Tom,  Rozdzial

  1   1,  1  |      patrzały. Reszta twarzy także była zarosła, ledwie część policzków,
  2   1,  1  |     wchodziły w wodę, która tu nie była grząską ni głęboką, zanurzyły
  3   1,  1  |       wskazywał. Rana jego głębsza była, bo płachty nie wstrzymały
  4   1,  1  |            znaczyła.~Puszcza wciąż była dzika, nie zamieszkała,
  5   1,  1  |              Twarz starca spokojna była i poważna, ogorzała, ze
  6   1,  2  |          zawierano. Z sieni w lewo była izba wielka. Toki w niej
  7   1,  2  |            najbliżej stała, piękną była tak, że i między najcudniejszymi
  8   1,  2  |          przypatrywała. Najmłodszą była w domu, najpiękniejszą i
  9   1,  3  |         którą mieli u stóp swoich, była w większej części lasami
 10   1,  4  |             gdzie i pasza dla koni była obfita, i woda blisko -
 11   1,  4  |           pochwycić ucho, ale nuta była żałosna, grobowa, smętna.~
 12   1,  4  |      nabrzmiewała w nich, jakby mu była tchnieniem... bez którego
 13   1,  5  |           poopasywane. Lecz suknia była z cienkiej tkani, lamowana
 14   1,  5  |          okiennica szeroko otwartą była na jezioro. Brzask wieczora
 15   1,  5  |       pierścień, aby wiara dana mi była.~Zbliżył się na krok i zniżył
 16   1,  6  |   oświeconą księżycem masę czarną. Była to kupa ludzi, związana
 17   1,  6  |       zdradzało, że jeszcze w nich była resztka życia...~Gdy ucichło
 18   1,  6  |             Pomimo osłabienia taka była moc gniewu, co nim miotał,
 19   1,  6  |           równie pustą, jak wprzód była. Dopóki wieżę szarą i kruki
 20   1,  6  |     nawykłemu do włóczęgi pamiętną była. Lękał się jej wszakże Niemiec,
 21   1,  6  |         waszą mowę i z waszej krwi była.~Dziwa pogłaskała go po
 22   1,  7  |        nagich, głos Wisza wywołał. Była to osada z błędnych ludzi
 23   1,  7  |       ziemi, która by mu znaną nie była. Myśleć i namyślać się nie
 24   1,  7  | oznajmywało, czy w pobliżu dąbrowa była, łąka, moczary czy pola.
 25   1,  7  |           do której weszli, czysta była i schludna, a znać w niej
 26   1,  7  |        umykać ma do lasu.~Ucieczka była trudną, bo zewsząd ludzie
 27   1,  8  |          jedną, a żona u niego nie była w tej niewolniczej podległości
 28   1,  8  |      polankę w lesie, gdzie szopka była na siano, taka, jakie dawniej
 29   1,  8  |           choć pastwę mu odebrano. Była to wina pastuszków, którzy
 30   1,  8  |           też już na drodze doszła była wieść o tym, co się na drodze
 31   1,  8  |           dziećmi i sługami gotowa była w las ruszyć na pierwsze
 32   1,  9  |           z obu stron prawie równą była... Za starca, który padł,
 33   1,  9  |             sługi i wnuki, noc już była w połowie.~Wśród ciszy lasów
 34   1,  9  |           do ojców i braci.~Noc to była bezsenna i łzawa... Nad
 35   1,  9  |          ducha ulatującego w górę.~Była też to chwila, w której
 36   1,  9  |        Siostrę waszą chcę wziąć...~Była chwila milczenia; obyczaj
 37   1,  10 |   kretowiny. Okolica, jak miejsce, była smutną. Jak sięgnąć okiem,
 38   1,  10 |         patrzał nie widząc. Postać była spokojna, poważna i piękna,
 39   1,  10 |            się znajdzie, byle wola była - ozwał się stary, ubogo
 40   1,  10 |        gromada cała, co z Myszkami była, woleć zaczęła: - Łado!
 41   1,  10 |           pieśni jak za swoim.~Noc była, gdy rady, ofiary, pieśni
 42   2,  12 |    dziewczyny i dziwił się, że tak była posępną. Wtem Ludek zbliżył
 43   2,  12 |        wiedźmą, Jaruhą. To ta sama była, która w lesie Dziwie na
 44   2,  12 |         nie darmo... Jaruha, która była okolicy i gospodyń postrachem,
 45   2,  12 |            wszystko wiem... Pyszna była, mądra była, w wianku sobie
 46   2,  12 |         wiem... Pyszna była, mądra była, w wianku sobie chodzić
 47   2,  12 |           się.~- Dobrze tak! harda była! Ja to wiem, ja to wiem,
 48   2,  12 |     karmiła... bodajś zawsze pełną była i we czci u ludzi stała...
 49   2,  13 |          dziewkę zadana bezczestną była prawie.~- Nie wiem - rzekł
 50   2,  13 |            rzekła - albo to ja tam była, gdy mu krew upływała? Albo
 51   2,  13 |        miała kształt miecza, jakim była zadana.~- Patrz, Myszko -
 52   2,  13 |            głowę poranioną. Jaruha była listościwą, leki i czary
 53   2,  14 |          od wieków, że ich niegdyś była tu moc wielka, że pale część
 54   2,  14 |        podparta na ręku. Stara już była i włos miała srebrny, rozpuszczony
 55   2,  14 |       zielonymi kosaćca usłana już była droga.~W pniu rzezanym pięknie,
 56   2,  14 |        stał czerpaczek biały, woda była czysta jak łza, źródlana.
 57   2,  14 |       wysoko, aż pod strop i dach. Była to czarna, okopcona postać
 58   2,  14 |           do tego, od czego w domu była wolną - do gotowania strawy
 59   2,  14 |            po kolei i bez kolei, a była tu jak domy. Milcząca mogła
 60   2,  14 |     pierwszą go drzazgą podsyciła. Była, przybywszy, ostatnią, teraz
 61   2,  14 |           postać i do rozkazywania była stworzona~Dziesiątego dnia
 62   2,  14 |     podtrzymywały, inaczej paść by była musiała omdlona. Lecz słabość
 63   2,  15 |    ściągano, gniewniejszym niż ona była.~Spojrzeli po sobie i nie
 64   2,  15 |       strony walczono zacięcie, tu była kupka niewielka, tam motłoch
 65   2,  15 |             z której ona śmiać się była zwykła, bo jej to pochlebiało.~
 66   2,  15 |         porastająca włosem, smutną była i straszną z tymi oczyma
 67   2,  16 |        napastnika. Wieża pełną też była zapasów i czekać mogli odsieczy
 68   2,  16 |       Ogromna wieża owa wzniesiona była w prastarych czasach, a
 69   2,  16 |            skale dźwignięta, pusta była we wnętrzu, belkami tylko,
 70   2,  16 |        nagromadzone przy ścianach. Była i studnia w lochach, która
 71   2,  16 |     okolicy panowała cisza. Pogoda była jasna, wieczór piękny, jezioro
 72   2,  16 |            aby go odbić, ale czyja była czeladź i gdzie zabranego
 73   2,  17 |           do obrony i straż czujna była. Gdy Bumir przybył, puszczono
 74   2,  18 |             iż bardzo złośliwą nie była. Kneź nie śmiał jechać dalej,
 75   2,  18 |        pójść sam do niej.~Zadumaną była i tak zajętą baba, że dopiero
 76   2,  18 |         ogarniał mimowolnie.~Cisza była w lesie, wiatr szedł od
 77   2,  18 |   niepodobieństwem; z tyłu odcięta była droga. Nim pociski latać
 78   2,  18 |          ognia i ranę swą pokazał. Była ona tak widocznie pociskiem
 79   2,  18 |         skinął i z ławy wstał. Noc była zapadła bezksiężycowa, choć
 80   2,  18 |           się za nim zamknęły; noc była czarna, milcząca. W dali
 81   2,  19 |            zajmowała półki. Odzież była tkana z wełny uprzędzonej
 82   2,  19 |       nowej wierze dowiedzieć.~Nie była już chrześcijańska wiara
 83   2,  19 |        zarazem mieszała z dawną, i była tylko nowym bałwochwalstwem,
 84   2,  19 |            czasów słowiańska gęśla była jedynym orężem ludu, gdy
 85   2,  19 |           długiej wojny w smak nie była, westchnął każdy, bo go
 86   2,  19 |        wszyscy, słuchali.~Pieśń to była tak stara, że ją już teraz
 87   2,  19 |           jego otoczona kamieniami była mogiła Koszyczka i dziadów,
 88   2,  20 |            którymi najprzedniejsza była zdunowa chałupa Mirsza.
 89   2,  20 |      porządek piękny bardzo. Szopa była, prawda, z chrustu pleciona,
 90   2,  20 |         zaraz go na kupę ciskał. I była łupin takich zaraz przy
 91   2,  20 |            jak ojciec. Oprócz tego była córka najmłodsza, Mila,
 92   2,  20 |         spytał przybyły.~- A wy? - była odpowiedź.~- Ja na Lednicę
 93   2,  20 |     drugiego wybierzemy, aby zgoda była.~- Zgoda!! tak! - odparł
 94   2,  20 |       czuwająca za nie. Tą trzecią była Dziwa.~Wianek miała na głowie,
 95   2,  20 |    jakiegoś nieziemskiego zjawiska była podobną. W chramie nie było
 96   2,  20 |   piękniejszą jeszcze, niż dawniej była.~- Dziwo - rzekł - życie
 97   2,  20 |             spuściła oczy, rada by była uciekać, a nie mogła. Coś
 98   2,  20 |           stroić, bo wiedziała, że była piękną, szyła ręczniki nićmi
 99   2,  20 |            on pomyślał, że dziewka była ładna - nużby mu, jak Wizun
100   2,  20 |            białe ząbki pokazała. A była i na co dzień zdunówna strojną;
101   2,  20 |           nieznacznie, okienniczka była odsunięta, sparł się o ścianę,
102   2,  21 |          szeptali:~- Niechby wojna była! Uprosimy ojca, matki, zostaniemy
103   2,  21 |         Nad lasami, dolinami cisza była i ciemności; patrzeli z
104   2,  21 |           dla niewiast i do obrony była zajęta, a u góry straże
105   2,  21 |      której czerpać musiano, stara była i zapuszczona, a pierwsze
106   2,  21 |   Brunhildy na miskach przyniosły. Była to kasza jakaś, ledwie ciepłą
107   2,  21 |         trzaskało się. Potem cisza była długa. Niekiedy twarze blade
108   3,  22 |        jeszcze brakowało, by pełna była, starszyzna już się po dworach
109   3,  22 |         zbierzemy... A nas by kupa była największa, bez głowy nie
110   3,  22 |        Krwawej Szyi najliczniejsza była, śmielsi poczęli go obwoływać,
111   3,  23 |       ludzie. Radość stąd czeladzi była wielka.~O pogoni za resztką
112   3,  23 |          łuna widziana nocą strach była rozniosła. Ludzie biegli
113   3,  24 |            nad nią piękniejsza nie była.~Doman też sześciu drużbów
114   3,  24 |   przybrana macierz stara. Strojną była Mila na ten dzień ostatni
115   3,  24 |            umieli.~Chata już pełna była, jak nabił. Mirsz stary
116   3,  24 |         tak niemal noc całą. Nocka była letnia, gwiaździsta, księżycowa,
117   3,  24 |         jamie, której szyja dobrze była zakrytą, przesiedział bezpieczny.~
118   3,  24 |        myśląc, bo na nią przeprawa była trudną, a napaść niebezpieczną.~
119   3,  25 |           chorych ziela wszelkiego była siła, Wizun znał leki stare,
120   3,  25 |         się na ląd dostać, upadła.~Była to nieszczęśliwa Jaruha,
121   3,  25 |    Widziałam trupa tej, co wczoraj była dziewczyną, a umarła oczepiona!...
122   3,  25 |      odparł Doman.~Dziwa chciałaby była pójść i wahała się - aż
123   3,  25 |        płachtami, do czego z dawna była przywykłą.~Ciekawość prowadziła
124   3,  25 |      zabili! No - szkoda jej! hoża była i wesoła jak szyczygiełek,
125   3,  25 |            to ciebie Wiszowa córka była tak ukłuła? - dodała śmiejąc
126   3,  25 |          ciągnęła:~- Jednego czasu była na świecie bardzo piękna
127   3,  25 |          ale gdzie!... wolność jej była miła, żadnego nie chciała.~
128   3,  25 |        wyszuka. Dopiero będę jego.~Była bowiem wiedźma wielka, a
129   3,  25 |      innego ducha, że nie swoją im była, co się do gromady zbliżyła,
130   3,  25 |         się zachodzi. Wolałaby już była od razu za niego iść, niż
131   3,  26 |          chmurne, zapytał, jaka by była przyczyna, że w tych mirach
132   3,  26 |            jak zasiekami, zawalona była połamanymi wichrem i starością
133   3,  26 |          drogi do grodu starszyzna była wyszła na spotkanie.~- Miłościwy
134   3,  26 |           dzień i noc teraz wrzawy była pełna. Stąd wyruszyli tysiącznicy,
135   3,  26 |            on chodził, spustoszoną była, nowej więc szkody uczynić
136   3,  27 |            wyroczni i woli inaczej była opowiadaną. Wierzyli wszyscy,
137   3,  27 |           pień oparci, stara matka była z nimi. Do Biełki z dębów
138   3,  27 |     kneziów wiedziono do ciemnicy.~Była to nie izba, ale jama na
139   3,  27 |         zwycięstwo i pomsta krwawą była klęską.~Ostatni, co im posiłkowali,
140   3,  28 |      pośrodku horodyszcza naprędce była sklecona szopa, na nieociosanych
141   3,  28 |       mogła, orężem tylko straszną była. Serca nabrała starszyzna
142   3,  29 |       nakazane milczenie radość by była z piersi wyrwała im okrzyk
143   3,  29 |      wzgórzach, w pośrodku których była dolina. Nieznaczny, prawie
144   3,  29 |      postrzeżeni. Dla reszty droga była zaparta. Luty biegnących
145   3,  29 |         rana została głęboka, noga była poszarpana, a liście i huba
146   3,  29 |      wiosło. Popłynęli powoli. Noc była jasna: widzieli, jak w promieniach
147   3,  30 |        ludzie, a choć praca smutną była, śpiewali pieśni, wznosili
148   3,  30 |      poczęli go pytać zaraz, co to była za narada i zbiegowisko.~-
149   3,  30 |          im bolesną i upokarzającą była ta zgoda, bo dawniej panując,
150   3,  30 |          ręki przyłoży, aby robota była zgodną i silną.~- Łado! -
151   3,  Dop|     podania mogilnego i pierwotnie była pewnie utworem ludowym.
152   3,  Dop|             która mocną zaprawiona była trucizną, każdy ze stryjów,
153   3,  Dop|     prosiakiem, które przygotowane była dla uraczenia sąsiadów zaproszonych