Tom,  Rozdzial

 501   1,  9  |           obrońców trochę przerażeni, w tył się cofnęli.~- Będziemy
 502   1,  9  |           swoimi. Stary Wisz pozostał w pośrodku tej kupy cofnąć
 503   1,  9  |                którą kneziowski sługa w ręku trzymał, utkwiła w
 504   1,  9  |               w ręku trzymał, utkwiła w piersi starego Wisza...
 505   1,  9  |         pochwycił pocisk, tkwiący już w nim, i zdruzgotał go jeszcze...
 506   1,  9  |        żeleźce i kawał drzewa zostało w ranie. Wisz posłonił się
 507   1,  9  |          chwilę, zwrócili się stojący w podwórzu ku napastnikom
 508   1,  9  |            drugiej oszczepy podnosząc w górę...~- Chodźcie tu! -
 509   1,  9  |         odpowiadali drudzy.~Tymczasem w krzakach nad rzeką smerdzie
 510   1,  9  |         podniósłszy, nieśli je złożyć w izbie na posłaniu... nieśli
 511   1,  9  |             zaniecha dalszej napaści. W istocie smerdzie dostatecznym
 512   1,  9  |           ciemności kneziowscy ludzie w bród przebyli wodę i drugim
 513   1,  9  |               był kupiony odpoczynek.~W świetlicy na posłaniu swym
 514   1,  9  |              drzewce, które tkwiło mu w piersi zastygłą krwią czarną
 515   1,  9  |      niewiasty wszystkie jeszcze były w lesie.~Dano im znać, pobiegł
 516   1,  9  |                pobiegł Sambor hukając w umówiony sposób, lecz nim
 517   1,  9  |           sługi i wnuki, noc już była w połowie.~Wśród ciszy lasów
 518   1,  9  |             przyrzucono pęk łuczywa i w blasku jego przedstawił
 519   1,  9  |               na nowo ryczeć poczęli.~W podwórzu wyły psy, w szopach
 520   1,  9  |         poczęli.~W podwórzu wyły psy, w szopach strwożone odezwało
 521   1,  9  |           piaszczystej znajdowały się w lesie. Poszli więc parobcy
 522   1,  9  |              głową spuszczoną, ubrana w najpiękniejsze swe suknie,
 523   1,  9  |            najpiękniejsze swe suknie, w sznurach bursztynu i świecących
 524   1,  9  |              rozrzuconymi włosy bijąc w dłonie, drapiąc twarze i
 525   1,  9  |             śpiewały pieśni rzewne... W głębi synowie stali, na
 526   1,  9  |             drobne gliniane naczynie, w którym popioły i ofiara
 527   1,  9  |            stos ciało umieszczając je w pośrodku, przy nim składano
 528   1,  9  | przymocowywano, gdy Jaga pocałowawszy w głowę Dziwę, krokiem powolnym
 529   1,  9  |             obiegać stos dokoła jakby w szalonych skokach, miotając
 530   1,  9  |            szybko płomieniem jasnym i w mgieniu oka drzewo przepojone
 531   1,  9  |             zwłoki.~Jęki zmieniły się w krzyk rozpaczliwy, dym wił
 532   1,  9  |               stosu ducha ulatującego w górę.~Była też to chwila,
 533   1,  9  |             górę.~Była też to chwila, w której odganiać należało
 534   1,  9  |        parobków na koniach, z dzidami w rękach, poczęli szybko obiegać
 535   1,  9  |               wszyscy przytomni bijąc w dłonie, podnosząc ręce,
 536   1,  9  |               dłonie, podnosząc ręce, w górę podrzucając oszczepy.~
 537   1,  9  |        zaczęły. Oba ciała osunęły się w ognistą, żarzącą głębię
 538   1,  9  |             jak jedno płomię ogromne, w którym tylko sterczące pale
 539   1,  9  |                Dzieci rzucały jeszcze w płomienie, co które miało
 540   1,  9  |              popielnicę glinianą, aby w nią zgarnąć nie dogorzałe
 541   1,  9  |             obok Wisza ojców i braci. W pośrodku z urną stanęły
 542   1,  9  |         nastała wielka, gałęźmi tylko w lesie wiatr szumiał z dala...
 543   1,  9  |               z piersi głosu.~- Pusty w lesie dwór twój stoi, dzieci
 544   1,  9  |              kubek z miodem trzymając w ręku.~- Ojcze dobry... Wiszu
 545   1,  9  |               i podniósłszy też kubek w górę, głośno zawołał:~-
 546   1,  9  |       zawołamy...~Wtórowali mu niemal w każde słowo bliżej siedzący,
 547   1,  9  |            przekleństwa rzucała coraz w stronę grodu, ku Gopłu zwracając
 548   1,  9  |            twarze i ściśnione pięści.~W miarę jak kadzie się wypróżniały,
 549   1,  9  |           znoju i boju, jak dokazywał w pierwszej życia połowie,
 550   1,  9  |             zimno. Chłopak się rzucił w tył, cały drżąc z gniewu.~-
 551   1,  9  |           mówię wam! Dla dziewki ojca w mogile pocieszyć nie chcecie
 552   1,  9  |              macie...~Spojrzeli sobie w oczy; Ludek się hamując
 553   1,  9  |          siebie, ciągle sobie patrząc w oczy. Rąk już sobie nie
 554   1,  9  |               tętent ruszył się i on.~W gąszczach słychać było,
 555   1,  9  |              słychać było, jak pędził w las i psy za nim lecąc ujadały.~
 556   1,  9  |            dla spoczynku...~Nazajutrz w zagrodzie życie powróciło
 557   1,  9  |          Ludek wyszedł od rzeki, ręce w tył założone trzymając,
 558   1,  9  |               cicho - zostawcie Dziwę w pokoju. Będę wam w krosnach
 559   1,  9  |              Dziwę w pokoju. Będę wam w krosnach tkać, pieśni śpiewać,
 560   1,  9  |        śpiewać, wodę nosić ze zdroju, w wianku chodzić zielonym...
 561   1,  10 |             było niskim, wklęsłym już w ziemię wałem zielonym. W
 562   1,  10 |              w ziemię wałem zielonym. W środku opuszczona dawno
 563   1,  10 |              której słupy się chyliły w różne strony.~W ścianach
 564   1,  10 |               chyliły w różne strony.~W ścianach brakło opadłego
 565   1,  10 |             na pół trzcinami zarosłe, w lewo gdzieniegdzie ukazywała
 566   1,  10 |            Rzucano je potem pod dębem w tej wierze, iż z nim szła
 567   1,  10 |             sukna i sznurki powiązane w węzły jakieś tajemnicze.~
 568   1,  10 |             jakieś tajemnicze.~U góry w dębie spróchniałym widać
 569   1,  10 |            jakby stworzoną na to, aby w niej pszczoły dzikie barci
 570   1,  10 |        wilgocią odstręczając, pszczół w nim nie było. Dziupla stała
 571   1,  10 |               się szelest dał słyszeć w pobliskiej gęstwinie. Ostrożnie
 572   1,  10 |               podniósł człowiek mały, w szarej guni, z głową okrągłą,
 573   1,  10 |              usty szeroko rozciętymi, w których zęby maleńkie widniały.
 574   1,  10 |          ledwie paznokcie zapuściwszy w korę utrzymać potrafił,
 575   1,  10 |          razem się stoczyli na ziemię w jeden kłębek zwinięci. Szary
 576   1,  10 |               Znoska cisnęły wduszone w szyję napastnika. Widać
 577   1,  10 |             zdobyczą i znowu spojrzał w górę, krew ciekącą ocierając
 578   1,  10 |               nieprzyjaciela. Chwycił w końcu za krawędź wypróchniałą,
 579   1,  10 |        krawędź wypróchniałą, zapuścił w nią palce, dźwignął się
 580   1,  10 |           czarnym otworem spoglądając w jego głębie, to ku lasowi,
 581   1,  10 |            jego głębie, to ku lasowi, w którego gąszczach szelest
 582   1,  10 |             się szmer słychać było, a w dziupli szybkie skrobanie
 583   1,  10 |        skrobanie paznokciami, aż póki w spróchniałej korze nie przewierciły
 584   1,  10 |           otwór wydrapał obok niego i w nim zaświeciło oko drugie...
 585   1,  10 |              wiodącą ku niemu.~Skryty w dziupli mógł stąd policzyć
 586   1,  10 |               twarze każdego. Właśnie w tę stronę źrenice chciwie
 587   1,  10 |           innych otaczało, ukazał się w niewielkim oddaleniu. Jechał
 588   1,  10 |              się śmiał zbliżyć wrogo. W ręku trzymał na kiju, pstro
 589   1,  10 |             jak zbroja. Jadący za nim w pewnym oddaleniu sługami
 590   1,  10 |               końmi - rzekł - stać tu w pobliżu, paść i czekać.
 591   1,  10 |      przerażenie, podniósł wejrzenie, w którym gniew się malował.~-
 592   1,  10 |            nasz nie ustał, abyśmy się w Niemców i niewolników nie
 593   1,  10 |            niewolników nie obrócili a w kneziowe sługi. Wszędy,
 594   1,  10 |             mieszka mowa nasza, s ł o w o, u Łużyczan, u Dulebów,
 595   1,  10 |               biały, do sinego morza, w lasach i po górach... kneziowie
 596   1,  10 |                Oczy, które dotąd miał w ziemię wlepione, podniósł
 597   1,  10 |       podniósł i potoczył nimi, jakby w gromadzie swoich szukał.~-
 598   1,  10 |             prowadzą jak parobek woły w pługu... Nie obronim się
 599   1,  10 |              tylko iść i to plugastwo w gnieździe wydusić - krzyczeli.~-
 600   1,  10 |         gorzej od Chwościska... ludzi w niewolę nabiorą. Lepiej
 601   1,  10 |               Chwosta i powiedzieć mu w oczy...~- Iść!... żaden
 602   1,  10 |                część wielka siedziała w milczeniu, głowy pospuszczawszy. -
 603   1,  10 |               po cichu, patrząc sobie w oczy mniej śmieli.~- Cierpieć -
 604   1,  10 |            więc kneziowe odsunęli się w ostrożnym milczeniu. Rudan
 605   1,  10 |          częstokołem otoczony, oblany w części jeziorem, zaopatrzony
 606   1,  10 |               zaopatrzony ku obronie, w ludzi obfity. Na Niemców
 607   1,  10 |          skinąć stamtąd mogli, aby im w pomoc szli... a wówczas
 608   1,  10 |          chwilami, tłum to się zbijał w jedną stronę, to w drugą
 609   1,  10 |             zbijał w jedną stronę, to w drugą ciskał gromadząc około
 610   1,  10 |                 na stary dąb... ~A co w nim? Dziupla sroga...~-
 611   1,  10 |             dziuplą, hen, dwoje oczów w dziurach świeci... jakby
 612   1,  10 |          stary... święty... co by tam w dziurze człek miał robić...~-
 613   1,  10 |       naciągnął go i strzała świsnęła w powietrzu... padła w sam
 614   1,  10 |         świsnęła w powietrzu... padła w sam otwór dębu, gdzie świeciło
 615   1,  10 |           Czeladź strwożona siedziała w milczeniu.~- Zwierzaś ubił
 616   1,  10 |           ucha Znak dał swoim, że coś w nim słyszy. Ostrożny jednak
 617   1,  10 |        uwiesił się na niej i spojrzał w głąb. Patrzał długo nic
 618   1,  10 |              przybliżał głowę a oczy.~W środku, nakryty zabitym
 619   1,  10 |             zwierzem, któremu strzałę w oko wbił, leżał, liśćmi
 620   1,  10 |            którego krew mu ciekła, bo w nim strzała uwięzła. Parobczak
 621   1,  10 |              a szczęśliwemu łowcy już w myśli nie było sięgnąć głębiej,
 622   1,  10 |          sięgnąć głębiej, gdzie ducha w siebie wciągnąwszy, przyczajony
 623   1,  10 |             martwy Znosek.~Ze żbikiem w ręku spuszczać się począł
 624   1,  10 |              tkwiła wbita tak głęboko w ślepie, iż ten sam, co ją
 625   1,  10 |               wołano. - Żbik siedział w dziupli zaczajony, jeden
 626   1,  10 |           ślepie, go ubił. Tak siedzi w kamiennej dziupli Chwostek...
 627   1,  10 |               Łado!~I cieszyli się, i w dłonie klaskali.~Inni milczeli...
 628   1,  10 |              stary Słowanie!...~Szedł w milczeniu, jak gdyby miejsce
 629   1,  10 |                 Drugi zbierał a dusił w komorze, co ubogim odebrał
 630   1,  10 |         śmiech rozlega... aż puścieją w lasach knieje... aż po dworach
 631   1,  10 |               kołacze, zimne mięso, a w drewnianych i glinianych
 632   1,  10 |                dano mu pierwszy kubek w ręce.~- Po staremu - rzekł -
 633   1,  10 |               chleba, a dopiero potem w milczeniu jeść i pić zaczęto.~
 634   1,  10 |             jechali gromadkami. Każdy w swą stronę... Zostało po
 635   1,  10 |              łąk szedł do rzeki.~Wtem w dziupli zaszeleściało, prychnęło,
 636   1,  10 |               Żółte oczy pobłyskujące w ciemności skierował ku Znoskowi,
 637   1,  10 |              Chłopak ujrzawszy go już w pólku zerwał się na nogi
 638   1,  10 |            pólku zerwał się na nogi i w las rzucił szybko.~
 639   1,  11 |               głuche stały poubierane w liście, pachniały brzozy
 640   1,  11 |           gałęzi szczebiotał ptaszek, w każdym promieniu złota muszka
 641   1,  11 |           żyły naówczas życiem jednym w dziwnej zgodzie i braterstwie.
 642   1,  11 |              Harmonia wielka panowała w tym świecie zaczarowanym,
 643   1,  11 |             tym świecie zaczarowanym, w którym wszystko składało
 644   1,  11 |              przychodziła z uśmiechem w porę i przeprowadzała do
 645   1,  11 |        zamyślona, z oczyma wlepionymi w las dumała.~- Co ty tak
 646   1,  11 |      uzbierały? Mówi, że na uroczysku w dolinie grzybów jest wiele...
 647   1,  11 |              swatów nie będę znała... W wianku chodzić będę zawsze,
 648   1,  11 |              będę zawsze, zawsze... i w wianku, w zielonym pójdę
 649   1,  11 |         zawsze, zawsze... i w wianku, w zielonym pójdę do ojca i
 650   1,  11 |               ojca i matki...~Sroczka w istocie, siedząc na gałęzi,
 651   1,  11 |              nad ziemię, to podnosząc w obłoki; nagle się puścił
 652   1,  11 |              kula i padł na ziemię, a w tejże chwili stado całe
 653   1,  11 |             kobuz wyrwał się, uleciał w górę i zniknął. Sroki pociągnęły
 654   1,  11 |               i nie chciały się pleść w wianuszek.~Siedziały nie
 655   1,  11 |               psy słychać?... - Ludek w domu, koło stada...~Porwały
 656   1,  11 |      obejrzały się dokoła i ostrożnie w gąszcz pierzchnęły... ale
 657   1,  11 |                  ale cicho było znowu w lesie; ni psów, ni ludzi
 658   1,  11 |             pasa, z torbą na plecach, w płachcie na głowie.~Rękę
 659   1,  11 |          powietrze, jakby coś poczuła w bliskości, i oczyma dokoła
 660   1,  11 |              zechce...~Zapatrzyła się w rękę.~- Pójdziesz jutro
 661   1,  11 |               straszysz?... Wiesz, że w domu zostać nie mogę...
 662   1,  11 |             mogę... a tobie dawno się w głowie przewróciło, sama
 663   1,  11 |        szepnęła Jaruha. - Coś szepcze w ucho i językiem obraca.
 664   1,  11 |               przypomną... - Cóżeś ty w młode lata robiła? - zapytała
 665   1,  11 |               miał ściany ze złota... W ogrodzie rosła jabłoń, co
 666   1,  11 |               zrobiło się ciemno i ja w łachmanach, o kiju, znalazłam
 667   1,  11 |     łachmanach, o kiju, znalazłam się w puszczy... Krucy mi w głowę
 668   1,  11 |             się w puszczy... Krucy mi w głowę pukali i oczów szukali...
 669   1,  11 |          choćby się już nie budzić... W kubku miodu szczęścia tyle,
 670   1,  11 |           dłoń dziewczęcia i patrzała w nią. - Rozmiłował się w
 671   1,  11 |               w nią. - Rozmiłował się w tobie strasznie - szeptała.~-
 672   1,  11 |       rozwinęła swoją sakwę i poczęła w niej szukać czegoś. Było
 673   1,  11 |              czegoś. Było tam mnóstwo w płachty powiązanych ziół,
 674   1,  11 |     syrojeszkę zaczynając się posilać w milczeniu.~Dziwa koszyk
 675   1,  11 |          przyjdą, daleko... daleko... w biały dzień to nic, ale
 676   1,  11 |               poczęła i oczy obracać. W istocie o kilka kroków od
 677   1,  11 |          starej.~Jaruha wzięła płótno w ręce i ziela narwała tuż
 678   1,  11 |               oko podniósł ku niej, a w nim jeszcze więcej złości
 679   1,  11 |              wylegiwać, z dobrej woli w las nie idzie.~Dziewczęta,
 680   1,  11 |              się zachciało?... - Żbik w niej siedział...~- A strzałę
 681   1,  11 |               siedział...~- A strzałę w oko kto ci posłał?~Znoska
 682   1,  11 |          śmiejąc się zawołała stara i w ręce plasnęła. - Już wiem!
 683   1,  11 |         Jaruha rzuciła Znoska, a sama w las dalej ciągnęła. Karzeł
 684   1,  11 |       ciągnęła. Karzeł legł na łące i w trawach złożywszy głowę
 685   2,  12 |        Nadszedł dzień Kupały - święto w całym pogańskim obchodzone
 686   2,  12 |               z kolebki swej rajskiej w zimne kraje nowej ojczyzny.~
 687   2,  12 |             Dzień Kupały - najdłuższy w roku, noc Kupały - najkrótsza,
 688   2,  12 |           wychodzące tłumy, przybrane w wieńce, poprzepasywane bylicą,
 689   2,  12 |            musiały być obłamywane, bo w tych, które na ziemi leżały,
 690   2,  12 |             sunące sznurami niewiasty w bieli, całe w wiankach i
 691   2,  12 |               niewiasty w bieli, całe w wiankach i opaskach zielonych,
 692   2,  12 |         opaskach zielonych, chłopaków w narzuconych na ramiona siermięgach.
 693   2,  12 |             Ucichło, a Wiłuj brząknął w struny i niezrozumiałą piosenkę
 694   2,  12 |              woda żywota, wskrzeszasz w śmiertlnej pieśni, lecz
 695   2,  12 |       śmiertlnej pieśni, lecz kto się w nurt twój miota, ten żywot
 696   2,  12 |            cnota, żywot i śmierć jest w pieśni... Pieśń zmarłych
 697   2,  12 |             żywych na śmierć miota... w niej siła światów obu...
 698   2,  12 |             goniła po błoni klaskając w ręce. Dziewczęta trzymały
 699   2,  12 |        czeladzi. Poglądano ku lasowi, w stronę dworu, bo jednej
 700   2,  12 |             dwa smolne łuczywa dymiły w ich rękach, a ogień się
 701   2,  12 |          pokazało się dwoje dziewcząt w bieli, szły z wolna, trzymając
 702   2,  12 |          splotami, snopki ziół niosły w rękach, ale szły milczące,
 703   2,  12 |               babie nie dawała wiary, w sercu jej coś ciągle powtarzało:
 704   2,  12 |             rzekł - chodźcie wy razem w parze, nie idźcie daleko
 705   2,  12 |              parze, nie idźcie daleko w las... Ja Domanowi nie wierzę...
 706   2,  12 |             Ja Domanowi nie wierzę... W noc Kupałową dzieją się
 707   2,  12 |          wieleż to dziewcząt przepada w lesie!... Nad ranem, u świtania,
 708   2,  12 |           rumieniła słuchając, gryzła w ustach ruty gałązkę i trzęsła
 709   2,  12 |            się do nas nie waży... ale w taki dzień nie czyńcież
 710   2,  12 |          słychać było śpiew.~- Słońce w morzu się kąpało, bo na
 711   2,  12 |             Wiodą, wiodą pannę młodą, w złote szaty przyodzianą...
 712   2,  12 |               z nich szły jak "stada" w las, porywając gwałtownie
 713   2,  12 |       zręcznie pod stos ją podłożyła. W tej samej chwili przy wszystkich
 714   2,  12 |                Po polach, na puszczy, w całej okolicy przed chwilą
 715   2,  12 |             głuchej wszystko przeszło w radosne drganie i okrzyki.
 716   2,  12 |               jeziorze, zaszeleściało w krzewach, a wokoło stosów
 717   2,  12 |        uroczystą pieśń kupalną o bogu w złotym wieńcu, co polom
 718   2,  12 |              i czarne widma kryły się w przepaści, pod ciemny płaszcz
 719   2,  12 |               Gdzie indziej lano miód w ogień na ofiarę Białemu
 720   2,  12 |        Parobczaki nieraz spotkali się w skoku, wśród płomieni i
 721   2,  12 |               żagwiami, których ogień w biegu nie powinien był zagasnąć,
 722   2,  12 |                wśród wesela i śpiewu. W kółku swoim znużona już
 723   2,  12 |             skokami siedziała Dziwa i w ogień patrzała. Sambor nad
 724   2,  12 |                  tłumy ciągną, żagiew w jednej, miecz w drugiej
 725   2,  12 |                żagiew w jednej, miecz w drugiej dłoni... Woda się
 726   2,  12 |             drugiej dłoni... Woda się w krew przemieniła, białe
 727   2,  12 |              długo jeszcze z dala się w nią wpatrywał, ale już nie
 728   2,  12 |               ogni i wrzawy. Nie było w nim prawie ciemnego kąta.~
 729   2,  12 |          dziewki się płonącymi polany w końcu obraniać musiały.~
 730   2,  12 |               myśli...~Zaszedł tak aż w głąb boru, gdzie już tylko
 731   2,  12 |            Sambor legł i głowę a oczy w ręce utulił. Słuchał śpiewów
 732   2,  12 |                Skrył się więc głęboko w gąszcz, w trawy i krzaki,
 733   2,  12 |            się więc głęboko w gąszcz, w trawy i krzaki, i czekał.~
 734   2,  12 |       stanąwszy do boju uderzył głową w piersi napastnika tak silnie,
 735   2,  12 |               mocując, tarzając razem w gęstwinie, gdy dwóch jeszcze
 736   2,  12 |        skrępowanego Sambora popchnęli w krzaki, a sami pobiegli
 737   2,  12 |              Coraz jaśniej robiło się w lesie. W krzakach budziły
 738   2,  12 |           jaśniej robiło się w lesie. W krzakach budziły się ptaki
 739   2,  12 |             Cisza nastawała ze dniem.~W dali słychać było ze śpiewami
 740   2,  12 |              gromady. Słońce zajrzało w głąb lasu, na wzgórzu nie
 741   2,  12 |                To ta sama była, która w lesie Dziwie na Kupałę iść
 742   2,  12 |              Pyszna była, mądra była, w wianku sobie chodzić chciała...
 743   2,  12 |              królowanie dziewicze!...~W ręce plaskać zaczęła, a
 744   2,  12 |           śpiewając, zataczając się i w ręce chude poklaskując.~
 745   2,  12 |              Sambor jak zabity. Baba, w oczy mu patrząc, śmiała
 746   2,  12 |          czego się chciało... u ognia w chramie, stać, by się jej
 747   2,  12 |             stanął u zagrody, znalazł w podwórku wszystkie niewiasty
 748   2,  12 |         zawodzące, parobków z Ludkiem w drugim końcu zebranych.
 749   2,  12 |              tu przyniósł. Wianek jej w drodze ze skroni spadł,
 750   2,  12 |             miała zmiętą i zszarzaną, w oczach błyskał ogień straszny.
 751   2,  12 |           mówiła długo nic. Żywia jej w kubku świeżej wody przyniosła;
 752   2,  12 |            jedno drugiemu patrzeliśmy w oczy... Jak dziecko bawił
 753   2,  12 |                  Patrzałam mu milcząc w oczy... Mieczyk drżał pod
 754   2,  12 |              krzyknęłam... nóż miałam w ręku. Do zagrody było daleko,
 755   2,  12 |               daleko, gdym mu mieczyk w piersi wbiła... jego własny...
 756   2,  12 |          nareszcie dziewczyna patrząc w ziemię - pożegnam ja się
 757   2,  12 |               wianek uwić sobie nowy. W komorze po cichu związała
 758   2,  12 |           umarłej zawodzić poczęły.~A w dali słychać było, jak koń
 759   2,  13 |           dworu, do świetlicy.~Ciemno w niej było. Przy ogniu, który
 760   2,  13 |          siedziała Jaruha, prażąc coś w garnuszkach i skorupkach
 761   2,  13 |       skorupkach i szepcząc po cichu.~W głębi izby, na skórze, leżał
 762   2,  13 |         skórze, leżał blady, z oczyma w słup otwartymi, z usty,
 763   2,  13 |            blade wargi były rozwarte, w gorączce, półsenny Doman.
 764   2,  13 |            nie mówili nic; gość siadł w nogach na ławie.~Tymczasem
 765   2,  13 |       podniósł głowę z wolna i wlepił w pana oczy.~Myszko nie spuszczał
 766   2,  13 |              wprzód rozpatrzywszy się w nim dobrze i stanęła z pokorą.~-
 767   2,  13 |                I trzęsła głową, brodę w ręku ściskając.~- Oj...
 768   2,  13 |            słowom jej nie wirzył. Ale w tej chwili na progu ukazał
 769   2,  13 |             mu miecz od pasa wzięła i w piersi wbiła..~Spuścił głowę
 770   2,  13 |          Myszko stał zafrasowany, gdy w świetlicy usłyszeli wołanie:~-
 771   2,  13 |             posłał i Pomorców, aby mu w pomoc przybywali; chce nas
 772   2,  13 |            wszech zawojować i obrócić w niewolnika. Radźmy sobie...~-
 773   2,  13 |               Duży przyniósł mu miodu w kubku, gość z pośpiechem
 774   2,  13 |            otaczały mu głowę okrągłą, w której wypukłe oczy żabie
 775   2,  13 |         jeleniem, który oszczep niósł w sobie. Jakiś zwierz, w którym
 776   2,  13 |          niósł w sobie. Jakiś zwierz, w którym Licho siedziało,
 777   2,  13 |         pochylając się ku niemu - nie w porę tobie ta rana i choroba..
 778   2,  13 |             aby się chorobą posłużyć; w chwili gdy Bumir kończył
 779   2,  13 |              nierad Bumir się znalazł w podwórzu nic nie sprawiwszy,
 780   2,  13 |              miłują, a radzi siedzieć w pokoju. Powiedzcie mu to
 781   2,  13 |            gałęziach jego spuścił się w podwórze. Tu psów nie budząc
 782   2,  13 |            Ogień przygasł był nieco i w izbie było prawie ciemno,
 783   2,  13 |          człowiek bez wiadomości jego w domu... w podrażnionym chorobą
 784   2,  13 |             wiadomości jego w domu... w podrażnionym chorobą gniew
 785   2,  13 |             łatwo z postawy, kim był.~W pierwszym gniewu napadzie
 786   2,  13 |     zawiązawszy powlókł się nad ranem w las, aby go nie schwytano
 787   2,  14 |             nad Łabą Trygłowa trzeci, w Stargrodzie w gaju czczono
 788   2,  14 |        Trygłowa trzeci, w Stargrodzie w gaju czczono Prowego. Ciągnęły
 789   2,  14 |             na palach wbitych niegdyś w jezioro, stały chatki rybaków
 790   2,  14 |            falami. Rybacy zamieszkali w tych budkach przewozili
 791   2,  14 |            gniły pale, padały chałupy w wodę, ludzie się na ląd
 792   2,  14 |             stary zgarbiony człowiek, w drżących rękach wiosło trzymając.
 793   2,  14 |             zszedł do czółna, zstąpił w nie, odwiązał i czekał.
 794   2,  14 |                tylko tysiące słowików w krzakach na zabój nuciły.
 795   2,  14 |         kobiałek, co kto miał z sobą, w milczeniu jakimś uroczystym.~
 796   2,  14 |               co mieszkali ku Wiśle i w głębi, dziczej wyglądali
 797   2,  14 |          jedne nie opodal od drugich, w odstępach równych, jak zaklęci
 798   2,  14 |        odstępach równych, jak zaklęci w głazy stróże. Jak ząjrzeć
 799   2,  14 |             głazy stróże. Jak ząjrzeć w lewo i w prawo, ciągnął
 800   2,  14 |          stróże. Jak ząjrzeć w lewo i w prawo, ciągnął ten poświęcany
 801   2,  14 |           tych brył siedziała kobieta w bieli, podparta na ręku.
 802   2,  14 |             dziewiczy wianek ruciany. W ręku trzymała laskę białą,
 803   2,  14 |              odziany bielizną świeżą, w obuwiu z czerwonymi sznury
 804   2,  14 |               na kiju milczał patrząc w ziemię.~- Doman zabity! -
 805   2,  14 |              myślał.~- Zostań - rzekł w końcu - aleś ty dla nas
 806   2,  14 |            rzezanych u góry misternie w zęby i koła. Wrota też miały
 807   2,  14 |                strojne jak dziewczęta w rąbki, zęby, w pasy, jedne
 808   2,  14 |             dziewczęta w rąbki, zęby, w pasy, jedne malowane biało,
 809   2,  14 |               wrotami wisiały wianki, w części poschłe, w części
 810   2,  14 |             wianki, w części poschłe, w części zielone jeszcze i
 811   2,  14 |        kosaćca usłana już była droga.~W pniu rzezanym pięknie, u
 812   2,  14 |             wynijść nigdy. Popatrzała w świat biały, na dzień biały,
 813   2,  14 |               czarnym płomień błyskał w głębi. Zapach smoły, bursztynu,
 814   2,  14 |              szły ku górze, do otworu w dachu lub wiatrem zwrócone
 815   2,  14 |           ponizanych na nici. U góry, w głowie potwornej, dwoje
 816   2,  14 |         wszystkie strony, odbijał się w nich ogień u stóp palący,
 817   2,  14 |          ogień u stóp palący, migotał w czerwonych kamieniach i
 818   2,  14 |                groźne i gniewu pełne.~W chramie teraz nic słychać
 819   2,  14 |            Dziwa postawszy chwilę, bo w niej czerwonych oczów dwoje
 820   2,  14 |             Dziwa patrzała, jakby się w niej własne paliło życie.
 821   2,  14 |              Dziwa siedziała spokojna w ogień wlepiwszy oczy, odpoczywała.~
 822   2,  14 |              wolała już milczenie swe w ciemnym kątku niż te napaści
 823   2,  14 |            końca.~Nazajutrz siwowłosa w wianku kobieta spotkała
 824   2,  14 |             ja bronić się miała będąc w jego mocy? - odezwała się
 825   2,  14 |            wreszcie do tego, od czego w domu była wolną - do gotowania
 826   2,  14 |        Milcząca mogła marzyć, patrzeć w dym, który w jej oczach
 827   2,  14 |          marzyć, patrzeć w dym, który w jej oczach różne dziwne
 828   2,  14 |           uczuły wszystkie dziewczęta w niej tę jakąś wyższość,
 829   2,  14 |            stojącymi ukazał się Wizun w świątecznym ubraniu i kołpaku,
 830   2,  14 |               rosły, czerwony, gruby, w czapce z piórem, w płaszczu
 831   2,  14 |             gruby, w czapce z piórem, w płaszczu czerwono naszywanym
 832   2,  14 |          Dziwa spojrzawszy nań uczuła w sobie przestrach i trwogę.~
 833   2,  14 |       skrzywionymi szydersko, obudzał w niej wstręt i odrazę niewysłowioną.
 834   2,  14 |                ja wróżyć nie umiem...~W tej chwili z drugiej strony
 835   2,  14 |               z kłębów dymu rosły jej w oczach dziwne jakieś kształty,
 836   2,  14 |  niebezpieczeństwem, panią i królową.~W tym upojeniu powoli wiedziono
 837   2,  14 |           twarzą.~Dziwa wpatrzyła się w to oblicze dzikie, wykrzywione,
 838   2,  14 |        świętej, spuściła oczy na nią. W wodzie odwrócona odbijała
 839   2,  14 |       szkaradna Chwostka, a obok niej w dymach, którymi ją ciągle
 840   2,  14 |          gromady... na granicy wrogi, w domu swoi się miotają...
 841   2,  14 |           krew!...~Ciemno się zrobiło w oczach dziewczynie i osłabła
 842   2,  14 |             poszedł prędko, bijąc się w pośpiechu to o jedną, to
 843   2,  14 |       uchodziły przelękłe i kryły się w zarośla.~Gdy Chwostek dostał
 844   2,  14 |             ludzi nie rozpędzono. Oko w oko stał przeciw tej czerni
 845   2,  14 |               Chwostek stał ściskając w ręku miecz, jakby go ochota
 846   2,  14 |         chciała się pomścić zniewagi, w tejże chwili chmura czarna,
 847   2,  14 |           gradu sikące pola i lasy, a w głębi jej szumiało głucho,
 848   2,  14 |           Pioruny z trzaskiem leciały w jezioro, wicher giął drzewa
 849   2,  14 |          przejdzie nad nią. Wioślarze w barce u brzegu ukryli się
 850   2,  14 |             brzegu ukryli się na dno. W chramie Nijoły błyskawice
 851   2,  14 |             ciesząc się zniszczeniem. W dali piorun bił po piorunie;
 852   2,  14 |            zabobon i nowa wiara stały w nim na równi, kłaniał się
 853   2,  14 |        porzucić.~Wycie i świst wiatru w uszach jego zdawały się
 854   2,  14 |        kipiała.~- Wszystkie to plemię w pień niech wytną - wołał
 855   2,  14 |            wołał wzburzony - niech je w niewolę uprowadzą, niech
 856   2,  14 |               łodzi zasępiony, usiadł w nią, a wioślarze odbili
 857   2,  14 |               coś szepcząc rzucała ją w stronę, w którą łódź popłynęła.
 858   2,  14 |         szepcząc rzucała ją w stronę, w którą łódź popłynęła. Rzucała
 859   2,  14 |             kontyny gruchały gołębie, w krzakach znowu śpiewały
 860   2,  15 |            było. Biała pani siedziała w swej świetlicy i dumała,
 861   2,  15 |           widać lub słychać nie było.~W pierwszym podwórcu stali
 862   2,  15 |              witali się: Kneź pięścią w stół bił i mruczał - miodu
 863   2,  15 |             Nim dzień wejdzie, będzie w drodze, ale czasu dużo spłynie,
 864   2,  15 |               do ich obyczaju, a choć w nim natura wilcza została,
 865   2,  15 |              szpiegował mieszając się w tłum, aby donosić pani.~
 866   2,  15 |               się wszyscy. Gdy knezia w domu nie było, on białą
 867   2,  15 |               on białą panią, siedząc w sypialni, po dniach całych
 868   2,  15 |             tu, jutro ruszysz do dnia w drogę, tam...~Wskazał na
 869   2,  15 |              nadciągniecie z odsieczą w czas. Ja się ich na grodzie
 870   2,  15 |             to się Sasi zdadzą. Jutro w drogę, Hadonie.~Chłopak
 871   2,  15 |               psy spędził z podsienia w podwórze. Wrotami wchodziła
 872   2,  15 |      przedsienia, gdzie kneź siedział w boki się podparłszy, był
 873   2,  15 |           głowami podniesionymi, oczy w nim topiąc śmiało - on też
 874   2,  15 |            niezlękniony, tak samo się w nich urągliwie wpatrywał.~
 875   2,  15 |           precz odepchnie.~Tak czasem w lesie dzikich zwierząt dwoje,
 876   2,  15 |               toporek miał i mieczyk. W niego patrząc jak na wodza,
 877   2,  15 |   zapomnieliście, a chcecie nas zakuć w niewolę. Ano - my ci się
 878   2,  15 |        posłuchu i będę go miał.~My ci w sprawiedliwych rzeczach
 879   2,  15 |         wszystko przez nie poszło, co w nas siedzi, na długo by
 880   2,  15 |               A mało u ciebie naszych w lochu pod ziemią gnije i
 881   2,  15 |              I rękę podniósł groźnie.~W tłumie gwar się rozpoczynał
 882   2,  15 |          śmiał się.~Oczyma na stojąco w dali smerdę rzucał jakoś
 883   2,  15 |       oszczepami i topory. Z początku w gorączce nikt nie zważał
 884   2,  15 |               i nas myślisz tu zabrać w niewolę? Myśmy tu przyszli
 885   2,  15 |             bary. Jęli się mocować to w jedną, to w drugą zataczając
 886   2,  15 |            się mocować to w jedną, to w drugą zataczając stronę.
 887   2,  15 |               krzykiem, nóż trzymając w ręku. Pochyliła się nad
 888   2,  15 |             razy, ale widząc przewagę w kupę się zbili i szli nazad
 889   2,  15 |            Ludzie, co na wieży byli i w dziedzińcu, nie śmiejąc
 890   2,  15 |            strzały więzły tu i ówdzie w twarzach i szyjach. Krew
 891   2,  15 |               zobaczywszy swych panów w niebezpieczeństwie, posunęła
 892   2,  15 |      niebezpieczeństwie, posunęła się w obronie ich, wołając i krzycząc
 893   2,  15 |              za to, że go nie bronili w czas i kmieciom żywym ujść
 894   2,  15 |             pani z nożem zakrwawionym w ręku stała na podsieni i
 895   2,  15 |             most opatrywali.~Na ławie w izbie leżał Chwostek, który
 896   2,  15 |        stanęła; zająłbyś ich jak ryby w matnię. I lepiej jeszcze,
 897   2,  15 |          miłościwy panie, więcej siły w ręku niż w głowie. Ja słaba
 898   2,  15 |                więcej siły w ręku niż w głowie. Ja słaba niewiasta
 899   2,  15 |             gotowi.~Chwostek z oczyma w nią wlepionymi mruczał tylko.
 900   2,  15 |               Spojrzeli sobie z mężem w oczy.~- Zechcą? Nie zechcą?
 901   2,  15 |             niż ty z ludźmi dam radę. W boju ty siłę masz, a gdzie
 902   2,  15 |           sama się wyśliznęła z izby, w podwórzu skinąwszy na zaufanego
 903   2,  15 |           kneźna uczyniła, znalazłszy w nim rozum i chytrość, na
 904   2,  15 |         dostawiano. Stała ona właśnie w miejscu, bo stróż dla zamkniętego
 905   2,  15 |              bo stróż dla zamkniętego w lochu Leszka chleb i wodę
 906   2,  15 |               góry, zaparty był loch, w którym osadzono oślepionego
 907   2,  15 |           tyko wąskie okno oświecało.~W ciasnej, wilgotnej tej dziurze,
 908   2,  15 |          zgniłą wziąwszy spod siebie, w wychudłych białych rękach
 909   2,  15 |               odesłać ojcu. Dosyć już w rodzie było waśni i krwi
 910   2,  15 |             do ściany przypadł, jakby w nią chciał się schronić,
 911   2,  15 |     przygotowały mięsiwo, mleko, miód w plastrach i sycony, kołacze
 912   2,  15 |      kalectwie wzbudzały litość nawet w ludziach do podobnych nawykłych
 913   2,  15 |               mam synów także, prawie w tym wieku, jam płakała gorzko,
 914   2,  15 |        mocniej też starała się wmówić w niego, że to nieszczęście
 915   2,  15 |                Wyprosiłam wam swobodę w tej nadziei, że ojca nam
 916   2,  15 |               miało i podtrzymywać go w drodze. Obdarowała Brunhilda
 917   2,  15 |           szatami, wyprawą na drogę i w chwilę potem przez most
 918   2,  15 |          podeszła ku niemu. Sami byli w izbie, pogładziła młodzieńca
 919   2,  16 |               żoną i smerdami radzili w izbie.~- Napaść na gród
 920   2,  16 |             wieża owa wzniesiona była w prastarych czasach, a o
 921   2,  16 |         pańskimi i zapasami do życia, w zasiekach i bodniach. Niżej
 922   2,  16 |           którzy z niego przez otwory w murze pociski łatwo rzucać
 923   2,  16 |              ścianach. Była i studnia w lochach, która wody dostarczała,
 924   2,  16 |            długo się trzymać mogli, a w owych czasach napady nigdy
 925   2,  16 |         napady nigdy długo nie trwały w kraju obcym. Nachodzono
 926   2,  16 |            mnie tu, psy syny! - rzekł w duchu i powrócił znowu lec
 927   2,  16 |              nie przyniesiono żadnej. W okolicy panowała cisza.
 928   2,  16 |          zabiegały na drugą, a gdy je w szopie zamknięto, mimo razów
 929   2,  16 |               jeszcze straszniej wyły w niej ciągle. Temu wyciu
 930   2,  16 |            mógł. Kneź i żona byli już w łożnicy, nie śmiano ich
 931   2,  16 |               kmiecie, co za nim szli w trop, napadli nań i pochwycili
 932   2,  16 |               go łykami i uprowadzili w las, ino mi miał czas powiedzieć,
 933   2,  16 |           jechał do ojca tak milczący w drodze, jak był na zamku;
 934   2,  16 |               aby go dodani mu ludzie w lesie gdzie nie zamordowali.
 935   2,  16 |            posłyszał te tak niezwykłe w cichym grodzie głosy. Zerwał
 936   2,  16 |       chwytając go z jękiem i płaczem w ramiona. Miłosz siedział
 937   2,  16 |             otworzyć - oni to jechali w istocie, a z nimi synowie
 938   2,  16 |           kilkanaście.~Miłosz wyszedł w podwórzec dębowy na spotkanie,
 939   2,  16 |        oślepłego syna. Pozdrowili się w milczeniu i szli siąść na
 940   2,  16 |               szli siąść na spoczynek w cień pod drzewa. Mściwoj
 941   2,  16 |                lica poważne i surowe. W obu życie drgało gorące.~-
 942   2,  16 |              panowało chwilę. Mściwój w ziemię patrzał, Zabój na
 943   2,  16 |         Leszka i łzy mu się zakręciły w oczach.~- Przecie wezwani -
 944   2,  16 |          wieży i poddaszów, potem się w jedno zwinęły stado i uszły
 945   2,  16 |     niespokojna, rwała zioła na kępie w ogrodzie, w garnkach gotowała
 946   2,  16 |            zioła na kępie w ogrodzie, w garnkach gotowała napoje,
 947   2,  16 |              powoli szli ku niemu. Co w drodze uradzili między sobą
 948   2,  16 |      podsieniu stała Brunhilda blada, w sukni szytej i ciężkiej
 949   2,  16 |               i odzywali się po kolei w też słowa, co ojcowie, nie
 950   2,  16 |             żoną popatrzali na siebie w milczeniu, nie odrzekli
 951   2,  16 |                Cośmy potracili, niech w niepamięć idzie. Nie jak
 952   2,  16 |               spozierając ku drzwiom, w których stała żona.~- Ano
 953   2,  16 |               będzie i was! Zasmakują w wilczej swobodzie, powypędzają
 954   2,  16 |      Zobaczycie!~- Idźcie z nami ręka w rękę - odezwała się Brunhilda.~-
 955   2,  16 |            miód nie pali - on się tak w piersiach nie burzy, to
 956   2,  16 |         rzucali się, chwieli i padali w boleściach, jedni ław chwytając,
 957   2,  16 |         drudzy tarzając się po ziemi. W męczarniach piersi cisnęli
 958   2,  16 |             się na Chwostka i kneźnę. W izbie słychać było tylko
 959   2,  16 |             nie potrzeba, zakopać ich w ziemię.~Smerda stał niemy,
 960   2,  16 |           myśleć było. Zagrzebano ich w dole jak zdechłe zwierzęta,
 961   2,  16 |             pogardą wielką i zniewagą w owych czasach.~A gdy trupy
 962   2,  16 |         Chwost obejrzał się, drgnął i w kąt na ławę zacisnął mrucząc.~
 963   2,  16 |          mrucząc.~Brunhilda ręce myła w wodzie na stole i patrzała
 964   2,  17 |      nawoływać, ale nim się opatrzono w pogoń pójść za nim, już
 965   2,  17 |         rękami ją popędzając, pobiegł w lasy.~Pastuchy za nim pognały,
 966   2,  17 |      stworzenie, które go jak szalone w zarośla wniosło. Gdy znikł
 967   2,  17 |          znikł z oczów pogoni, już go w lesie próżno dalej pędzić
 968   2,  17 |            drodze Żuła gnając spotkał w lesie kmieci, obejrzeli
 969   2,  17 |               potruł przy biesiadzie, w gościnie, we własnym domu!~
 970   2,  17 |              Trupy powleczono grzebać w ziemi nie spalone... Psy
 971   2,  17 |              gdy się odkryło, co miał w sercu, naśle pewnie i na
 972   2,  17 |         dziecku się prowadzić kazał - w świat znowu.~Nikt nie wiedział,
 973   2,  17 |               noc położyli się obozem w lesie. Miłosz ognie rozpalić
 974   2,  17 |               ale nie zasnął. Patrząc w ognisko przeleżał noc całą,
 975   2,  17 |             koni. Jechali dzień drugi w milczeniu. Żuła się domyślił
 976   2,  17 |             ani spojrzał.~Tu gwar był w gromadkach wielki. Starszy
 977   2,  17 |          Mściwoja i Zaboja, bo mu oni w żywe oczy powiedzieli, że
 978   2,  17 |        potracą głowy. Kneź ma Niemców w pomoc, którzy nadciągną
 979   2,  17 |           wiec się zebrała starszyzna W milczeniu wysiadł Miłosz
 980   2,  17 |              słowami.~Wrzawa panowała w tłumie, w którym przewodzili
 981   2,  17 |             Wrzawa panowała w tłumie, w którym przewodzili Myszkowie.
 982   2,  17 |                Miłosz słuchał patrząc w ziemię.~- Co wy na mnie
 983   2,  17 |             się zdaje - wyjąknął inny w jego obronie - zamek mocny,
 984   2,  17 |             rękę i odciągnął go nieco w stronę od Bumira i Miłosza.~-
 985   2,  17 |               nim, ale Wizun pozostał w miejscu.~- Niech każdy prawi,
 986   2,  17 |              Miłosz, wciąż zapatrzony w ziemię:~- Pierwsza rzecz,
 987   2,  17 |            szukajcie sobie drugich... W ulu bez matki, a w kraju
 988   2,  17 |         drugich... W ulu bez matki, a w kraju bez ojca nie będzie
 989   2,  17 |                 nie zlękliście się mu w paszczę leźć w kilku, nie
 990   2,  17 |      zlękliście się mu w paszczę leźć w kilku, nie będziecie się
 991   2,  17 |            poczęto patrzeć. On, kijem w ziemi przebierając, uszami
 992   2,  17 |               a czasu pokoju stawiano w bezpiecznym miejscu. Były
 993   2,  17 |           dobywając grodu. Nie wytrwa w nim zamknięty długo, po
 994   2,  17 |     Oszczędzim krwi... Zamordujemy go w lesie... Jeżeli się nam
 995   2,  17 |              zawołał. - Naokoło grodu w lasach straże postawić...
 996   2,  17 |      Pobłądziwszy około chramu, Bumir w końcu też do łodzi poszedł,
 997   2,  17 |              i znowu wszystko wejdzie w karby...~Rozjaśniło się
 998   2,  17 |        zbudzić, który zaspany wyszedł w jednej koszuli do niego,
 999   2,  17 |              zaczerwienione wlepiwszy w niego uśmiechnął mu się.~-
1000   2,  17 |               u góry za stołem, drugi w końcu, i kneź sobie wszystko