Tom,  Rozdzial

  1   1,  1  |          kołków wbitych w ziemię, a na nich nacięte konary jodłowe...
  2   1,  1  |                kopać w ziemię; jeden z nich zarżał, a echo po lesie
  3   1,  1  |      rozgarniając je, wydobył się spod nich człowiek słusznego wzrostu,
  4   1,  1  |                tak że oczy wprost spod nich patrzały. Reszta twarzy
  5   1,  1  |            żywo za gałęźmi i wnet spod nich wypełzło chłopię, wydobyło
  6   1,  1  |               na tej ziemi nikt oprócz nich dwu nie rozumiał, zawołał:~-
  7   1,  1  |           sznury, skoczył na grzbiet z nich jednemu i poprowadził je
  8   1,  1  |               kropelkę.~- Pioruny by w nich biły... i burze! - zawołał
  9   1,  1  |              łąki i trzęsawiska, wśród nich moczary i jeziorka mnogie,
 10   1,  1  |                to przysiadały się przy nich... Stary, który się chciał
 11   1,  1  |            powbijane pale. Na jednym z nich tkwiła zawieszona biała,
 12   1,  2  |               wszyscy stali patrząc na nich ciekawie i szemrząc między
 13   1,  2  |             ziemi leżały. Hengo ujął z nich dwie i z taką siłą i zręcznością
 14   1,  2  |              lnu lub wełny. Niektóre z nich miały guzy błyszczące, inne
 15   1,  2  |         chciwie parobcy, aż oczy im do~nich zaświeciły i ręce zadrżały.
 16   1,  2  |              próbować zaczął, nic mu w nich sierści nie pozostawało.~
 17   1,  2  |          przejechać musi, zanim się do nich dostanie i cokolwiek wyprosi.
 18   1,  2  |            trzeba, nim się człowiek do nich dobije.~Życie się stawi
 19   1,  2  |                O kilkanaście kroków od nich dwa bociany, których gniazda
 20   1,  3  |             niosąc plon, cisnąc się do nich przed rosą, aby im skrzydła
 21   1,  3  |                się żywiej i pierwszy z nich obejrzał dookoła, szukając
 22   1,  3  |                Jeżeli ja sam siebie od nich obronię - mruknął Wisz. -
 23   1,  3  |               w nim obcego, a obcy dla nich zawsze był dobrym obłowem...~
 24   1,  3  |               ludzie jego także, dwu z nich poprowadziło Henga z sobą,
 25   1,  3  |         wtrącił gospodarz. - Co wam do nich? A Jaga dodała:~- Nie ma
 26   1,  3  |               nie domyślili, że się od nich pochowały. Dano jeść przybyłemu
 27   1,  3  |       troszcząc o niego - i szedł przy nich nocować.~Gospodarz z Samborem
 28   1,  3  |              Musimy wiedzieć, co się u nich dzieje. Po to ja tam ciebie
 29   1,  4  |            jakby na straży. Niektóre z nich już były w ziemię za-padły,
 30   1,  4  |                z piersi nabrzmiewała w nich, jakby mu była tchnieniem...
 31   1,  4  |           mętne być nie mają, kiedy do nich łzy padają? Lud u brzega
 32   1,  4  |            usta zacisnąwszy, aby się z nich głos nie dobył~
 33   1,  5  |                obrócone, na sznurach w nich wisiały schnące bielizny
 34   1,  5  |              po lasach żyją... Miast u nich nie ma ani wsi nawet...
 35   1,  5  |             nad głowę.~- Mów, mów mi o nich długo, wiele...~ ~Siadła
 36   1,  5  |                mogą być piękniejsi nad nich! - odpowiedział Hengo -
 37   1,  5  |             podwórcach, mógł się też w nich rozglądać. Na wstępie schwycił
 38   1,  5  |                śmiechy stłumione, a po nich następowała cisza, to niby
 39   1,  6  |                zdradzało, że jeszcze w nich była resztka życia...~Gdy
 40   1,  6  |               ciała nieśli na wały i z nich rzucali w jezioro nie patrząc,
 41   1,  6  |            jezioro nie patrząc, choć w nich były życia reszty. Słychać
 42   1,  6  |                boki.~- Zostanie się po nich dość dla ludzi odzieży,
 43   1,  6  |              pod stopnie i stanąć przy nich...~- Coś widział, powiedz
 44   1,  6  |         zawołam... Wolę się obejść bez nich, bo darmo nie pójdą i gębę
 45   1,  6  |            widok świecideł, poczęły do nich przyklękać, brać je w ręce
 46   1,  6  |            sukniach, jak by się też na nich wydawały. Ani się opatrzył
 47   1,  6  |        pałającymi i uśmiechając się do nich. Rzucił okiem i na towar,
 48   1,  6  |               haci pływały, niektóre z nich fala powynosiła na brzegi.
 49   1,  6  |        Niewiasty we łzach wyciągały do nich ręce, klęcząc na piasku
 50   1,  6  |        zaczepiani ku mostowi, gdzie na nich konie i ludzie czekali,
 51   1,  6  |              nimi zetknął czekający na nich Sambor. Smutny i zakłopotany
 52   1,  6  |            Podsłuchał je drugi, coś do nich przyczynił, zmienił trzeci,
 53   1,  6  |                ściskały, jakby miecz w nich trzymała... i czoło podnosiło
 54   1,  6  |       opowiadał rzeczy. Trzeba, abyś o nich wiedział, ojcze, coraz groźniejsze
 55   1,  7  |               do drogi, stary wstał od nich wcześniej - na konie siedli
 56   1,  7  |                kierunek, w jakim on od nich uciekał.~Ku południowi już
 57   1,  7  |               roiło się ludzi. Jeden z nich konia bez uzdy z łąki porwawszy
 58   1,  7  |                stopkami misternymi. Na nich gdzieniegdzie wiązki ziela
 59   1,  7  |                rogi zwierząt i skóry z nich świeżo zdarte. Na stole
 60   1,  7  |         ożogami do wrót i głowa jego w nich się ukazała, wnet też, rozglądnąwszy
 61   1,  7  |               się ukazywała. Spośrodka nich unosił się dym wstęgą siną
 62   1,  7  |               wysoko sięgały, iż spoza nich budowli żadnych dostrzec
 63   1,  7  |                nim skierował, wlepił w nich i czekać się zdawał, by
 64   1,  7  |               moje - cóżem ja wart bez nich? Na co mi bez nich życie?~
 65   1,  7  |            wart bez nich? Na co mi bez nich życie?~Twarz zakrył rękami
 66   1,  7  |             chustami tak, iż oczy spod nich zaledwie widać było. Płaszcz
 67   1,  7  |                 Na podsieniu czekał na nich starzec zgarbiony. Wyszli
 68   1,  7  |                izby osobnej, gdzie dla nich postawiono wieczerzę i zgotowano
 69   1,  8  |        podsienia były wąskie, słupki w nich z prosta rzezane. Sam Piastun,
 70   1,  8  |               tu często, a gdy który z nich się zjawił, wieczorami siadali
 71   1,  8  |               słuchano ich a uczono od nich przeszłości. W obrzędach
 72   1,  8  |               mu spojrzawszy widzieć w nich było łatwo, że poza nimi
 73   1,  8  |                umyślnie leżała, aby na nich przysiąść można.~Konie puszczono
 74   1,  8  |               do domu, by nakładał dla nich drogi. W lesie rozstali
 75   1,  8  |                przy sobie, gdy jeden z nich, podniósłszy się nagle,
 76   1,  8  |           głowę.~Doszli do wrót, gdy w nich spotkał się Wisz ze starszym
 77   1,  9  |        wieczora. Musiano też naprzeciw nich straż postawić, aby się
 78   1,  9  |          każecie, musi być... Każdej z nich się roi bogom służyć i duchom,
 79   1,  9  |                milczący powlókł się do nich, zatętniało, odjechał...~
 80   1,  10 |              gniazdami swymi, jakby od nich nieprzyjaciela odpędzać
 81   1,  10 |             Myszkami zwano, bo wielu z nich to imię nosiło... ci się
 82   1,  10 |             powąchać z Niemcy, żony od nich potajemnie brać; namawiać
 83   1,  10 |            Pojedynczo przystępowali do nich niektórzy, usiłując przekonać,
 84   1,  11 |       dziewcząt dwoje odpoczywało przy nich, rękami się objąwszy...
 85   1,  11 |             dziewczętom i usiadła przy nich na ziemi.~- Chcecie, bym
 86   1,  11 |              istocie o kilka kroków od nich stał z zakrwawionym okiem
 87   1,  11 |             Nie daruję, póki jednemu z nich oka ze łba nie wyssę - zawołał -
 88   2,  12 |             zwano Wiłujem. Gdy jeden z nich nucił, przestawał drugi;
 89   2,  12 |                oba, bo chór śpiewał za nich pieśń kupalną.~Słońce zapadać
 90   2,  12 |            siedziały na ziemi, a około nich cebry i garnki, i niecki
 91   2,  12 |              dziewczęta przybiegały do nich i rwały za rękawy, aby szły
 92   2,  12 |           ranem te gromady i dziksze z nich szły jak "stada" w las,
 93   2,  12 |                było ogniów łuny, około nich wirem, kołem zwijające się
 94   2,  12 |              gałęzie u góry. Listki na nich naówczas wydawały się jakby
 95   2,  14 |           czczono Prowego. Ciągnęły do nich na wielkie świątki i dni
 96   2,  14 |            chatki rybaków nędzne. Przy nich do palów poprzywiązywane
 97   2,  14 |                bliższe Niemców, już od nich wiele zapożyczyły; ci, co
 98   2,  14 |        wszystkie strony, odbijał się w nich ogień u stóp palący, migotał
 99   2,  14 |       przesiedziała sama całą noc przy nich, dorzucając po łuczywie.
100   2,  14 |           skinął na nie, czy posłał do nich, aby popłoch rzucić i do
101   2,  14 |            Ludziom swoim, skinąwszy na nich z dala, kazał je rozpędzać,
102   2,  14 |         chramowi i ogniowi, a prawa do nich nie macie. Kontyna i ostrów
103   2,  14 |             brała porwać się samemu na nich wszystkich, ale on i ludzie
104   2,  15 |                Przybiegł smerda znać o nich dając - coś ta gromada już
105   2,  15 |             był kawał drogi.~Chwost na nich począł patrzeć, oni na niego.
106   2,  15 |           niezlękniony, tak samo się w nich urągliwie wpatrywał.~Nim
107   2,  15 |               Wam to smakuje, co się u nich dzieje, bo to naród łupieski,
108   2,  15 |             zdradną dziewkę wziął - do nich ślesz, z nimi się wąchasz.
109   2,  15 |            czerń zdołała się rzucić na nich, już Myszko wpadłszy do
110   2,  15 |       nadbiegła dwornia z wrzaskiem na nich.~- Bij! Morduj! Życia nie
111   2,  15 |               dala, kamienie z proc na nich ciskali, a strzały więzły
112   2,  15 |                się do kadzi, czerpać z nich poczęli i grzbiety posieczone
113   2,  15 |         posadzić za stołem, a mówić do nich słodko. Tymczasem by straż
114   2,  15 |               reszta rodu?~- Trzeba do nich siać rozumnych ludzi, na
115   2,  16 |               ku Gopłu.~Czekano tam na nich niecierpliwie. Mucha powrócił
116   2,  16 |               trupami precz! Stosu dla nich nie potrzeba, zakopać ich
117   2,  16 |              przeleci. Pozdzierawszy z nich odzież oprawcy znowu powrozy
118   2,  17 |                kneziowie, nie ma już z nich ani jednego na świecie.
119   2,  17 |                się łączyć... Co wam do nich! Ja trzymam z moim panem
120   2,  17 |               słowa kneź stary wpośród nich na kamieniu miejsce zajął.
121   2,  17 |             można. Gdy błyśnie ogień z nich, co żyje, powinno biec ku
122   2,  19 |            podjechało ku wrotom i przy nich stanęło. Zdawali się rozglądać
123   2,  19 |              sobą.~Wreszcie pierwszy z nich z konia zlazłszy, z wesołą
124   2,  19 |                zamożność, gdyż jeden z nich spytał gospodarza, czyliby
125   2,  19 |              ale co dobrym mają, to od nich wziąć się godzi.~- A cóż
126   2,  19 |              spójną całość, tworzącą z nich i nimi żywot jeden wspólny...~
127   2,  19 |         świronka, w którym pościel dla nich przygotowano.~Nazajutrz
128   2,  19 |       korowajami świątecznymi, a około nich kadzie z napojem, czerpaki
129   2,  19 |              gdyż niebezpieczeństwo od nich było wielkie, a zmóc go
130   2,  19 |             witali do dworu, coraz dla nich zapasy nowe wynoszono z
131   2,  20 |              wyboru, a na niektórych z nich, jak to zwyczaj na Pomorzu,
132   2,  20 |             smarował, drewienkami koło nich dłubał i wypalał je osobno -
133   2,  20 |             patrzał i uśmiechał się do nich. Ledwie że nie gadał z nimi.
134   2,  20 |         nadjechało. Stary popatrzał na nich, bo ciekaw był wszystkiego,
135   2,  20 |           blaszek srebrnych i chciał z nich dać jedną staremu, ale ten
136   2,  20 |               nie można. Wianek mój do nich należy.~Chciał się kmieć
137   2,  20 |                świecie wiele. Co mi po nich!~Gdy mówił tak, Dziwa ciągle
138   2,  21 |                wzrostem stało. Widać z nich było, spojrzawszy, że z
139   2,  21 |            twarzy. Chwostek patrzał na nich, mruczał gniewnie jak niedźwiedź,
140   2,  21 |             ziemi rosły, ludzie się do nich cisną, tratwy spuścili i
141   2,  21 |            płomienie. Jeszcze ludzie z nich nie pośpieli wyratować,
142   2,  21 |             poszarpane, zdechłszy przy nich, rzuciły. Leżały straszniejsze
143   2,  21 |         przyszli i nie pomścili się za nich - rzekł. - Naówczas winny
144   2,  21 |             obrony wzięto. Miejsca dla nich było szczupło, zaduch panował
145   2,  21 |         biednego uratować; ciśnięto na nich belkę, która tylko trupa
146   3,  22 |           innych nie zgodzą ludzie, do nich powrócą. Spotykano się po
147   3,  22 |            ledwie ostygłe, sterczące z nich belki czarne, krwią jeszcze
148   3,  22 |               najgłośniej szumieli. Na nich się też oczów najwięcej
149   3,  22 |              mówili:~- Nie gorsiśmy od nich, mienia mamy tyleż albo
150   3,  22 |             świata strony...~Tam ja do nich chodziłem po wróżbę i wieszczbę
151   3,  22 |        przebywać musisz, a do każdej z nich pukać i prosić się, bo u
152   3,  23 |               przesunęli, zostawała po nich pustynia i zgliszcza.~Czas
153   3,  23 |                jak ognie leżały, by po nich siłę nieprzyjaciela policzyć.
154   3,  23 |       brzuchach. Obóz Pomorców był dla nich łakomą zdobyczą, choćby
155   3,  23 |       obciążyli lupami. Lud tam się do nich kupił z całego wendyjskiego
156   3,  23 |              się na uboczu, straż przy nich odbywając. Sami kneziowie
157   3,  23 |             gniotąc i tarzając. Inni z nich stroili śmiechy. Czasem
158   3,  23 |              do jeńców pójść i łuku na nich spróbować.~Polanie mieli
159   3,  23 |                broń chwyciwszy, ale na nich rzuciła się nawała wielka,
160   3,  23 |               ku lasowi, od którego na nich drudzy czekali.~Niemcy sami
161   3,  23 |              zwycięstwo. Siedząc około nich śpiewano pieśni.~Łupu, broni
162   3,  24 |       zastąpiły śpiewy, głośniejsze od nich.~Doman też wypadł z chaty
163   3,  24 |              Czółen brakło. Niektóre z nich śmiało rzucały się w wodę
164   3,  24 |            milczenie, straszniejsze od nich jeszcze.~Gdzie i jak kto
165   3,  24 |               kilka pocisków utkwiło w nich, krzyki słyszeć się dały,
166   3,  25 |              były zielone grzędy, a na nich pozasiewane zioła: macierzanka,
167   3,  26 |                 wpadała druga, każda z nich coraz głębiej sięgała i
168   3,  26 | Niebezpieczeństwo gnało w lasy, głód z nich wyganiał; spasione i stratowane
169   3,  26 |               postrzyżynach, poznali w nich tych samych, z którymi tam
170   3,  26 |             się piwa napili.~Młodszy z nich, widząc zasępione twarze
171   3,  26 |               Radem gościom - rzekł do nich wesoło - chodźcie odpocząć
172   3,  26 |               wrót przyszła i głowę na nich położywszy rżała, aby ją
173   3,  26 |              Piastun uszedł w lasy i w nich się ukrywał, rozśmiała się
174   3,  26 |            głowy węże ogromne. Żaden z nich jednak nie rzucił się na
175   3,  26 |                się na Jaruhę, która do nich jakimiś dziwnymi przemawiała
176   3,  26 |            wyrzucając mu, iż zbiegł od nich i opierał się woli losu.
177   3,  26 |               pana i okrzykując. Przez nich potem wici na wsze strony
178   3,  27 |           skinienia, aby się rzucić na nich.~- My musimy - ciągnął starszy -
179   3,  27 |                pana i choć spełnili na nich, co im rozkazano, przerażeni
180   3,  27 |          uczynić musieli.~Litość się w nich obudziła.~Wszystek dwór
181   3,  27 |      niewolników porodzeni, nawykli do nich, patrzali na to, co się
182   3,  27 |              posiłkowali, odstąpili od nich. Zostali sami z garścią
183   3,  27 |             najemnikami, którzy się na nich też rzucić mogli.~Podwórze
184   3,  27 |         rozrzucone ciała odarte. Wśród nich osobno widać było siwobrodego
185   3,  28 |               obszary dostały, osypy z nich i daniny.~- A jakże się
186   3,  28 |                A jakże się to dobić do nich? - spytał chytry bobek.~-
187   3,  28 |            gdzie szukać ludzi, a przez nich do obozu Pepełków trafić
188   3,  28 |            kruszcu świetnego, pasów do nich sadzonych i stojących z
189   3,  28 |            dokoła prętami z kruszcu do nich poprzybijanymi. Na głowach
190   3,  28 |              ich siły obliczył i dał o nich znać Polanom.~Dopiero po
191   3,  28 |     dziedzictwa swojego.~Zatem drugi z nich z Klodwigiem wujem kląć
192   3,  28 |             przyjdzie, rzucicie się na nich z jednej, my z drugiej strony.
193   3,  28 |               horodyszczu zawczasu dla nich opróżniony i tu go na spoczynek
194   3,  28 |           nieprzyjaciel zawczasu się o nich nie dowiedział, nie uszedł,
195   3,  29 |               gromady, które naprzeciw nich występowały z puszczy.~Byli
196   3,  29 |         pierwsi, i odpierać czy iść na nich ławą całą? Dwa zastępy stały
197   3,  29 |                  krzyknął. - Idźcie na nich! następujcie!... Niech ich
198   3,  29 |              stąd nie ujdzie. Łado! na nich!...~Za Wizunem i wodzowie,
199   3,  29 |          czapkach pozłocistych, a przy nich żelazem obwieszanych Niemców,
200   3,  29 |               Polan, którzy czekali na nich u pochyłości wzgórza.~Wyschły
201   3,  29 |               depcząc ich i biegnąc po nich, nową rozpoczynali walkę.~
202   3,  29 |             mogli i namordować.~Dokoła nich trupy leżały okopem krwawym,
203   3,  29 |             Pomorze iść mogli. Każdy z nich coś miał za sobą i o mało
204   3,  29 |             reszta, choć zazdrosnym na nich patrzała okiem.~Przy ognisku
205   3,  29 |               wrogów kupy, ale jeden z nich, już obalony, ostatnim wysiłkiem
206   3,  29 |              nam wywróżyli. Niewielu z nich żywymi uszło... padł wódz
207   3,  30 |           układały stosami i pagórki z nich rosły, które mogiłami pokrywano.
208   3,  30 |                dlaczego wy prosicie za nich? - nie ci, co nam wprzódy
209   3,  30 |     podszedłszy stanęli, a Bumir przed nich do rozmowy wystąpił. - Oto
210   3,  30 |            jeżeli nie wrogom, którzy z nich będą korzystać? Nie lepiejże
211   3,  30 |        milczała, lecz kneź spojrzał na nich nakazująco i odezwał się
212   3,  30 |          rzeczy się później lepiej dla nich obrócą. Legło wszystko,
213   3,  Dop|               nie zna ich nikt, nikt o nich nie wspomina. W tej ciszy,
214   3,  Dop|          Posłuchajmy tego świadectwa o nich, które ma w sobie coś mistycznie
215   3,  Dop|          potwierdza Jornandes pisząc o nich armis disperiti.~W tej ciszy
216   3,  Dop|            źródła, z ust ludu, który o nich zapomniał, ale z kart kronik,
217   3,  Dop|             nieforemną całość. Można z nich jednak coś wydobyć, tak
218   3,  Dop|               z Lechitami, a raczej do nich należące, różnymi się imionami
219   3,  Dop|         patriarchalne w początku, a po nich ów rząd małych jednostek
220   3,  Dop|               fizjognomię.~Wtrącony po nich Krak, który widocznie jest
221   3,  Dop|             Ziemowita. Długosz widzi w nich aniołów albo apostołów Jana
222   3,  Dop|               nowsze, same szczegóły w nich to poświadczają. Długosz