Tom,  Rozdzial

  1   1,  1  |   poglądał i na bieg rzeki. Ponad jej brzegami drogi żadnej śladu
  2   1,  1  |           w wodzie, jakby mierzył jej głębinę. Byłby teraz i tę
  3   1,  1  |         rzekł - choć skórznie mam jej pełne, ale o waszą. Twarz,
  4   1,  1  |           obmyć w wodzie i dłonią jej do ust zaczerpnąć. Gerda
  5   1,  1  |        przyśli? Hę? Pewnie nie po jej woli?~Rozśmiał się Hengo.~-
  6   1,  2  |      czaru.~Stara Wiszyna, a imię jej było Jaga - zobaczywszy,
  7   1,  2  |            ale nie pomogły groźby jej i obawy; gdy stary gospodarz
  8   1,  2  |          braciach.~Lecz wzork się jej nie palił do tych błyskotek.
  9   1,  2  |    towarzyszki. Na białej koszuli jej spływał sznur nieforemnych
 10   1,  2  |     innych śmiały się dziecinnie, jej lice smutno i poważnie patrzało.
 11   1,  2  |          tu nie miał, jeśli on mu jej~nie podał... Hengo, co miał
 12   1,  2  |      wyjdzie z domu dziewka, żeby jej do wiana nie dać kolców
 13   1,  2  |  nawiedzały, że we snach szeptały jej o tym, o czym nikt: ani
 14   1,  2  |       chciał wiedzieć przyszłość, jej pytał - pomyślała, popatrzała,
 15   1,  2  |           śmiało, wiedząc, że się jej nic złego nie stanie, że
 16   1,  3  |      myślicie? - rzekł Wisz.~- My jej nie wydamy nikomu, ale na
 17   1,  3  |           bo choć parobczak synem jej nie był, ale się w chacie
 18   1,  3  |       oczy utopiła w ziemię, cała jej postać przybrała uroczysty
 19   1,  4  |           sobie drogę, choć znaku jej żadnego nie było.~Smerda
 20   1,  4  |        trzymał gęślę, po strunach jej przebiegając ręką drżącą.
 21   1,  5  |        oczach im rosła, u podnóża jej rozeznawali: dwór malowany,
 22   1,  5  |          waszej wysłany i pragnąl jej czołem uderzyć...~Milcząc
 23   1,  5  |          ten pokornie kłaniał się jej do samej ziemi - uśmiechnęła
 24   1,  5  |           zmarszczyła brwi, biała jej ręka podniosła się z oznaką
 25   1,  5  |        drużyna mieściła. Nie było jej teraz, gdyż jedni na wałach,
 26   1,  5  |           prosił, bo wiedział, że jej tu nie znajdzie. Potem go
 27   1,  5  |          mieć tu nie chce, bo się jej boi... Któż wie? Zadano
 28   1,  6  |        czeladzi jeść dawano. Okno jej, jak wszystkie zamykane
 29   1,  6  |    zażegniona przezeń wrzawa. Już jej nawet ten głos nakazujący,
 30   1,  6  |         pani odezwała się, że dla jej dziewek zdałoby się to wszystko,
 31   1,  6  |           biesiadzie. Wyprzeć się jej nie można było, trupy odarte
 32   1,  6  |      Będzie tak wszystkim, co się jej dopominają. Trupy sobie
 33   1,  6  |          pamiętną była. Lękał się jej wszakże Niemiec, aby nie
 34   1,  6  |      słuchając, śpiewając; jednej jej uszu doszedł ten wyraz chłopca,
 35   1,  6  |      śpiewy rozlegały. Gerda ujął jej rękę jak niegdyś matki,
 36   1,  6  |      rodzona kazała. Łagodny głos jej do serca mu trafił.~- Słowo
 37   1,  6  |          a on z płaczem opowiadać jej zaczął, co wczoraj na grodzie
 38   1,  6  |          a Dziwa bladła, spokojna jej dziewicza postać mieniła
 39   1,  6  |           z twarzy wyczytać, że w jej duszę padło jakieś zarzewie,
 40   1,  6  |       dala nad lasami, po ciemnej jej szacie latały pioruny wężami,
 41   1,  6  |       występował promień. Uśmiech jej mu odpowiadał zwykle, lecz
 42   1,  7  |        dobrej - rzekł Wisz.~- Jam jej sobie nie znalazł, drugim
 43   1,  8  |        teraz otworem i chruściane jej ściany półprzezroczyste
 44   1,  8  |          a wkrótce głosy, śmiechy jej i nawoływania.~Około zagrody
 45   1,  9  |           słuchać?~- Ja przykazać jej nie mogę - rzekł Ludek spokojnie.~
 46   1,  9  |          braterstwo wasze? Dać mi jej nie chcecie, bo może od
 47   1,  9  |    przewodziła, nie było. Miejsce jej zajęła żona Ludkowa, tak
 48   1,  9  |         żona Ludkowa, tak jak mąż jej władzę nad gromadką po ojcu
 49   1,  9  |         głową, dwie łzy popłynęły jej po twarzy, spojrzała na
 50   1,  10 |      jakby liści suchych, na dnie jej słychać było, później głowa
 51   1,  11 |          wiosny, której już nic z jej królewskich ozdób nie brakło.
 52   1,  11 |           Z krzaków odpowiedziały jej sióstr głosy, ze wszech
 53   1,  11 |           iść z drugimi... smutno jej było.~Wtem wśród ciszy,
 54   1,  11 |    rodziła jabłka wonne... u stóp jej ciekła żywiąca krynica..
 55   1,  11 |         się dziewczę. Żywia swoją jej dłoń podała. Jaruha głową
 56   1,  11 |           milczeniu.~Dziwa koszyk jej podsunęła, Jaruha jadła
 57   2,  12 |         nie dawała wiary, w sercu jej coś ciągle powtarzało: Nie
 58   2,  12 |        bliskiej uciesze, nogi się jej do skoków rwały, lica pałały,
 59   2,  12 |        którego promienie ozłacały jej twarz i lśniły się we włosach.
 60   2,  12 |         cały zastęp rzucał się na jej obronę, parobczaki powołani
 61   2,  12 |     porwać sobie dziewczynę? Komu jej nie dają po woli, musi wziąć
 62   2,  12 |     gospodyń postrachem, bo łatwo jej było mleko odjąć, we zbożu
 63   2,  12 |         parobku!... Tobie się też jej chciało! Gospodarskiej córy.
 64   2,  12 |           w chramie, stać, by się jej ludzie do kolan kłaniali,
 65   2,  12 |  Pomiatała swatami, żaden godzien jej nie był... Jam jej wczoraj
 66   2,  12 |        godzien jej nie był... Jam jej wczoraj mówiła: "Nie idź
 67   2,  12 | podskakując na murawie, choć nogi jej nie bardzo służyły. Sambor
 68   2,  12 |           i unieśli. Ludka, który jej bronił, uderzył jeden po
 69   2,  12 |          została, nie godziło się jej odbierać, gdy we wrotach
 70   2,  12 |           ją tu przyniósł. Wianek jej w drodze ze skroni spadł,
 71   2,  12 |       Siostra padła wieszając się jej na szyi i płacząc. Dziewczę
 72   2,  12 |          wymówić.~Sambor otworzył jej wrota i z lekka cugle konia
 73   2,  12 |         lekka cugle konia wziął z jej ręki.~Z wolna poczęła iść
 74   2,  12 |           mówiła długo nic. Żywia jej w kubku świeżej wody przyniosła;
 75   2,  13 |          twarzy gościa, iż słowom jej nie wirzył. Ale w tej chwili
 76   2,  13 |       rzekł po namyśle. - Spytamy jej, czy z niego co będzie,
 77   2,  13 |      umilkła. Duży nawet na drzwi jej wskazał. Wiedźma pokręciwszy
 78   2,  13 |         pokazać oczów chyba, póki jej nie będę miał. Nie utai
 79   2,  13 |          was wyratowała i słuchać jej nie chcecie!~Nie opierał
 80   2,  13 |      sobie wrócić dla dokończenia jej, ale po dość długim oczekiwaniu
 81   2,  13 |           objawiając, że skutkiem jej zamawiania chory zasnął
 82   2,  13 |            leki i czary stanowiły jej rzemiosło, dozwoliła się
 83   2,  13 | dosłyszalnym szeptem odpowiedział jej na ucho, iż dowiedziawszy
 84   2,  13 |           wyciągano, które by się jej były przydały . Nie obwiniano
 85   2,  13 |          przydały . Nie obwiniano jej o to, że się przybłędzie
 86   2,  13 |         ku dworowi i przeklinając jej pana. Obiecywał sobie pomstę,
 87   2,  13 |   zagrodzie się zwracał pokazując jej pięści i zęby.~
 88   2,  14 |   bezpieczna sama iść mogła, kędy jej kazała dola. Nie potrzebowała
 89   2,  14 |            ani drużki. Rzucił się jej Sambor do nóg, bo ją od
 90   2,  14 |    wiewała. Białe ptaki nad głową jej się niosły i kwiliły, jakby
 91   2,  14 |        Czółno płynęło. Już twarzy jej widać nie było, tylko koszulę
 92   2,  14 |        wiedząc, że dojdzie, gdzie jej losy iść kazały.~Wśród gęstwiny
 93   2,  14 |   podniosła, nic nie mówiąc, ręką jej pokazała na prawo, na drożynę,
 94   2,  14 |         szybko, rumieniec okrywał jej twarz.~- Sierota jesteś? -
 95   2,  14 |         pobladła, ulękła się, aby jej nie odepchnięto. Stary nie
 96   2,  14 |        nic już nie mówiąc wskazał jej do chramu drogę.~Biegła
 97   2,  14 |       źródlana. Dziwa zaczerpnęła jej i napiła się spragniona.~-
 98   2,  14 |            która zaszeleściła nad jej głową.~Weszła. Tu ogarnęła
 99   2,  14 |         ją na chwilę noc, bo oczy jej zrazu nic dojrzeć nie mogły.
100   2,  14 |       dorzucając po łuczywie. Sen jej nie brał, myślami jeszcze
101   2,  14 |          ciekawie przyglądały się jej, badały, dopytywały uśmiechając;
102   2,  14 |        zagadnęła, o przeszłość; i jej opowiadać się musiała, skąd
103   2,  14 |          jakiejś wzgardzie, którą jej starsze okazywały. Wszystko
104   2,  14 |            patrzeć w dym, który w jej oczach różne dziwne przybierał
105   2,  14 |         narzuca sama i oprzeć się jej nie można. Leniwe i śpiące
106   2,  14 |         nim długo. Czuła, jak się jej zmąciły myśli, jak z kłębów
107   2,  14 |           jak z kłębów dymu rosły jej w oczach dziwne jakieś kształty,
108   2,  14 |         przytomność i zdawało się jej, że na świat inny przeniesioną
109   2,  14 |          z dziewczyny, zdawał się jej dyktować, co mówić miała.~
110   2,  14 |       jaką duchy dały. Dziewczyna jej nie winna.~Byli sami i Wizun
111   2,  14 |       kneziu, wojny z bogami, gdy jej dość z ludźmi mieć będziecie!~
112   2,  14 |     sikące pola i lasy, a w głębi jej szumiało głucho, jakby toczyła
113   2,  15 |        Nie gotów do waśni, bo się jej nikt nie spodziewał, a życia
114   2,  15 |         śmiać się była zwykła, bo jej to pochlebiało.~Mucha z
115   2,  15 |         bo dozwalało posądzać, że jej nie wierzył. Tym mocniej
116   2,  16 |  prastarych czasach, a o początku jej dziwne krążyły wieści. Z
117   2,  16 |      Wyszła blada pani i nie było jej długo - kneź słuchał, nie
118   2,  16 |         się, że ten miód, gdy się jej pierwszy syn narodził, syciła
119   2,  17 |            gdzie pomsta.~- My też jej na Chwostyku szukamy - począł
120   2,  17 |          wskazując na knezia - ja jej nigdy nie wierzę, nie chcę
121   2,  18 |          puszczała. Zrazu słuchał jej milczący, teraz już się
122   2,  18 |           krynicy i rzeczki można jej z żabim skrzekiem dłonią
123   2,  18 |       łaski u niej mam... i teraz jej ziele niosę... Jeśli chce,
124   2,  18 |        zbliżyć do knezia, ale ten jej zagroził, aby nie śmiała
125   2,  18 |       zbliżyć do wiedźmy.~- Pytaj jej, niech gada, co wie! - zakrzyczał
126   2,  18 |     staruchy widać nie było, ręce jej się trząść tak zaczęły,
127   2,  18 |        się nią rozlegał, wtórował jej i powiększał jeszcze.~Powracać
128   2,  18 |       wpadł potem w gromadę i dał jej rozkazy.~Kupa dworni podniosła
129   2,  18 |  zdychającej szkapy i zarzuciwszy jej sznur na gardło - udusił.~
130   2,  18 |           Wiecie to, że u nas się jej i wrogowi nie odmawia..~-
131   2,  20 |     którego ona zabiła! Zdało się jej, że wilkołakiem czy upiorem
132   2,  20 |        nie szukał.~Doman na krzyk jej rozpaczliwy cofnął się i
133   2,  20 |      słuchać nie chciała, w sercu jej zrobiło się tak dziwnie,
134   2,  20 |           tej zapomnisz... Porwać jej stąd się nie godzi - mówił
135   2,  20 |          że oboje poczerwienieli. Jej się podobał żupan czy kmieć,
136   2,  20 |        niby ukradkiem, czy ojciec jej nie zawoła, a w istocie
137   2,  20 |       wywołał z komory i pogroził jej palcem.~Ty, dzierlatko jakaś -
138   2,  20 |         spojrzała na ojca, groził jej ciągle.~- Jutro rano, gdy
139   2,  20 |          na pół się zgiąwszy, aby jej nie widziano, śledziła go
140   2,  20 |        oczach od wczora jakoś się jej majaczyło dziwnie, nie widziała
141   2,  20 |        tym paliło mocniej. Aż się jej na łzy zebrało i płakać
142   2,  20 |     czarny posąg Nijoły, czerwone jej oczy gniewnie w nią były
143   2,  20 |          w cebrze wody, pierś się jej podnosiła.~- Ojciec mówi,
144   2,  20 |           nie? - przyglądając się jej poczęła stara - gołąbko
145   2,  20 |           się zdumiała, czoło się jej namarszczyło, powoli ściągnęła
146   2,  20 |      jakieś ziółko Jaruha wsunęła jej do ręki...~- Zetrzyj na
147   2,  21 |        gasła i w jeziorze odblask jej blednął. Chwostek powtarzał:~-
148   2,  21 |            Nogą tupnęła, brew się jej namarszczyła.~- Nie - rzekła -
149   2,  21 |   odsieczą. Śpieszcie...~Tu głosu jej zabrakło.~- A gdyby nas
150   2,  21 |          leżeć będziemy dwa, mają jej na dwa, posiedzim dłużej...
151   2,  21 |   naówczas był wszedł do ciasnego jej wnętrza, przestraszyć by
152   2,  21 |           szpary patrzała, wydała jej się groźną i straszną. Spytała
153   2,  21 |        pies na pana swego, do nóg jej przypełznął, chwycił jej
154   2,  21 |          jej przypełznął, chwycił jej stopy, pocałował je i skonał.~
155   3,  22 |       kupili dziewczynę...~- Anim jej dostał - odparł śmiejąc
156   3,  22 |           doń nieraz po radę, acz jej szczodry nie był. Wszyscy
157   3,  24 |         mi co przyniesie!... Oczy jej się śmieją, może i ja poweseleję,
158   3,  24 |          pokoju, tak wielu rzeczy jej było potrzeba. Mirsz na
159   3,  24 |     Spojrzała na Milę i twarz się jej od śmiechu tak wykrzywiła
160   3,  24 |           i odczyniać? Może ziele jej nieskuteczne?... Dajże mi
161   3,  24 |          się i trwożyła. Przyszło jej to tak łatwo! strach ogarniał.~
162   3,  24 |         robić, o! o! nosiłam i ja jej ziele, na młodziku! rwane
163   3,  24 |      znowu, otarła usta, oczy się jej zaświeciły, chciała wstać,
164   3,  24 |       chmielnym świat wydawał się jej dziwnie wesoły i jasny,
165   3,  24 |     indziej ciągnęło. Żal mu było jej i siebie.~Ale cóż? słowo
166   3,  24 |     płynęły znów łzy z oczów, gdy jej kosy rozplatano. Pana młodego
167   3,  24 |          przy siostrze jako dawny jej stróż, opiekun i obrońca
168   3,  24 |           A! tamtych dni, gdy się jej ptaszkiem z chaty furknąć
169   3,  24 |           czoło młodej, łzy się z jej oczów rzuciły żałosne, śpiewy
170   3,  24 |          niej z dala Jaruhę. - Co jej jest? - zawołał stary Mirsz -
171   3,  24 |            przy ludziach zdradzić jej nie chciał, z synem tylko,
172   3,  24 |          Kolado! Kupało! pomóżcie jej z ciała.~Jakby nie czując
173   3,  25 |    drzemała w tym czółenku, które jej życie ocaliło - dając mu
174   3,  25 |      umarła oczepiona!... Oszczep jej w piersi wbili. Zginął młody,
175   3,  25 |     rozpowiadała... Potem i głosu jej zabrakło, siadła na trawie
176   3,  25 |        przelękła. Lękała się, aby jej kto nie schwycił tu, a widzieć
177   3,  25 |        widzieć go pragnęła, wstyd jej było samej siebie.~Trzeciego
178   3,  25 |      szeroką bliznę, tę, którą mu jej własna ręka zadała. Zdało
179   3,  25 |        temu, że przybyła, płoszyć jej nie chcąc, siedział milczący.
180   3,  25 |          po wyspie błądziła. Było jej tu dosyć dogodnie, bo pielgrzymi
181   3,  25 |    dogodnie, bo pielgrzymi ciągle jej potrzebowali i karmili,
182   3,  25 |   wychodzącą od Wizuna, zachciało jej się także zajrzeć do mieszkania
183   3,  25 |    przypatrywać pilno. Widząc, że jej wnijść nie broni, powoli
184   3,  25 |         żonkę zabili! No - szkoda jej! hoża była i wesoła jak
185   3,  25 |           jak szyczygiełek, aleby jej u ciebie nie było tak dobrze
186   3,  25 |          i panuje - mówiła baba - jej się nie chciało u was garnki
187   3,  25 | prześpiewawszy - żeby was tu woda jej pod nogi przyniosła... Lepiej
188   3,  25 |   posłuszną i pójść, gdzie byście jej kazali, jak bym ja jej zadała!...
189   3,  25 |     byście jej kazali, jak bym ja jej zadała!... Wy sobie myślicie
190   3,  25 |       Niechby tylko chciała, nikt jej nie zabroni, byle do chramu
191   3,  25 |          na pytanie odpowiedziała jej, że stara Nania wysłała
192   3,  25 |   Dziewczę już uzbierawszy to, co jej nakazano, siedziało na wale,
193   3,  25 |        początku, wpatrywała się w jej twarz, mrucząc coś niewyraźnie.~-
194   3,  25 |       potrzęsło, jakby mówiło, że jej nie zna, a Jaruha tak dalej
195   3,  25 |       miała, ptasiego mleka nawet jej nie brakło... Aż gdy wyrosła,
196   3,  25 |          i zręczniejszy będzie, a jej się upodoba.~Więc nad dworem
197   3,  25 |     krasne, ale gdzie!... wolność jej była miła, żadnego nie chciała.~
198   3,  25 |          Trzeciego wyprawiła, aby jej gwiazd na sznurek nanizał,
199   3,  25 |      drugich przemieniać, jak się jej zechciało; ale królewicz
200   3,  25 |             bieduje bardzo, gdzie jej teraz szukać, jak ją znaleźć?~
201   3,  25 |            Leci, leci, ale strach jej wielki. Ptaszki za muszkami
202   3,  25 |     rozpaczał strasznie. Gdzie tu jej szukać, w powietrzu, na
203   3,  25 |          Zlękła się królewna, aby jej nie połknął, nie schwycił,
204   3,  25 |           za baba stoi?~Kazał dać jej miłosierdzie, pojechał.
205   3,  25 |     żebraczka stara stoi... rzuca jej pierścień złoty.~Wtem panna
206   3,  25 |        Wtem panna ze trwogi, choć jej teraz poznać nie mógł, płachtę
207   3,  25 |        niej przyskoczy i podgląda jej w oczy... Oczów odmienić
208   3,  26 |        Gromada się tego domaga, a jej posłusznym być trzeba. Niechaj
209   3,  26 |            nie odpowiadając, ręką jej wskazał, ażeby zamilkła,
210   3,  26 |     władzy nie pragnąłem anim się jej dobijał. Kazaliście mi ją
211   3,  26 |         zagrody wesoły zwiastując jej, że ojcu kneziowską czapkę
212   3,  26 |          ciągła rozpoczynała. Łzy jej z oczu pociekły, dziecię
213   3,  26 |         Los dawnych kneziów serce jej trwożył, schyliła się ku
214   3,  26 |       gotowała wyprawa.~Teraz się jej już nie lękano, owszem żądano
215   3,  29 |      wyschły strumień kręto biegł jej środkiem. Żaden z wojewodów
216   3,  29 |    przeczuwała.~Gdy Sambor do nóg jej przypadł rąbek sukni całując,
217   3,  29 |      włócznię krwawą, nie pytał o jej dalsze losy. Patrzał dumnie
218   3,  29 |       nadchodzącego ujrzała. Lice jej pokraśniało, zwróciła się,
219   3,  29 |        odpowiedziała mu nic, oczy jej przebiegły po jego twarzy
220   3,  29 |         mu z oczów znikła. Ale tu jej już nie było. Stara Nenia
221   3,  29 |      przyłożyła do ust, wzrok się jej niby błąkał, jakby go nie
222   3,  29 |           odezwał się - gdybyście jej posłuchać chcieli.~- Jakąż? -
223   3,  30 |       stary i młody... napili się jej dużo, nimeśmy ją pomścić
224   3,  30 |           ogniu przesiadywała.~Tu jej nie było.~Wybiegł więc co
225   3,  30 |      chłopak tak zręcznie zaszedł jej drogę, że mu się wymknąć
226   3,  30 |         twarz ze wstydu.~Pierwszy jej krzyk znać posłyszała Nenia,
227   3,  30 |        Wiszów, choć nic nie mówił jej o tym.~Z domu rodzicielskiego
228   3,  30 |         Dziwa znaną okolicę, usta jej się rozśmiały i zapłakane
229   3,  Dop|     zbrodnia się wydaje, znajdują jej dowody i Polacy strąconego
230   3,  Dop|     zawsze ją umniejsza i odbiera jej urok, jaki ma w powieści
231   3,  Dop|        odsyła. Rytogar, nie mogąc jej skłonić inaczej do poślubienia,
232   3,  Dop|     rzucając się do Wisły. Zwłoki jej wydobyte z wody lud pogrzebał
233   3,  Dop|           milę od Krakowa, sypiąc jej taką jak ojcu mogiłę.~W
234   3,  Dop|          Popiela, wzmogło jeszcze jej znaczenie i przewagę...~
235   3,  Dop|           aby oni kiedy w miejsce jej synów nie doszli do rządów,
236   3,  Dop|       umieścił z tego powodu całą jej przemowę do męża wielce