czym inym, jedno żeby sie we wszytkim podobał, pilnuje,
1579 3  |   najtwardszy kamień zdziurawi, a my sie dziwujemy, kiedy białagłowa
1580 3  |    zniewolona temi rzeczami, ulituje sie i uczyni to, czego (jeśli
1581 3  |              dwu białychgłów, którym sie kiedy weń wpaść trefi, chcesz
1582 3  | statecznością spodziwną, gwałtowniej się miłości przeciwią, niż która
1583 3  |              na to odpowiedzieć, ale sie pan Wapowski przed nim wyrwał
1584 3  |              wszytki białegłowy (gdy sie tego dowiedzą) na sie zwaśnisz.
1585 3  |            gdy sie tego dowiedzą) na sie zwaśnisz. A niewiem by i
1586 3  |           trzymał, nie powiedziałoby sie było tak wiele rzeczy im
1587 3  |              rzeczy każdemu, któremi sie one białegłowy wsławiły,
1588 3  |       wielekroć przyczyną nie są, iż sie rozum człowieczy ostrzy,
1589 3  |            abowiem kto miłuje, stara sie uprzejmie, aby go było przecz
1590 3  |            srogiej rzeczy, której by sie nie rad na każdą godzinę
1591 3  |           godzien jest onej, o którą sie stara, miłości.~A przeto
1592 3  |             białychgłów swych bić by sie mieli, chyby niemasz, aby
1593 3  |              żeby s takiemiż też bić sie temu wojsku przyszło. I
1594 3  |            to, iż Troja dziesięć lat sie opierała wszytkiej Grecyej,
1595 3  |            słówko, którym zapaliwszy sie wsiadł na koń swoj z więtszym
1596 3  |               był pilen panny, bawił sie rozmową w drodze tak długo,
1597 3  |           pana, przed nim tuż potkał sie z oną niepodobną śmiałością,
1598 3  |            oną spodziwną chęcią, aby sie popisał nie ledajakim sługą,
1599 3  |         wielkie uffy murzyńskie rwać sie, i tłumy ladzi zostać na
1600 3  |            białegłowy. Abowiem ktoby sie muzyki, ktoby sie tańcu
1601 3  |              ktoby sie muzyki, ktoby sie tańcu uczył, by nie dla
1602 3  |             nie ważyli. I teraz, ile sie tego na każdy dzień z mądrych
1603 3  |        powiedzieć niemógł. Ale jeśli sie w. m. zda, że jeszcze ta
1604 3  |          temi słowy powiedział: Mnie sie widzi, Miłościwy panie,
1605 3  |          przymiotów miała.~Ale jeśli sie ona Ich Miłościam nie podoba,
1606 3  |             przyrzucą, obiecuję o to sie nie rozgniewać.~Na te słowa,
1607 3  |             mówi, zwłaszcza, jeśliby sie kto w swej rzeczy z bliska
1608 3  |              bliska przymawiał, jako sie w tej mierze zachować ma.~
1609 3  |             zachować ma.~Temu, ktoby sie wszetecznie (odpowiedział
1610 3  |           nielza białejgiowie, jedno sie otrząsnąć co najprędzej,
1611 3  |              siła rzeczy, któremi by sie ozdobić mogła, odydzie jej
1612 3  |         miłością dworna pani zalecić sie może, jako obyczajmi dobremi,
1613 3  |         małżonka stateczna, nietelko sie ma starać, aby poczciwie
1614 3  |              za złe niemiał, kiedyby sie ona, widząc niemiłość mężowę
1615 3  |              odwodzić. Abowiem jeśli sie to trefią miedzy inemi białemigłowami,
1616 3  |         swego obłędy pokrywając jemi sie nie hydziła, ani gorszyła,
1617 3  |          skromnie to cirpiąc wszytko sie jej w dobre obróci. A ktoby
1618 3  |        występki mężowe, w gruntownej sie ustawiczności a cnocie zachowa.~
1619 3  |             trzeba. A tak nie źle by sie do naszego dworzanina wrócić,
1620 3  |             dworzanina wrócić, bo mi sie zda, że mu jeszcze i tego
1621 3  |             ani pan Myszkowski, jako sie on w miłości zachować ma,
1622 3  |          przystoi.~Na te słowa ozwał sie pan Myszkowski mówiąc; Łatwia
1623 3  |         przeto jako wielka rzeka, im sie na więcej części dzieli,
1624 3  |           tak też miłość w. m. jeśli sie roztroiła, żadną miarą na
1625 3  |    odpowiedział pan Dersniak, żeć mi sie wielka krzywda od tych dzieje,
1626 3  |       niechęć, czego ja pragnę, skąd sie znaczy, iż mnie ona nie
1627 3  |           staranie na to obraca, aby sie tej, którą miłuje, podobał.~
1628 3  |              to nie trudna, bo jeśli sie pan Dworzanin będzie sromał
1629 3  |         owszem, będzieli baczny, nic sie w tej mierze nie skwapi,
1630 3  |           tych czasów używała, niżeś się z miłością odkrył. I tak
1631 3  |           przymową, zwłaszcza, kiedy sie więc wzrok z wzrokiem często
1632 3  |         rzędzić nie umie, częstokroć sie przed tym wyda, przed kim
1633 3  |          gdzie miło, tam oczy pilnie sie przypatrują, i prędzej czasem
1634 3  |          postrzegą, niż ten, ku komu sie wzrok ściągał. Przeto, kto
1635 3  |           czasem nie wadzi, nie kryć sie z miłością, bo ludzie wiedząc
1636 3  |          niesłusznego zmierza, nigdy sie to tak nie żydzie. Nakoniec
1637 3  |           jednego powinowatego, stąd sie go telko dziwnie rozmiłowała,
1638 3  |              w miłości, i częstokroć sie usty śmiać, kiedyby serce
1639 3  |         radniej tego nauczy, jako by sie w zaczętej miłości sprawować,
1640 3  |          wszytko na tym zawisło, aby sie białejgłowie wszelaką rzeczą
1641 3  |              nietrefnie a nie zda mu sie, aby co na tej, abo na owej
1642 3  |            ano białagłowa nie pomału sie każdą obrazi. A to sie nikomu
1643 3  |        pomału sie każdą obrazi. A to sie nikomu więcej nie trefia,
1644 3  |             serca miłość, umiarkować sie, a ciężkości wnętrznej zataić
1645 3  |              nie umie; więc skoro mu sie dostanie s tym człowiekiem,
1646 3  |             onemu zaźrząc, wstrzymać sie nie może, aby go bez wszelakiej
1647 3  |             tym szkalowaniu dostanie sie też jaka sznupka i onej,
1648 3  |      porzuciła) wydaje człowieka, iż sie sam zna być nie tak godnym
1649 3  |           stąd hnet białagłowa onego sie rozmiłuje, a rozumiejąc,
1650 3  |          powiedział pan Dersniak: Ja sie wyznawani być takim prostakiem,
1651 3  |             kiedy tak wpadnie, iż mu sie w gębę lać pocznie, nastąp
1652 3  |              jeszcze mimo te głupich sie zawadza, boć sie i ów rozumem
1653 3  |             głupich sie zawadza, boć sie i ów rozumem barzo nic przesadził,
1654 3  |              potwornej retoryki, aby sie przed nim prostaczką nie
1655 3  |      najprędzej zbyła go s szyje, bo sie jej ona godzina rokiem widzi.
1656 3  |              często słycham, i śmiać sie barzo muszę jednemu, (a
1657 3  |          która by mie miłowała. Więc sie prostak w tym nie baczy,
1658 3  |               ale ani chleba, którym sie karmi, a czemuż ja mam być
1659 3  |             miłować nie chciały. Owa sie tym tak barzo psuje, iż
1660 3  |           miłować go poczną.~Pośmiał sie na to pan Kryski i powiedział:
1661 3  |             aby na kilka dni do niej sie wrócił. Przyjechał, s panią
1662 3  |            rozkazała zapłacić. Zdała sie dobremu panu rzecz słuszna,
1663 3  |        ponieważ na prośbę jej na zad sie wrócił, aby na tym nic nie
1664 3  |               Tu u gdy wszytcy śmiać sie poczęli, i drudzy za takową
1665 3  |           takową sprosność (za którą sie jemu samemu było podobniej,
1666 3  |         baczę, panie Dersniaku, abyś sie w. m. tą powieścią panu
1667 3  |              zbytnie miłuje, siła mu sie kroć trefi, barzo głupie
1668 3  |             prawdę powiedzieć, snadź sie i w. m. samemu i to i owo
1669 3  |             lepiej, niż wynorzyć, co sie kiedy komu trefiło.~Ba lepiej
1670 3  |               abo jeśli wpadnie, aby sie umiał poratować. Ale panie
1671 3  |          jako w to ma potrefić, iżby sie w niej nigdy nie wydał.~
1672 3  |               tom powiedział, a komu sie mało widzi, czytaj sobie
1673 3  |             przed białągłową pijanym sie czynić każe. Nadobny fortyl
1674 3  |        wielki kunszt kładzie. Kiedyć sie - prawi - trefi być na biesiedzie,
1675 3  |      powiedział pan Dersniak, jeśliż sie tą sprosnością na on czas
1676 3  |              Kostka powiedział: Mnie sie tak widzi, iż kto chce miłość
1677 3  |             swą tajemną mieć, trzeba sie tych rzeczy strzedz, które
1678 3  |             każdy, kto miłuje, stara sie o to, aby chęć swa i serdeczną
1679 3  |          umiał powiedzieć, sam przez sie to sprawując, ludzkie oczy
1680 3  |           sprawując, ludzkie oczy na sie obróci, gdzie hnet (iż to
1681 3  |          pilnie będzie upatrował, aż sie wszytkiej prawdy dowie,
1682 3  |        prawdy dowie, a dowiedziawszy sie, już to będzie jego wielka
1683 3  |         okrucieńswem; bo one starają sie zawdy, aby co najwięcej
1684 3  |           miłości umierając, w proch sie obracali, a s tego prochu
1685 3  |           prochu żeby zasię człowiek sie uczynił dla tego, aby go
1686 3  |            miłują, a wszakoż kochają sie w takowej miłych swych męce,
1687 3  |               a nadzieja trwała, raz sie surowie, drugi raz łagodnie
1688 3  |              przyjmowali. I tak, aby sie za cnotliwe udały, starają
1689 3  |              cnotliwe udały, starają sie pilnie, żeby takowa ich
1690 3  |            sobie myślić: Wierę kiedy sie ta tak srodze obchodzi s
1691 3  |             o ziemię, a nie zachować sie temu, kogo podczas s serca
1692 3  |              s serca miłują, niźliby sie do wolej lamentem ustawicznym
1693 3  |               tak znacznie popisować sie s swoją chęcią, iż ono,
1694 3  |              kluczkę jaką najdą, aby sie s nim pogniewać, za którym
1695 3  |          miłość dodaje ognia, trudno sie ma umiarkować.~Ale i to
1696 3  |              jednym razem ona, kiedy sie miły najmniej nadziewał,
1697 3  |         wszelakim sposobem popisować się, znowu ciężko wzdychać,
1698 3  |              I hnet za kilka dni tak sie ona miłość rozgłosi, iż
1699 3  |          jest przyrodzenie, także iż sie już była ona miłość rozgłosiła,
1700 3  |           może, za czym i białagłowa sie o złą sławę przyprawi, i
1701 3  |             dotknął, iż to znać, żeś sie był w. m. dla wzięcia posiłku
1702 3  |             iścieby lepiej, żebyście się w. m. s sobą gryźli, niż
1703 3  |            im z waśni mówił, niż aby sie tak wszytko naleść miało,
1704 3  |           straciliśmy to wszytko, co sie jeszcze około Dworzaninowych
1705 3  |             iż mimo te rzeczy, które sie Dworzaninowi naznaczyły,
1706 3  |            miał li bych pragnąć, aby sie w której rzeczy Dworzanin
1707 3  |              to jest, iż ku temu, co sie powiedziało około Dworzanina,
1708 3  |    powiedziało około Dworzanina, nic sie przyłożyć więcej niemoże,
1709 3  |            mogło, a też nie widzi mi sie, aby czas znieść mógł czyjego
1710 3  |             w. m. powiesz, przyjąć w sie będą mogły. Tego domówiwszy,
1711 4  |             kto skąpie chwali, widzi sie tak ludziom, jakoby niemiał
1712 4  |            czwartą księgę, i obawiam sie, aby ci zmarli, które tu
1713 4  |        władzą nad ludźmi, najradniej sie na cnotliwe a godne targa;
1714 4  |              M. dworowi swemu ruszyć sie kazał, a on dworzaninem
1715 4  |           dworzaninem będąc, gotował sie na to, aby panu swemu uczynił
1716 4  |             ale dopuściła podziwować sie w nich Boskiej sprawie,
1717 4  |         obyczaje, ale to było, czego sie człowiek namiłować niemógł
1718 4  |          niemógł do woli. I widzi mi sie, by tacy wszytcy byli w
1719 4  |             w wyższym kole, mniej by sie kołysała ta łódź Rzeczypospolitej,
1720 4  |              Rzeczypospolitej, niźli sie kołysze. Lecz o tym niechaj
1721 4  |            na ten czas, a do rozmowy sie prądnickiej wróćmy.~Na zajutrz
1722 4  |           przeszłej wieczerzy rychło sie był s Prądnika pokwapił.
1723 4  |               i dla tego nie kazałem sie panom roschodzić, abyś w.
1724 4  |              z rzeczą swoją odprawić sie mógł.~Rzekł zatym pan Wapowski:
1725 4  |              tych rzeczy. Ale kiedyż sie tak w m. zdało, przeciwić
1726 4  |            tak w m. zdało, przeciwić sie roskazaniu w. m. nic przystoi.~
1727 4  |              jedne, które same przez sie, a zgoła zawdy są dobre,
1728 4  |            zasię są, które nie przez sie same są dobre, ale dla końca,
1729 4  |            ale dla końca, ku któremu sie ściągają, jako to: pisane
1730 4  |       wielkiej chwały, ale nie przez sie sama, jedno dla końca, ku
1731 4  |   przywiedziona być może. Abowiem by sie s tego nie miało co więcej
1732 4  |              iż Dworzanin ślachcicem sie urodzi, iż będzie dobrych
1733 4  |            że drugie zabawy, któremi sie Dworzanin podług naznaczenia
1734 4  |       maszkary, i inne rzeczy, które sie dla miłości, a zabawy z
1735 4  |            młody zwłaszcza na dziwną sie rospustę udawszy, wszytkiego
1736 4  |             na świecie, które, gdzie sie człowiek za nie statecznie
1737 4  |             rzekę) dworzaństwo przez sie samo. Ale jeśli te rzeczy
1738 4  |        dworzaninowi przypisane, mają sie ścięgać ku temu dobremu
1739 4  |          Koniec tedy a cel, o którym sie tu jeszcze nie mowiło, ku
1740 4  |             wszytki przymioty, które sie jemu naznaczyły, pozyskiwał
1741 4  |          tego człowieka, który stara sie o to, aby jego pan nie był
1742 4  |            sprośną przywarą słusznie sie i Bóg i ludzie brzydzą,
1743 4  |            żadnego ktemu miłość, aby sie tej pracej podjął, i owszem,
1744 4  |            ganiebnie żywie, niemając sie nigdy poprawić wolej, a
1745 4  |              postępki jego, pohamuje się, bacząc, iż prędko skaran
1746 4  |          więc nic bywa wiele, obawia sie każdy wolnie mówić, a karać
1747 4  |            Owa s przyjaciela odmieni sie hnet taki w pochlebcę; a
1748 4  |              czyni i mówi to, czymby sie panu przylubił, a pospolicie
1749 4  |             w żadnej rzeczy, upiwszy sie ona swowolną swobodą, która
1750 4  |             która im stąd roście, iż sie pany czują; zawróciwszy
1751 4  |          pływając i ledwe nie topiąc sie w roskoszacb, tak sie barzo
1752 4  |         topiąc sie w roskoszacb, tak sie barzo zdradzają sami, tak
1753 4  |            barzo zdradzają sami, tak sie barzo wnątrz na umyśle każą,
1754 4  |               im wszytcy ulatają, iż sie im kłaniają, iż ich ledwe
1755 4  |        nietelko nie napomni, ale ani sie najmniejszym słówkiem sprzeciwi,
1756 4  |             srodze, jakom rzekł, tym sie psują, iż s tego głupstwa
1757 4  |     błogosławieństwo, móc czynić, co sie jedno podoba. A przeto niektórzy
1758 4  |              ani sprawiedliwości, bo sie im tak widzi, żeby sprawiedliwość,
1759 4  |            do nasycenia mają, ani by sie drugi rozumiał mieć całej
1760 4  |      przystojeństwu, biorąc to przed się, iż ten, kto podlega czemu,
1761 4  |           już w swej głowie, a dając sie uwodzić temu o sobie wielkiemu
1762 4  |         wielkiemu mnimaniu, podnoszą sie w pychę spodziwną, i oną
1763 4  |             dyamenty, ktemu chowając sie niemal wszytek czas na pokoju,
1764 4  |          który na sobie niosą, muszą sie obalić i klesnąć, a z jednego
1765 4  |            głupstwo, stowarzyszywszy sie z onym fałszywym mnimaniem,
1766 4  |              przywodzi ich ktcmu, że sie chytają za cudze rzeczy,
1767 4  |           biorą a wydzierają. Ale by sie który s nich na to dobrze
1768 4  |             jestem tego pewien, żeby sie tak barzo zaparł o to, aby
1769 4  |              nigdy nic panował, jako sie więc wieldze o to stara,
1770 4  |              A nie trzeba, przypatrz sie temu każdy, iż nie umieć
1771 4  |          rzędzić ludzie, nie wstydzą się, nie rzekę, przed czworem
1772 4  |           sobie mieli, którzy, jeśli sie więc w czym obłądzili, tedy
1773 4  |            ich słuchali, ale starali sie s pilnością, aby je przy
1774 4  |           pana, wiem to pewnie, żeby sie hnet zaraz tak nim brzydzono,
1775 4  |       nieprzystojnemi rogami starają sie o to, aby do nich w łaskę
1776 4  |        czynić wszelakie staranie, że sie wkradnie w łaskę pańską,
1777 4  |              nim o wszytkim, a nigdy sie nie uprzykrzyć; a będzieli
1778 4  |               a będzieli takim, jako sie tu powiedziało, za małą
1779 4  |            musi troszkę uczuć, kiedy sie namiętnościam przeciwi,
1780 4  |       pobidki a podżogi drugim, iżby sie poczciwą zazdrością ku takiejże
1781 4  |          trawą, zioły, kwieciem, aby sie nie tak przykra widziała,
1782 4  |              okrutnej męki, która by sie im widziała być zupełną
1783 4  |             rzekł pan Derśniak: Mnie sie to nie zda, panie Wapowski,
1784 4  |           wlał w swego pana, nauczyć sie kto mógł, bo te rzeczy s
1785 4  |           świecie człowieka, któryby sie, gdzieby go o to spytano,
1786 4  |              też był najgorszy, tedy sie za dobrego, za sprawiedliwego,
1787 4  |             kto tego nie umie, czego sie nie uczył, ale sie sromota
1788 4  |             czego sie nie uczył, ale sie sromota widzi, kiedy kto
1789 4  |           być miał, A dla tego każdy sie o to stara, aby pokrył niedostatek,
1790 4  |             ułomnych, iż, chociaż by sie takowa ułomność przyrodzeniu
1791 4  |         takiego widzi w sobie, bo mu sie tak zda, jakoby samoż przyrodzenie
1792 4  |              gruntownej, za którą by sie byli ludzie do kupy zgromadzić,
1793 4  |           nakoniec Jowisz, użaliwszy sie ubogich ludzi, których sie
1794 4  |           sie ubogich ludzi, których sie lwowie, niedźwiedzie, wilcy,
1795 4  |           cnoty są dane od Boga, ani sie ich nikt nauczyć może.~Na
1796 4  |          kroć na swobodzie, przedsię sie zasię z lasa, z własnego
1797 4  |            pomoc, a ze złego w dobre sie pilnością a staraniem przemienić?
1798 4  |    Doktorowie wielką pilnością telko sie tego samego uczyli, aby
1799 4  |      dziecięciu zegnać, a tego, żeby sie nie uczyli, jako uleczyć
1800 4  |          abowiem żadna rzecz niemoże sie przyzwyczaić do tego, co
1801 4  |            wzgórę, przedsię on nigdy sie nie zwyczai sam przez sie
1802 4  |            sie nie zwyczai sam przez sie wzgórę lecieć; więc gdzieby
1803 4  |      kamieniowi ciężkość, nigdybyśmy sie źle czynić nie zwyczaili.
1804 4  |              pospolite najbarziej by sie obłądziło, które złoczyńce
1805 4  |              już prozno, ponieważ co sie sstało, odstać sie nie może),
1806 4  |       ponieważ co sie sstało, odstać sie nie może), ale dla przyszłego
1807 4  |               że cnot ludzie nauczyć sie mogą, a to jest istotna
1808 4  |              istotna prawda, abowiem sie rodzimy sposobni s przyrodzenia
1809 4  |       przyrodzenia ktemu, iż cnotę w sie przyjąć możem, takież też
1810 4  |      niecnotliwie, toż potym stawamy sie abo cnotliwemi, abo niecnotliwemi.
1811 4  |           przyrodzenia mamy, inaczej sie to ma, bo pirwej człowiek
1812 4  |            widzieć, słyszeć, dotknąć się, toż dopiro widzimy, słyszymy,
1813 4  |          widzimy, słyszymy, dotykamy sie, aczkolwiek niektorym rzeczam
1814 4  |             w inych rzemięsłach, kto sie chce uczyć, tak w cnotach,
1815 4  |             myślą, aby złe było, ale sie podobieństwem dobrego omylają,
1816 4  |       omylają, mając to za dobre, co sie niczemu nie godzi.~Za tym
1817 4  |         jaśnie, iż źle czynią, a wdy sie hamować niechcą, to dla
1818 4  |             przeto ci takowi omylają sie, biorąc fałszywą roskosz
1819 4  |            fałszu rozeznywa, nauczyć sie jeden może, a cnota, którą
1820 4  |            co jest dobre, nie to, co sie tak widzi, nic inego nie
1821 4  |          niewiadomość, za czym (jako sie powiedziało) wszytko złe
1822 4  |              pewnie, iż grzeszą, ani sie na prawdziwej roskoszy,
1823 4  |            rzecz ista, iż ci, którzy sie od grzechu strzymać nie
1824 4  |      niepoczciwe, a przeto przeciwią sie i zakładają sie rozumem
1825 4  |            przeciwią sie i zakładają sie rozumem jako jedną tarczą
1826 4  |            nader możnego, zapomienie sie, a odpadnie od mocy, nie
1827 4  |          który czas niemały przeciwi sie wiatrom na morzu, nakoniec
1828 4  |            morzu, nakoniec nie mogąc sie gwałtownej nawałności oprzeć,
1829 4  |    gwałtownej nawałności oprzeć, gdy sie powrozy porwą, maszt sie
1830 4  |             sie powrozy porwą, maszt sie złamie, abo obali, żagle
1831 4  |              rozerwane spadną, puści sie na fortunę, nie używając
1832 4  |            stracił pole, dopuszczają sie grzechów z jakimeś sumnieniem
1833 4  |        jakimeś sumnieniem a wahaniem sie, jakoby za niewolą, a na
1834 4  |             gorzej, bo wdy ów, który sie póki poty strzymywa, daleko
1835 4  |              ów, który nie oglądając sie na żadną rzecz, żywię, jako
1836 4  |            owo żądzej. Przeto zda mi się, że tego nie może żaden
1837 4  |             nie jest zły, ale zda mi sie, iż więcej w nim postawy,
1838 4  |      niepowścięgliwi grzeszą wahając sie, a w ich ciele rozum s chciwością
1839 4  |          chciwością walczy, i chocia sie im złe złem, a dobre dobrem
1840 4  |            posłuszny rozumowi, stawa sie cnotą, a zasię, jeśli pod
1841 4  |              jego być niechce, stawa sie cnocie nieprzyjacielem.
1842 4  |              siedzi, przedsię, kiedy sie ocknie, jako ów jeździec,
1843 4  |           ciało człowiecze wzrusza ć sie i w sprawie swej stanąć
1844 4  |           tym obaczyć możem; trefuje sie to, iż człowiek pod czas
1845 4  |       smakowało, potym dowiedziawszy sie, co zjadł, nietelko sie
1846 4  |              sie, co zjadł, nietelko sie frasuje, a sam w sobie gryzie,
1847 4  |              ale i ciało jego zgodzi sie więc z umysłem, iż zarazem
1848 4  |         obiedzie wracać abo krztusić sie musi, jakoby to dopiero
1849 4  |               panie Wapowski, zda mi sie, iżeś w. m. potwierdził
1850 4  |         dużością, nie mocą strzymawa sie od złego, ale iż wolej,
1851 4  |               panie Myszkowski w. m. sie lepszy widzi, ów li, który
1852 4  |        rozumem a fortylmi ktemu, iż. sie bez bitwy podać musi.~Pewna
1853 4  |             sobie, choć gwałtowne na sie będzie miał nieprzyjacioły,
1854 4  |          wszytkim rozumowi posłuszną sie stanie, kniemu sie wszytka
1855 4  |         posłuszną sie stanie, kniemu sie wszytka obróci, za nim już
1856 4  |             rychlej bych rzekł, żeby sie ta cnota zeszła, ale panu
1857 4  |          narabiać, musi krzywdy mimo sie nie puszczać, musi to dawać
1858 4  |            znać, jako go boli, kiedy sie co źle dzieje, a zasię jako
1859 4  |            affekciech to najdzie, co sie przygodzi, ale tak powiedam,
1860 4  |             pod posłuszeństwo to, co sie w affekciech poczciwości
1861 4  |             niwecz obracał, barzo by sie w tym obłądził, a było by
1862 4  |             nie wieją.~Nie dziwuj że sie w. m., panie Lupa, temu,
1863 4  |           ozdoby, ale ona sama przez sie nie żywię, o kto nie ma
1864 4  |   szczęśliwego towarzystwa przyłącza sie tez hojność, czci pragnienie,
1865 4  |      wyliczyć nie mogę. Ale będzieli sie nasz Dworzanin tak sprawował,
1866 4  |           tak pan Myszkowski: Którzy sie, panie Wapowski, ludzie
1867 4  |   szczęśliwszy, a bliższy tego, żeby sie im wrócił nazad ten wiek
1868 4  |         podług przyrodzenia; a jeśli sie godzi te ziemskie rzeczy
1869 4  |             członki wszytki sprawują sie tak, jako im serce każe.
1870 4  |             serce każe. Nadto zda mi się, iż to przystoi, aby ludzie
1871 4  |               Tu pan Kostka, któremu sie zawdy Weneckiej Rzeczypospolitej
1872 4  |               tak powiedział: A mnie sie zasię tak widzi, ponieważ
1873 4  |              rzeczy wielkich prędzej sie zawdy jeden człowiek na
1874 4  |            woda abo nigdy abo rzadko sie zatchnie (gdzie przeciw
1875 4  |          woda leda za przyczyną hnet sie skazi), tak równie wielkość
1876 4  |           wystąpi, iż s króla stanie sie okrutnik a tyran, abo władza,
1877 4  |            tyraństwem jednego, czemu sie każdy dobrze przypatrzyć
1878 4  |         roskazowanie; nakoniec rodzą sie drugie rzeczy ktemu, a natura
1879 4  |      pożyteczne, abowiem ciało na to sie rodzi, żeby dusze było posłuszne,
1880 4  |        rozumu. Ale ci ludzie, którzy sie ni czym inym nie pętają,
1881 4  |          mieć za ludzie, chocia tyle sie ich telko rozum trzyma,
1882 4  |           łatwiej jedna osoba uwieść sie i skazić może, niż osób
1883 4  |         będąc nieco podparty, stanie sie sprawiedliwym, powścięgliwym
1884 4  |             pan Bóg rękę swą i kocha sie w paniech, lecz nie w takowych,
1885 4  |              mogą to, co chcą, sadzą sie na to, aby też naśladowali
1886 4  |        Książęta abo Królowie, którzy sie go boją i miłują, a którzy
1887 4  |           chciał uczynić dosyć, musi sie o to pilnie starać, aby
1888 4  |              umiał, a potym, aby sam sie w sobie umiarkowawszy, zachował
1889 4  |    przystojeństwo, czego trudno, aby sie wszytkiego s ksiąg, abo
1890 4  |              tedy na ten czas trzeba sie obawiać, aby tego nie zachciał,
1891 4  |               a skoro ją naleją, ali sie hnet s kilka stron sączy,
1892 4  |              a skażeni ludzie rzadko sie czym nieprzystojnym popiszą,
1893 4  |            na urząd wnidą, a objedzą sie władzej, bo w ten czas już
1894 4  |           mogli; przeto zapomniawszy sie odejdą od rozumu, i wnet
1895 4  |           tyrańskich. A za tym staną sie nieprzyjacielmi cnotliwym
1896 4  |              cnotliwi królowie nie o sie sie sami boją, ale o te,
1897 4  |          cnotliwi królowie nie o sie sie sami boją, ale o te, którzy
1898 4  |             mocą; a tyranowie tychże sie samych boją, którym roskazują.
1899 4  |           nimi, im więcej państw, im sie wyższej podniosła ich możność
1900 4  |        nieprzyjaciół mają, i barziej sie dać o sie muszą. Co rozumiecie
1901 4  |            mają, i barziej sie dać o sie muszą. Co rozumiecie w.
1902 4  |             na świecie, którzy telko sie około bystrości rozumu i
1903 4  |     Powiedział tak na to, rośmiawszy się, pan Wapowski: Wierę w.
1904 4  |              podobno mnimacie, abych sie ja za tego to osobnego Dworzanina
1905 4  |       powiedział, użyć. Ale pomnicie sie w. m iż pan Kryski s panem
1906 4  |              niemasz.~A tak starajmy sie, abyśmy takiego Dworzanina
1907 4  |         naleźli, co kiedy będzie, ja sie nań, i w tym i w inych wszytkich
1908 4  |         Dworzanin pewien pirwej, niż sie tego ma ważyć, aby pana
1909 4  |              pana uczył cnoty, bo mi sie tak widzi, żem to gruntownie
1910 4  |             wywiódł, iż onej nauczyć sie jeden może. A jako ta wiele
1911 4  |        będzie mej mowy koniec, bo mi sie zda, żem więcej powiedział,
1912 4  |           chciał mu wolnie to, co mi sie widzi, powiedzieć, wiem
1913 4  |               ale barziej ten, który sie około subtylnie obaczania
1914 4  |       doźrzeć, a być przy tym, kiedy sie roskazaniu jego exequutia
1915 4  |          podług czasu a potrzeby sam sie też za niektóre rzeczy jąć
1916 4  |             i poniekąd pracy najdzie sie on drugi żywot, który activam
1917 4  |             przyszedł pokój, wszytko sie w niwecz obróciło, i poddani
1918 4  |         przyszedł; a panu nie starać sie o to, aby wdy kiedy był
1919 4  |            powinność ta była, starać sie o zhołdowanie graniczników
1920 4  |    człowiekiem, poczciwym sługą, kto sie najlepiej obłowi. Stądże
1921 4  |              a u drugich narodów tak sie zachowywało, że około grobu
1922 4  |          zwierzchni pan każdy starać sie będzie, iżby jego poddam
1923 4  |             czasu wojny (która przez sie złą jest) sprawą, czujnością,
1924 4  |             pokoja (który jest przez sie dobry), żeby prze głupstwo
1925 4  |             pokoja, mają wziąć przed sie uczciwe cnoty, gdyż pożytek
1926 4  |           samego tego końca na świat sie rodzi. A tym sposobem poddani
1927 4  |             z dobremi syny obchodzić sie musi.~Tu zaś pan Dersniak
1928 4  |        użyteczne, abowiem ku dobremu sie końcu ściągają. Wszakoż
1929 4  |           umocnić może, iż nie telko sie nie lękać niebespieczeństwa,
1930 4  |            miał wszytki cnoty, które sie ku uczciwości ściągają,
1931 4  |            wsząd nagania, pospolicie sie odmieniają i stawają sie
1932 4  |             sie odmieniają i stawają sie niesprawiedliwemi, niepowścięgliwemi
1933 4  |           one: Chcesz - prawi - abyć sie niewolnik abo sługa nie
1934 4  |             tego każdemu roście, kto sie pracować zwyczai. Nalazło
1935 4  |         pracować zwyczai. Nalazło by sie jeszcze i inych siła cnot,
1936 4  |           tak dobremi drogami, jakie sie tu zdaleka pokazały ku cnotam
1937 4  |           nie przyłożył, zdało by mi sie przedsię, żem ku onemu końcu
1938 4  |              gwałtowna przyczyna, iż sie człowiek cnotliwym stawa,
1939 4  |      ochmistrzowanie dworzaninowe ma sie stąd począć, iżby pana takich
1940 4  |           które by go same, gdzie by sie on nie obaczył, cnotliwie
1941 4  |               a drugie zganić, że by sie zaraz dobrego jął, a złe
1942 4  |              rozumnemi wywody zacząć sie i postanowić w panie cnoty
1943 4  |         zawieść chcesz; wszakoż, aby sie w. m. nie zdało, iż dla
1944 4  |            iż dla tego ustaję, że mi sie odpowiedać nie chce, tak
1945 4  |         rzeczy, a dusza zasię dzieli sie na dwie części; jedna część
1946 4  |            chcenie; otóż, jako kiedy sie człowiek w żywocie zacznie,
1947 4  |            dusze podlejsza, w której sie chcenie zamyka, w nas nastawa,
1948 4  |     dzieciach, które hnet urodziwszy sie, i zachcieć tego, co im
1949 4  |          tego, co im lubo, i gniewać sie, gdy im co przykro, umieją,
1950 4  |             za zwyczajem doskonalsza sie sstawa. A tak Dworzanin
1951 4  |          dobrego, iż człowiek, który sie pirwej dobrze wprawił w
1952 4  |         każesz.~Odpowiedział śmiejąc sie pan Wapowski: Pytaj tych
1953 4  |              Wszakoż i o tym mogłoby sie szyroce mówić, jako i o
1954 4  |         Rzekł pan Dersniak: Widzi mi się, iż dla piękności, a urody
1955 4  |         urody męźczyznskiej barzo by sie podobała białymgłowam ona
1956 4  |     Powiedział na to pan Kostka: Tak sie było postanowiło, iż ku
1957 4  |           czci, co ja powiedam, żeby sie im to łatwie podobało, co
1958 4  |           prawdę tłumi. Jeszczeby mi sie też i to widziało, żeby
1959 4  |              mniejszą radę, która by sie nie w wielkich, a głównych,
1960 4  |              postanowieniu nalazłaby sie ona trojaka, a ku dobremu
1961 4  |    zwierzchność nad ludźmi, o której sie pirwej mówiło, to jest królewska,
1962 4  |             prawdziwa mądrość, która sie od cnoty nie odstrzelą,
1963 4  |         powiedzieć nie zaniechał, co sie w sprawiedliwości zamyka,
1964 4  |          obrazków; przy tym też, aby sie nie wdawał w czarnoksięstwa,
1965 4  |           niewoli, to dla tego, iżby sie przeciwko niemu nie zjątrzyli,
1966 4  |             mają, a wszakoż, gdzieby sie i to kiedyś trefiło, pokazałbym
1967 4  |            niedoważać miała.~A gdyby sie tak pan sprawował, nietelko
1968 4  |          pewne mnimanie, iż chociaby sie pod czas co troszkę przeciw
1969 4  |             a tym dopiero wszytko by sie w ziemi umiarkowało, iż
1970 4  |     bespiecznie źywąc nie wspinaliby sie nad potrzebę ku bohactwu,
1971 4  |           porządek? a przeto mnie by sie widziało tak lepiej, kiedyby
1972 4  |         bogatym, ani ubogim rozwieść sie nie dopuszczą, iżby, abo
1973 4  |           przeciwko urzędom buntować sie a rozruch w ziemi czynić
1974 4  |           częścią też pod czas kiedy sie pan niedbałością swoją a
1975 4  |             zwłaszcza od tych, które sie znienagła w ludzie wkradają,
1976 4  |     nieprzyjaciel gwałtowny, któryby sie z wielkim wojskiem na nie
1977 4  |           bych panu przypomniał, aby sie starał o spokojny a bespieczny
1978 4  |          który im roskazował, mógłby sie zwać wyższym nad wszytkimi
1979 4  |             wielkiego króla, kiedyby sie trzoda wszytka jego w ludzie,
1980 4  |         królowie nie byli winni o to sie starać, jakoby poddani w
1981 4  |              zwyczajach żyli, ale mi sie widzi, że to dosyć na nie,
1982 4  |          daleko wyższy. A przeto bym sie ja czuł być tym tak osobnym
1983 4  |             dworzaninowej, starałbym sie naprzód o to, aby pan mój
1984 4  |           nic małego a podłego przed sie nie biorąc, ani kosztu żałując
1985 4  |         rzeczami najwięcej niechajby sie objaśnił światu i dostał
1986 4  |             onej góry płyną, zbiegać sie miały, a stamtąd dopiero
1987 4  |              stamtąd dopiero w morze sie walić. Pomysł to był wielki,
1988 4  |             używał. Abowiem, kiedyby sie byli Rzymianie, Aleksander
1989 4  |             czynił, aczkolwiek jeśli sie w. m. dobrze przypatrzysz,
1990 4  |          świat niemal wszytek czując sie być wyrwany s paszczęki
1991 4  |       poganom, która wojna, gdzie by sie zdarzyła, a za porażką pogańską
1992 4  |             w. m. czy nie obróciłoby sie to w dobre i naszym, którzyby
1993 4  |               u króla perskiego miał sie na wszytkim dobrze. Interiremus,
1994 4  |       przegraniu takowym, zdrowie by sie pogańskie nalazło. Ale tego
1995 4  |       rychlej pragnąć, niż nadziewać sie możesz, a to za niestworą
1996 4  |              opuścić mieli. Wracając sie tedy do pirwszego, tak powiedam,
1997 4  |       sprawiedliwym, mądrym i trudno sie mają w nim naleść te rzeczy,
1998 4  |              w inych rzeczach trzeba sie sprawować podług onej mądrości,
1999 4  |             w tym, co miło, nierówno sie człowiek rychlej zawiedzie,
2000 4  |               przeto każdy sam przez sie od tego, ku czemu sie baczy