Tom,  Rozdzial

 501   1,  6  |                Jaskółki nosiły już muł na gniazda, a wróble kłóciły
 502   1,  6  |              znajdywane ziarna. Bocian na gnieździe wybierał się w
 503   1,  6  |       gnieździe wybierał się w drogę i na długich stojąc nogach strzepywał
 504   1,  6  |            łagodnie. Ile razy spojrzał na nią, na tę krasę i wesele
 505   1,  6  |              Ile razy spojrzał na nią, na tę krasę i wesele domu,
 506   1,  6  |                tę krasę i wesele domu, na twarz mu jasny występował
 507   1,  6  |            zamyślona i smutna. Skinęła na ojca i powiodła go z sobą
 508   1,  6  |             coraz groźniejsze od grodu na nas wiatry wieją... posłuchaj!
 509   1,  6  |              opowiadanie. Wisz, sparty na kiju, słuchał ze spuszczoną
 510   1,  6  |               dał po sobie poznać nic, na pozór zimny jak kamień,
 511   1,  7  |                 sinymi pasy obszywaną, na nogach miał skórznie nowe,
 512   1,  7  |          sznury krasno były farbowane, na głowie kołpak futrzany i
 513   1,  7  |              miecz błyszczący i proca, na plecach łuk i strzały. Stąpał
 514   1,  7  |                przybyło, skoczył raźno na grzbiet siwego, głową swoich
 515   1,  7  |                pozdrowił, ręką wskazał na drogę w las - i ruszyli
 516   1,  7  |        nędznych chałup stało nad wodą, na kołkach sieci wisiały, parę
 517   1,  7  |                wywróconych odpoczywało na piasku. Chałupy, jak bobrowe
 518   1,  7  |                domki, ubogo wyglądały, na pół w ziemi, pół nad nią,
 519   1,  7  |           jeszcze ludzie, których dwu, na pół nagich, głos Wisza wywołał.
 520   1,  7  |              zowiąca się Rybaki, która na ziemi kmiecia niedawno wyrosła.
 521   1,  7  |           zgięta i stara - pierzchnęli na widok pana, tylko dwaj rybacy
 522   1,  7  |            dwaj rybacy jakąś odpowiedź na pytania wymruczeli przez
 523   1,  7  |                 Spojrzenia ich rzucane na Wisza kose były, nieufne
 524   1,  7  |      świadczyły o zajęciu mieszkańców. Na ten raz nie było żywej duszy,
 525   1,  7  |               z dziećmi wyszły do lasu na grzyby, mężczyźni musieli
 526   1,  7  |        mężczyźni musieli drzewa szukać na klepki. Drzwi jednak wszystkich
 527   1,  7  |              Stąd już nawrócili w lewo na lasy i gęstwiną jechali -
 528   1,  7  |          ciemnej, gwiazdy już świeciły na niebie poprzedzając księżyc,
 529   1,  7  |               starego sklecili - jeden na straży został przy koniach
 530   1,  7  |               przy koniach puszczonych na paszę, drugi przy Wiszu.~
 531   1,  7  |              wstał od nich wcześniej - na konie siedli i Wisz sam
 532   1,  7  |         pochylenie gałęzi, mech, który na drzewach rosnął krzewy,
 533   1,  7  |                południowi już wjechali na łąkę szeroką, której środkiem
 534   1,  7  |               płynął strumień. W dali, na podniosłym nieco brzegu,
 535   1,  7  |          naprzeciw starego - popatrzał na Wisza i szybko nazad popędził.~
 536   1,  7  |           odziany po domowemu, koszula na wierzchu, w lekkim przyodziewku
 537   1,  7  |        wierzchu, w lekkim przyodziewku na ramiona narzuconym. Gęsty,
 538   1,  7  |           Gęsty, jasny włos spływał mu na ramiona, młoda bródka zarastała
 539   1,  7  |              popatrzeć, czy się co tam na nim nie zmieniło - odezwał
 540   1,  7  |         ostawione stopkami misternymi. Na nich gdzieniegdzie wiązki
 541   1,  7  |            skóry z nich świeżo zdarte. Na stole leżał chleb biały,
 542   1,  7  |              Kmiecie i władyki, co się na tej ziemi urodzili, z czernią
 543   1,  7  |                urodzili, z czernią idą na równi z niewolnikami. Rabów
 544   1,  7  |                dni temu sprosił kmieci na ucztę do siebie, dali im
 545   1,  7  |             napoju, Niemka go tam syci na naszą zgubę. Wśród uczty
 546   1,  7  |           kneziowa pani dała ją mężowi na zabawę. Po zagrodach tłuką
 547   1,  7  |                 hej! dawno bo należało na to gniazdo osie iść i nogami
 548   1,  7  |             dzieci ratować. - Spojrzał na młodego gospodarza, który
 549   1,  7  |                że nie zbywa Chwostkowi na druhach i że między naszymi
 550   1,  7  |              Ci z nami trzymać będą.~- Na wiecu się to obradzi lepiej -
 551   1,  7  |          kmieci... do starego Piasta - na naradę, ubogi człek, ale
 552   1,  7  |          Liczyli tak dwory, gość palec na ustach kładł.~- Krom nas
 553   1,  7  |             tym nikt nie wie. Jedziemy na łowy.~- Jedźmy na łowy -
 554   1,  7  |             Jedziemy na łowy.~- Jedźmy na łowy - ludzi waszych zostawicie
 555   1,  7  |               wiec zwołamy, boć stanie na tym, aby się zebrał, dawno
 556   1,  7  |         miejsca ni szukać, ni znaleźć. Na Żmijowym uroczysku, nie
 557   1,  7  |            świętego i zdroju, w okopie na hordyszczu, gdzie ojcowie,
 558   1,  7  |            norach. Z wieków się ludzie na wiece zbierali, czemu by
 559   1,  7  |             Godziłoby się wziąć klątwę na ogień i wodę.~Naradzać się
 560   1,  7  |                zaczęli po cichu. Stało na tym, że wiec być ma koniecznie
 561   1,  7  |            nieznacznie go zebrać, a że na Kupałę gromady się i tak
 562   1,  7  |              Wisz i Doman zgodzili się na to zawczasu. Na wici czasu
 563   1,  7  |           zgodzili się na to zawczasu. Na wici czasu było dosyć, a
 564   1,  7  |                do zmierzchu. Stał miód na stole, ale go prawie nie
 565   1,  7  |                zagrodę pod lipę, która na wzgórzu stała. Ledwie się
 566   1,  7  |               stanąwszy z dala - jakby na coś oczekiwać się zdawała
 567   1,  7  |                też oczy ogniem pałały, na zawołanie się stawił.~-
 568   1,  7  |                stawił.~- Lepszego dnia na naszego wilka nie znajdziemy -
 569   1,  7  |                kilka tylko zostawiwszy na sznurach. Wisz i Doman wstali
 570   1,  7  |               stanowisko w oddali. Psy na powrozach trzymali parobcy,
 571   1,  7  |          godził pierwszy, biegnąc żywo na przełaj, aby go nie mógł
 572   1,  7  |              łowy rozpoczęły się wtedy na dobre.~Jeden i drugi z chłopaków
 573   1,  7  |         otwartą paszczę wbił mu dzidę, na miejscu kładąc kudłacza.~
 574   1,  7  |              się rozlegały, dziewczęta na płoty wlazłszy zachęcały
 575   1,  7  |             wilczysko, brocząc posoką, na ziemię zwaliło się i psy
 576   1,  7  |             uderzeniem w głowę, tak że na poły przybitego związano
 577   1,  7  |             poły przybitego związano i na dwór przywieziono, gdzie
 578   1,  7  |          siedli radzić jeszcze i długo na osobności szeptali z sobą -
 579   1,  7  |          Miłosza drogi przez lasy było na dzień cały. W torbach na
 580   1,  7  |               na dzień cały. W torbach na plecach mieli jadło, w drewnianych,
 581   1,  7  |               drzew wiatrem obalonych, na pół pogniłych, trawami bujnymi
 582   1,  7  |           niemal spod stóp jeźdźców... na drzewach świeciły ogniste
 583   1,  7  |               z tych zapadłych gęstwin na suchszą łąkę, oba raźniej
 584   1,  7  |               dali już dym widać było. Na wzgórzu łysym postrzegli
 585   1,  7  |         wysokim zaparty częstokołem... Na zewnątrz żadnego znaku życia.
 586   1,  7  |              nikt się nie ukazał, choć na wyżynach wału kilka ludzkich
 587   1,  7  |             kościste a chude, przyszły na podróżnych zawarczeć i obwąchać
 588   1,  7  |          mrokiem i coś rozeznać mogli. Na ognisku paliły się dogasające
 589   1,  7  |            dogasające polana.~W głębi, na skórach leżał olbrzymiego
 590   1,  7  |              Trzymał ją właśnie spartą na kościstej dłoni. Nogi jego
 591   1,  7  |            dłoni. Nogi jego spoczywały na czymś czarnym, co się ruszało
 592   1,  7  |             ziewnął szeroko i znowu ją na dawnym miejscu położył.~
 593   1,  7  |            stary z wolna, nie zważając na odprawę - wasz i nasz wróg
 594   1,  7  |       oślepiony drugi, nie została wam na starość pociecha żadna,
 595   1,  7  |              się gniewny.~- Precz albo na was spuszczę Maruchę! -
 596   1,  7  |             niewolniki.~Zawarczało coś na łożu tak, że trudno rozeznać
 597   1,  7  |                cóżem ja wart bez nich? Na co mi bez nich życie?~Twarz
 598   1,  7  |             Wiszowi serce się ścisnęło na widok tej boleści, stali
 599   1,  7  |             czy odstąpić precz, aby go na próżno nie dręczyć. Jęknąwszy
 600   1,  7  |        niewieście. Spojrzała ode drzwi na obcych i zawahała się nieco.
 601   1,  7  |             jakby orzeźwiony popatrzał na Wisza i Domana, a niewiastę
 602   1,  7  |                Zwołajcie wiec, aby się na nim pokłócić i zwaśnić?
 603   1,  7  |           mruczeć, a on was po jednemu na powróz wyłowi! Zaprosi na
 604   1,  7  |              na powróz wyłowi! Zaprosi na ucztę i jednych na drugich
 605   1,  7  |             Zaprosi na ucztę i jednych na drugich poszczuje! Co wy
 606   1,  7  |             Rozda wasze ziemie tym, co na was mu pomogą! Nic mu nie
 607   1,  7  |            niewolę.~I rzucił się znowu na łoże.~- Kneziu - rzekł Wisz -
 608   1,  7  |            Miłoszu, jak wiec postanowi na gród, dacie nam swoich ludzi?
 609   1,  7  |              wyrwiecie, uraduję się, a na niego z w a m i nie pójdę...
 610   1,  7  |                Niemcami i pomszczą się na was... Próżne wasze jęki,
 611   1,  7  |           niezrozumiale.~Wisz spojrzał na Domana.~- Cóż rzec więcej -
 612   1,  7  |              znać inni, powywiesza was na dębach. Niech wiesza! Nie
 613   1,  7  |            obcych, kłócić się zaczęły.~Na podsieniu czekał na nich
 614   1,  7  |           zaczęły.~Na podsieniu czekał na nich starzec zgarbiony.
 615   1,  7  |           głosem wielkim, aż, co żyje, na zamku pobudzi. Biedny człek!...
 616   1,  7  |             nie było podobna. Wszystko na tym żałobnym dworze milczące
 617   1,  8  |              od brzegów jeziora Gopła, na kraju lasów, był dwór i
 618   1,  8  |                już dni spędził starzec na koniu, a czuł się niemal
 619   1,  8  |          więcej krzepkim, niż gdy doma na kamieniu u rzeki siadywał,
 620   1,  8  |               braci. Ród jego siedział na jednym miejscu od prastarych
 621   1,  8  |         weselnych, przy postrzyżynach, na pogrzebach Piastun rej wodził,
 622   1,  8  |             też, jeśli się w mirze lub na opolu czasu pokoju trafiło
 623   1,  8  |           niełatwo, że wyzywał wprzódy na słowa, myślał długo, ale
 624   1,  8  |           słowa, myślał długo, ale gdy na ostatek wśród ogólnego milczenia
 625   1,  8  |              niego cisnął, zjednało mu na pańskim dworze nienawiść.
 626   1,  8  |          tykano go, bo się wpływu jego na innych lękano. Ująć się
 627   1,  8  |               niewyniosłego, krzepki i na pozór niczym się nie odznaczający.
 628   1,  8  |     namiętności. Surowy był, milczący, na oko chłodny i wytrzymały.
 629   1,  8  |          gospodarza właśnie z kobiałką na plecach na drodze do lasu
 630   1,  8  |          właśnie z kobiałką na plecach na drodze do lasu i barci.
 631   1,  8  |              barci. Wstrzymali więc go na drodze, Wisz z konia zsiadł
 632   1,  8  |              siądźmy gdzie pod drzewy, na uboczu, bo wasz dwór na
 633   1,  8  |                na uboczu, bo wasz dwór na oczach, ludzi w nim obcych
 634   1,  8  |               lesie, gdzie szopka była na siano, taka, jakie dawniej
 635   1,  8  |             jakby umyślnie leżała, aby na nich przysiąść można.~Konie
 636   1,  8  |       przysiąść można.~Konie puszczono na łączkę, aby się pasły, siedli
 637   1,  8  |         jeszcze słowa, kobiałkę, którą na plecach niósł, odkrył i
 638   1,  8  |          wojskowych dowódców kneziowie na niemiecki sposób panami
 639   1,  8  |        rozrodzonych kneziątek... i jak na to ratunku skorego było
 640   1,  8  |              Dunajem, nad sine morze i na zachód aż do Gór Czarnych.
 641   1,  8  |                czas szczęśliwy, gdyśmy na niezmiernej przestrzeni
 642   1,  8  |                zbędziemy, a Niemcy nam na kark wlezą... Wisz się poruszył.~-
 643   1,  8  |                 ale tego Chwosty tylko na innego zamienić... Wiecie,
 644   1,  8  |            rękę w ul wsadzili... Jedni na Chwostka płaczą, drudzy
 645   1,  8  |                znany kneziowski sługa, na nieustannych posyłkach spędzający
 646   1,  8  |            całe życie. Obawiano się go na grodzie i w okolicy, bo
 647   1,  8  |             uszło... Siadywał jak żbik na drzewach, gdy mu trzeba
 648   1,  8  |             nie wracała nigdy bez łupu na gród, a łupem były oskarżenia,
 649   1,  8  |              nic nie mówiąc, przysiadł na ławie przypatrując z wielką
 650   1,  8  |            wziął go, dziwnie popatrzał na gospodarza i gości i po
 651   1,  8  |         wyłupiłem... czarów nie rzucam na nikogo... służę każdemu...
 652   1,  8  |               nogami mnie kopią, plują na mnie... i każdy by mnie
 653   1,  8  |            nowina? - spytał gospodarz.~Na grodzie u miłościwego pana
 654   1,  8  |         zaprosi kneź do stołba i zgodę na wieki zapijemy!~Słuchali
 655   1,  8  |           zbiorą się lada żupankowie i na gród się cisną, a pięściami
 656   1,  8  |               Wzrok jego zatrzymał się na Znosku i usta, które miał
 657   1,  8  |                progu, odszedł i usiadł na przyzbie.~- Ten mnie tylko
 658   1,  8  |              zamknęło... Syn jego miał na grodzie przypadek... Sczepili
 659   1,  8  |                   Potemeśmy go puścili na jezioro, żeby się otrzeźwił,
 660   1,  8  |          obawiano. Ziemba też siedzący na przyzbie nie wchodził; czekał
 661   1,  8  |           odezwał się stary.~- Syna mi na grodzie ubito. Ciałośmy
 662   1,  8  |               aby je poczestnie spalić na stosie... Mówcie, bracia
 663   1,  8  |               ich osłonić?... Chwostek na mnie zawzięty...~Wisz wstawszy
 664   1,  8  |           szczupłego gronka, które się na wiec zgadzało.~Do późnej
 665   1,  8  |            kolan, wedle obyczaju, Wisz na ławie siadł się rozzuwać,
 666   1,  8  |             aby wici wysłać po mirze i na wiec zwołać starszyznę na
 667   1,  8  |              na wiec zwołać starszyznę na dzień przed Kupałą, w horodyszcze
 668   1,  8  |            przed Kupałą, w horodyszcze na Żmijowym uroczysku. Ślij
 669   1,  8  |              ponura rozmowa tajemnicza na tym się skończyła~Nazajutrz,
 670   1,  8  |               zagrodą pod dębami leżąc na ziemi psy mając przy sobie,
 671   1,  8  |      niespodzianie spadło nieszczęście na dwór wasz... - Nieszczęście?
 672   1,  8  |                 Wisz objeżdża kmieci i na wiec ich zwołuje.~- Kto
 673   1,  8  |             obrócić, a was, ojcze mój, na pierwszym obwiesić drzewie.
 674   1,  8  |            pierwszym obwiesić drzewie. Na was ma się wywrzeć cała
 675   1,  8  |                wyboru: albo się bronić na zagrodzie, zwoławszy ludzi,
 676   1,  8  |                zwoławszy ludzi, którzy na ziemi jego siedzieli, lub
 677   1,  8  |                ciężko jak w zagrodzie. Na łaskę Chwostkowi się zdać...
 678   1,  8  |                przybywał. Jego też już na drodze doszła była wieść
 679   1,  8  |               była wieść o tym, co się na drodze u Gopła przysposabiało,
 680   1,  8  |              Zwołać parobków, zatrąbić na pastuchy... Sambor skoczy
 681   1,  8  |                 Sambor skoczy po ludzi na Rybaki i Bondarze... Kto
 682   1,  8  |                wszystko... Dziwa stała na przedzie z Jagą.~- Wy w
 683   1,  8  |              wyprawiono małego chłopca na podjezdku, aby dawał znać
 684   1,  8  |             się ludzi z Rybaków i osad na posiłek.~Dziwa z całym obozem
 685   1,  8  |               gotowa była w las ruszyć na pierwsze skinienie i wieść
 686   1,  8  |                 psy wyły niespokojnie. Na próżno starano się je uciszyć,
 687   1,  8  |             się je uciszyć, przypadały na chwilę i wnet na nowo żałobne
 688   1,  8  |            przypadały na chwilę i wnet na nowo żałobne to zawodzenie,
 689   1,  8  |          zaczynał, gdy chłopak wysłany na czaty, konia co tchu pędząc,
 690   1,  8  |                się z konia padł dysząc na ziemię. W zagrodzie ruszyło
 691   1,  8  |          ukryci za tynami, po szopach, na ziemi leżący, gotowi byli
 692   1,  8  |            leżący, gotowi byli skoczyć na pierwsze pana skinienie.~
 693   1,  8  |            wziąwszy, boso, w koszuli i na ramiona tylko narzuconej
 694   1,  8  |        panowała, bocian tylko klekotał na gnieździe gospodarząc, jakby
 695   1,  9  |               kneziowski sługa patrząc na niego.~- A ja znowu do was
 696   1,  9  |           pokłon śle i do siebie prosi na koźle udo, na miodu czaszę,
 697   1,  9  |             siebie prosi na koźle udo, na miodu czaszę, na drużbę
 698   1,  9  |            koźle udo, na miodu czaszę, na drużbę i rozmowę - szydersko
 699   1,  9  |         młodszy. Ja pan u siebie, a on na grodzie... jeśli co do mnie
 700   1,  9  |               zakrzyczał nagle - ja tu na ciebie sąd wiozę i powrozy!
 701   1,  9  |              starcu ręką się zamierzył na niego. Stary z wolna ustąpił.~-
 702   1,  9  |               tych wyrazów, gdy smerda na swoich zakrzyknął i gromadą
 703   1,  9  |               gromadą całą rzucili się na nieustraszonego starca,
 704   1,  9  |            tobież to przystało napadać na swoich i służyć obcym?...
 705   1,  9  |         posłonił się z krzykiem i padł na ręce syna.~Na widok trupa
 706   1,  9  |          krzykiem i padł na ręce syna.~Na widok trupa tego, gdyż stary
 707   1,  9  |               rzuciło się jak wściekłe na ludzi grodowych. Walka rozpoczęła
 708   1,  9  |               Walka rozpoczęła się nie na łuki i proce, ale na pięści
 709   1,  9  |               nie na łuki i proce, ale na pięści i zęby, chwytali
 710   1,  9  |         chwytali się za barki i walili na ziemię.~Z tyłów wdarli się
 711   1,  9  |             ziemię.~Z tyłów wdarli się na ten hałas ci, co zagrodę
 712   1,  9  |              popłoch rzucając chwilowy na gromadkę obrońców.~Trwoga
 713   1,  9  |            wrót, z zaciętością walcząc na swoich śmieciskach, odpierali
 714   1,  9  |       smerdowych ludzi. Widok leżących na ziemi we krwi zwłok starego
 715   1,  9  |          ustąpić musiał i począł wołać na swoich, aby się cofali.~
 716   1,  9  |               Podobnymi wyrazy ciskano na siebie z obu stron długo,
 717   1,  9  |               nieśli je złożyć w izbie na posłaniu... nieśli i płakali,
 718   1,  9  |                krzyczeli...~Nikt walki na nowo rozpoczynać nie myślał.
 719   1,  9  |               się wylegiwali.~Chłopak, na brzuchu podpełznąwszy, dojrzał
 720   1,  9  |                odpoczynek.~W świetlicy na posłaniu swym leżał trup
 721   1,  9  |            oblanej. Łuczywo paliło się na ognisku, dwaj synowie siedzieli
 722   1,  9  |           umówiony sposób, lecz nim mu na głos jego odpowiedziano,
 723   1,  9  |                siwe włosy rozpuściwszy na ramiona, z rękami załamanymi,
 724   1,  9  |     rozplótłszy kosy, podarłszy odzież na sobie. Tylko Dziwa szła
 725   1,  9  |              zwłok. starca Tu popadały na ziemię wszystkie i tarzać
 726   1,  9  |            zaczęły.~Ogień przygasł był na kamieniach, przyrzucono
 727   1,  9  |                już płakali dzień cały, na nowo ryczeć poczęli.~W podwórzu
 728   1,  9  |             nią, płaczki tylko zostały na ziemi zawodząc i śpiewając
 729   1,  9  |         zgliszcza dosyć były oddalone, na polance piaszczystej znajdowały
 730   1,  9  |            parobcy drzewo przysposobić na stos, kamienie gotować do
 731   1,  9  |                już stary Wisz siedział na ławie, podparty tak, aby
 732   1,  9  |               pasa, czapkę z kitą miał na głowie, łuk na plecach,
 733   1,  9  |               kitą miał na głowie, łuk na plecach, procę, kamienny
 734   1,  9  |                z krzemienia.~Siwy koń, na którym ostatnią podróż odbywał,
 735   1,  9  |        przeznaczony, aby z nim spłonął na stosie...~U nóg nieboszczyka,
 736   1,  9  |          stosie...~U nóg nieboszczyka, na ziemi, siedziała Jaga z
 737   1,  9  |                 W głębi synowie stali, na rękach podparci, łzy ocierając
 738   1,  9  |            czarnymi duchy... Wszystkoś na ziemi miał, czego dusza
 739   1,  9  |               nas nie wrócisz... Patrz na~sieroty, włosy rwą z głowy,
 740   1,  9  |             wojaku niezwyciężony, wróg na cię napadł zdradliwie...
 741   1,  9  |              gdy dano znak od lasu, że na zgliszczu stos był gotowy.
 742   1,  9  |              parobcy dali znać prosząc na chleb żałobny.~Cały pochód
 743   1,  9  |             przedzierać, leżało bowiem na wzgórzu nim otoczonym, wśród
 744   1,  9  |              dawne mogiły.~U wnijścia, na ubitym tokowisku, wznosił
 745   1,  9  |          kołacze, mięsiwa, piwo i miód na tryznę przygotowane. Piękne
 746   1,  9  |              Jagę milczącą, ubraną jak na weselne gody i po kolei
 747   1,  9  |        całującą dzieci swoje, jakby je na wieki żegnała. Nie mówiła
 748   1,  9  |          wszyscy czuli i wiedzieli, że na stos pójdzie za towarzyszem
 749   1,  9  |                 osierocona, nie zechce na ziemi.~Wśród jęków płaczek
 750   1,  9  |                jęków płaczek wniesiono na stos ciało umieszczając
 751   1,  9  |               sosnowe poukładane jedne na drugich wiodły jakby wschodami
 752   1,  9  |         wskazała matkom, aby je wzięły na ręce... Szła tak aż do stosu,
 753   1,  9  |             stanęła chwilę, popatrzała na stojących, na biały świat
 754   1,  9  |               popatrzała na stojących, na biały świat szeroki i śmielszym
 755   1,  9  |              po drzewach, coraz wyżej, na szczyt sam, aż tu padła
 756   1,  9  |                Przyprowadzono siwego i na stosie uwiązano go u słupa,
 757   1,  9  |                to koń, który się rwał, na próżno siląc uwolnić...
 758   1,  9  |           chciwością stos pożerał... a na chwilę wiatrem lekkim przytłumiony,
 759   1,  9  |            podżegał jeszcze ten pożar, na który wszyscy patrzeli z
 760   1,  9  |              bogi, i czterech parobków na koniach, z dzidami w rękach,
 761   1,  9  |               ich wyciągniętego trupa, na którym bielizna płonęła,
 762   1,  9  |            miało najdroższego, co ojcu na drugim świecie służyć mogło...
 763   1,  9  |                duchów ofiarę.~Zarzewie na zgliszczu, coraz się zmniejszając,
 764   1,  9  |                zniszczone poszło z nim na świat drugi. Aż do najdrobniejszych
 765   1,  9  |               swą drobną pomieścić dań na grobie... Wśród nowych zawodzeń
 766   1,  9  |            pieśni zaczęto sypać ziemię na mogiłę z pośpiechem...~Niewiasty
 767   1,  9  |         wzniósł nad popiołami Wisza...~Na żalniku zapalono stosy łuczywa
 768   1,  9  |             Poszedłeś stary do swoich, na miód biały i biesiadę...
 769   1,  9  |              wyśpiewa, coś ty zostawił na ziemi... ile z rąk twych
 770   1,  9  |            Zboja synu, nie powracać ci na ziemię... a po jasnym latać
 771   1,  9  |                   i począł też wołając na pół pieśnią, pół słowem,
 772   1,  9  |       starszyzna już zwołana... Strach na grodzie... Chwostek blady,
 773   1,  9  |           niewolników swoich zbiera... Na wiec pójdziem, poniesiemy
 774   1,  9  |               Niewiasty także, siedząc na uboczu, śpiewały cichym
 775   1,  9  |              ciskała oszczepy, biegała na wyprzodki do celu pieszo
 776   1,  9  |      przeprowadzając ich ku zagrodzie.~Na pół drogi zatrzymał braci.~-
 777   1,  9  |               chcę z serca zrzucić, co na nim mam... Siądźmy i gadajmy.~
 778   1,  9  |             namyśle Ludek - zaniesiemy na wiec krwawą suknię i koszulę,
 779   1,  9  |               weźmiecie ją...~Spojrzał na Domana. Ten, liść urwawszy,
 780   1,  9  |            obyczajem liść znowu urwał, na ustach go położył i kilka
 781   1,  9  |              kołpak nasunął gwałtownie na oczy i odszedł. Konie jego
 782   1,  9  |               spotykali swoich, co się na zagrodę wlekli, podśpiewując.
 783   1,  9  |           około stada, bocian klekotał na szopce, a sroki krzyczały
 784   1,  9  |                odziedziczył.~Wieczorem na przyzbie przed chatą siedziały
 785   1,  9  |                i Żywia, sparłszy głowy na ramiona swych, obejmując
 786   1,  9  |              rękami... patrzały gdzieś na lasy i dumały, i nuciły...
 787   1,  9  |            założone trzymając, z głową na piersi spuszczoną. Zobaczywszy
 788   1,  9  |            Żywia stojąca za siostrą to na nią, to na brata ciekawymi
 789   1,  9  |               za siostrą to na nią, to na brata ciekawymi rzucała
 790   1,  9  |               jej po twarzy, spojrzała na brata uśmiechając się błagalnie.~-
 791   1,  10 |             pierwszy raz się osiedlały na nieznanej ziemi, tu być
 792   1,  10 |               obozowiska.~Tu się potem na pamięć ową zbierały starszyzny
 793   1,  10 |             brakło opadłego i zgniłego na ziemi płota. Oprócz tego
 794   1,  10 |          szczątka budowli sczerniałego na horodyszczu nie było nic:
 795   1,  10 |          opasywały lasy czarne. Z dala na prawo małe jeziorko leżało
 796   1,  10 |             prawo małe jeziorko leżało na pół trzcinami zarosłe, w
 797   1,  10 |            przypierało, las stary stał na straży.~Był to przeddzień
 798   1,  10 |              Był to przeddzień Kupały, na który wiec zwołano. Kmiecie
 799   1,  10 |           Wisza za to, że pierwszy ich na wiec powołał. Śmierć jego
 800   1,  10 |         jeszcze do narady dla ratunku.~Na horodyszcze tylko od strony
 801   1,  10 |           dostać się było można, a kto na nie chciał iść, musiał pomijać
 802   1,  10 |               musiał pomijać dąb stary na drodze stojący, na pół spróchniały
 803   1,  10 |               stary na drodze stojący, na pół spróchniały z oschłymi
 804   1,  10 |                nim było mnóstwo płacht na wpół pogniłych, z którymi
 805   1,  10 |           duchom je trzeba było rzucić na pastwę. Stały tu i inne
 806   1,  10 |             okryte, przemokłe, liściem na pół zasypane, miseczki,
 807   1,  10 |               ogromną, jakby stworzoną na to, aby w niej pszczoły
 808   1,  10 |           nawet trawy blade, które się na przegniłych pasożytach czepiały.~
 809   1,  10 |               zwierz wprost rzucił się na głowę człowieka.~Coś zaskowyczało
 810   1,  10 |            człowiek razem się stoczyli na ziemię w jeden kłębek zwinięci.
 811   1,  10 |            tylko, jakby liści suchych, na dnie jej słychać było, później
 812   1,  10 |             dwie ręce obok niej oparły na brzegach, patrzał. Szerokie
 813   1,  10 |           niewielkim oddaleniu. Jechał na siwym spasłym koniu z długą
 814   1,  10 |           brodą długą, białą i włosami na ramionach powiewającymi.
 815   1,  10 |               ramionach powiewającymi. Na głowie miał kołpak z niedźwiedziej
 816   1,  10 |          zbliżyć wrogo. W ręku trzymał na kiju, pstro wyrobionym i
 817   1,  10 |            kilku kół złożony spadał mu na piersi i okrywał je jak
 818   1,  10 |               przytrzymał - widząc, że na nim pusto jeszcze było.~-
 819   1,  10 |            podniósł ku górze i pokazał na obłoki.~- Spaliliśmy zwłoki
 820   1,  10 |               ludzi kneziowych, którzy na dwór jego napadli.~Słuchający
 821   1,  10 |            słowa. Rękami tylko wskazał na nie. Oczy wszystkich zwróciły
 822   1,  10 |                wszystkich zwróciły się na odzież zabitego, ręce zadrgały,
 823   1,  10 |               odzież ojca, zarzucił ją na ramiona i szedł za nimi.
 824   1,  10 |               Tak uroczystym pochodem, na czele mając siwych, weszli
 825   1,  10 |             czele mając siwych, weszli na uroczysko i pod chwiejącą
 826   1,  10 |              Tu, nic nie mówiąc, każdy na ziemi zajął miejsce swoje,
 827   1,  10 |             rozsiadła się rada, sparli na rękach i dumali - wielu
 828   1,  10 |               i po górach... kneziowie na wojnach dowodzą, ale po
 829   1,  10 |              ładu nie będzie!... Najdą na nas Niemcy, a choćby i Pomorcy,
 830   1,  10 |               sam posiędzie tę ziemię, na której popioły ojców leżą...
 831   1,  10 |              nie posłucha.~- A siły my na niego nie mamy - wołał Rudan -
 832   1,  10 |              on, synowie będą lepsi.~- Na to ich właśnie Niemcy zaprawiają
 833   1,  10 |               u siebie, polując z nimi na Serbów - wtrącił inny.~-
 834   1,  10 |               wybito, a dzieci pobrano na gród, a ziemię smerdom porozdawano...~
 835   1,  10 |          zwolenników Chwostka, aby ich na sztych nie wydali... Z cichego
 836   1,  10 |           słyszeli.~Myszki wołali, aby na gród ciągnąć i wywracać
 837   1,  10 |               Siedzieliby cicho. Dawno na nas zęby ostrzą. My ludzie
 838   1,  10 |            ściskając powtarzali:~- Iść na to gniazdo plugawe i wydusić... -
 839   1,  10 |             oczyma rzucając, siedziała na ziemi milcząca, do niczego
 840   1,  10 |               obronie, w ludzi obfity. Na Niemców też skinąć stamtąd
 841   1,  10 |               wysoko, minęło południe, na uroczysku z poschłymi usty
 842   1,  10 |                uradzić ani się zgodzić na jedno. Wołanie było wielkie
 843   1,  10 |        czekając, pasiono je popętawszy na skraju łąki pod lasem; młodzież,
 844   1,  10 |            lasem; młodzież, parobczaki na ziemi siedzieli i śmiechy
 845   1,  10 |                  Jeden to drugi stawał na wyższym brzegu wału, aby
 846   1,  10 |               mówił, gardłował, często na sobie suknię i koszulę rwąc...
 847   1,  10 |           ciągle patrzało.~Parobcy, co na łące siedzieli, rozglądali
 848   1,  10 |                rzekł:~Zyrun! patrz ino na stary dąb... na stary dąb... ~
 849   1,  10 |              patrz ino na stary dąb... na stary dąb... ~A co w nim?
 850   1,  10 |           świeci... jakby żbik patrzał na nas?...~- Nie patrz! To
 851   1,  10 |        pierwszy.~Wszystka czeladź oczy na dąb zwróciła, lecz większą
 852   1,  10 |              Jak kot począł się drapać na drzewo przykładając doń
 853   1,  10 |        chwyciwszy nad nią, uwiesił się na niej i spojrzał w głąb.
 854   1,  10 |         wciągnąwszy, przyczajony leżał na pół martwy Znosek.~Ze żbikiem
 855   1,  10 |           spuszczać się począł chłopak na ziemię, rzucił go potem
 856   1,  10 |         powstał tak wielki, iż stąd aż na horodyszcze dochodził. Obejrzała
 857   1,  10 |                   Wiec znużony ustawał na siłach. Wtem na skraju lasu
 858   1,  10 |                ustawał na siłach. Wtem na skraju lasu ujrzano starego
 859   1,  10 |               miejsce obmacał i usiadł na ziemi. Gęślę milczącą trzymał
 860   1,  10 |                 Gęślę milczącą trzymał na kolanach i myślał...~- Spóźniłem
 861   1,  10 |               Począł głosem załamanym, na pół śpiewnie - stare nogi
 862   1,  10 |              by to za rada bez pamięci na stare dziadów zbory!...
 863   1,  10 |           panowało, patrzeli niektórzy na starca nie wiedząc, co by
 864   1,  10 |                nutą.~- Siedzi Chwostek na wieżycy... i patrzy z niej
 865   1,  10 |              kurzy ze świetlicy, gdzie na polu się zieleni... gdzie
 866   1,  10 |         drużynę, milczeć, cichy... lub na gałąź pójdzie licho... Dobry
 867   1,  10 |                 a upoi, aż się ludziom na wiek wieka jeść odechce...
 868   1,  10 |             Dobry pan. Siedzi Chwostek na wieżycy... czy słyszycie,
 869   1,  10 |              spuścił, podparł się ręką na ziemi, na pół położył i
 870   1,  10 |             podparł się ręką na ziemi, na pół położył i śpiewać więcej
 871   1,  10 |              gdy starszyzna widząc, iż na niczym spełznie wiec, rozeszła
 872   1,  10 |                 Łado!... I wylał napój na ziemię.~Po wtóre zlał jeszcze
 873   1,  10 |          ziemię.~Po wtóre zlał jeszcze na ofiarę duchom uroczyska
 874   1,  10 |      niewidzialne przy radzie stały... Na małych skorupkach postawiono
 875   1,  10 |              przyprowadziła, posiadali na nie i jechali gromadkami.
 876   1,  10 |                ptastwo krzyczało tylko na błotach. Gwiazdy zaczynały
 877   1,  10 |               Gwiazdy zaczynały mrugać na niebie, lekki powiew wiatru
 878   1,  10 |             pień, ześliznął się powoli na ziemię. Tu padł wyciągnięty
 879   1,  10 |              Widać go było zdążającego na pole krokiem ociężałym,
 880   1,  10 |              go już w pólku zerwał się na nogi i w las rzucił szybko.~
 881   1,  11 |                się ku niemu uśmiechał. Na każdej gałęzi szczebiotał
 882   1,  11 |           którym wszystko składało się na jedną całość. Śmierć nawet
 883   1,  11 |                przeprowadzała do ojców na biesiadę wieczną.~Dwie kobiałki
 884   1,  11 |           wieczną.~Dwie kobiałki stały na ziemi grzybów pełne, dziewcząt
 885   1,  11 |               dużo uzbierały? Mówi, że na uroczysku w dolinie grzybów
 886   1,  11 |             Sroczka w istocie, siedząc na gałęzi, kręciła głową i
 887   1,  11 |                siebie, szukając czegoś na ziemi. Sroczka zobaczyła
 888   1,  11 |             się puścił jak kula i padł na ziemię, a w tejże chwili
 889   1,  11 |         Nazajutrz miały iść do ogniów, na Kupałę, Żywia się cieszyła.
 890   1,  11 |            sobie.~- Czy Ludek pojechał na łowy... czy to Ludkowe psy
 891   1,  11 |          gąszczy podniósłszy, patrzała na polankę i słuchała, psy
 892   1,  11 |          drzewo... nic więcej.~Wróciły na trawę, na słońce.~Z dala
 893   1,  11 |              więcej.~Wróciły na trawę, na słońce.~Z dala jakby śpiewanie
 894   1,  11 |                    Zamilkły. Z krzaków na polankę wysunęła się stara
 895   1,  11 |             baba o kiju, z garnuszkiem na sznurku u pasa, z torbą
 896   1,  11 |                sznurku u pasa, z torbą na plecach, w płachcie na głowie.~
 897   1,  11 |           torbą na plecach, w płachcie na głowie.~Rękę przyłożyła
 898   1,  11 |                iść ku nim poczęła.~- A na Kupałę! Jutro Kupały! ho!
 899   1,  11 |        dziewczętom i usiadła przy nich na ziemi.~- Chcecie, bym wam
 900   1,  11 |                rękę.~- Pójdziesz jutro na Kupałę? - Pójdę - odezwała
 901   1,  11 |                  a musi!... Nie idź ty na Kupałę!~Dziwa się rozśmiała.~-
 902   1,  11 |                   A ty, Dziwo, nie idź na Kupałę!~Uśmiechnęło się
 903   1,  11 |             szczęścia tyle, ile go już na całym świecie nie ma...
 904   1,  11 |         świecie nie ma... A ty nie idź na Kupałę...~Dziewczęta z na
 905   1,  11 |              na Kupałę...~Dziewczęta z na pół oszalałej staruszki
 906   1,  11 |           młody, bogaty... Ej! nie idź na Kupałę...~- Ale z nami bracia
 907   1,  11 |        zawołała Żywia.~- Albo ja wiem? Na Kupale bywają dziwy! Czasem
 908   1,  11 |           czasem nieznajomi pobiorą... Na Kupale dziwy bywają... Szkoda,
 909   1,  11 |              korzonków. Baba się znała na chorobach i lekach, zamawiała,
 910   1,  11 |        zamruczała stara - nogi bolą, a na pole, gdzie ognie palić
 911   1,  11 |                   Pokręciła głową.~- A na Kupale ja muszę być... Raz
 912   1,  11 |              młodość mi powraca... tak na to długo czekać trzeba...~
 913   1,  11 |              wychodzący z lasu Znosek. Na widok jego dziewczęta się
 914   1,  11 |                siedziała stara, i padł na ziemię. Zapominając o wszystkim
 915   1,  11 |              krzyknęła - gdzieś ty był na biesiadzie! Dobrzeż cię
 916   1,  11 |                fartuszek i spojrzawszy na starą oddarła z niego pas,
 917   1,  11 |               za żonę, pójdziemy razem na bocianie gniazdo i będziemy
 918   1,  11 |            trafić do niej? Żmij siedzi na straży... smok lata nad
 919   1,  11 |               pożałuje...~- Tyś pewnie na wiecu bywał... - śmiejąc
 920   1,  11 |              ludzka strzała... jakiego na to ziela trzeba... i oko...
 921   1,  11 |             się zostało, a mnie trzeba na Kupałę... na Kupałę...~I
 922   1,  11 |               mnie trzeba na Kupałę... na Kupałę...~I śpiewając o
 923   1,  11 |            dalej ciągnęła. Karzeł legł na łące i w trawach złożywszy
 924   2,  12 |                Boga dnia i światłości, na którego cześć paliły się
 925   2,  12 |         Bel-boga, Bela, ludy wędrowały na zachód wszystkie, z kolebki
 926   2,  12 |           śpiewu, skoków i obrzędów.~I na tej górze świętej nad jeziorem,
 927   2,  12 |            kędy się z sąsiednich mirów na Kupałę najwięcej ludu zbierało,
 928   2,  12 |         zieloną łąką ku wodom jeziora. Na szczycie jego rosły stare
 929   2,  12 |               gdyż martwego drzewa jak na budowę chaty nikt nie używał,
 930   2,  12 |           chaty nikt nie używał, tak i na ogień święty nosić go nie
 931   2,  12 |           obłamywane, bo w tych, które na ziemi leżały, mieszkała
 932   2,  12 |                chłopaków w narzuconych na ramiona siermięgach. Zewsząd
 933   2,  12 |             siekierkami łupano drzazgi na podpał. Każda gromada obejmowała
 934   2,  12 |             przestawał drugi; śpiewali na przemiany, ale pieśń jednego
 935   2,  12 |         gęślarz. ~- Strumienie światła na ziemię biegą... Światło
 936   2,  12 |        wskrzesza z grobu, pieśń żywych na śmierć miota... w niej siła
 937   2,  12 |            Starsze niewiasty siedziały na ziemi, a około nich cebry
 938   2,  12 |          trzymały się gromadą, kupkami na nie nacierali chłopcy, rzucano
 939   2,  12 |              już Ludek i Sambor, który na gród wracać nie chciał,
 940   2,  12 |                 a potem przez rok cały na domowym palił się ognisku.
 941   2,  12 |            było. Sambor więcej patrzał na ścieżkę, którą przyjść miała,
 942   2,  12 |               którą przyjść miała, niż na robiący się ogień święty,
 943   2,  12 |             ręce. Zielone wianki miały na głowie, zielonymi przepasane
 944   2,  12 |             ciągle powtarzało: Nie idź na Kupałę!~Choć dzień był boży,
 945   2,  12 |                Sambor z daleka patrzał na twarz dziewczyny i dziwił
 946   2,  12 |              aby szły z nimi. Powoli i na twarzy Dziwy jaśniej się
 947   2,  12 |          Słońce w morzu się kąpało, bo na wesele iść miało... Wiodą,
 948   2,  12 |          jedyne! Kupało!~Chłopcy stali na uboczu, szeptali cicho,
 949   2,  12 |                cicho, z ukosa patrzeli na dziewczęta i wybierali oczyma.
 950   2,  12 |               pilnowała swoich i stała na czatach, aby do "stada"
 951   2,  12 |                obronić.~Dziwa patrzała na zachodzące słońce, którego
 952   2,  12 |               lesie dokoła.~Po polach, na puszczy, w całej okolicy
 953   2,  12 |             drzewa, i wody, i obłoczki na niebie, i trawy na polu
 954   2,  12 |            obłoczki na niebie, i trawy na polu pieśnią tą i radością
 955   2,  12 |            podniosło się wodne ptastwo na jeziorze, zaszeleściało
 956   2,  12 |                 Stare niewiasty oparte na kijach, siedzące na ziemi,
 957   2,  12 |             oparte na kijach, siedzące na ziemi, które pójść nie mogły
 958   2,  12 |                 bo parobcy rzucali się na dziewczęta, a wśród tego
 959   2,  12 |            działo się często, co tylko na Kupałę przebaczonym być
 960   2,  12 |        wyścigać się po łące i wybiegać na polanki z nimi. Gdzie indziej
 961   2,  12 |              indziej lano miód w ogień na ofiarę Białemu Bogu, przygasał
 962   2,  12 |                Bogu, przygasał płomień na chwilę i buchał potem z
 963   2,  12 |               chwytali za bary, padali na ziemię i tarzali mocując.~
 964   2,  12 |          barcie, łąki, wołając Kupały.~Na niebiosach, jakby spod zasłon
 965   2,  12 |           ciekawie temu, co się działo na ziemi, szła zorza wieczorna
 966   2,  12 |            odchodził i powracał, wciąż na oku mając córkę gospodarza,
 967   2,  12 |              mając córkę gospodarza, a na pamięci Domana... Dziwa
 968   2,  12 |                zobaczyła tak stojącego na straży i skinęła na niego.~-
 969   2,  12 |          stojącego na straży i skinęła na niego.~- Idźże do ludzi! -
 970   2,  12 |         wracała śpiewając sama.~Sparta na dłoni dziewczyna obrywała
 971   2,  12 |               który się sparł, patrzał na nią, trwał na czatach, lecz
 972   2,  12 |           sparł, patrzał na nią, trwał na czatach, lecz Dziwa raz
 973   2,  12 |               ciemnego kąta.~Siedzieli na ziemi starzy pijąc i jedząc.
 974   2,  12 |            Wnet cały zastęp rzucał się na jej obronę, parobczaki powołani
 975   2,  12 |             parobczaki powołani biegli na pomoc, walka zawiązywała
 976   2,  12 |               ognisk i kilka obozowisk na ziemi, uganiającym się chwycić
 977   2,  12 |        Posądzano go, że coś złego miał na myśli...~Zaszedł tak aż
 978   2,  12 |         złociły gałęzie u góry. Listki na nich naówczas wydawały się
 979   2,  12 |               twarzy. Mężczyzna jechał na koniu silnym, dwu za nim,
 980   2,  12 |            szeptał jeden. - Co za dziw na Kupałę porwać sobie dziewczynę?
 981   2,  12 |              wziąć gwałtem... Bylem ją na koniu miał, to moja, nie
 982   2,  12 |             choćbym życiem przypłacił! Na prawo...~I szepcząc posunęli
 983   2,  12 |         napastnika tak silnie, że padł na ziemię. Lecz padając porwał
 984   2,  12 |      chwyciwszy za koszulę. Wzięli się na ziemi za bary, dusząc i
 985   2,  12 |           jeszcze przypadło i siadłszy na parobka zdusili go tak,
 986   2,  12 |           Słońce zajrzało w głąb lasu, na wzgórzu nie było już nikogo.~
 987   2,  12 |              od chusty uwolnić, zębami na rękach i piersi więzy porozrywał,
 988   2,  12 |          usłyszał głos za sobą.~Z dala na ziemi pół leżała, na pół
 989   2,  12 |              dala na ziemi pół leżała, na pół siedziała baba. Zwano
 990   2,  12 |             była, która w lesie Dziwie na Kupałę iść odradzała, ale
 991   2,  12 |              paść miała, ale utrzymała na nogach. Oczyma zakrwawionymi
 992   2,  12 |               zakrwawionymi popatrzała na niego.~- Cóżeś to ty spał
 993   2,  12 |               Jaruho! nie stało się co na Kupale?~Starucha popatrzała
 994   2,  12 |               miało? To, co się zawsze na Kupałę dzieje. Kupała bóg
 995   2,  12 |               śmiechem:~Przyjechał pan na koniku,~Porwał dziewkę przy
 996   2,  12 |              Starucha palcem pogroziła na nosie.~- Ej ty! parobku...
 997   2,  12 |      Gospodarskiej córy. Zerkałeś i ty na nią, ja wszystko wiem...
 998   2,  12 |           porwali, ponieśli... Albo to na Kupałę nowina! albo to co
 999   2,  12 |               wczoraj mówiła: "Nie idź na Kupałę..." Przyszedł księżyc,
1000   2,  12 |             nie pomoże krzyk i płacze, na konika z dziewką skacze...