Tom,  Rozdzial

3001   2,  21 |            chcecie?~- Puśćcież z wieży i tego, co go tu głodem morzyć
3002   2,  21 |           Bumir, ciągle z konia mówiąc i ku wieży oczy podnosząc.~
3003   2,  21 |              nam oddał tych, co potruł i pozabijał... To mówiąc szyję
3004   2,  21 |               To mówiąc szyję odsłonił i pokazał bliznę.~- I moją
3005   2,  21 |           odsłonił i pokazał bliznę.~- I moją krew mi wrócić trzeba!~-
3006   2,  21 |             chwilę, gdy zaszumiało coś i zastukało od wieży. Chwostek
3007   2,  21 |           zasuwę od okna w murze odjął i wołał:~- Bumir! Co ty ze
3008   2,  21 |             bić go w łeb! Weźcie ludzi i przychodźcie nas bronić.
3009   2,  21 |           niego, chwycił zań, zmierzył i strzała świsnęła, ale uwięzła
3010   2,  21 |           uwięzła w drewnianej zasuwie i rechotanie z wieży słyszeć
3011   2,  21 |              druga, ogromna, pierzasta i utkwiła w sukni Myszka,
3012   2,  21 |                Myszka, który ją wyrwał i odrzucił z pogardą.~- Ród
3013   2,  21 |              przemierzły!... - Ścierwo i padło!...~Takimi wyrazami
3014   2,  21 |               ginąć nam nie dajcie, bo i was ta czerń plugawa wygubi!~
3015   2,  21 |           ziemi garść pochwycił w dłoń i podniósł ją do góry.~- Pod
3016   2,  21 |            żywej... Pamiętajcie!~Bumir i ci, co mu milczący towarzyszyli,
3017   2,  21 |        stołbowi, skąd niewyraźne głosy i wołanie słychać było, z
3018   2,  21 |                z wolna zawrócili konie i stępią odjechali; a Myszkowie
3019   2,  21 |               stali smerdowie z kijami i nakazywali ciszę, ale lud
3020   2,  21 |          połaci wybrani strzelcy stali i gotowali się do obrony;
3021   2,  21 |                obrony; tu chodził kneź i Brunhilda. W kącie posłanie
3022   2,  21 |         Trzecia też połać dla niewiast i do obrony była zajęta, a
3023   2,  21 |             góry straże chodziły. Jęki i płacz słychać było z wieży.
3024   2,  21 |             zaraz zmarło, a ze strachu i choroby - kobieta. Leżały
3025   2,  21 |        padające na ziemię, potrzaskane i znieważone, były jakby zapowiedzią
3026   2,  21 |            dziać miało. Czekał los ten i innych.~Chwost klnąć od
3027   2,  21 |                od okna do okna chodził i patrzał, a Brunhilda długo
3028   2,  21 |           przedsiębrał, zawołała Muchy i poszła oglądać zasieki.
3029   2,  21 |              kto porwał z sobą, chleba i placków kawałki suche ledwie
3030   2,  21 |            czerpać musiano, stara była i zapuszczona, a pierwsze
3031   2,  21 |        patrzała, wydała jej się groźną i straszną. Spytała Muchy,
3032   2,  21 |                milcząc popatrzał w dół i nie odpowiedział. Ci, co
3033   2,  21 |             otrząsali niewolę z karków i mruczeli. Widać ich było
3034   2,  21 |              domagali się głośno jadła i napoju, a kij smerdów z
3035   2,  21 |           Muchę, powiernika, na stronę i pokazała mu w dół, na ludzi. -
3036   2,  21 |                skórę, to do okna szedł i patrzał na Myszków, jak
3037   2,  21 |          przywiezione z kadzi czerpali i nim siebie i ludzi raczyli.
3038   2,  21 |            kadzi czerpali i nim siebie i ludzi raczyli. Naówczas
3039   2,  21 |         zazgrzytawszy odbiegał od okna i wracał na posłanie. Spotykali
3040   2,  21 |        milczący, nie mówiąc do siebie, i mijali.~Brunhilda naradzała
3041   2,  21 |              zaufanego sługę na stronę i radził się z nim.~Mrok padał,
3042   2,  21 |                gdy Mucha zszedł na dół i począł ludzi na górną połać
3043   2,  21 |             ich tak jakoś po swej woli i stawił osobno, jednych zostawując
3044   2,  21 |                kazano leźć po drabinie i gdyby się kto do stołba
3045   2,  21 |            ciepłą zaczyniona wodą, ale i na tę rzucili się skwapliwie
3046   2,  21 |         rzucili się skwapliwie głodni, i w chwilę nic z niej nie
3047   2,  21 |     niespokojna, jak po jedzeniu legli i natychmiast się pospali.
3048   2,  21 |           prawie tak, jak kto siedział i leżał, nie poruszywszy się
3049   2,  21 |           usiłowali. W godzinę a drugą i te ze snem zapasy ustały,
3050   2,  21 |        słuchając oddechu, policzył ich i wrócił na górę.~Ludzie to
3051   2,  21 |                ściągnięto kilku na dół i trupy oknami wyrzucać kazano.
3052   2,  21 |       towarzyszów; popatrzali na blade i sine twarze i zabrali się
3053   2,  21 |      popatrzali na blade i sine twarze i zabrali się do roboty.~Myszkowie
3054   2,  21 |               rzekli - bronić się więc i czekać myślą.~Cała noc potem
3055   2,  21 |              migały światła w otworach i na obozowisku paliły się
3056   2,  21 |                kamień ciśnięty z procy i kaleczył, rył się w ziemię
3057   2,  21 |            straże porozstawiali dokoła i ze stołba wymknąć się nikt
3058   2,  21 |             zwierza, na dwory po chleb i strawę dla gromad. Ludu
3059   2,  21 |             próbowano. Śpiewano pieśni i weselono się przy ogniach.~
3060   2,  21 |           tylko u góry chodzili ludzie i patrzali w dal. Tych zręczniejsi
3061   2,  21 |               chowali się za przymurek i nikli. Kilka razy Chwostka
3062   2,  21 |              razy Chwostka tam poznano i powitano urągowiskami i
3063   2,  21 |                i powitano urągowiskami i krzykiem.~Ile razy strzała
3064   2,  21 |            Krwawa Szyja chciał już iść i wstał, wtem go wyprzedził
3065   2,  21 |              dla nóg długich. Podbiegł i zadarł głowę do góry, patrząc
3066   2,  21 |               wieży rozległ się śmiech i razem z otworu ogromny głaz
3067   2,  21 |               padł mu na czaszkę, mózg i krew prysnęła, chłopak się
3068   2,  21 |             chłopak się zachwiał, padł i skonał.~Krzyknęli ręce załamując
3069   2,  21 |               nie ujdzie żyw!!~Wołanie i boleść, i gniew był straszny.
3070   2,  21 |                żyw!!~Wołanie i boleść, i gniew był straszny. Chwostek
3071   2,  21 |              która tylko trupa trafiła i przygniotła. Jęczeli Myszkowie
3072   2,  21 |         straconym. Posypali się ludzie i zgniecione wyniesiono ciało,
3073   2,  21 |            chłopaka, naniesiono drzewa i poczęto śpiewać pieśni,
3074   2,  21 |           człeczek z głową postrzyżoną i okiem wybitym. Ukradkiem
3075   2,  21 |               a chodził poza ogniskami i rzucane kości zbierając
3076   2,  21 |            obłąkanych, ślepych dziadów i bab wiele, a było obyczajem
3077   2,  21 |               obyczajem ich przyjmować i karmić.~Obłąkanym czasem
3078   2,  21 |             takie stworzenie bezbronne i dobroduszne wyglądał. Kilku
3079   2,  21 |              rzuciło po chleba kawałku i po nie dogryzionej kości,
3080   2,  21 |             się wciąż patrzał na stołb i obchodził go dokoła, coś
3081   2,  21 |                pełznął do niego Znosek i wkoło pasa go sobie umocował.~
3082   2,  21 |             sobie umocował.~Cicho było i ciemno, niekiedy wiatr przeleciał
3083   2,  21 |       moczarami, w trzcinach zaszumiał i gdzieś dalej biegł, niosąc
3084   2,  21 |           cicho odsunęła się okiennica i miał zniknąć już za nią,
3085   2,  21 |              na drugiej połaci w wieży i stękał, strzałę miał w szyi.
3086   2,  21 |               krew się lała. Dano huby i chust, by ją zatamować.
3087   2,  21 |              Chwostek podszedł burcząc i potrącił go nogą.~- Słyszysz
3088   2,  21 |                Miłosza? Znosek milczał i syczał.~- Byłem - rzekł
3089   2,  21 |               Strzała ugrzęzła głęboko i poszarpała gardło, z każdym
3090   2,  21 |                jej stopy, pocałował je i skonał.~Parę razy Chwostek
3091   2,  21 |     Przekleństwem więc cisnął na trupa i odszedł. Biała pani płachtą
3092   2,  21 |             górnego okna wysunął głowę i kląć a łajać począł, pokazywać
3093   2,  21 |                nad tobą ulitować chyba i jeść ci co dać, abyś nie
3094   2,  21 |         podstawiono, pochwycił oburącz i znikł.~Już im głód doskwiera! -
3095   2,  21 |             ciekawa podkradła pod mury i ucho przykładała do ścian,
3096   2,  21 |               się, że tam coś mruczało i szemrało jakby pszczoły
3097   2,  21 |           zamknięte, a potem jęki niby i milczenie.~Szóstego dnia
3098   2,  21 |        posłyszano nagle krzyki, wrzawę i płacze, coś jakby zacięty
3099   2,  21 |           uciekało, przeszył powietrze i umilkł jak urwana gęśli
3100   2,  21 |              gęśli struna.~Burzyło się i kołatało potem znowu w wieżycy,
3101   2,  21 |         leciało coś gruchocząc, padało i trzaskało się. Potem cisza
3102   2,  21 |           blade ukazywały się w oknach i nikły, zdały się chcieć
3103   2,  21 |                wargi miały rozemknięte i języki wiszące - ale o litość
3104   2,  21 |          języki wiszące - ale o litość i zmiłowanie nie prosił nikt.~
3105   2,  21 |            jakby dopominając wnijścia, i krakali straszliwie. Odpędzano
3106   2,  21 |        strzałami. Odlatywały na chwilę i powracały dobijając z drugiej
3107   2,  21 |         Sprzykrzyło się patrzeć na mur i do ptastwa puszczać strzały,
3108   2,  21 |           górnego wnijścia przystawiła i nad głowami wrota dla ochrony
3109   2,  21 |          bronił. Poczęli go rąbać, bić i łamać, nie odpowiedziano
3110   2,  21 |               zaczęto, a tuż pod młoty i obuchami padły wrota w głąb
3111   2,  21 |            obuchami padły wrota w głąb i z głuchym grzmotem stoczyły
3112   2,  21 |            nikogo, zgniliznę czuć było i trupy.~Na spodzie, na dnie
3113   2,  21 |                 gnijących; rusztowanie i belki, z którymi runęli,
3114   2,  21 |             leżały dwa ciała, Chwostka i żony, z głodu czy od trucizny
3115   2,  21 |            głowy, kamieniami ciężarny, i zgniótł motłoch na miazgę
3116   2,  21 |                 Dwoje ich tylko, Mucha i smerda, leżący po kątach
3117   2,  21 |             wielkim okrzykiem. Kmiecie i lud tęsknił do domów, powitano
3118   2,  21 |           powitano zwycięstwo radością i wrzawą. Myszkowie czapki
3119   3,  22 |          starszyzna już się po dworach i zagrodach zbierać, radzić
3120   3,  22 |              zagrodach zbierać, radzić i wadzić zaczęła. Wszystko
3121   3,  22 |              tyle okropności widziało, i wiec spokojnie nie przejdzie.~
3122   3,  22 |             moim, które słuchają mnie, i czeladzi, która sprzeczna
3123   3,  22 |                gród się dostać chcieli i kneziować... Nie pójdzie
3124   3,  22 |              do lasu co prędzej uszedł i drudzy jadący na wiec mimo
3125   3,  22 |             później o niego u czeladzi i niewiast pytali, dowiedzieli
3126   3,  22 |               stron nad Gopło, jechali i Leszki ponuro patrząc, ze
3127   3,  22 |        Spotykano się po drodze milcząc i nieufnie oczyma mierzono.~
3128   3,  22 |               do jeziora, pozakopywano i popalono, aby powietrza
3129   3,  22 |               do kupy, rozwiadując się i dostając języka.~Wszystkim
3130   3,  22 |                ale nie wszyscy za nimi i z nimi trzymali.~- Choć
3131   3,  22 |                gromadzie znajdował się i uzdrowiony już Doman, i
3132   3,  22 |                i uzdrowiony już Doman, i Ludek, Wiszów syn, i innych
3133   3,  22 |            Doman, i Ludek, Wiszów syn, i innych wielu, nawet z kończyn
3134   3,  22 |           wielu, nawet z kończyn ziemi i z puszcz a lasów, upatrywano
3135   3,  22 |              widzi, choć mówi niewiele i nie trzyma z nikim, tylko
3136   3,  22 |           zaczęli kołem siadać wszyscy i najstarszych wołano, aby
3137   3,  22 |               spokój lubił, a do obrad i wieców nie był nawykły.
3138   3,  22 |               był nawykły. Za srogiego i okrutnika go miano, lecz
3139   3,  22 |           Musnął się starzec po wąsach i brodzie, a rzekł krótko,
3140   3,  22 |               widzę kneziów siła, choć i jednego nie mamy... o posłuszną
3141   3,  22 |           trudniej będzie... Czemu bym i ja kneziem nie miał być?...~
3142   3,  22 |                też zgromadzenie mirami i rodzinami się rozłożyło.
3143   3,  22 |            było przecie pono najwięcej i najgłośniej szumieli. Na
3144   3,  22 |         Leszków zeszło się także dosyć i stali z kmieciami na równi
3145   3,  22 |        zapłacił. Z nim trzymali Bumiry i wielu innych.~Gromadami
3146   3,  22 |            Porajów, Starżów, Wizimirów i innych mnogo. Patrzali ku
3147   3,  22 |          zdając:~- Tacyśmy dobrzy jako i wy. Szeptano między sobą
3148   3,  22 |             umie, a nam witezia trzeba i wodza...~- Hej! hej! - przerwał
3149   3,  22 |               dobrze władną, a nam też i możnego trzeba, abyśmy nań
3150   3,  22 |                 abyśmy nań składać się i zsypywać nie potrzebowali...~-
3151   3,  22 |               nie potrzebowali...~- To i Wiszów ród zamożny - mówił
3152   3,  22 |           zamieszanie, a niektórzy już i pięści nastawiali.~Aż gdy
3153   3,  22 |           upamiętanie, że to wiec jest i że tu nie pięść, ale poczciwe
3154   3,  22 |                się już tylko wyzywając i mrucząc.~Ludek, Wiszów,
3155   3,  22 |        Chwościska stary ojciec Niemkim i synowie kneziowi wiadomość
3156   3,  22 |               naśpieszali. Do Kaszubów i Pomorców posyłać mieli o
3157   3,  22 |                dzielnego, przebiegłego i wielkiego serca człowieka.
3158   3,  22 |           bywał, ale do bitwy, napaści i utrzymania ludu w ładzie
3159   3,  22 |          dzielnością dokazał. Znano go i z nienawiści ku Niemcom,
3160   3,  22 |             był ich do sochy zaprzęgać i orać nimi. W dybach też
3161   3,  22 |         Zgorzelec.~Tu się dopiero swar i gwar wziął okrutny; losów
3162   3,  22 |      spodziewali. Zgody nie było, a tu i noc już nadchodziła. Poczęto
3163   3,  22 |             Wisza inni, Dobka wreszcie i z dziesięciu jeszcze stawiono.
3164   3,  22 |            Wolę słuchać niż rozkazywać i swobodnym być niż mieć tysiąc
3165   3,  22 |              głosem, odjechali gniewni i zasmuceni. Ale coraz więcej
3166   3,  22 |                 mienia mamy tyleż albo i więcej, ziemi dużo, rodu
3167   3,  22 |                 jeżeli im kniażyć, toć i my potrafimy.~I tak porozpraszali
3168   3,  22 |           kniażyć, toć i my potrafimy.~I tak porozpraszali się wszyscy,
3169   3,  22 |             zajeżdżał przed jego wrota i zsiadł przed nimi.~- Ojcze
3170   3,  22 |            synowie Kaszubów już na nas i Pomorzan prowadzą, my tymczasem
3171   3,  22 |           dziewkę, trzeci losy rzucane i drewienka, wreszcie choć
3172   3,  22 |            poszli gniewni, drudzy leżą i mruczą... inni, jako ja,
3173   3,  22 |              siędzie.~Nazajutrz z rana i Doman podjechał do wrót
3174   3,  22 |            zapytał gospodarz, który go i nie widział dawno, i nie
3175   3,  22 |                go i nie widział dawno, i nie słyszał o nim nawet.~-
3176   3,  22 |               mi mój własny wychwyciła i zadała ranę głęboką.~- Drogoście
3177   3,  22 |                Doman - wymknęła mi się i uciekła do chramu na Lednicę,
3178   3,  22 |          Znajdziecie drugą.~- Jużem ci i znalazł - dodał Doman -
3179   3,  22 |             słyszeć z boku piskliwy:~- I gdyby nie ta stara wiedźma,
3180   3,  22 |               hal ha!...~Obejrzeli się i ujrzeli staruchę, która
3181   3,  22 |             nóg się im kłaniając głową i rękami, uśmiechała się.~-
3182   3,  22 |             różne rzeczy w worku noszę i wiele wiem... Powiedziałabym
3183   3,  22 |                 Zebrała się starszyzna i radzi... Jedni chcą komara
3184   3,  22 |                   Tak dobra jedna, jak i druga. Wybierali, wybierali
3185   3,  22 |            druga. Wybierali, wybierali i wybrać nie mogli, a ptastwo
3186   3,  22 |                jaja dzióbało tymczasem i wyjadało do szczętu... wszystkich
3187   3,  22 |         wszystkich równo... Aby ono to i tu tak nie było, miłościwi
3188   3,  22 |              po co mnożyć głowy, kiedy i tak nie ma zgody?... - odparł
3189   3,  22 |               radzić, a poczęli wadzić i zeszło na sporach, co było
3190   3,  22 |              do siebie, to odskakujące i rozchodzące się daleko,
3191   3,  22 |               się podnosiły do góry... i głosy, rzucano czapki, potem
3192   3,  22 |               potem wszyscy szli precz i za chwilę się do kupy cisnęli.~
3193   3,  22 |     przemierzłego zdusił, jeśli nie ja i moi? Kto szyi i zdrowia
3194   3,  22 |           jeśli nie ja i moi? Kto szyi i zdrowia nastawiał? Juścim
3195   3,  22 |        nastawiał? Juścim tak dobry jak i Leszki, jak Jaksy albo Kanie?...~-
3196   3,  22 |               będzie? Mówią, że Leszek i Pepełek ciągną?~- Nie ma
3197   3,  22 |                ciągną?~- Nie ma co już i mówić o wyborze - dodał
3198   3,  22 |                 sam się kneziem ogłosi i będzie na grodzie panował.~-
3199   3,  22 |              odezwał się stary - wszak i on takim prawem siedział.~-
3200   3,  22 |                 Co się stało Pepełkowi i Leszkom, może i drugich
3201   3,  22 |              Pepełkowi i Leszkom, może i drugich spotkać...~- Ja
3202   3,  22 |              do góry podnosząc Myszko.~I z tym, jakby zagniewany,
3203   3,  22 |          zbierając prószyny po koniach i po ludziach, świergocąc
3204   3,  22 |             wczoraj ludzie, kłócąc się i czubiąc o ziarna jak wczora
3205   3,  22 |            było strasznym brzemieniem, i cieszył się też, iż ubogi
3206   3,  22 |          potrzebował do sporów należeć i stać mógł na uboczu.~Wiec,
3207   3,  22 |               wrogami, w sercu z żalem i nienawiścią. Myszkowie zwłaszcza
3208   3,  22 |       zwłaszcza nieprzyjaciół napytali i współzawodników, a Leszki
3209   3,  22 |        grodzisku dni kilka, ale wrzało i gotowało się po zagrodach.
3210   3,  22 |             wiec nie darmo się zbierze i wybór stanąć musi. Poczęto
3211   3,  22 |        Myszkowie po swoich, Leszki też i inne rody, zbierając druhów
3212   3,  22 |            zbierając druhów dla narady i poparcia.~Wielu już zrażonych
3213   3,  22 |        zrażonych iść nie chciało. Byli i tacy, co się cieszyli, że
3214   3,  22 |                mieli, bo danin, osypów i służby do grodu nie było,
3215   3,  22 |             utrzymując, iż Niemce doma i nad Łabą mieli roboty dosyć,
3216   3,  22 |                mięsiwa, kołaczów, piwa i miodu i wieźli je z sobą
3217   3,  22 |                 kołaczów, piwa i miodu i wieźli je z sobą dla częstowania.
3218   3,  22 |             się o tym dowiedział Bumir i jego drużyna, nie chcieli
3219   3,  22 |               co w domu mieli, na wozy i konie i słali na gród.~Zbór
3220   3,  22 |            domu mieli, na wozy i konie i słali na gród.~Zbór nie
3221   3,  22 |              przysłuchiwali niż mówili i serca sobie jednać usiłowali.~
3222   3,  22 |                tylko dla doświadczenia i rozumu, bo w ciągu życia
3223   3,  22 |           życia dalekie zwiedzał kraje i znał prawie wszystkie, gdzie
3224   3,  22 |                prawa wszystkich gromad i plemion siedzących poza
3225   3,  22 |          plemion siedzących poza Wisłą i Dnieprem, i po Tatry, i
3226   3,  22 |      siedzących poza Wisłą i Dnieprem, i po Tatry, i nad Dunajem,
3227   3,  22 |                i Dnieprem, i po Tatry, i nad Dunajem, nad Łabą i
3228   3,  22 |                i nad Dunajem, nad Łabą i Odrą, i nad Morzem Białym -
3229   3,  22 |              Dunajem, nad Łabą i Odrą, i nad Morzem Białym - ale
3230   3,  22 |              wróżbitem też był wielkim i proroczo widział a wiedział,
3231   3,  22 |            Więc gdy się z dala ukazał, i Myszkowie, i Leszki witać
3232   3,  22 |              dala ukazał, i Myszkowie, i Leszki witać go szli, a
3233   3,  22 |           wystawiono niecki z mięsiwem i chlebami i napój, prosząc
3234   3,  22 |           niecki z mięsiwem i chlebami i napój, prosząc wszystkich
3235   3,  22 |             poczestne miejsce zrobiono i częstować się poczęli z
3236   3,  22 |                też był dziwnie pogodny i piękny; napoju wszelkiego
3237   3,  22 |              Stary obejrzał się dokoła i namyśliwszy począł:~- Po
3238   3,  22 |       Kołobrzegu, Szczecinie, w Retrze i na ostrowiu świętym Ranów,
3239   3,  22 |           naszemu rozkazują. Obodrytom i Wilkom równie, jak Ludkom
3240   3,  22 |              Wilkom równie, jak Ludkom i Polanom...~Nie ma u nas
3241   3,  22 |                ma u nas takich chramów i takich bóstw, jak te, co
3242   3,  22 |                jak te, co są u Redarów i Ranów... czcimy i my przecie
3243   3,  22 |              Redarów i Ranów... czcimy i my przecie Rugiewida o siedmiu
3244   3,  22 |           Rugiewida o siedmiu twarzach i mieczach siedmiu, Trygłowa
3245   3,  22 |               nich chodziłem po wróżbę i wieszczbę dla nas, stamtąd
3246   3,  22 |               Lednica nasza, długa hać i mosty prowadzą do niej,
3247   3,  22 |               a do każdej z nich pukać i prosić się, bo u każdej
3248   3,  22 |                stróż stoi czujny dniem i nocą, a pyta cię i opatruje.
3249   3,  22 |               dniem i nocą, a pyta cię i opatruje. Nie puszczają
3250   3,  22 |               głowie, na rogach jeleni i kozłów, misternie wywyższone
3251   3,  22 |          królewskie purpurą zasłane... I wkoło bogowie drudzy we
3252   3,  22 |                Nie dość mi na tym było i szedłem na ostrów święty,
3253   3,  22 |           Rekony... pytałem u Trygłowa i Światowida... Światowid
3254   3,  22 |                miód, który w nim stoi, i rzeczono mi, że niepokój
3255   3,  22 |               rzeczono mi, że niepokój i wojna czeka nas, dopóki
3256   3,  22 |          wszyscy się po sobie oglądali i widać było na twarzach frasunek,
3257   3,  22 |        przyniósł od wyroczni bogów, to i w sobie nosiłem wprzódy...
3258   3,  22 |              Zgody nam prędko potrzeba i jedności... Zwędrowałem
3259   3,  22 |         Zwędrowałem wszystkie plemiona i narody nasze, jakie na ziemiach
3260   3,  22 |               sinego do białego morza, i liczyłem w myśli, wiele
3261   3,  22 |                już się Niemcom poddali i trzymają z nimi; drudzy
3262   3,  22 |             woli, a do kupy się zebrać i w kupie zgodzić najtrudniejsza
3263   3,  22 |            spotykali się tam z Serbami i Ludkami, i Dulebami; i Wilki,
3264   3,  22 |               tam z Serbami i Ludkami, i Dulebami; i Wilki, i wszelkimi
3265   3,  22 |         Serbami i Ludkami, i Dulebami; i Wilki, i wszelkimi plemionami
3266   3,  22 |          Ludkami, i Dulebami; i Wilki, i wszelkimi plemionami jednej
3267   3,  22 |            może być, choć nasze ziemie i miry niech zgodne będą,
3268   3,  22 |         mniejszym się stać lub okazać. I nie w smak szły te wróżby
3269   3,  22 |       Wszystkie rody poczęły się kupić i ustawiać, a każdy swoich
3270   3,  22 |             każdy swoich zalecać. Wnet i o przepowiedni zapomniano.
3271   3,  22 |           Myszkowie się krwią przelaną i pracą chlubili, Leszkowie
3272   3,  22 |               końca, zerwała się burza i odskoczyła połowa, ani znać
3273   3,  22 |                 pokładła się na trawie i pijąc narzekała na drugich.
3274   3,  22 |            boku na swej dzidzie oparty i uśmiechał się. Słońce zapadało.~
3275   3,  22 |            zapadało.~Wtem na zdyszanym i potem oblanym koniu przypadł
3276   3,  22 |           Synowie kneziowi z Pomorcami i Kaszubami a Niemcy już idą
3277   3,  22 |             koni swych biegli; popłoch i wrzawa się stała niezmierna.~
3278   3,  22 |                się doczekali spierając i krzycząc! - krzyknął Dobek
3279   3,  22 |             długie rady... Gromadą iść i ławą im zastąpić drogę...
3280   3,  22 |            ruszym na wroga... Wieczora i nocy starczy! Na koń! Na
3281   3,  22 |             koni, chwytając je z paszy i od wozów, kto co napadł,
3282   3,  22 |               napadł, rozsyłano gońców i nim zmrok nadszedł, grodzisko
3283   3,  22 |           grodzisko znowu stało pustym i milczącym.~Gdy noc zapadła,
3284   3,  22 |             gotować musieli, niejednym i dzid, i oszczepów brakło...
3285   3,  22 |             musieli, niejednym i dzid, i oszczepów brakło... Trzeciego
3286   3,  22 |               Polanie narodem wojennym i łupieskim, ale rolniczym
3287   3,  22 |               łupieskim, ale rolniczym i spokojnym. Konieczność obrony
3288   3,  22 |             uzbrojona w młoty kamienne i obuchy, pałki nasiekiwane,
3289   3,  22 |               nasiekiwane, łuki, proce i pociski. Kawał łubu lipowego
3290   3,  22 |              dwiema obciągał. Siekiery i noże, na jakie kogo stało,
3291   3,  22 |            kogo stało, wiązano do pasa i do konia.~Czeladź i parobkowie
3292   3,  22 |               pasa i do konia.~Czeladź i parobkowie pieszo szli,
3293   3,  22 |                co przedniejsza drużyna i kmiecie jechali konno, na
3294   3,  22 |               nie bardzo sforną, grozą i strachem trzymając ją w
3295   3,  22 |                latał opatrując gromady i szykując jedne przy drugich,
3296   3,  22 |               doprowadził. Wojnę lubił i dopiero żył, gdy dzidę w
3297   3,  22 |              siadł. Śmiały mu się oczy i drgały usta. Ku wieczorowi
3298   3,  22 |              ich nie zdradziły ogniska i dymy.~
3299   3,  23 |             zostawała po nich pustynia i zgliszcza.~Czas było co
3300   3,  23 |                dzień ludzi wielu życie i mienie kosztował. Ale straszono
3301   3,  23 |                straszono gromady walką i uzbrojeniem, a zbierana
3302   3,  23 |    noclegowisku napaść śpiących.~Cicho i ostrożnie przerzynać się
3303   3,  23 |             lasami, po bokach, w prawo i lewo Dobek posłał leśnych
3304   3,  23 |               posłał leśnych ludzi, co i po ziemi, i po drzewach
3305   3,  23 |          leśnych ludzi, co i po ziemi, i po drzewach chodzić umieli,
3306   3,  23 |                nieprzyjaciel znajdował i jak go osaczyć najlepiej.~
3307   3,  23 |            niewiast z dziećmi, starców i niedołężnych, z trzodami
3308   3,  23 |               niedołężnych, z trzodami i dobytkiem, którzy ze dworów
3309   3,  23 |            dobytkiem, którzy ze dworów i chat zbiegli, chroniąc się
3310   3,  23 |           niedostępne uroczyska.~Płacz i trwoga panowała między nimi.
3311   3,  23 |              ratując życie. Lasy, łozy i trzciny nad wodami za przytułek
3312   3,  23 |              za przytułek służyły, ale i stamtąd psy, których gromady
3313   3,  23 |         Niemcami szli pustosząc ogniem i mieczem, lud tylko młodszy
3314   3,  23 |           tylko młodszy wiązali w łyka i gnali za sobą. Na czele
3315   3,  23 |             ich stali kneziowie Leszek i Pepełek, za rodziców zemsty
3316   3,  23 |                 Dobkowi serca przybyło i gniewu, mówili mu, że łupiąc
3317   3,  23 |              zapijali się, a najadłszy i opiwszy, nocami jak wieprze
3318   3,  23 |               wówczas, tylko by wiązać i dobijać potrzebował.~Z tych
3319   3,  23 |            Księżyca na niebie nie było i noc okryła ich chmurna.~
3320   3,  23 |                kto śmiał czoło stawić, i odpoczywali bezpieczni.
3321   3,  23 |               aż do ujścia Łaby, zbóje i łotry ze szerokiego świata.
3322   3,  23 |               Pomorcy, wojownicy razem i przekupnie, mieli też u
3323   3,  23 |          Winedzie mieniali swoje skóry i bursztyny na żelazo, na
3324   3,  23 |               żelazo, na miecze, sukna i towary idące z południa,
3325   3,  23 |              idące z południa, wschodu i zachodu. Choć mowę mieli
3326   3,  23 |          swoich, służyć każdemu, palić i zabijać choć braci rodzonych.
3327   3,  23 |       rodzonych. Chciwość ich ciągnęła i zwierzęca dzikość.~Przebiegłszy
3328   3,  23 |               w którym tylko zgliszcza i pustkę zostawili po sobie,
3329   3,  23 |         Osłaniała ich puszcza, jezioro i błota dokoła. Spoczywali
3330   3,  23 |           warzyło w kociołkach, tarcze i miecze leżały porozrzucane
3331   3,  23 |               aby im lżej dychać było.~I leżąc śpiewali dziko, a
3332   3,  23 |           Pastwili się nad niewiastami i dziećmi pozabieranymi w
3333   3,  23 |          skupioną gromadę ludzi łykami i powrozami pokrępowanych;
3334   3,  23 |                martwe już dzieci, żywi i trupy razem leżeli.~Ludzie
3335   3,  23 |                trochę stali Kaszubowie i Niemcy, a tych mniej było.
3336   3,  23 |             obozie śmiechu, rechotania i pieśni pełno było. Czasem
3337   3,  23 |       przemówiwszy się porwało z ziemi i cisnęli się na siebie, chwycili
3338   3,  23 |               za bary padając, gniotąc i tarzając. Inni z nich stroili
3339   3,  23 |             który, aby do jeńców pójść i łuku na nich spróbować.~
3340   3,  23 |             czas dobrze się rozpatrzyć i rozmyślić. Pomorcy, którzy
3341   3,  23 |            spodziewając, tak zawodzili i wrzeszczeli, iż zbliżających
3342   3,  23 |              nie mogli. Łamane gałęzie i szmer pochodu wiatru szum
3343   3,  23 |            pochodu wiatru szum głuszył i pieśni. Dobek ze swoimi
3344   3,  23 |                jak był obóz rozłożony, i kazał swoim wprzód, nimby
3345   3,  23 |               dany dopiero znak zabiec i z tej strony mieli ludzie,
3346   3,  23 |        natychmiast do jeńców podkradła i pęta ich poprzerzynała.
3347   3,  23 |                też mieli na wroga paść i swoim dopomóc do rzezi.~
3348   3,  23 |           stanął z mieczem na przedzie i od pasa róg wziąwszy dał
3349   3,  23 |              znak daje, nie ulękli się i nie spłoszyli. Gwar i śmiechy
3350   3,  23 |              się i nie spłoszyli. Gwar i śmiechy szły górą.~Wtem
3351   3,  23 |                się Polanie pędem lecąc i spadając na karki leżącym,
3352   3,  23 |                się jak grzmot po lesie i już rzeź rozpoczynała okrutna.
3353   3,  23 |          ruszyli zbrojąc się w głownie i koły, bliższych niewiasty
3354   3,  23 |              chwytały za gardła rękami i dusiły, nim na nogi porwać
3355   3,  23 |             wstała, lecz w zamieszaniu i popłochu gniotła się sama,
3356   3,  23 |               się sama, zabywszy broni i lecąc to ku jezioru, to
3357   3,  23 |              na którym stali kneziowie i Niemcy, dobiec tak rychło-nie
3358   3,  23 |                że na Pomorców uderzono i mordowano, chwycili wnet
3359   3,  23 |                 padając pod oszczepami i młotami. Niektórzy pełzając
3360   3,  23 |           pełzając uchodzili w zarośla i ginęli po drodze, inni na
3361   3,  23 |             zagnała ich na pobojowisko i trupy, na ciała pobitych,
3362   3,  23 |              niewielką, opasali Leszka i Pepełka, których konie u
3363   3,  23 |         których konie u szałasu stały, i z nimi co tchu i siły uciekać
3364   3,  23 |                stały, i z nimi co tchu i siły uciekać zaczęli na
3365   3,  23 |          podając tył, ujść podążyło, a i tych jeszcze część wybito
3366   3,  23 |           lesie. Dobek leżał pod dębem i pot z czoła ocierał. Kazał
3367   3,  23 |               je odarto, zwlec na kupy i palić na stosach.~Jeńcy
3368   3,  23 |      natychmiast poczęli nosić gałęzie i toczyć kłody. Rzucono pozabijanych
3369   3,  23 |              do jeziora spychać kazano i pagórki ogniste wznosząc
3370   3,  23 |             pieśni.~Łupu, broni różnej i kruszcu, łuków i młotów,
3371   3,  23 |                różnej i kruszcu, łuków i młotów, tarcz skórą obszywanych
3372   3,  23 |                tarcz skórą obszywanych i obijanych blachami nabrano
3373   3,  23 |              mało kogo życiem darowano i jeńców przecie do dwóch
3374   3,  23 |             zebrało. Tych zaraz łykami i powrozami spętano mocno
3375   3,  23 |                powrozami spętano mocno i na to samo miejsce spędzono
3376   3,  23 |                nimi się kto z dowódców i znaczniejszych nie ukrywał.
3377   3,  23 |               leżeli twarzami do ziemi i musiano im łby podnosić
3378   3,  23 |         Pomorcy, lud dziki, korzyć się i litości prosić nie mieli
3379   3,  23 |                pokrwawieni, tuląc oczy i czoła, nie sycząc nawet,
3380   3,  23 |              Dobek, Ludek, syn Wiszów, i Bolko Kania, potrącając
3381   3,  23 |                go mnie, dyby mu nałożę i do sochy zaprzegnę, za wołu
3382   3,  23 |               pobojowisku, weseląc się i ofiary bogom składając dziękczynne
3383   3,  23 |          puszczę, nad wzgórza - daleko i szeroko roznosiły postrach
3384   3,  23 |            ponastawiano jadło, warzono i pieczono, pozasiadała starszyzna
3385   3,  23 |             starszyzna rany zawiązywać i opowiadać, jak walczyła,
3386   3,  23 |                Było się czym obdzielać i w czym wybierać, bo łupieski
3387   3,  23 |            sobą dużo wszelkiego mienia i nigdy zdobyczy obfitszej
3388   3,  23 |             pogoni za resztką Kaszubów i Niemców nikt już nie myślał -
3389   3,  23 |             odważą się na drugi najazd i Pomorców ani Kaszubów do
3390   3,  23 |             sobą nawet beczki z miodem i piwem, pobrane po dworach,
3391   3,  23 |            bydło dla nakarmienia ludzi i do rana przeciągnęło się
3392   3,  23 |            przeciągnęło się ucztowanie i ofiary.~Nad świtaniem, wśród
3393   3,  23 |           świtaniem, wśród tej radości i dostatku ochota się wzięła
3394   3,  23 |          powrócono więc do mięsa, piwa i miodu, a biesiadowano znów
3395   3,  23 |       przyprowadzić przed siebie Henga i z litości go nakarmiwszy,
3396   3,  23 |               granicą za Łabą siedział i zbrojnego ludu miał pod
3397   3,  23 |      dostatkiem, dla pomszczenia córki i pomocy wnukom wszystko ważyć
3398   3,  23 |                młodzi zajadli też byli i odważni, zatem, jeśliby
3399   3,  23 |                byli iść na kraj świata i wojować; postanowiono przynajmniej
3400   3,  23 |        przynajmniej granicę splądrować i nastraszyć najeźdźców w
3401   3,  23 |           ciągnąć miano. Ludkowi tylko i Domanowi zdano jeńców pomorskich,
3402   3,  23 |       pomorskich, aby ich odprowadzili i jako niewolników rozdali
3403   3,  23 |              ranni, wlekli się, padali i wyli. Upartszych koniom
3404   3,  23 |          Wiszów syn z jeńcami powracał i z dobrą wieścią - niewolników
3405   3,  23 |              obrzucać ich przekleństwy i razami. Pozostających zabijano
3406   3,  23 |               spóźnionym jego powrotem i odkładanym knezia wyborem.~
3407   3,  23 |            wybrano pokornego, ubogiego i małego.~Myszkowie i Leszki
3408   3,  23 |           ubogiego i małego.~Myszkowie i Leszki znowu swoich objeżdżali.
3409   3,  23 |               znowu swoich objeżdżali. I jedni, i drudzy stawali
3410   3,  23 |            swoich objeżdżali. I jedni, i drudzy stawali często przed
3411   3,  23 |               lękano, by nieprzyjaciół i niechętnych sobie nie prześladowali.
3412   3,  23 |         zwycięstwo, dozwalał odetchnąć i przygotować wiec nowy.~Poczuli
3413   3,  23 |                takiego, co by pokornym i małym będąc, wdzięcznym
3414   3,  23 |             wdzięcznym był im za cześć i wyniesienie, a łagodnie
3415   3,  24 |                 Chciał je mieć hucznym i głośnym, stary też zdun,
3416   3,  24 |               iż go stało na przyjęcie i uraczenie choćby najliczniejszych
3417   3,  24 |          naprzód, odziawszy się bogato i czeladź postroiwszy, wędrował
3418   3,  24 |           spraszając.~A gdy tak jechał i stanął po drodze przed Wiszów
3419   3,  24 |          Popatrzał mu się Doman w oczy i rozśmiał niewesoło.~- Nie
3420   3,  24 |                więcej nic... hoża jest i młoda!... Biorę córkę zduna
3421   3,  24 |              Oczy jej się śmieją, może i ja poweseleję, bo mi jakoś
3422   3,  24 |           wiedzą, że zemsty nie szukam i żeśmy druhami jak dawniej.~
3423   3,  24 |              pożartowali chwilę wesoło i Doman pojechał dalej. W
3424   3,  24 |                 że się odezwie do niej i ją weźmie. Teraz, bez ojca
3425   3,  24 |                weźmie. Teraz, bez ojca i matki, cicho było i smutno.
3426   3,  24 |               ojca i matki, cicho było i smutno. Bratowe popychały,
3427   3,  24 |         weselach dużo spijano.~Baranów i koźląt dość też na rzeź
3428   3,  24 |              też na rzeź naznaczono, a i wieprzaków kilka miało paść
3429   3,  24 |              zajęty. Spojrzała na Milę i twarz się jej od śmiechu
3430   3,  24 |              od śmiechu tak wykrzywiła i pomarszczyła jak grzyb,
3431   3,  24 |                Może nie umie zaczyniać i odczyniać? Może ziele jej
3432   3,  24 |           ziemi, dobyła placka kawałek i z rozkoszą do ust poniosła
3433   3,  24 |                powoli, uśmiechając się i mrugając - żupanam ci dała,
3434   3,  24 |             panowała... a gdyby nie ja i nie mój lubczyk... ho! ho!
3435   3,  24 |             coś przydać mogą. Zaczynić i odczynić... przyciągnąć,
3436   3,  24 |             Zarumieniła się Mila znowu i oczy zakryła rączkami.~Teraz
3437   3,  24 |             czego pragnęła, lękała się i trwożyła. Przyszło jej to
3438   3,  24 |           ogarniał.~A Jaruha piwo piła i głową potrząsała nie czekając
3439   3,  24 |                 milcząc podała go Mili i dziewczę napełniło raz drugi.~
3440   3,  24 |                 a potem na drugą nogę, i na rękę też, która kij trzyma,
3441   3,  24 |                tak jak trzecia noga...~I śmiała się Jaruha, śpiewać
3442   3,  24 |              poczęła, smutniejąc nagle i głową wahając z jednego
3443   3,  24 |             ramienia na drugie. - Kneź i biała pani... oboje poszli
3444   3,  24 |              poszli do ojców bez stosu i pogrzebu! Mnie ich szkoda...
3445   3,  24 |               nim robić, o! o! nosiłam i ja jej ziele, na młodziku!
3446   3,  24 |          mogiłach... Dawała czasem pić i jeść, dni dwa i trzy, płótna
3447   3,  24 |             czasem pić i jeść, dni dwa i trzy, płótna kawałek, sukna
3448   3,  24 |               grodzisku... het, pustki i węgle... nie ma nic. Sroki
3449   3,  24 |        Podparła się na kiju, zmocowała i głową kiwnąwszy powlokła
3450   3,  24 |              ją było okurzyć, aby czar i uroki zadane odczynić...
3451   3,  24 |              zawiązał węzeł na chorobę i cały zagon stał nietknięty,
3452   3,  24 |         wydawał się jej dziwnie wesoły i jasny, chociaż nogi za to
3453   3,  24 |            hoże, młode, świeże jak ona i wesołe, a żadna nad nią
3454   3,  24 |             suknią, kołpaczkiem, pasem i koniem się mógł pochwalić,
3455   3,  24 |             zręcznością, przytomnością i siłą.~Dziewierza nie miał;
3456   3,  24 |             dworu do dworu, z wieńcami i śpiewami, wedle dawnego
3457   3,  24 |           obyczaju, od ojca dziewczyny i od pana młodego.~W chacie
3458   3,  24 |              ciągnęło. Żal mu było jej i siebie.~Ale cóż? słowo się
3459   3,  24 |             wie, jaki ją tam los czeka i ile ich tam jest?~W przeddzień
3460   3,  24 |         wymieciona, wykadzona jałowcem i ładanem, posypana kosaćcem,
3461   3,  24 |      dziewczyny, jak zwykle zasępionej i smutnej, kręciły się druhny
3462   3,  24 |              kręciły się druhny wesołe i przybrana macierz stara.
3463   3,  24 |             najpiękniejsze pierścienie i kolce, które od ojca miała;
3464   3,  24 |       przyjęcie piec się dopalał jasno i wesoło.~Dziewczęta koło
3465   3,  24 |           Dziewczęta koło dzieży stały i sypały w nią siedem miarek
3466   3,  24 |           kryniczną, a każdemu sypaniu i laniu każdemu nowa pieśń
3467   3,  24 |        ugniatały niewiasty śmiejąc się i żartując z narzeczonej smutnej,
3468   3,  24 |            kosa panny młodej siedziała i ptaszki, i pozatykane gałązki
3469   3,  24 |            młodej siedziała i ptaszki, i pozatykane gałązki zielone,
3470   3,  24 |              od niego życie trudu, łez i pracy, które jedna miłość
3471   3,  24 |                ulu zasłanym ręcznikami i druhny poczęły nucić smętny
3472   3,  24 |              dobrych braciach, po ojcu i macierzy kochanej, po złotych
3473   3,  24 |               dawny jej stróż, opiekun i obrońca ze krwi prawa.~Zmierzchało
3474   3,  24 |               gdy zatętniało na drodze i - płaszcząc w dłonie druhny
3475   3,  24 |              choć blady jeszcze, krasą i odzieżą wszystkich przechodził.
3476   3,  24 |              na głowie czapka z piórem i łańcuszkiem.~Na stajanie
3477   3,  24 |       przystępu zrazu, niby najeźdźcom i gwałtownikom, co na cudze
3478   3,  24 |         musieli się spierać, opowiadać i okupić. Dopiero ich przepuszczono,
3479   3,  24 |               korony na głowę, szpilki i para garści pieniążków srebrnych
3480   3,  24 |            garści pieniążków srebrnych i droższe nad nie może paski
3481   3,  24 |               dokąd nie każdy wiedział i przebyć mógł drogę. Był
3482   3,  24 |                przebyć mógł drogę. Był i kubek jakby złoty i naczyńko
3483   3,  24 |                Był i kubek jakby złoty i naczyńko przezroczyste z
3484   3,  24 |         którego mu brat ustąpił. A tuż i korowaj wynoszono, i rozgę
3485   3,  24 |               tuż i korowaj wynoszono, i rozgę weselną zieloną, całą
3486   3,  24 |            przybraną, w blaszki, pióra i strzępki, z szytym ręcznikiem
3487   3,  24 |             szytym ręcznikiem krasnym.~I znowu brzmiała pieśń na
3488   3,  24 |            ciężkiej, modlitwy do bogów i wróżby. Wtoczyli się też
3489   3,  24 |                świetlicy dwaj gęślarze i dudarz z kobzą - grajki
3490   3,  24 |             kobzą - grajki weselne, co i pieśniom wtórować, i pieśniami
3491   3,  24 |                co i pieśniom wtórować, i pieśniami kierować, i do
3492   3,  24 |        wtórować, i pieśniami kierować, i do skoku przygrywać umieli.~
3493   3,  24 |           nabił. Mirsz stary częstował i prosił, bracia z dzbankami
3494   3,  24 |            bracia z dzbankami chodzili i poili, piwo i miód nalewano
3495   3,  24 |       dzbankami chodzili i poili, piwo i miód nalewano nieustanie.
3496   3,  24 |             wkrótce nie stało, chłopcy i dziewczęta koło wiedli w
3497   3,  24 |               wiedli w podwórku, gdzie i gędźba usiadła na przyzbie.~
3498   3,  24 |            przy Mili, a patrzał na nią i wzdychał, tej serce biło
3499   3,  24 |          furknąć chciało, o tym smutku i obawie pojęcia nie miała.
3500   3,  24 |                się teraz wzięły te łzy i ta trwoga?...~Doman też