Tom,  Rozdzial

1001   1,  8  |              rozrodzonych kneziątek... i jak na to ratunku skorego
1002   1,  8  |           mówić wcale nie przerywając; i on, i Doman szeroko wszystko
1003   1,  8  |           wcale nie przerywając; i on, i Doman szeroko wszystko wyłuszczyli,
1004   1,  8  |             głowę spuszczoną trzymając i odezwał się nareszcie:~-
1005   1,  8  |                Dunajem, nad sine morze i na zachód aż do Gór Czarnych.
1006   1,  8  |            otwartych siedzieli chatach i gospodarzyli w mirach bez
1007   1,  8  |             szczęście nasze, śpiewanie i spokój... Zamorskich wodzów
1008   1,  8  |              murować, grodziska stroić i bić się... A stara swoboda
1009   1,  8  |                kneź nam był wrogiem... i cóż? Ot, plemię nasze wyciskają
1010   1,  8  |             wyciskają powoli Niemcowie i wycisnęli już z sadyb dawnych,
1011   1,  8  |         wycisnęli już z sadyb dawnych, i pod nogami nam co dzień
1012   1,  8  |          gospodarz.~- Trzeba nam wiecu i trzeba zmiany - rzekł -
1013   1,  8  |            trzeba zmiany - rzekł - ale i wiec niełatwy, i zmiana.
1014   1,  8  |           rzekł - ale i wiec niełatwy, i zmiana. Ciężką to sprawę
1015   1,  8  |                Niemiec języka dostanie i najedzie wówczas, gdy my
1016   1,  8  |        obliczać, o ile we trzech mogli i umieli, kogo za sobą mógł
1017   1,  8  |        Chwostek, a kogo przeciw sobie, i okazało się, że niemała
1018   1,  8  |           knezia, chociaż okrutnik był i dla nikogo serca nie miał.~
1019   1,  8  |              Szli potem razem do chaty i zasiedli po wtóre przy ognisku.
1020   1,  8  |             Obawiano się go na grodzie i w okolicy, bo podpatrywał,
1021   1,  8  |           podpełznąć umiał, podsłuchać i donieść panu, co pochwycił.
1022   1,  8  |           siana, przylegał w wiszarach i trzcinach... Dla małego
1023   1,  8  |        trzcinach... Dla małego wzrostu i lichej postaci Znoskiem
1024   1,  8  |               się w progu.~Znosek stał i patrzał po izbie. Pozdrowił
1025   1,  8  |              izbie. Pozdrowił Piastuna i nic nie mówiąc, przysiadł
1026   1,  8  |                popatrzał na gospodarza i gości i po cichu rechotać
1027   1,  8  |        popatrzał na gospodarza i gości i po cichu rechotać począł,
1028   1,  8  |                kopią, plują na mnie... i każdy by mnie zgniótł, gdyby
1029   1,  8  |            mnie zgniótł, gdyby mógł...~I śmiał się szkaradny Znosek
1030   1,  8  |                gotuje się uczta wielka i radość wielka... Naprzykrzyło
1031   1,  8  |           Naprzykrzyło się nam wojować i swarzyć... Kneź chce się
1032   1,  8  |               mu oczy odrosną? Stryjów i bratanków zaprosi kneź do
1033   1,  8  |       bratanków zaprosi kneź do stołba i zgodę na wieki zapijemy!~
1034   1,  8  |             zbiorą się lada żupankowie i na gród się cisną, a pięściami
1035   1,  8  |       zobaczymy!~Mrugnął bystro oczyma i rozśmiał się. Drudzy milczeli,
1036   1,  8  |                zatrzymał się na Znosku i usta, które miał otworzyć,
1037   1,  8  |         zawrócił się od progu, odszedł i usiadł na przyzbie.~- Ten
1038   1,  8  |                  rozśmiał się karzeł - i ochota mu od gościny i od
1039   1,  8  |                 i ochota mu od gościny i od mowy odpadła.~To mówiąc
1040   1,  8  |            piwa, kubek postawił, wstał i stanąwszy pośrodku izby
1041   1,  8  |                boki się biorąc:~- Wisz i Doman!! Wisz i Doman!... -
1042   1,  8  |          biorąc:~- Wisz i Doman!! Wisz i Doman!... - Znacie mnie? -
1043   1,  8  |                wiem, z czym przychodzi i co mu gębę zamknęło... Syn
1044   1,  8  |             się z Sławojem przy uczcie i pozarzynali... Potemeśmy
1045   1,  8  |                ale wody się nadto opił i... zdechł... ~To mówiąc
1046   1,  8  |             pokłonił, zawinął, skoczył i znikł.~Po wyjściu jego długo
1047   1,  8  |            kłuć wolno?...~Ręce założył i stał pogrążony.~- Mam dwóch
1048   1,  8  |                myśleć o sobie... siądź i radź...~Przybył w ten sposób
1049   1,  8  |          późnej nocy karmili się żalem i szeptali między sobą. Nazajutrz
1050   1,  8  |             sobą. Nazajutrz rano Doman i Wisz opuścili zagrodę Piastunową.
1051   1,  8  |           lesie rozstali się z Domanem i Wisz znanymi krótszymi przesmykami
1052   1,  8  |                rozzuwać, pytając o dom i chudobę. Nadszedł zbudzony
1053   1,  8  |          Nadszedł zbudzony syn starszy i opowiadał, co się pod niebytność
1054   1,  8  |            niebytność ojca doma robiło i trafiło. Wilk porwał był
1055   1,  8  |               aby wici wysłać po mirze i na wiec zwołać starszyznę
1056   1,  8  |           smutnie. Stary popatrzał nań i zadumał się także.~- Co
1057   1,  8  |               to będzie, jechać trzeba i zieloną wić nieść od dworu
1058   1,  8  |             tych lasów rzadki był gość i przechodzień. Wisz po dniu
1059   1,  8  |                 skoczył w stronę rzeki i wietrzyć coś począł niespokojny.
1060   1,  8  |         podniósł się z ziemi, spojrzał i zobaczył ostrożnie gałęzie
1061   1,  8  |       doniesiono. Wisz objeżdża kmieci i na wiec ich zwołuje.~- Kto
1062   1,  8  |             cała złość jego... Ludziom i koniom kazano się sposobić...
1063   1,  8  |               siedzieli, lub z duszami i dobytkiem ciągnąć w lasy.
1064   1,  8  |                przeszły, zdradzały się i pójść w ślad za nimi mogła
1065   1,  8  |             się zdać... śmierć czekała i niewola. Stary nie lękał
1066   1,  8  |                do ojców... obawiał się i troszczył o córki i syny.
1067   1,  8  |                się i troszczył o córki i syny. Milcząc dał znak Samborowi,
1068   1,  8  |           Samborowi, aby szedł za nim, i powlókł się ku zagrodzie.
1069   1,  8  |             drodze po kilkakroć stanął i zadumał się opuściwszy głowę.~
1070   1,  8  |           starszym synem co wici woził i właśnie z powrotem przybywał.
1071   1,  8  |  przysposabiało, zdał więc wici innemu i do ojca pośpieszył. Przytomność
1072   1,  8  |              myśleć, co z sobą czynić, i do świtu się przysposobić.
1073   1,  8  |              skoczy po ludzi na Rybaki i Bondarze... Kto oszczep
1074   1,  8  |          zapaloną miasto wici wziąć... i... żywo...~Zamiast strachu
1075   1,  8  |              że jeszcze walczyć będzie i do otwartej stanie bójki.
1076   1,  8  |         otwartej stanie bójki. Parobcy i synowie, kto żył, rwali
1077   1,  8  |                wszystkie wyszły z szop i chałup zawodząc żałośnie,
1078   1,  8  |         zawodząc żałośnie, ręce łamiąc i płacząc. Strach je ogarniał.
1079   1,  8  |        spodziewano się ludzi z Rybaków i osad na posiłek.~Dziwa z
1080   1,  8  |           obozem niewieścim, z dziećmi i sługami gotowa była w las
1081   1,  8  |           ruszyć na pierwsze skinienie i wieść o niebezpieczeństwie.~
1082   1,  8  |          uciszyć, przypadały na chwilę i wnet na nowo żałobne to
1083   1,  8  |             ściągnęła z osad nad rzeką i z lasu - lud zdziczały i
1084   1,  8  |               i z lasu - lud zdziczały i nędzny, nie wyglądający
1085   1,  8  |              wziąwszy, boso, w koszuli i na ramiona tylko narzuconej
1086   1,  8  |             wkrótce głosy, śmiechy jej i nawoływania.~Około zagrody
1087   1,  8  |           gnieździe gospodarząc, jakby i on chciał oznajmić o jakimś
1088   1,  8  |              ukazała się czapka smerdy i dzidy kilku jezdnych tuż
1089   1,  8  |               zagrodę nie przygotowani i byli bardzo wesołej myśli.~
1090   1,  9  |              się rozstąpiła, rozbiegła i poczęła zagrodę otaczać
1091   1,  9  |       spokojnie.~- Kneź wam pokłon śle i do siebie prosi na koźle
1092   1,  9  |                miodu czaszę, na drużbę i rozmowę - szydersko ciągnął
1093   1,  9  |              ja tu na ciebie sąd wiozę i powrozy! Tyś to wiece śmiał
1094   1,  9  |             prawo. Tak z wieków bywało i tak będzie, póki nas stanie.~-
1095   1,  9  |           wieców - zawrzeszczał smerda i stanąwszy tuż przy starcu
1096   1,  9  |             ustąpcie, proszę, precz... i powiedzcie kneziowi, że
1097   1,  9  |            smerda na swoich zakrzyknął i gromadą całą rzucili się
1098   1,  9  |              wrzaskiem, napinając łuki i zamachując procami. Ale
1099   1,  9  |            przystało napadać na swoich i służyć obcym?... Ty, niewolniku
1100   1,  9  |           krwią zapłonęła, targnął się i swoich, co stali opodal,
1101   1,  9  |       napastnikami, poczęli się cisnąć i przeć do wrót, do których
1102   1,  9  |             cofnąć się nie mogąc. Płot i wrota trzeszczały od nacisku
1103   1,  9  |              ojca, ciął po łbie smerdę i czapkę mu rozpłatawszy,
1104   1,  9  |             pocisk, tkwiący już w nim, i zdruzgotał go jeszcze...
1105   1,  9  |              go jeszcze... ale żeleźce i kawał drzewa zostało w ranie.
1106   1,  9  |                posłonił się z krzykiem i padł na ręce syna.~Na widok
1107   1,  9  |             rozpoczęła się nie na łuki i proce, ale na pięści i zęby,
1108   1,  9  |            łuki i proce, ale na pięści i zęby, chwytali się za barki
1109   1,  9  |            zęby, chwytali się za barki i walili na ziemię.~Z tyłów
1110   1,  9  |                zagrodę obstawić mieli, i wmieszali się niespodzianie,
1111   1,  9  |                podwórzu ku napastnikom i zwarli, drudzy u wrót, z
1112   1,  9  |              zapływały, ustąpić musiał i począł wołać na swoich,
1113   1,  9  |         podwórza, kupiąc około dowódcy i z nim razem ustępując ku
1114   1,  9  |            ścigając ich tylko łajaniem i krzykami.~Obie strony dosyć
1115   1,  9  |              podnosiły się tylko głosy i wrzawa, której od wrót odpowiadano.~
1116   1,  9  |                rzeką smerdzie obmywano i obwiązywano głowę, a synowie
1117   1,  9  |            izbie na posłaniu... nieśli i płakali, a krzyczeli...~
1118   1,  9  |                smerda ze swoimi ustąpi i zaniecha dalszej napaści.
1119   1,  9  |          opodal od wrót obozem z końmi i pozostali, grożąc, do wieczora.
1120   1,  9  |            ludzie w bród przebyli wodę i drugim brzegiem znać nazad
1121   1,  9  |                 dwaj synowie siedzieli i płakali. Nie było nawet
1122   1,  9  |             żona, córki, synowe, sługi i wnuki, noc już była w połowie.~
1123   1,  9  |              Tylko Dziwa szła milcząca i jakby martwa.~Lament ten,
1124   1,  9  |              martwa.~Lament ten, płacz i razem pieśń jękliwa, wszystkich
1125   1,  9  |           wszystkich przejadł smutkiem i grozą... Mężczyźni wtórowali.
1126   1,  9  |           wtórowali. Otwarły się drzwi i cały ten orszak niewieści
1127   1,  9  |           popadały na ziemię wszystkie i tarzać się zaczęły.~Ogień
1128   1,  9  |                przyrzucono pęk łuczywa i w blasku jego przedstawił
1129   1,  9  |           strwożone odezwało się bydło i konie rżały. Nareszcie Dziwa
1130   1,  9  |              zostały na ziemi zawodząc i śpiewając pieśni... Matka
1131   1,  9  |              śpiewając pieśni... Matka i córka szły zmarłego do mogiły
1132   1,  9  |                mogiły odziewać.~Żalnik i zgliszcza dosyć były oddalone,
1133   1,  9  |              prędzej wzlecieć do ojców i braci.~Noc to była bezsenna
1134   1,  9  |            braci.~Noc to była bezsenna i łzawa... Nad rankiem już
1135   1,  9  |            procę, kamienny topór ojców i dłut z krzemienia.~Siwy
1136   1,  9  |           suknie, w sznurach bursztynu i świecących naramiennikach;
1137   1,  9  |              naramiennikach; siedziała i jęczała po cichu...~Dalej
1138   1,  9  |               w dłonie, drapiąc twarze i piersi, śpiewały pieśni
1139   1,  9  |           zasieki, ulów tysiące, chleb i miód biały... I miłość miałeś
1140   1,  9  |         tysiące, chleb i miód biały... I miłość miałeś u ludzi...
1141   1,  9  |             posłuszne, czeladź pokorną i konie rącze... Rzuciłeś
1142   1,  9  |                   Rzuciłeś wszystko... i nas... i dzieci... i nigdy
1143   1,  9  |          Rzuciłeś wszystko... i nas... i dzieci... i nigdy do nas
1144   1,  9  |                   i nas... i dzieci... i nigdy do nas nie wrócisz...
1145   1,  9  |          prowadzono psy, niesiono broń i szaty. Płaczki kołem otaczały
1146   1,  9  |                 pieśni ciągle zawodząc i przeraźliwe wydając jęki.
1147   1,  9  |             Słowan ze spuszczoną głową i Jaga, którą wiodły córki
1148   1,  9  |              gdzieniegdzie dziewannami i piołunem bladym porosłe.
1149   1,  9  |              popielnice, garnki, miski i drobne gliniane naczynie,
1150   1,  9  |             naczynie, w którym popioły i ofiara obietna mieścić się
1151   1,  9  |                 kołacze, mięsiwa, piwo i miód na tryznę przygotowane.
1152   1,  9  |     przygotowane. Piękne słońce majowe i niebo jasne dodawały uroczystemu
1153   1,  9  |           uroczystemu obrzędowi powagi i spokoju, jak gdyby duchy
1154   1,  9  |             ubraną jak na weselne gody i po kolei całującą dzieci
1155   1,  9  |                nic - ale wszyscy czuli i wiedzieli, że na stos pójdzie
1156   1,  9  |           pójdzie za towarzyszem życia i pozostać sama, osierocona,
1157   1,  9  |          potrzebował za życia do pracy i łowów. Kłody sosnowe poukładane
1158   1,  9  |              trup stał otoczony orężem i odzieżą.~Jeszcze go przymocowywano,
1159   1,  9  |                 na biały świat szeroki i śmielszym krokiem wstępować
1160   1,  9  |                aż tu padła u stóp męża i objąwszy nogi jego rękami,
1161   1,  9  |   przeraźliwszy. Przyprowadzono siwego i na stosie uwiązano go u
1162   1,  9  |        szalonych skokach, miotając się i krzycząc. Nareszcie po czterech
1163   1,  9  |             smolnej, której pod spodem i po bokach nagromadzono niemało,
1164   1,  9  |               szybko płomieniem jasnym i w mgieniu oka drzewo przepojone
1165   1,  9  |                ogniskiem ogromnym. Dym i płomienie zakryły zwłoki.~
1166   1,  9  |       obejmując stos z boków, od spodu i buchając spomiędzy kłód,
1167   1,  9  |                jeszcze siedzące zwłoki i u nóg ich leżąca niewiasta,
1168   1,  9  |            wszędzie, sycząc, pryskając i zdając chłonąć stos sobie
1169   1,  9  |               zrazu lekki, wzmagał się i podżegał jeszcze ten pożar,
1170   1,  9  |                z uroczystym przejęciem i trwogą. Zdawało się im,
1171   1,  9  |        należało złe siły, czarne bogi, i czterech parobków na koniach,
1172   1,  9  |         jeszcze było zczerniałe zwłoki i u stóp ich wyciągniętego
1173   1,  9  |              to znowu osłaniały je dym i ogień wybuchający od dołu,
1174   1,  9  |                dołu kruszyć się, łamać i opadać zaczęły. Oba ciała
1175   1,  9  |                ognistą, żarzącą głębię i znikły... Stos stał rozżarzony
1176   1,  9  |                napełniały misy, niecki i garnki strawą i obiatami
1177   1,  9  |                 niecki i garnki strawą i obiatami dla żywych i umarłych,
1178   1,  9  |           strawą i obiatami dla żywych i umarłych, grobową dla duchów
1179   1,  9  |         ogniskiem, kupą węgli czarnych i popiołu. Zsuwano głownie,
1180   1,  9  |         dogorzałe resztki kości, węgla i wszystkiego, co razem ze
1181   1,  9  |             najdrobniejszych szczątków i prószyn zmieciono węgle,
1182   1,  9  |             dopalone sprzętów obłamki.~I ruszył znowu orszak żałobny,
1183   1,  9  |           niosąc popielnicę, garnuszki i ofiarne miski ku miejscu,
1184   1,  9  |               mogiłę, obok Wisza ojców i braci. W pośrodku z urną
1185   1,  9  |                  Wśród nowych zawodzeń i pieśni zaczęto sypać ziemię
1186   1,  9  |             siedziały kołem, zawodziły i płakały, lecz pieśni już
1187   1,  9  |         żalniku zapalono stosy łuczywa i rozpoczęto ucztę żałobną.~
1188   1,  9  |           Stały otwarte kadzie z piwem i miodem, którym się krzepie
1189   1,  9  |             którym się krzepie znużeni i pragnienie gasili pracujący
1190   1,  9  |          pracujący u mogiły. Około mis i niecek z mięsiwem siedziały
1191   1,  9  |             oddzielnie mężowie, osobno i z dala niewiasty.~Wtem gęśla
1192   1,  9  |                 Wtem gęśla zabrzęczała i cisza nastała wielka, gałęźmi
1193   1,  9  |               do swoich, na miód biały i biesiadę... Stary woju...
1194   1,  9  |              wszyscy wołali: - Lado! - i rozległo się wołanie po
1195   1,  9  |          wołanie po zgliszczu, żalniku i lesie.~Ludek też zawodził
1196   1,  9  |            Ludkiem stał przybyły Doman i podniósłszy też kubek w
1197   1,  9  |              się ku niemu, stał smutny i on, jakby własnego ojca
1198   1,  9  |               własnego ojca utracił... i począł też wołając na pół
1199   1,  9  |                 Idą wici, lecą wici... i starszyzna już zwołana...
1200   1,  9  |               poniesiemy krwawą suknię i koszulę, przed starszyzną
1201   1,  9  |           przed starszyzną położymy... i o zemstę zawołamy...~Wtórowali
1202   1,  9  |           bliżej siedzący, pokrzykując i kubki podnosząc. Młodzież
1203   1,  9  |           podnosząc. Młodzież odgróżki i przekleństwa rzucała coraz
1204   1,  9  |              ku Gopłu zwracając twarze i ściśnione pięści.~W miarę
1205   1,  9  |            młody wiek spędził we znoju i boju, jak dokazywał w pierwszej
1206   1,  9  |             stawał się coraz gorętszym i zemsty pragnienie.~Niewiasty
1207   1,  9  |              śpiewały cichym głosem...~I trwało to noc całą do dnia
1208   1,  9  |               noc całą do dnia białego i przeciągnęło dzień drugi
1209   1,  9  |               przeciągnęło dzień drugi i noc drugą, a nie skończyło
1210   1,  9  |               wyprzodki do celu pieszo i konno; rzucała kamieniami,
1211   1,  9  |                aż napoju się przebrało i znużenie wycieńczyło. Dopiero
1212   1,  9  |                 a gdy bracia zgliszcze i żalnik opuszczać mieli,
1213   1,  9  |               co na nim mam... Siądźmy i gadajmy.~Posiadali więc
1214   1,  9  |    odziedziczył ten sam umysł spokojny i męstwo, jakie miał stary;
1215   1,  9  |       zaniesiemy na wiec krwawą suknię i koszulę, położym ją przed
1216   1,  9  |            położym ją przed starszyzną i rzeczemy: "Zginął Wisz za
1217   1,  9  |                zawahał się nieco Doman i oczy mu zabłysły, ale spuścił
1218   1,  9  |        odezwali się obaj synowie Wisza i podawali sobie ręce znowu.~-
1219   1,  9  |         świętego, do zdroju, do pieśni i wróżby... Żony z niej nie
1220   1,  9  |                zwiesił, brodę szarpnął i mruczał.~- O! - rzekł -
1221   1,  9  |              się ona upodobała z urody i ze wszystkiego... Dostatek
1222   1,  9  |            poradzę - rzekł. - Z bogami i duchami ja wojować nie chcę...
1223   1,  9  |           gorsza od niej... ta, choćby i popłakała, weźmiecie ją...~
1224   1,  9  |                 do ust sobie przylepił i gdzie indziej patrząc milczał;
1225   1,  9  |              nich się roi bogom służyć i duchom, a czy przeto ich
1226   1,  9  |          Domanowi twarz się marszczyła i oczy pałały, a dyszał, jak
1227   1,  9  |            urwał, na ustach go położył i kilka kroków odszedł.~Ojciec
1228   1,  9  |               Chcecie mnie mieć z wami i za wami? Stanę... ale ją
1229   1,  9  |          Ludkowi się brew namarszczyła i drgnął, niecierpliwie powtarzając: -
1230   1,  9  |             nasunął gwałtownie na oczy i odszedł. Konie jego stały
1231   1,  9  |         posłyszawszy tętent ruszył się i on.~W gąszczach słychać
1232   1,  9  |         słychać było, jak pędził w las i psy za nim lecąc ujadały.~
1233   1,  9  |           wlekli, podśpiewując. Tryzna i stypa więcej niż bój i walka
1234   1,  9  |          Tryzna i stypa więcej niż bój i walka znużyły... szli smutni
1235   1,  9  |             szli smutni zataczając się i przystając dla spoczynku...~
1236   1,  9  |          siedziały dwie siostry, Dziwa i Żywia, sparłszy głowy na
1237   1,  9  |                patrzały gdzieś na lasy i dumały, i nuciły... Ludek
1238   1,  9  |               gdzieś na lasy i dumały, i nuciły... Ludek wyszedł
1239   1,  9  |              się zawołała dziewczyna - i czarów nie znam, i Domana
1240   1,  9  |        dziewczyna - i czarów nie znam, i Domana znać nie chcę...~-
1241   1,  9  |             wianku chodzić zielonym... I pokłoniła się do nóg brata,
1242   1,  9  |            kolana.~Ludek głowę spuścił i odszedł milczący.~
1243   1,  10 |                wiodła drożyna. Moczary i trzęsawiska ze trzech stron
1244   1,  10 |               ścianach brakło opadłego i zgniłego na ziemi płota.
1245   1,  10 |         pokrywała je darń, skąpe zioła i stare kretowiny. Okolica,
1246   1,  10 |            który wiec zwołano. Kmiecie i władyki wiedzieli już, jaki
1247   1,  10 |              wielu, rozjątrzyła innych i pobudziła jeszcze do narady
1248   1,  10 |             rzucić na pastwę. Stały tu i inne ofiary pleśnią okryte,
1249   1,  10 |               bursztynu, kawałki sukna i sznurki powiązane w węzły
1250   1,  10 |             było. Dziupla stała próżna i czarnym swym otworem jak
1251   1,  10 |               przycupnęło, rozsłuchało i gdy wszystko milczało dokoła,
1252   1,  10 |             dąb, nogami się go uczepił i ze zręcznością dzikiego
1253   1,  10 |            razy osunął się człowieczek i ledwie paznokcie zapuściwszy
1254   1,  10 |             groźno, kłapnęła szczękami i zwierz wprost rzucił się
1255   1,  10 |            człowieka.~Coś zaskowyczało i jęknęło, zwierz i człowiek
1256   1,  10 |         zaskowyczało i jęknęło, zwierz i człowiek razem się stoczyli
1257   1,  10 |             oczy żółte, które zbielały i kołem stanęły... ~- ciało
1258   1,  10 |             skrwawionej powiódł dłonią i zduszonym, martwym już stworzeniem
1259   1,  10 |              opasał się swoją zdobyczą i znowu spojrzał w górę, krew
1260   1,  10 |             rękawem. Pokaleczona głowa i dłonie nie wstrzymały go
1261   1,  10 |              dźwignął się całym ciałem i zawisł nad czarnym otworem
1262   1,  10 |          chwili spuścił się do dziupli i - zniknął, szelest tylko,
1263   1,  10 |             jak u żbika. Syczał z bólu i śmiał się.~Z lasu coraz
1264   1,  10 |              otwór wydrapał obok niego i w nim zaświeciło oko drugie...
1265   1,  10 |          gałęzi widać było horodyszcze i drogę wiodącą ku niemu.~
1266   1,  10 |             mógł stąd policzyć idących i dojrzeć twarze każdego.
1267   1,  10 |              gałęzie łamać się poczęły i konno jadący mężyzczna,
1268   1,  10 |          Postać była spokojna, poważna i piękna, człowiek już sędziwy
1269   1,  10 |           sędziwy z brodą długą, białą i włosami na ramionach powiewającymi.
1270   1,  10 |              na kiju, pstro wyrobionym i jakby białą obwiedzionym
1271   1,  10 |            złożony spadał mu na piersi i okrywał je jak zbroja. Jadący
1272   1,  10 |         trzymali się patrząc skinienia i rozkazu; tylko jeden młodzian,
1273   1,  10 |              oczy zwrócił ku uroczysku i konia przytrzymał - widząc,
1274   1,  10 |                   Mieliżby się ulęknąć i nie przybyć? Możeli to być?
1275   1,  10 |                stać tu w pobliżu, paść i czekać. Ty, Mroczek - ze
1276   1,  10 |           starzy. Słuchaj, patrz, służ i ucz się. Młodszy posłusznie
1277   1,  10 |              samotrzeć z ludźmi swymi. I on, nie dojeżdżając do horodyszcza,
1278   1,  10 |            obie ręce podniósł ku górze i pokazał na obłoki.~- Spaliliśmy
1279   1,  10 |           gniew się malował.~- Myślmyż i my o szyjach naszych - rzekł -
1280   1,  10 |                wytykały się głowy koni i głowy ludzi, gwar się wzmagał,
1281   1,  10 |               oczów z dziupli patrzało i dwoje uszów słuchać musiało,
1282   1,  10 |               pozdrowieniem do gromady i krwawą koszulę a siermięgę
1283   1,  10 |          przebiegł po gromadzie głuchy i urósł we wrzawę, wśród której
1284   1,  10 |           działo, Doman odstąpił precz i milczał. Zatem ruszyła się
1285   1,  10 |           Zatem ruszyła się starszyzna i ciągnęli z wolna ku horodyszczu.
1286   1,  10 |                 zarzucił ją na ramiona i szedł za nimi. Tak uroczystym
1287   1,  10 |            siwych, weszli na uroczysko i pod chwiejącą się szopę.
1288   1,  10 |             się rada, sparli na rękach i dumali - wielu brakło. Innym
1289   1,  10 |            ustał, abyśmy się w Niemców i niewolników nie obrócili
1290   1,  10 |            Serbów, Mazów, aż do Dunaju i za Dunaj biały, do sinego
1291   1,  10 |              do sinego morza, w lasach i po górach... kneziowie na
1292   1,  10 |             wybiera starszyznę, rządzi i sądzi, i ziemię rozdziela.
1293   1,  10 |            starszyznę, rządzi i sądzi, i ziemię rozdziela. Starostów
1294   1,  10 |            ziemię rozdziela. Starostów i tysiączniki stanowi, mir
1295   1,  10 |                zwoływać!~Jęknęło kilku i głuche mruczenie słyszeć
1296   1,  10 |              ziemię wlepione, podniósł i potoczył nimi, jakby w gromadzie
1297   1,  10 |                na nas Niemcy, a choćby i Pomorcy, i Wilki, gdy im
1298   1,  10 |            Niemcy, a choćby i Pomorcy, i Wilki, gdy im głód doje,
1299   1,  10 |           wówczas dowodził, rozkazywał i bronił? Czy kneź, czy król,
1300   1,  10 |             równi żupany, bany kmiecie i władyki... i pospolity gmin...
1301   1,  10 |              bany kmiecie i władyki... i pospolity gmin... i niewolniki
1302   1,  10 |         władyki... i pospolity gmin... i niewolniki nasze... kneź
1303   1,  10 |               się oni do nas z mieczem i z wiarą swą, z namowy i
1304   1,  10 |                i z wiarą swą, z namowy i z groźby... a oręż mają
1305   1,  10 |            groźby... a oręż mają dobry i siłę wielką... i swoich
1306   1,  10 |            mają dobry i siłę wielką... i swoich kneziów, co lud prowadzą
1307   1,  10 |            burzyło. Niektórzy wstawali i oczyma się mierzyli, policzyć
1308   1,  10 |            było można tych, co szli za i przeciw. A z piersi buchało
1309   1,  10 |            Mieszkowie, których Myszami i Myszkami zwano, bo wielu
1310   1,  10 |              czynić zostało, tylko iść i to plugastwo w gnieździe
1311   1,  10 |             nań, iść trzeba do Chwosta i powiedzieć mu w oczy...~-
1312   1,  10 |               siedzący gwarzyć poczęli i naradzać się po cichu, bo
1313   1,  10 |         cichego szmeru rodził się swar i wrzawa, i gwar taki, że
1314   1,  10 |              rodził się swar i wrzawa, i gwar taki, że jedni drugich
1315   1,  10 |            wołali, aby na gród ciągnąć i wywracać wszystko, knezia
1316   1,  10 |            wszystko, knezia się pozbyć i innego sobie obrać z między
1317   1,  10 |           obrać z między kmieci. Rudan i jego druhowie odradzali.~-
1318   1,  10 |                u nas nie stało, nalecą i kraj spustoszą... Siedzieliby
1319   1,  10 |              ostrzą. My ludzie od roli i od gęśli, a oni od krwi
1320   1,  10 |                od gęśli, a oni od krwi i żelaza... łatwo im nas zmóc...
1321   1,  10 |               pod jednym wszyscy, a my i jednego nie możem ścierpieć.~-
1322   1,  10 |               obraliśmy sami, słuchali i karmili, aż oszalał... Słyszeliście,
1323   1,  10 |          potrząsali obuchami nad głowy i pięści ściskając powtarzali:~-
1324   1,  10 |              Iść na to gniazdo plugawe i wydusić... - Iść! Iść! -
1325   1,  10 |           garstką, która, brody gryząc i oczyma rzucając, siedziała
1326   1,  10 |                ci spojrzeć nie chcieli i mówić nie byli radzi.~Gwar
1327   1,  10 |             mówić nie byli radzi.~Gwar i wrzawa nie ustawały, bo
1328   1,  10 |           Chwostków był warowny, wałem i częstokołem otoczony, oblany
1329   1,  10 |            szli... a wówczas z Myszków i ich druhów nie zostałoby
1330   1,  10 |          parobczaki na ziemi siedzieli i śmiechy a żarty między nimi
1331   1,  10 |           grożono pięściami, rwano się i rozchodzono... Jeden to
1332   1,  10 |                aby go lepiej słyszano, i stamtąd mówił, gardłował,
1333   1,  10 |                 często na sobie suknię i koszulę rwąc... Groźne wyrazy
1334   1,  10 |                jeden drugiego potrącił i rzekł:~Zyrun! patrz ino
1335   1,  10 |            jaki duch z niego patrzy... i co jego wzrok może?~- To
1336   1,  10 |                parobczak, naciągnął go i strzała świsnęła w powietrzu...
1337   1,  10 |          świeciło oko, zachwiała się - i znikła... Z nią razem i
1338   1,  10 |                i znikła... Z nią razem i oczy z dziupli patrzeć przestały.
1339   1,  10 |         chłopak.~- A jeśli ranny tylko i żyw, to ci się z dziupli
1340   1,  10 |               nią, uwiesił się na niej i spojrzał w głąb. Patrzał
1341   1,  10 |          uwięzła. Parobczak nie widząc i nie słysząc, aby się coś
1342   1,  10 |                rękę do dziupli wpuścić i z okrzykiem radości dobył
1343   1,  10 |          kamiennej dziupli Chwostek... i nasza strzała go tam dosięgnie.
1344   1,  10 |         zaczęła: - Łado! Kolado! Łado!~I cieszyli się, i w dłonie
1345   1,  10 |          Kolado! Łado!~I cieszyli się, i w dłonie klaskali.~Inni
1346   1,  10 |               małe prowadziło chłopię, i oczy się ku niemu skierowały.~-
1347   1,  10 |            sobą woń prastarych dziejów i czasów.~- Witaj, stary Słowanie!...~
1348   1,  10 |                 jak gdyby miejsce znał i pamiętał, wszedł przez wał,
1349   1,  10 |            kijem sobie miejsce obmacał i usiadł na ziemi. Gęślę milczącą
1350   1,  10 |           milczącą trzymał na kolanach i myślał...~- Spóźniłem się,
1351   1,  10 |          strunach, milczeli wszyscy... i śpiewał starzec powoli.~-
1352   1,  10 |                   dwunastu ich wybrali i mieli... Dwunastu... O Łado,
1353   1,  10 |              Jeden z kadzi rad czerpał i głowę zalewając, pomiatał
1354   1,  10 |               wyglądał, gdzie dziewki, i córki im podbierał - miód
1355   1,  10 |              ula... O Łado! O Ła...do!~I tak byli z dwunastu szczęśliwi,
1356   1,  10 |                 do naszej, rządź nami. I spędzili dwunastu z ich
1357   1,  10 |              to znaczyć miało...~- Toś i ty, Słowanie - rzekł mu
1358   1,  10 |          Siedzi Chwostek na wieżycy... i patrzy z niej wkoło... dobry
1359   1,  10 |             wiek wieka jeść odechce... i pachołki do jeziora niosą
1360   1,  10 |               mu Niemiec da swe miecze i wskroś krnąbrnych wnet wysiecze.
1361   1,  10 |            sobą złożone zasępiły czoła i jednym, i drugim... Słowan
1362   1,  10 |               zasępiły czoła i jednym, i drugim... Słowan zamilkł,
1363   1,  10 |               na ziemi, na pół położył i śpiewać więcej nie chciał.~
1364   1,  10 |         szeptać znowu poczęto, gwarzyć i naradzać.~Słońce się zniżało,
1365   1,  10 |       posiadali kołem, każdy ze swymi, i podano, co kto przyniósł
1366   1,  10 |           przyniósł z sobą do jedzenia i picia... kołacze, zimne
1367   1,  10 |           zimne mięso, a w drewnianych i glinianych baryłkach miód,
1368   1,  10 |        glinianych baryłkach miód, piwo i kwas...~Gęślarza wzięli
1369   1,  10 |             się bogom należy, Łado!... I wylał napój na ziemię.~Po
1370   1,  10 |                duchom uroczyska dobrym i złym, białym i czarnym,
1371   1,  10 |        uroczyska dobrym i złym, białym i czarnym, aby im nie przeszkadzały;
1372   1,  10 |         dopiero potem w milczeniu jeść i pić zaczęto.~Stary Słowan,
1373   1,  10 |             zjadłszy, napił się trochę i znowu się wziął do weselszej
1374   1,  10 |                po tej następowały inne i coraz nowe, choć wszystkie
1375   1,  10 |               przechadzały, żyły smoki i żmije, fala morza biła o
1376   1,  10 |           morza biła o brzegi skaliste i słońce świeciło gorące.
1377   1,  10 |               gdy rady, ofiary, pieśni i wiec bezowocny się skończył.
1378   1,  10 |       przyprowadziła, posiadali na nie i jechali gromadkami. Każdy
1379   1,  10 |              Uroczysko znów było puste i milczące. Gałęźmi dębu wiatr
1380   1,  10 |              wiatr wieczorny potrząsał i ptastwo krzyczało tylko
1381   1,  10 |            głowa się podniosła nad nią i Znosek z pokrwawioną twarzą
1382   1,  10 |            dobył się ze środka. Nogami i rękami objął pień, ześliznął
1383   1,  10 |            ledwie, wyciągał długo ręce i nogi, jęczał.~Zaszeleściało
1384   1,  10 |              Słychać było sapanie jego i mruczenie. Żółte oczy pobłyskujące
1385   1,  10 |              puszczy podszedł ku niemu i jak pies poczuł go wąchać.
1386   1,  10 |            potrącił go łapą, zamruczał i poszedł dalej. Widać go
1387   1,  10 |               podnoszącego czasem pysk i wietrzącego dokoła. Siadał
1388   1,  10 |           Siadał spoczywać, lizał łapę i znowu wlókł się leniwo dalej,
1389   1,  10 |               pólku zerwał się na nogi i w las rzucił szybko.~
1390   1,  11 |                 lasy, ptaki, zwierzęta i muszki złote, i rybki srebrne
1391   1,  11 |              zwierzęta i muszki złote, i rybki srebrne żyły naówczas
1392   1,  11 |               jednym w dziwnej zgodzie i braterstwie. Strumień mruczał
1393   1,  11 |        przychodziła z uśmiechem w porę i przeprowadzała do ojców
1394   1,  11 |              się objąwszy... siedziały i słuchały. Dziwa zamyślona,
1395   1,  11 |                odprowadzić do chaty...~I zamilkła chwilę.~- Mówi -
1396   1,  11 |         chodzić będę zawsze, zawsze... i w wianku, w zielonym pójdę
1397   1,  11 |               w zielonym pójdę do ojca i matki...~Sroczka w istocie,
1398   1,  11 |               na gałęzi, kręciła głową i jakby przedrzeźniała dziewczęta,
1399   1,  11 |            ziemi. Sroczka zobaczyła go i krzyknęła nawołując. Z krzaków
1400   1,  11 |             się zlatywać pstre sroczki i gromadą poleciały straszyć,
1401   1,  11 |          pierzchały nagle całym stadem i wnet wracały znowu z wrzaskiem
1402   1,  11 |              nagle się puścił jak kula i padł na ziemię, a w tejże
1403   1,  11 |             wyrwał się, uleciał w górę i zniknął. Sroki pociągnęły
1404   1,  11 |        odezwała się kukułka raz, drugi i uciekła. Dziwczęta zamyśliły,
1405   1,  11 |             Żywia kwiatki rwać zaczęła i wianuszek pleść dla siostry.
1406   1,  11 |         niedobre się pod rękę nawijały i końce rwały i nie chciały
1407   1,  11 |            rękę nawijały i końce rwały i nie chciały się pleść w
1408   1,  11 |             gdy muszki brzęczały tylko i pszczoły, las z dala zatętniał.
1409   1,  11 |          koszyki, obejrzały się dokoła i ostrożnie w gąszcz pierzchnęły...
1410   1,  11 |       podniósłszy, patrzała na polankę i słuchała, psy gdzieś daleko
1411   1,  11 |                daleko zwierza pogoniły i cicho. Dzięcioł kuje drzewo...
1412   1,  11 |             słychać było, ale ochryple i smętne. - To Jaruha - ozwała
1413   1,  11 |               Rękę przyłożyła do czoła i patrzała ku nim, potem pociągnęła
1414   1,  11 |               coś poczuła w bliskości, i oczyma dokoła rzucając zobaczyła
1415   1,  11 |         Podniosła ręce z kijem do góry i plasnęła.~- Dzień dobry! -
1416   1,  11 |                podeszła ku dziewczętom i usiadła przy nich na ziemi.~-
1417   1,  11 |                 śmiejąc się dziwacznie i przekręcając głowę - o!
1418   1,  11 |             lica, kwitną jak lilije... I jam też je kiedyś miała
1419   1,  11 |               kiedyś miała takie białe i różowe... słońce lilije
1420   1,  11 |           deszcze, łzy to były... łzy!~I kiwała głową wyciągając
1421   1,  11 |           Jaruha. - Coś szepcze w ucho i językiem obraca. Albo ja
1422   1,  11 |              obraca. Albo ja wiem, kto i co? Choćbym usta zamknąć
1423   1,  11 |            zamknąć chciała, męczy mnie i mówić każe... Coś się snuje
1424   1,  11 |                 to mnie który pocałuje i uściśnie... młode lata się
1425   1,  11 |            śpiewałam pieśni, splatałam i rozplatałam kosy, wszystko
1426   1,  11 |               potem zrobiło się ciemno i ja w łachmanach, o kiju,
1427   1,  11 |                Krucy mi w głowę pukali i oczów szukali... hej! hej!~
1428   1,  11 |          szukali... hej! hej!~Zamilkła i wracając do swego odezwała
1429   1,  11 |             zwieszoną dłoń dziewczęcia i patrzała w nią. - Rozmiłował
1430   1,  11 |          Kupałę...~- Ale z nami bracia i rodzina będzie... cóż się
1431   1,  11 |             pieśni śpiewała, miód piła i przez ogień skakała...~Jaruha,
1432   1,  11 |          mówiąc, rozwinęła swoją sakwę i poczęła w niej szukać czegoś.
1433   1,  11 |      powiązanych ziół, kamyków, nasion i korzonków. Baba się znała
1434   1,  11 |            Baba się znała na chorobach i lekach, zamawiała, odczyniała,
1435   1,  11 |         zamawiała, odczyniała, wiązała i rozwiązywała... Tym razem
1436   1,  11 |                 otrzęsła go, opatrzyła i z koszyka grzybów od dziewcząt
1437   1,  11 |                 gdzie ognie palić będą i gdzie moje chłopcy przyjdą,
1438   1,  11 |            trzeba...~Zaczęta coś nucić i przerwała. Syrojeszki wybrawszy
1439   1,  11 |        wybrawszy z koszyka otarła usta i uśmiechnęła się do dziewcząt.~-
1440   1,  11 |                zwierz wietrzyć poczęła i oczy obracać. W istocie
1441   1,  11 |              stał z zakrwawionym okiem i głową wychodzący z lasu
1442   1,  11 |          wędrować, gałąź mu oko wybiła i głowę sobie pokrwawił. -
1443   1,  11 |                którym siedziała stara, i padł na ziemię. Zapominając
1444   1,  11 |              wyciągnęła ku jego głowie i poczęła ją macać.~- A coś
1445   1,  11 |             podniosła mu brodę do góry i odsłoniła oko.~- A oko...
1446   1,  11 |              Zaczęła się śmiać dziwnie i poszła znowu do worka po
1447   1,  11 |          chwyciła biały swój fartuszek i spojrzawszy na starą oddarła
1448   1,  11 |            Jaruha wzięła płótno w ręce i ziela narwała tuż przy sobie,
1449   1,  11 |             który ręką wciąż oko tulił i zęby ścinając syczał.~-
1450   1,  11 |            ścinając syczał.~- Juści to i wilka kulawego, gdy poprosi,
1451   1,  11 |              razem na bocianie gniazdo i będziemy gospodarowali.
1452   1,  11 |           Jaruha się śmiała, ale trawą i liśćmi okładała mu głowę
1453   1,  11 |               liśćmi okładała mu głowę i białym płótnem wiązała ją
1454   1,  11 |                Mówże ty, gdzieś bywał? I co ci żbik zawinił? Syknął
1455   1,  11 |          będzie - rzekł.~- Darmo o nim i nie myśl, bo go nie ma -
1456   1,  11 |               przysunęła się do Znoska i zręcznie obmotała mu głowę.
1457   1,  11 |             jeszcze więcej złości było i gniewu niż wdzięczności.~-
1458   1,  11 |           spłoszyć. Porwały za koszyki i uciekły. Stara popatrzała
1459   1,  11 |                popatrzała z nimi tylko i zwróciła się do Znoska.~-
1460   1,  11 |             śmiejąc się zawołała stara i w ręce plasnęła. - Już wiem!
1461   1,  11 |           zakradłeś się podpatrywać... i tam cię kmiecia strzała
1462   1,  11 |             myślał taić, spuścił głowę i zgrzytał zębami.~- A takie
1463   1,  11 |              odczyniać. A do tego żbik i ludzka strzała... jakiego
1464   1,  11 |          jakiego na to ziela trzeba... i oko... Ho! ho! Gdybyś mi
1465   1,  11 |              na Kupałę... na Kupałę...~I śpiewając o Kupale Jaruha
1466   1,  11 |          ciągnęła. Karzeł legł na łące i w trawach złożywszy głowę
1467   2,  12 |                dzień Białego Boga dnia i światłości, na którego cześć
1468   2,  12 |              Wisłą, Dniestrem, Rodanem i Sekwaną. Ze czcią tego Bel-boga,
1469   2,  12 |         ciągiem wesela, śpiewu, skoków i obrzędów.~I na tej górze
1470   2,  12 |             śpiewu, skoków i obrzędów.~I na tej górze świętej nad
1471   2,  12 |             chaty nikt nie używał, tak i na ogień święty nosić go
1472   2,  12 |               w bieli, całe w wiankach i opaskach zielonych, chłopaków
1473   2,  12 |         siermięgach. Zewsząd po gajach i lesie brzmiały przedśpiewy
1474   2,  12 |                skraju lasu, pod dębami i głębiej jeszcze. Kamiennymi
1475   2,  12 |               obejmowała dawne miejsce i zgliszcze swe świąteczne.
1476   2,  12 |                świąteczne. Gwar wesoły i śmiechy przebrzmiewały po
1477   2,  12 |                 boże Kupało, siej, żyw i budź, Kupało...~Ucichło,
1478   2,  12 |                Wiłuj brząknął w struny i niezrozumiałą piosenkę nucił
1479   2,  12 |             Dwojaka twoja cnota, żywot i śmierć jest w pieśni...
1480   2,  12 |               niej siła światów obu... i śmierci, i żywota...~Spuścił
1481   2,  12 |              światów obu... i śmierci, i żywota...~Spuścił głowę
1482   2,  12 |                 Spuścił głowę wypełzłą i zamilkł; milczeli oba, bo
1483   2,  12 |         zapadać miało, wszystkich oczy i twarze ku niemu były zwrócone.
1484   2,  12 |      wierzchołków, aby ognie rozniecić i pieśni a korowody rozpocząć.~
1485   2,  12 |              ziemi, a około nich cebry i garnki, i niecki z mięsiwem,
1486   2,  12 |             około nich cebry i garnki, i niecki z mięsiwem, i kołacze
1487   2,  12 |           garnki, i niecki z mięsiwem, i kołacze a korowaje świąteczne
1488   2,  12 |                było; młódź się kręciła i goniła po błoni klaskając
1489   2,  12 |                 wyścigano się krzycząc i odpędzano chustami napastujących.~-
1490   2,  12 |                Łado! - odzywały się tu i owdzie śpiewne głosy.~Około
1491   2,  12 |            stosu Wiszów stał już Ludek i Sambor, który na gród wracać
1492   2,  12 |               chciał, niemało niewiast i czeladzi. Poglądano ku lasowi,
1493   2,  12 |          stronę dworu, bo jednej Dziwy i Żywii nie było, a Dziwa
1494   2,  12 |                pierwsza ogień podpalić i pieśń zanucić o Kupale.~
1495   2,  12 |                się zrodził, młodym był i nowym, a potem przez rok
1496   2,  12 |               się jeszcze nie ukazywał i Dziwy nie było. Sambor więcej
1497   2,  12 |              bez pieśni. Były to Dziwa i Żywia; obie jeszcze smutne
1498   2,  12 |            patrzał na twarz dziewczyny i dziwił się, że tak była
1499   2,  12 |           gryzła w ustach ruty gałązkę i trzęsła głową. - Nic się
1500   2,  12 |                Kupało... Dokoła śmiech i wołanie zagrzewały, dziewczęta