Tom,  Rozdzial

1001   1,  8  |               skończyła~Nazajutrz, gdy się Wisz przebudził, już syna
1002   1,  8  |                wieści, a życie zwykłym się trybem ciągnęło; w głębi
1003   1,  8  |              jeden z nich, podniósłszy się nagle, skoczył w stronę
1004   1,  8  |              by inaczej witał; zdumiał się stary widząc, jak psisko
1005   1,  8  |              szczeknął radośnie, jakby się łasił do kogo. Wisz podniósł
1006   1,  8  |           łasił do kogo. Wisz podniósł się z ziemi, spojrzał i zobaczył
1007   1,  8  |             rozgartującego, tego, kogo się najmniej spodziewał, Sambora.
1008   1,  8  |       zaroślach chłopak, jakby zbliżyć się nie śmiejąc, dopiero starego
1009   1,  8  |                 jak?... Jakże wyrwałeś się z grodu? - zawołał, gdy
1010   1,  8  |             powrócił z łowów - odezwał się Sambor. - Chwostek się uniósł
1011   1,  8  |         odezwał się Sambor. - Chwostek się uniósł gniewem wielkim,
1012   1,  8  |            obwiesić drzewie. Na was ma się wywrzeć cała złość jego...
1013   1,  8  |                Ludziom i koniom kazano się sposobić... Słyszałem, gdy
1014   1,  8  |            dawano te rozkazy, rzuciłem się co tchu wpław przez jezioro,
1015   1,  8  |             było tylko do wyboru: albo się bronić na zagrodzie, zwoławszy
1016   1,  8  |                było, człowiek sam mógł się ukryć od pogoni,, trzody,
1017   1,  8  |               kędy przeszły, zdradzały się i pójść w ślad za nimi mogła
1018   1,  8  |               choćby za zasiekami, tak się bronić było ciężko jak w
1019   1,  8  |         zagrodzie. Na łaskę Chwostkowi się zdać... śmierć czekała i
1020   1,  8  |               niewola. Stary nie lękał się o siebie, dawno mu było
1021   1,  8  |            mogiły, do ojców... obawiał się i troszczył o córki i syny.
1022   1,  8  |                szedł za nim, i powlókł się ku zagrodzie. W drodze po
1023   1,  8  |             kilkakroć stanął i zadumał się opuściwszy głowę.~Doszli
1024   1,  8  |               wrót, gdy w nich spotkał się Wisz ze starszym synem co
1025   1,  8  |            doszła była wieść o tym, co się na drodze u Gopła przysposabiało,
1026   1,  8  |              nie będą pewnie - odezwał się stary do swoich - jest czas
1027   1,  8  |                sobą czynić, i do świtu się przysposobić. Zwołać parobków,
1028   1,  8  |            Zamiast strachu Wisz zdawał się pokrzepiony tą myślą, że
1029   1,  8  |                synowie, kto żył, rwali się do broni biegnąc po osadników.~
1030   1,  8  |               żywność zbierano gotując się do drogi.~W tę stronę, od
1031   1,  8  |            było. Tymczasem spodziewano się ludzi z Rybaków i osad na
1032   1,  8  |        niespokojnie. Na próżno starano się je uciszyć, przypadały na
1033   1,  8  |                wojowniczo.~Dzień robić się zaczynał, gdy chłopak wysłany
1034   1,  8  |                 Jadą! Jadą!!~Zsunąwszy się z konia padł dysząc na ziemię.
1035   1,  8  |            ziemię. W zagrodzie ruszyło się wszystko, stary swoich ludzi
1036   1,  8  |                Nagle z zarośli ukazała się czapka smerdy i dzidy kilku
1037   1,  8  |                tuż za nim. Spodziewano się znać zastać zagrodę nie
1038   1,  9  |              starca zobaczył, odwrócił się do swoich, dał im znak:
1039   1,  9  |           swoich, dał im znak: drużyna się rozstąpiła, rozbiegła i
1040   1,  9  |         otaczać ze wszech stron, jakby się obawiała, aby z niej się
1041   1,  9  |               się obawiała, aby z niej się kto ucieczką nie ratował.~
1042   1,  9  |          bezpiecznie, nie spodziewając się wcale, aby tu nań oczekiwano...
1043   1,  9  |                trwogi zaczepki. Zdawał się bezbronnym, co smerdę też
1044   1,  9  |              ośmielało.~Drwiąco począł się uśmiechać kneziowski sługa
1045   1,  9  |             Nie byłbym od tego, aby mu się pokłonić - rzekł z wolna -
1046   1,  9  |         stanąwszy tuż przy starcu ręką się zamierzył na niego. Stary
1047   1,  9  |           powiedzcie kneziowi, że wiec się zbierze, choćby mnie między
1048   1,  9  |      zakrzyknął i gromadą całą rzucili się na nieustraszonego starca,
1049   1,  9  |               synowie, czeladź wyrwała się z ogromnym wrzaskiem, napinając
1050   1,  9  |                niespodzianym ukazaniem się obrońców trochę przerażeni,
1051   1,  9  |               trochę przerażeni, w tył się cofnęli.~- Będziemy się
1052   1,  9  |                się cofnęli.~- Będziemy się bronili! - zawołał stary. -
1053   1,  9  |                 jeśli nie chcecie, aby się tu krew polała... A tobie -
1054   1,  9  |                tobie - rzekł zwracając się z gniewem do smerdy - tobież
1055   1,  9  |               krwią zapłonęła, targnął się i swoich, co stali opodal,
1056   1,  9  |                którym pilno było wziąć się za bary z napastnikami,
1057   1,  9  |                z napastnikami, poczęli się cisnąć i przeć do wrót,
1058   1,  9  |                z drugiej strony smerda się dobijał ze swoimi. Stary
1059   1,  9  |               pośrodku tej kupy cofnąć się nie mogąc. Płot i wrota
1060   1,  9  |          trzeszczały od nacisku łamiąc się kawałami.~Starszy syn gospodarza,
1061   1,  9  |             koszula jego zaczerwieniła się krwią, która buchnęła z
1062   1,  9  |         zostało w ranie. Wisz posłonił się z krzykiem i padł na ręce
1063   1,  9  |             wszystko, co żyło, rzuciło się jak wściekłe na ludzi grodowych.
1064   1,  9  |            grodowych. Walka rozpoczęła się nie na łuki i proce, ale
1065   1,  9  |                pięści i zęby, chwytali się za barki i walili na ziemię.~
1066   1,  9  |              na ziemię.~Z tyłów wdarli się na ten hałas ci, co zagrodę
1067   1,  9  |            obstawić mieli, i wmieszali się niespodzianie, popłoch rzucając
1068   1,  9  |          trwała tylko chwilę, zwrócili się stojący w podwórzu ku napastnikom
1069   1,  9  |            począł wołać na swoich, aby się cofali.~Co pozostało grodowych
1070   1,  9  |           grodowych pachołków, wyparło się z podwórza, kupiąc około
1071   1,  9  |               brzegu rzeczki podnosiły się tylko głosy i wrzawa, której
1072   1,  9  |               wołali jedni.~- Zbliżcie się! - odpowiadali drudzy.~Tymczasem
1073   1,  9  |          istocie smerdzie dostatecznym się zdawało, że winowajca zginął,
1074   1,  9  |                życia stawić nie czując się silniejszymi.~Pokładli się
1075   1,  9  |             się silniejszymi.~Pokładli się tylko nie opodal od wrót
1076   1,  9  |               nich straż postawić, aby się nocą niespodzianie nie rzucili,
1077   1,  9  |            rzeczką, jak gdyby po walce się wylegiwali.~Chłopak, na
1078   1,  9  |                oblanej. Łuczywo paliło się na ognisku, dwaj synowie
1079   1,  9  |               puszcza jękiem rozlegała się daleko.~Przodem szła stara
1080   1,  9  |           Mężczyźni wtórowali. Otwarły się drzwi i cały ten orszak
1081   1,  9  |               orszak niewieści wtoczył się jak pijany rozpaczą, biegnąc
1082   1,  9  |              ziemię wszystkie i tarzać się zaczęły.~Ogień przygasł
1083   1,  9  |                blasku jego przedstawił się obraz ten tak straszno,
1084   1,  9  |             szopach strwożone odezwało się bydło i konie rżały. Nareszcie
1085   1,  9  |             wstała. Stara Jaga ruszyła się za nią, płaczki tylko zostały
1086   1,  9  |                piaszczystej znajdowały się w lesie. Poszli więc parobcy
1087   1,  9  |               ławie, podparty tak, aby się żywym niemal mógł zdawać
1088   1,  9  |           Śpiewy te żałobne powtarzały się bez końca. Dzień już był,
1089   1,  9  |          ludność aż do dzieci wysypała się ze dworu, który pustką otwartą
1090   1,  9  |          pozostał.~Do zgliszcza trzeba się było przez las przedzierać,
1091   1,  9  |              ubitym tokowisku, wznosił się ogromny, szeroki stos z
1092   1,  9  |               i ofiara obietna mieścić się miała; chleby, kołacze,
1093   1,  9  |             gdyby duchy dobre cieszyły się przyjęciem starego kmiecia.~
1094   1,  9  |             aby uszły z drogi; rzuciły się z płaczem wnuczki wołając
1095   1,  9  |         została...~Jęk płaczek wznosił się coraz przeraźliwszy. Przyprowadzono
1096   1,  9  |            szalonych skokach, miotając się i krzycząc. Nareszcie po
1097   1,  9  |             Podpalone zaledwie, zajęły się nagle, szybko płomieniem
1098   1,  9  |          zakryły zwłoki.~Jęki zmieniły się w krzyk rozpaczliwy, dym
1099   1,  9  |             krzyk rozpaczliwy, dym wił się kłębami sinymi dokoła, obejmując
1100   1,  9  |          spomiędzy kłód, około których się obwijał. Niekiedy mignęły
1101   1,  9  |               niewiasta, to koń, który się rwał, na próżno siląc uwolnić...
1102   1,  9  |               po swą pastwę, wciskając się wszędzie, sycząc, pryskając
1103   1,  9  |          drzazgami, grube kłody paliły się całe, rubinowymi okrywając
1104   1,  9  |          zesłany, zrazu lekki, wzmagał się i podżegał jeszcze ten pożar,
1105   1,  9  |           przejęciem i trwogą. Zdawało się im, że ujrzą ze stosu ducha
1106   1,  9  |                 aż bale u dołu kruszyć się, łamać i opadać zaczęły.
1107   1,  9  |             zaczęły. Oba ciała osunęły się w ognistą, żarzącą głębię
1108   1,  9  |           Zarzewie na zgliszczu, coraz się zmniejszając, z wielkiego
1109   1,  9  |                z wielkiego stosu stało się małym ogniskiem, kupą węgli
1110   1,  9  |                wiekiem. Dzieci cisnęły się, aby każde mogło swą drobną
1111   1,  9  |            uleciał... Noc zapadła, gdy się pagórek żółty wzniósł nad
1112   1,  9  |             żałobną.~Ludzi zgromadziło się wiele z okolicy, ugaszczano
1113   1,  9  |               z piwem i miodem, którym się krzepie znużeni i pragnienie
1114   1,  9  |           wołali: - Lado! - i rozległo się wołanie po zgliszczu, żalniku
1115   1,  9  |             panie, za krew twoją mścić się będziem. Krew za krew muszą
1116   1,  9  |             Oczy wszystkich skierowały się ku niemu, stał smutny i
1117   1,  9  |            płaczem:~- Stary Wisz niech się pocieszy! Stanie się, czego
1118   1,  9  |             niech się pocieszy! Stanie się, czego on żądał, spełni
1119   1,  9  |                 czego on żądał, spełni się, co on przykazał... Idą
1120   1,  9  |             pięści.~W miarę jak kadzie się wypróżniały, gwar powiększał;
1121   1,  9  |              Kubki krążyły, żal stawał się coraz gorętszym i zemsty
1122   1,  9  |                próbowała sił borykając się z sobą, aż napoju się przebrało
1123   1,  9  |        borykając się z sobą, aż napoju się przebrało i znużenie wycieńczyło.
1124   1,  9  |          znużenie wycieńczyło. Dopiero się wszyscy rozchodzić poczęli
1125   1,  9  |              sobie.~- Pewnie - odezwał się Doman - niech starszyzna
1126   1,  9  |               będziecie mieli rąk, aby się upomnieć o krew, by darmo
1127   1,  9  |            moje ofiaruję...~Tu zawahał się nieco Doman i oczy mu zabłysły,
1128   1,  9  |             tobie braćmi... - odezwali się obaj synowie Wisza i podawali
1129   1,  9  |                 Nienowa to rzecz bogom się ślubowała... To nie jest
1130   1,  9  |                 O! - rzekł - niejednej się to dziwce śni, a jak ją
1131   1,  9  |            weźmie mąż, zapomni... Mnie się ona upodobała z urody i
1132   1,  9  |              musi być... Każdej z nich się roi bogom służyć i duchom,
1133   1,  9  |              spokojnie.~Domanowi twarz się marszczyła i oczy pałały,
1134   1,  9  |            pałały, a dyszał, jak gdyby się tylko co zmęczył.~- Ej! -
1135   1,  9  |              może od drugiego lepszego się okupu spodziewacie...~-
1136   1,  9  |          żadnej.~- Nie mogę! - odezwał się stanowczo Ludek.~Doman wsiał
1137   1,  9  |                a nie to nie...~Ludkowi się brew namarszczyła i drgnął,
1138   1,  9  |             Kupić was nie mogę, obejść się muszę... - rzekł Ludek zimno.
1139   1,  9  |             rzekł Ludek zimno. Chłopak się rzucił w tył, cały drżąc
1140   1,  9  |          Spojrzeli sobie w oczy; Ludek się hamując powtórzył raz jeszcze: -
1141   1,  9  |           jeszcze: - Nie mogę...~Doman się zerwał już iść.~- Nie zechcecie
1142   1,  9  |                słów domawiając zaczęli się cofać od siebie, ciągle
1143   1,  9  |          zgliszczowi, milczący powlókł się do nich, zatętniało, odjechał...~
1144   1,  9  |            stał jeszcze, czekając, czy się nie wróci, posłyszawszy
1145   1,  9  |             posłyszawszy tętent ruszył się i on.~W gąszczach słychać
1146   1,  9  |            bratem spotykali swoich, co się na zagrodę wlekli, podśpiewując.
1147   1,  9  |                 szli smutni zataczając się i przystając dla spoczynku...~
1148   1,  9  |              gotowano strawę, krzątano się około stada, bocian klekotał
1149   1,  9  |               ramiona swych, obejmując się rękami... patrzały gdzieś
1150   1,  9  |           dziewczęta wstały. Zatrzymał się przed nimi. Dziwa podeszła
1151   1,  9  |               powoli.~- Ja - rumieniąc się zawołała dziewczyna - i
1152   1,  9  |               Chce cię mieć... odgraża się nam...~Jam bogom ślubowała -
1153   1,  9  |        Milczeli...~- Ej! Dziwa - ozwał się Ludek - lepiej by było z
1154   1,  9  |         spojrzała na brata uśmiechając się błagalnie.~- Nie siłujcie
1155   1,  9  |                zielonym... I pokłoniła się do nóg brata, a Żywia nic
1156   1,  9  |             nią też błagała, pochyliła się ściskając go za kolana.~
1157   1,  10 |           narody wędrując pierwszy raz się osiedlały na nieznanej ziemi,
1158   1,  10 |         pierwsze gromad obozowiska.~Tu się potem na pamięć ową zbierały
1159   1,  10 |             odarta szopa, której słupy się chyliły w różne strony.~
1160   1,  10 |                gdzieniegdzie ukazywała się z błota rzeczułka gniła,
1161   1,  10 |          ptastwa. Niespokojne, zwijały się tu nad niezliczonymi gniazdami
1162   1,  10 |            tylko od strony lasu dostać się było można, a kto na nie
1163   1,  10 |              Maleńkie źródełko sączące się nie opodal służyło chorym
1164   1,  10 |              służyło chorym do obmycia się z choroby, płótno do otarcia.
1165   1,  10 |               nawet trawy blade, które się na przegniłych pasożytach
1166   1,  10 |         rozdeniało jeszcze dobrze, gdy się szelest dał słyszeć w pobliskiej
1167   1,  10 |               gęstwinie. Ostrożnie coś się pod dębem prześliznęło,
1168   1,  10 |               milczało dokoła, z ziemi się podniósł człowiek mały,
1169   1,  10 |            maleńkie widniały. Obejrzał się raz jeszcze, posłuchał,
1170   1,  10 |               rękami objął dąb, nogami się go uczepił i ze zręcznością
1171   1,  10 |             dzikiego zwierzęcia począł się drapać ku górze. Niekiedy
1172   1,  10 |                Był to Znosek.~Drapanie się mimo chropawej dębu powierzchni
1173   1,  10 |               było.~Drzewo grube łatwo się objąć nie dawało, mchy go
1174   1,  10 |              czyniły, parę razy osunął się człowieczek i ledwie paznokcie
1175   1,  10 |              nowym sił wytężeniem piął się znowu do góry.~Już prawie
1176   1,  10 |               nagle jakiś szmer dał mu się słyszeć we wnętrzu.~Z dziupli
1177   1,  10 |             wnętrzu.~Z dziupli ukazała się głowa szara z najeżonym
1178   1,  10 |       szczękami i zwierz wprost rzucił się na głowę człowieka.~Coś
1179   1,  10 |                zwierz i człowiek razem się stoczyli na ziemię w jeden
1180   1,  10 |                pięści ludzkie schowały się we włosach zwierzęcia, ścisnęły
1181   1,  10 |               ścisnęły gardło, otwarła się skrwawiona paszczęka, krwią
1182   1,  10 |               jeszcze.~Znosek podniósł się z ziemi ocierając krew,
1183   1,  10 |            razy o drzewo. Potem opasał się swoją zdobyczą i znowu spojrzał
1184   1,  10 |             więcej niż osłabły, począł się znowu drapać do dziupli
1185   1,  10 |         zapuścił w nią palce, dźwignął się całym ciałem i zawisł nad
1186   1,  10 |        gąszczach szelest jakiś słyszeć się dawał z daleka.~Po chwili
1187   1,  10 |              daleka.~Po chwili spuścił się do dziupli i - zniknął,
1188   1,  10 |                 później głowa wysunęła się ponad skraje, dwie ręce
1189   1,  10 |           żbika. Syczał z bólu i śmiał się.~Z lasu coraz wyraźniej
1190   1,  10 |             coraz wyraźniej zbliżający się szmer słychać było, a w
1191   1,  10 |           wymierzył, gdy gałęzie łamać się poczęły i konno jadący mężyzczna,
1192   1,  10 |                innych otaczało, ukazał się w niewielkim oddaleniu.
1193   1,  10 |          powoli - z oczów, które przed się wlepił, znać było, iż patrzał
1194   1,  10 |               sterczały. Zwierz zdawał się grozić każdemu, kto by się
1195   1,  10 |             się grozić każdemu, kto by się śmiał zbliżyć wrogo. W ręku
1196   1,  10 |          sługami być musieli, trzymali się patrząc skinienia i rozkazu;
1197   1,  10 |             tamtego podobne.~Zbliżając się do dębu starzec oczy zwrócił
1198   1,  10 |                  powtórzył, pochylając się drugi.~- Mieliżby się ulęknąć
1199   1,  10 |       pochylając się drugi.~- Mieliżby się ulęknąć i nie przybyć? Możeli
1200   1,  10 |             powinni!~To mówiąc z konia się zsunął stary.~- Wy z końmi -
1201   1,  10 |              ze mną pójdziesz... uczyć się, jak radzili starzy. Słuchaj,
1202   1,  10 |             Słuchaj, patrz, służ i ucz się. Młodszy posłusznie głowę
1203   1,  10 |               pozdrawiam was - odezwał się.~- Dniem wiecowym, bodaj
1204   1,  10 |                odparł starzec. - Kędyż się Wisz dziewa?~Doman obie
1205   1,  10 |              wejrzenie, w którym gniew się malował.~- Myślmyż i my
1206   1,  10 |                silniej, cały las pełen się zdawał, ze wszech stron
1207   1,  10 |               ze wszech stron wytykały się głowy koni i głowy ludzi,
1208   1,  10 |               koni i głowy ludzi, gwar się wzmagał, starszyzna kmiecia
1209   1,  10 |                rozmowy pod samym dębem się toczyły.~Przybyli pozdrawiali
1210   1,  10 |          toczyły.~Przybyli pozdrawiali się dniem wiecowym, ale twarzami
1211   1,  10 |               Oczy wszystkich zwróciły się na odzież zabitego, ręce
1212   1,  10 |         zabitego, ręce zadrgały, czoła się pofałdowały.~Z pięściami
1213   1,  10 |       nawoływania o pomstę krwawą. Gdy się to działo, Doman odstąpił
1214   1,  10 |               i milczał. Zatem ruszyła się starszyzna i ciągnęli z
1215   1,  10 |              uroczysko i pod chwiejącą się szopę. Tu, nic nie mówiąc,
1216   1,  10 |               Szerokim kołem rozsiadła się rada, sparli na rękach i
1217   1,  10 |                nas tu zwołał - odezwał się Boimir stary - ale duch
1218   1,  10 |        polański nasz nie ustał, abyśmy się w Niemców i niewolników
1219   1,  10 |       bezpieczeństwa strzeże. Chwostek się z Niemcy sprzęga, chce ze
1220   1,  10 |               głuche mruczenie słyszeć się dało po tłumie. Starce głowami
1221   1,  10 |                  Bez kneziów - odezwał się - nie obejdziemy się...
1222   1,  10 |           odezwał się - nie obejdziemy się... ładu nie będzie!... Najdą
1223   1,  10 |               czarny mówił dalej:~- Że się z Niemcami braci, a co złego,
1224   1,  10 |                Kto przeczy? Inaczej by się od Niemca nie ostało...
1225   1,  10 |             Niemca nie ostało... Niosą się oni do nas z mieczem i z
1226   1,  10 |            woły w pługu... Nie obronim się im samopas idąc... Kneziów
1227   1,  10 |           jednej strony.~Ale z drugiej się burzyło. Niektórzy wstawali
1228   1,  10 |            Niektórzy wstawali i oczyma się mierzyli, policzyć już było
1229   1,  10 |              nich to imię nosiło... ci się podnieśli, najgłośniej wołając:~-
1230   1,  10 |         niełatwo tego dokazać. Daliśmy się im rozsiąść, rozrodzić,
1231   1,  10 |              potajemnie brać; namawiać się z nimi... dziś, byle skinęli,
1232   1,  10 |          popioły ojców leżą... Zamiast się rzucać nań, iść trzeba do
1233   1,  10 |             Rudan - nie mamy...~- Siła się znajdzie, byle wola była -
1234   1,  10 |                 byle wola była - ozwał się stary, ubogo odziany Piast.
1235   1,  10 |               Tak różne głosy odzywały się ze stron różnych, nie było
1236   1,  10 |             gwarzyć poczęli i naradzać się po cichu, bo się lękali
1237   1,  10 |              naradzać się po cichu, bo się lękali już zwolenników Chwostka,
1238   1,  10 |                Z cichego szmeru rodził się swar i wrzawa, i gwar taki,
1239   1,  10 |              wywracać wszystko, knezia się pozbyć i innego sobie obrać
1240   1,  10 |               od Chwosta. Zasłyszą, że się sami między sobą drzemy,
1241   1,  10 |             obyczaj dawny?...~Spierano się tak ciągle. Myszki potrząsali
1242   1,  10 |             huczano.~Niektórzy ruszali się z miejsc, jak gdyby natychmiast
1243   1,  10 |            część stała oporem.~Liczono się oczyma. Myszkowie przemagali;
1244   1,  10 |           druhy więc kneziowe odsunęli się w ostrożnym milczeniu. Rudan
1245   1,  10 |             ziemi milcząca, do niczego się mieszać nie chcąc. Pojedynczo
1246   1,  10 |         zostałoby jednej głowy.~Słońce się podniosło wysoko, minęło
1247   1,  10 |              nic nie mogąc uradzić ani się zgodzić na jedno. Wołanie
1248   1,  10 |              wielkie chwilami, tłum to się zbijał w jedną stronę, to
1249   1,  10 |               grożono pięściami, rwano się i rozchodzono... Jeden to
1250   1,  10 |             łące siedzieli, rozglądali się dokoła. Wtem jeden drugiego
1251   1,  10 |               człek zaklęty...~- Duchy się tak po dniu nie snują... -
1252   1,  10 |            dniu nie snują... - odezwał się pierwszy.~Wszystka czeladź
1253   1,  10 |                świeciło oko, zachwiała się - i znikła... Z nią razem
1254   1,  10 |             niego - krzyknął, zrywając się chłopak.~- A jeśli ranny
1255   1,  10 |               ranny tylko i żyw, to ci się z dziupli bronić będzie -
1256   1,  10 |                obuszek do pasa; drudzy się tylko przypatrywali. Jak
1257   1,  10 |          przypatrywali. Jak kot począł się drapać na drzewo przykładając
1258   1,  10 |             Ostrożny jednak nie wprost się do dziupli skierował. Kawał
1259   1,  10 |            chwyciwszy nad nią, uwiesił się na niej i spojrzał w głąb.
1260   1,  10 |                oko wbił, leżał, liśćmi się cały zasypawszy, mądry Znosek.
1261   1,  10 |              widząc i nie słysząc, aby się coś ruszało, ośmielił się
1262   1,  10 |              się coś ruszało, ośmielił się wreszcie rękę do dziupli
1263   1,  10 |           okazując go gromadzie, która się cała ku niemu rzuciła, oczom
1264   1,  10 |               żbikiem w ręku spuszczać się począł chłopak na ziemię,
1265   1,  10 |       horodyszcze dochodził. Obejrzała się starszyzna, której ubite
1266   1,  10 |              pokazano zwierzę. Rzucili się młodsi z kmieci pytać, a
1267   1,  10 |               Kolado! Łado!~I cieszyli się, i w dłonie klaskali.~Inni
1268   1,  10 |             prowadziło chłopię, i oczy się ku niemu skierowały.~- Słowan!
1269   1,  10 |        zwyczaju...~Nasłuchując zbliżał się ślepy gęślarz powoli, po
1270   1,  10 |             gwarze mógł już poznać, że się zbliża do horodyszcza. Wszyscy
1271   1,  10 |                i myślał...~- Spóźniłem się, spóźniłem - Począł głosem
1272   1,  10 |              nogi źle już służą, drogi się powyciągały... A jaki by
1273   1,  10 |              lecieć lekko górą, ślimak się powoli wlecze... powoli...~
1274   1,  10 |            stało, nie stało... swobody się ziemianom zachciało, zachciało...
1275   1,  10 |                 zachciało... Zachciało się swobody bezpańskiej, wojewodów
1276   1,  10 |           wybrali dwunastu... Cieszyli się, cieszyli niedługo. Brat
1277   1,  10 |                 O Łado! o Łado!...~Gdy się pieśń powolnie nucona skończyła,
1278   1,  10 |            wkoło... dobry pan... Gdzie się kurzy ze świetlicy, gdzie
1279   1,  10 |               świetlicy, gdzie na polu się zieleni... gdzie rżą stada,
1280   1,  10 |           ugości a nakarmi, a upoi, aż się ludziom na wiek wieka jeść
1281   1,  10 |          wieżycy... czy słyszycie, jak się śmieje, hen daleko śmiech
1282   1,  10 |                dobry pan! Z Niemcem on się pocałuje, Niemiec dziewkę
1283   1,  10 |                 głowę spuścił, podparł się ręką na ziemi, na pół położył
1284   1,  10 |             gwarzyć i naradzać.~Słońce się zniżało, gdy starszyzna
1285   1,  10 |                spełznie wiec, rozeszła się gromadkami po horodyszczu,
1286   1,  10 |             staremu - rzekł - pierwsze się bogom należy, Łado!... I
1287   1,  10 |           Słowan, mało zjadłszy, napił się trochę i znowu się wziął
1288   1,  10 |               napił się trochę i znowu się wziął do weselszej znajomej
1289   1,  10 |             gdy chórem za nim odezwali się wszyscy, nawet czeladź z
1290   1,  10 |             kędy wino rosło, gdzie lwy się przechadzały, żyły smoki
1291   1,  10 |                pieśni i wiec bezowocny się skończył. Powstawała starszyzna,
1292   1,  10 |            Powstawała starszyzna, jęli się żegnać wszyscy, ręce sobie
1293   1,  10 |           chwyciło za kraj kory, głowa się podniosła nad nią i Znosek
1294   1,  10 |               pokrwawioną twarzą dobył się ze środka. Nogami i rękami
1295   1,  10 |           rękami objął pień, ześliznął się powoli na ziemię. Tu padł
1296   1,  10 |               Z zarośli powoli, wlokąc się niezgrabnie, wyszedł niedźwiedź.
1297   1,  10 |               lizał łapę i znowu wlókł się leniwo dalej, gdzieś za
1298   1,  10 |        ujrzawszy go już w pólku zerwał się na nogi i w las rzucił szybko.~
1299   1,  11 |         zajrzało tylko słońce, kwiatek się ku niemu uśmiechał. Na każdej
1300   1,  11 |             ludzi, dziki zwierz bratał się czasem z człowiekiem, by
1301   1,  11 |               którym wszystko składało się na jedną całość. Śmierć
1302   1,  11 |          odpoczywało przy nich, rękami się objąwszy... siedziały i
1303   1,  11 |                   słyszysz ty ją? Pyta się nas, czyśmy dużo uzbierały?
1304   1,  11 |              skrzydłami, począł unosić się nad łączką patrząc pod siebie,
1305   1,  11 |                ze wszech stron poczęły się zlatywać pstre sroczki i
1306   1,  11 |      Przypadały prawie do niego, a gdy się zwrócił ku nim, pierzchały
1307   1,  11 |        wrzaskiem nowym. Jastrząb niósł się ciągle to zniżając nad ziemię,
1308   1,  11 |              podnosząc w obłoki; nagle się puścił jak kula i padł na
1309   1,  11 |             chwytając prawie, posypały się pióra... kobuz wyrwał się,
1310   1,  11 |              się pióra... kobuz wyrwał się, uleciał w górę i zniknął.
1311   1,  11 |            westchnęła.~Z dala odezwała się kukułka raz, drugi i uciekła.
1312   1,  11 |           kukułko! - prosiły.~Odezwała się trzy razy. Trzy lata czy
1313   1,  11 |           bliżej podleciała, rozśmiała się tylko jakoś dziwnie, poznały
1314   1,  11 |          siostry. Ale kwiatki niedobre się pod rękę nawijały i końce
1315   1,  11 |              końce rwały i nie chciały się pleść w wianuszek.~Siedziały
1316   1,  11 |               ogniów, na Kupałę, Żywia się cieszyła. Dziwie nie chciało
1317   1,  11 |           cieszyła. Dziwie nie chciało się iść z drugimi... smutno
1318   1,  11 |          Porwały za koszyki, obejrzały się dokoła i ostrożnie w gąszcz
1319   1,  11 |           smętne. - To Jaruha - ozwała się Dziwa.~- Gdzież się to ona
1320   1,  11 |             ozwała się Dziwa.~- Gdzież się to ona tędy wlecze?...~Zamilkły.
1321   1,  11 |            krzaków na polankę wysunęła się stara baba o kiju, z garnuszkiem
1322   1,  11 |                   zawołała.~- Gdzie to się wleczesz, Jaruho? - spytała
1323   1,  11 |             Kupały! ho! Ho!... Chłopcy się popiją, poszaleją, to mnie
1324   1,  11 |               Baba podskoczyła śmiejąc się, podeszła ku dziewczętom
1325   1,  11 |                łatwo - mówiła, śmiejąc się dziwacznie i przekręcając
1326   1,  11 |                Jaruha pilnie wpatrywać się z nią zaczęła.~- Dłoń to
1327   1,  11 |               nie zechce...~Zapatrzyła się w rękę.~- Pójdziesz jutro
1328   1,  11 |             Kupałę? - Pójdę - odezwała się Dziwa.~- Nie idź! mówię
1329   1,  11 |          lepiej... Jak pójdziesz, krew się poleje... Dziwa zbladła
1330   1,  11 |              zbladła Jaruho - odezwała się - po co mnie straszysz?...
1331   1,  11 |              nie mogę... a tobie dawno się w głowie przewróciło, sama
1332   1,  11 |               mnie i mówić każe... Coś się snuje przed oczyma, coś
1333   1,  11 |                idź ty na Kupałę!~Dziwa się rozśmiała.~- A ja tobie
1334   1,  11 |               szarpią, prześladują, co się z ciebie naśmiewają, co
1335   1,  11 |                 co nadokuczają...~- Ja się tego nie boję - odezwała
1336   1,  11 |               tego nie boję - odezwała się stara. - Jak ognie pogasną,
1337   1,  11 |                 Jak ognie pogasną, jak się ciemno zrobi... hej! hej!
1338   1,  11 |               i uściśnie... młode lata się przypomną... - Cóżeś ty
1339   1,  11 |              ja? nie wiesz? - odezwała się Jaruha. - Hej! hej! porwał
1340   1,  11 |               służyło... potem zrobiło się ciemno i ja w łachmanach,
1341   1,  11 |          łachmanach, o kiju, znalazłam się w puszczy... Krucy mi w
1342   1,  11 |             wracając do swego odezwała się znowu: - A ty, Dziwo, nie
1343   1,  11 |             idź na Kupałę!~Uśmiechnęło się dziewczę. Żywia swoją jej
1344   1,  11 |             jedną, ani drugą - śmiejąc się rzekła stara - znowu żyć,
1345   1,  11 |            słodki, sen złoty, a choćby się już nie budzić... W kubku
1346   1,  11 |              oszalałej staruszki śmiać się poczęły. Jaruha śmiała się
1347   1,  11 |             się poczęły. Jaruha śmiała się z nimi.~Wzięła znowu zwieszoną
1348   1,  11 |           patrzała w nią. - Rozmiłował się w tobie strasznie - szeptała.~-
1349   1,  11 |                i rodzina będzie... cóż się nam tam stać może? - zawołała
1350   1,  11 |            bywają dziwy! Czasem bracia się pobiją, a czasem nieznajomi
1351   1,  11 |               nasion i korzonków. Baba się znała na chorobach i lekach,
1352   1,  11 |            sobie syrojeszkę zaczynając się posilać w milczeniu.~Dziwa
1353   1,  11 |               iść, a z głodnym wilkiem się spotkać albo, gorzej, z
1354   1,  11 |              otarła usta i uśmiechnęła się do dziewcząt.~- Dobrzeście
1355   1,  11 |               Na widok jego dziewczęta się przestraszone porwały, Jaruha
1356   1,  11 |                E! - rzekła - nie macie się czego bać... to znajomy!
1357   1,  11 |          przyzostały, trochę za drzewo się zasunąwszy.~- Chodź tu,
1358   1,  11 |                 mruczała stara.~Znosek się zwlókł, ręką wciąż trzymając
1359   1,  11 |           poczęła ją macać.~- A coś to się ze żbikiem całował? - zapytała -
1360   1,  11 |      Popamiętasz całe życie...~Zaczęła się śmiać dziwnie i poszła znowu
1361   1,  11 |               zioła.~Żywia ulitowawszy się chwyciła biały swój fartuszek
1362   1,  11 |            narwała tuż przy sobie, ale się ociągała z poratowaniem
1363   1,  11 |               może poprawi... Ustatkuj się, chłopcze, weź mnie za żonę,
1364   1,  11 |               będę klekotała...~Jaruha się śmiała, ale trawą i liśćmi
1365   1,  11 |             trzeba iść do niej, siedem się spinać pod górę...~Żywia
1366   1,  11 |          potrafią zawiązać, przysunęła się do Znoska i zręcznie obmotała
1367   1,  11 |             rzekła Jaruha - ale musisz się przyznać, gdzieś bywał...
1368   1,  11 |               może u knezia pod stołem się wylegiwać, z dobrej woli
1369   1,  11 |                z nimi tylko i zwróciła się do Znoska.~- Teraz mów -
1370   1,  11 |               mów - rzekła - gdzieś to się tak podrapał? - Chodziłem
1371   1,  11 |       zobaczyłem dziuplę...~- Miodu ci się zachciało?... - Żbik w niej
1372   1,  11 |               wiecu bywał... - śmiejąc się zawołała stara i w ręce
1373   1,  11 |      uroczyskiem Żmijowym... zakradłeś się podpatrywać... i tam cię
1374   1,  11 |         strzała spotkała...~Znosek ani się chciał zapierać, ani myślał
1375   1,  11 |                dopiero po Kupale godzi się odczyniać. A do tego żbik
1376   1,  11 |         kamienia, ani drzewa, gdzie by się zostało, a mnie trzeba na
1377   2,  12 |                na którego cześć paliły się ognie nad Adrią, nad Bałtem,
1378   2,  12 |             świętej nad jeziorem, kędy się z sąsiednich mirów na Kupałę
1379   2,  12 |              gęstszy coraz las ciągnął się dwoma ramiony, łącząc z
1380   2,  12 |              pieśń jednego nie godziła się z drugą, zdawali się raczej
1381   2,  12 |           godziła się z drugą, zdawali się raczej przeciwiać sobie
1382   2,  12 |            śmiertlnej pieśni, lecz kto się w nurt twój miota, ten żywot
1383   2,  12 |           świąteczne widać było; młódź się kręciła i goniła po błoni
1384   2,  12 |              ręce. Dziewczęta trzymały się gromadą, kupkami na nie
1385   2,  12 |               rzucano słowy, wyścigano się krzycząc i odpędzano chustami
1386   2,  12 |               Kupało! Łado! - odzywały się tu i owdzie śpiewne głosy.~
1387   2,  12 |               ogień boży, który by sam się zrodził, młodym był i nowym,
1388   2,  12 |              rok cały na domowym palił się ognisku. Był to ogień, którego
1389   2,  12 |           dymiły w ich rękach, a ogień się jeszcze nie ukazywał i Dziwy
1390   2,  12 |          przyjść miała, niż na robiący się ogień święty, który powinien
1391   2,  12 |         zagaśnie.~Wtem z dali pokazało się dwoje dziewcząt w bieli,
1392   2,  12 |                szły z wolna, trzymając się za ręce. Zielone wianki
1393   2,  12 |         weselny, szły smutne, zbliżyły się tak do swojej gromady, a
1394   2,  12 |              twarz dziewczyny i dziwił się, że tak była posępną. Wtem
1395   2,  12 |            posępną. Wtem Ludek zbliżył się do niej.~- Siostro - rzekł -
1396   2,  12 |                  W noc Kupałową dzieją się czasem straszne rzeczy...
1397   2,  12 |           ogarnie, pamięć tracą.~Dziwa się rumieniła słuchając, gryzła
1398   2,  12 |         gałązkę i trzęsła głową. - Nic się nie stanie - rzekła - ani
1399   2,  12 |              nie stanie - rzekła - ani się Doman, ani żaden waży przystąpić
1400   2,  12 |            oczyma po gromadach, śmiała się bliskiej uciesze, nogi się
1401   2,  12 |             się bliskiej uciesze, nogi się jej do skoków rwały, lica
1402   2,  12 |           pokój ze strachami! - śmiała się. - Nikt się do nas nie waży...
1403   2,  12 |        strachami! - śmiała się. - Nikt się do nas nie waży... ale w
1404   2,  12 |                na twarzy Dziwy jaśniej się zrobiło, uśmiech się zjawił
1405   2,  12 |           jaśniej się zrobiło, uśmiech się zjawił blady.~I ona mruczała
1406   2,  12 |                śpiew.~- Słońce w morzu się kąpało, bo na wesele iść
1407   2,  12 |            ozłacały jej twarz i lśniły się we włosach. Ostatni blask
1408   2,  12 |         Niewiasty stawały kołem biorąc się za ręce osobno, osobno mężczyźni,
1409   2,  12 |               drganie i okrzyki. Zdało się, że i drzewa, i wody, i
1410   2,  12 |             Zbudzone śpiewem podniosło się wodne ptastwo na jeziorze,
1411   2,  12 |               z księżycem. Radowała mu się ziemia, otwierała skarby
1412   2,  12 |            Śmierć i czarne widma kryły się w przepaści, pod ciemny
1413   2,  12 |               ze swymi zwrotkami, dała się słyszeć druga. Chóry dalekie
1414   2,  12 |         posłuszne.~Zrazu śpiew ciągnął się powolnie, krokami szły ociężałymi,
1415   2,  12 |           zaczęła, ruch coraz szybszym się stawał, rozgorączkowywał
1416   2,  12 |            nich wirem, kołem zwijające się cienie, z rozwiązanymi włosy,
1417   2,  12 |    rozpuszczonymi szaty, rozsypującymi się wieńcami, podniesionymi
1418   2,  12 |               kiedy niekiedy krzyk dał się słyszeć, bo parobcy rzucali
1419   2,  12 |            słyszeć, bo parobcy rzucali się na dziewczęta, a wśród tego
1420   2,  12 |              szału, zamętu nocy działo się często, co tylko na Kupałę
1421   2,  12 |              ogniska, a potem wyścigać się po łące i wybiegać na polanki
1422   2,  12 |             Parobczaki nieraz spotkali się w skoku, wśród płomieni
1423   2,  12 |            uderzyli o siebie... nieraz się śmiejąc chwytali za bary,
1424   2,  12 |                ognisk razem rozpoczęły się te skoki, a wnet potem z
1425   2,  12 |               spod zasłon przypatrując się ciekawie temu, co się działo
1426   2,  12 |     przypatrując się ciekawie temu, co się działo na ziemi, szła zorza
1427   2,  12 |                zorza wieczorna całować się ze wschodzącą jutrzenką...
1428   2,  12 |               nimi.~Teraz rozpoczynało się picie i ucztowanie około
1429   2,  12 |           niewiele miał ochoty, kręcił się błędny, odchodził i powracał,
1430   2,  12 |               do ludzi! - rzekła - idź się wesel z drugimi!~- A wy...
1431   2,  12 |               Choćbym chciała, weselić się nie mogę... Czego oczy nie
1432   2,  12 |                w drugiej dłoni... Woda się w krew przemieniła, białe
1433   2,  12 |           rozumiał. To, co mówiła, tak się nie godziło z tym, co dokoła
1434   2,  12 |           Chłopak długo jeszcze z dala się w nią wpatrywał, ale już
1435   2,  12 |             przybliżyć. Żywia wyrywała się z korowodu przy ogniu i
1436   2,  12 |                bylicę z wianka, bawiła się kwiatkami i jak nieprzytomna
1437   2,  12 |       nieprzytomna myślą gdzie indziej się być zdawała... może przy
1438   2,  12 |              Sambor spod dębu, o który się sparł, patrzał na nią, trwał
1439   2,  12 |               nie wiedząc dokąd, bo mu się wcale skakać i ścigać nie
1440   2,  12 |           myśli, ku lasowi. Chciało mu się uciec gdzieś, skryć się,
1441   2,  12 |                się uciec gdzieś, skryć się, spocząć, a bór był pełen
1442   2,  12 |       dziewczęta szły sznurami, wiodąc się za ręce, zastępowali im
1443   2,  12 |              krzykiem, a biada tej, co się pochwycić dała.. Wnet cały
1444   2,  12 |                Wnet cały zastęp rzucał się na jej obronę, parobczaki
1445   2,  12 |               pomoc, walka zawiązywała się nierówna, aż dziewki się
1446   2,  12 |               się nierówna, aż dziewki się płonącymi polany w końcu
1447   2,  12 |        obozowisk na ziemi, uganiającym się chwycić nie dał. Zatrzymywali
1448   2,  12 |              przez gałęzie przeciskała się łuna od ognisk i ciemno
1449   2,  12 |              na nich naówczas wydawały się jakby z blaszki złotej,
1450   2,  12 |               i nie dyszał, marzyły mu się, bo z wolna sen za powieki
1451   2,  12 |          szybko pomyka, a tętent sunął się powoli, ostrożnie, milknął
1452   2,  12 |          milknął i wznawiał... zbliżał się i stawał... Sambor rozróżnił
1453   2,  12 |             ludzi, ciche szepty. Skrył się więc głęboko w gąszcz, w
1454   2,  12 |             czekał.~Ostrożnie wysunęła się z boru ludzi kupka. Blask,
1455   2,  12 |        podnosząc gałęzie przypatrywali się ogniskom.~- Podkraść się
1456   2,  12 |               się ogniskom.~- Podkraść się trzeba pod koło... - szeptał
1457   2,  12 |                 to moja, nie wyrwie mi się, nie dogonią, nie odbiorą...
1458   2,  12 |           prawo...~I szepcząc posunęli się wszyscy ku brzegowi lasu
1459   2,  12 |                przodem, a sam wśliznął się potem, stawał, szedł bacznie.
1460   2,  12 |               i niespokojny, rzuciwszy się drugą stroną, gąszczami
1461   2,  12 |             chwyciły go z tyłu. Wyrwał się i stanąwszy do boju uderzył
1462   2,  12 |          chwyciwszy za koszulę. Wzięli się na ziemi za bary, dusząc
1463   2,  12 |         spętano ręce i nogi.~Domyślano się zdrady, zlękniono popłochu
1464   2,  12 |                 jak śpiesznie oddalali się szepcząc między sobą.~Związany,
1465   2,  12 |          między sobą.~Związany, próżno się rzucał po ziemi usiłując
1466   2,  12 |          niknąć, a brzask dnia wciskać się z góry. Coraz jaśniej robiło
1467   2,  12 |             góry. Coraz jaśniej robiło się w lesie. W krzakach budziły
1468   2,  12 |              lesie. W krzakach budziły się ptaki i kręciły się, i podlatywały
1469   2,  12 |            budziły się ptaki i kręciły się, i podlatywały około niego.
1470   2,  12 |              było już nikogo.~Miotając się ciągle i targając, Sambor
1471   2,  12 |            poraniony, wściekły, wyrwał się biegnąc ku polanie. Tu pusto
1472   2,  12 |             półżywy, spotniały, zwlókł się i stanął, gdy usłyszał głos
1473   2,  12 |                dzieżę zakwasić - miała się dobrze przy Kupale.~Poili
1474   2,  12 |               aby gniewna nie pomściła się urokiem. Siedziała rozmarzona,
1475   2,  12 |            rozmarzona, pijana, wahając się, przechylając, podśpiewując,
1476   2,  12 |                mi rękę daj!... Nie bój się, nic ci złego nie zrobię...
1477   2,  12 |        miesiąca... Rękę mi daj!~Sambor się odwrócił, żal mu się starej
1478   2,  12 |            Sambor się odwrócił, żal mu się starej zrobiło.~- Jaruho! -
1479   2,  12 |           Jaruho! - rzekł - choćbym ci się podnieść pomógł, nie pójdziesz
1480   2,  12 |                rękę... Jak wstanę, jak się ustoję, pójdą jeszcze nogi
1481   2,  12 |            podniósł starowinę. Trzęsła się stojąc, chwiejąc, jak gdyby
1482   2,  12 |              pęta... Jaruho! nie stało się co na Kupale?~Starucha popatrzała
1483   2,  12 |          przekrzywiła usta i rozśmiała się.~- A co się stać miało?
1484   2,  12 |                i rozśmiała się.~- A co się stać miało? To, co się zawsze
1485   2,  12 |              co się stać miało? To, co się zawsze na Kupałę dzieje.
1486   2,  12 |           parobku... parobku!... Tobie się też jej chciało! Gospodarskiej
1487   2,  12 |                albo to co złego?... Co się młodość ma marnować? Doman,
1488   2,  12 |           Jaruha śpiewając, zataczając się i w ręce chude poklaskując.~
1489   2,  12 |                oczy mu patrząc, śmiała się.~- Dobrze tak! harda była!
1490   2,  12 |                wiem, ja to wiem, czego się chciało... u ognia w chramie,
1491   2,  12 |              ognia w chramie, stać, by się jej ludzie do kolan kłaniali,
1492   2,  12 |             nie bardzo służyły. Sambor się oddalał z głową zwieszoną.~-
1493   2,  12 |          powoli, podśpiewując, śmiejąc się głośno do siebie, hukając
1494   2,  12 |            który przelatywały.~Chłopak się wlókł niespokojny i gniewny
1495   2,  12 |             głowę zakrwawioną. Kłócili się wszyscy, siostry i bratowe
1496   2,  12 |              był. Począł opowiadać, co się z nim działo, oni mu też -
1497   2,  12 |                głowie oszczepem, innym się też razy dostały.~Jeszcze
1498   2,  12 |             napaść na dwór Domana, aby się pomścić gwałtu i zniewagi,
1499   2,  12 |        pochwyconą została, nie godziło się jej odbierać, gdy we wrotach
1500   2,  12 |                 gdy we wrotach ukazała się - Dziwa!~Krzyk wyrwał się