Tom,  Rozdzial

 501   2,  13 |          Poczęła je podnosić mrucząc.~- A zdrowym byś być chciał,
 502   2,  13 |              miodem znowu i z kołaczem, a za nim wnieśli misy. Gość
 503   2,  13 |              już się zbierają, radzą... a wszystko to tylko, aby jednego
 504   2,  13 |                 Nie o swobodę im idzie, a o skarby na zamku. My to
 505   2,  13 |                jest... My już go znamy, a tamci, jeszcze się nie napiwszy,
 506   2,  13 |         spokojnie swoje lechy uprawiać, a gromady, co się wyrwą, kneziowscy
 507   2,  13 |           Powiedzieć fałszu nie chciał, a prawdę zdawało mu się wyśpiewać
 508   2,  13 |               będzie do jutra, do rana, a snu mu przerywać nie wolno,
 509   2,  13 |                 trzymał, co mir miłują, a radzi siedzieć w pokoju.
 510   2,  13 |              gdyż Znosek syknął z bólu, a Doman się obudził.~- Jakeś
 511   2,  13 |                 choćby życiem zapłacić, a o tę zausznikowi kneziowskiemu
 512   2,  14 |               rozlane, świecące, jasne, a podróżni powitali je pokłonem,
 513   2,  14 |            część znaczną wód zajmowały, a na pokładach nad nimi cała
 514   2,  14 |            osiadłych nisko, okopconych, a zajmowali je rybacy i przewoźnicy.~
 515   2,  14 |            białą i białą jak ona twarz, a potem plamkę białą, a później
 516   2,  14 |            twarz, a potem plamkę białą, a później ostrów i drzewa
 517   2,  14 |             odzieżą odmienni od siebie, a językiem pokrewni połabiańscy
 518   2,  14 |               gromad, co się rozumiały, a przecie nie znały i dziwiły
 519   2,  14 |               twarz i obyczaj odmienny, a wszystkie czuły się do wspólnej
 520   2,  14 |                rozpuszczony na ramiona, a na nim dziewiczy wianek
 521   2,  14 |                 biały, świeży i czysty, a przy nim spinki błyszczące.
 522   2,  14 |              dwoma częstokołami naokół, a drugie opasanie chramu było
 523   2,  14 |              noże, jakieś zdobyte łupy, a sam posąg obwieszony był
 524   2,  14 |             dziewicze i domową zagrodę, a czerwone oczy Nijoły przyszłość
 525   2,  14 |                  z pieśnią i marzeniem, a znalazła milczenie i ołowiane
 526   2,  14 |               niewiasty... ze sromem!~- A jakżem ja bronić się miała
 527   2,  14 |            zwierzęciu i robakowi nawet, a nie godziłoby się dziewczynie?~
 528   2,  14 |             ognia po kolei i bez kolei, a była tu jak domy. Milcząca
 529   2,  14 |              niezliczone ptastwa stada, a żarłoczne wróble tysiącami
 530   2,  14 |          świątecznym ubraniu i kołpaku, a z nim mężczyzna rosły, czerwony,
 531   2,  14 |               twarz szkaradna Chwostka, a obok niej w dymach, którymi
 532   2,  14 |                się opierał o częstokół, a widać było, jak drżał.~Obok
 533   2,  14 |                 zasłona kontyny spadła, a dziewczęta drugą stroną
 534   2,  14 |             około kontyny było mnóstwo, a gdy kneź podniósł głos groźny
 535   2,  14 |            Grozicie chramowi i ogniowi, a prawa do nich nie macie.
 536   2,  14 |                  Podniósł rękę do góry, a tłum za nim zahuczał potakując
 537   2,  14 |          dwornia. Tę popychano zewsząd, a stęknąć nie śmiała. Wolnym
 538   2,  14 |                 nie śmiejąc rzec słowa, a za nimi wciąż goniło wołanie
 539   2,  14 |               gradu sikące pola i lasy, a w głębi jej szumiało głucho,
 540   2,  14 |                zasępiony, usiadł w nią, a wioślarze odbili od brzegu.
 541   2,  14 |                 znowu śpiewały słowiki, a ponad łodzią knezia leciało
 542   2,  15 |              szła do okna, to do drzwi, a słała pytać, czy pan miłościwy
 543   2,  15 |                Brunhilda słała pacholę, a pacholę wracało z tym samym: -
 544   2,  15 |           wychodząc przeciw panu swemu. A szła zagniewana, lecz wszedłszy
 545   2,  15 |                  Głodny był, spragniony a zły... przekleństwami miotał,
 546   2,  15 |                    Północ już przeszła, a pana miłościwego doczekać
 547   2,  15 |                można.~- Milcz sroko!... a nie pytaj! - krzyknął kneź -
 548   2,  15 |                nie mówił, bom wściekły, a gdym wściekły, nie znam
 549   2,  15 |            targając włosy rozczochrane, a ze złości rwąc je palcami. ~-
 550   2,  15 |                 nim się przedrą tutaj - a tu!... Kneź spojrzał na
 551   2,  15 |               wytrzyma, jezioro obroni, a we spichrzach pełno, zasieki
 552   2,  15 |                się opędził tej psiarni, a oblec mnie nie śmieją!~Zaczęli
 553   2,  15 |                nałamał do ich obyczaju, a choć w nim natura wilcza
 554   2,  15 |            patrzał ukradkiem na kneźnę, a ona mu zza męża oczyma znaki
 555   2,  15 |                   Smerdów pewny jestem, a motłoch grozą się trzyma,
 556   2,  15 |                 pędzał je kopiąc nogami a chleb im rzucając na przemiany.~
 557   2,  15 |               smerdę - wrota obwarować, a bez woli mojej nie wypuszczać
 558   2,  15 |               zamek puścić nie chciała, a kneź ich najmilej by był
 559   2,  15 |                  Rękę trzymał za pasem, a u pasa toporek miał i mieczyk.
 560   2,  15 |               czy nie - odparł Myszko - a czuć ich trzeba będzie.
 561   2,  15 |           kneziu, o tym zapomnieliście, a chcecie nas zakuć w niewolę.
 562   2,  15 |               ci - porzućcie to lepiej, a idźcie z nami na jedną rękę.~
 563   2,  15 |              praszczury moje siedzieli, a siłę tę dzierżyli, którą
 564   2,  15 |              dzikiej swawoli zachciewa, a ja tej nie dam; chcę posłuchu
 565   2,  15 |           dzieje, bo to naród łupieski, a kędy wojna, tam musi być
 566   2,  15 |              gdy nas napadają - to mus, a nikogo nie napastujemy,
 567   2,  15 |              siedzi, na długo by stało. A kto tu na tym grodzie naszą
 568   2,  15 |                do jeziora kazał rzucać? A mało u ciebie naszych w
 569   2,  15 |              słowa leciały nieopatrzne, a pięści ścieśnione występowały
 570   2,  15 |                 od wiecu, z woli mirów, a stanie się nam co, będzie
 571   2,  15 |                 z proc na nich ciskali, a strzały więzły tu i ówdzie
 572   2,  15 |                jej nikt nie spodziewał, a życia tak bardzo nastawiać
 573   2,  15 |           ochoty - głośno ujadał tylko, a nie nacierał zbyt silnie.
 574   2,  15 |              haci, do mostu i do koni - a tu, gdy raz się znaleźli
 575   2,  15 |              nań z pewnym politowaniem, a niemal pogardą.~- Sameś
 576   2,  15 |               izby, posadzić za stołem, a mówić do nich słodko. Tymczasem
 577   2,  15 |          powolność, ażby Sasi nadeszli, a nie śpieszyć z wojną. -
 578   2,  15 |            Brunhilda.~- Ściągać trzeba, a przyjaciół jednać. Naraziłeś
 579   2,  15 |               może, odzyskawszy syna.~- A dwaj drudzy? - zapytał Chwost -
 580   2,  15 |              drudzy? - zapytał Chwost - a synowcowie i reszta rodu?~-
 581   2,  15 |               się zjadą, niech radzą.~- A jeśli nie zechcą?~Brunhilda
 582   2,  15 |              radę. W boju ty siłę masz, a gdzie trzeba chytro podejść
 583   2,  15 |               poznać umiała. Między nim a Niemcem, wyprawionym z pierścieniem,
 584   2,  15 |              życie wydarto bratu twemu, a oczy tobie.~A z czyjegoż
 585   2,  15 |              bratu twemu, a oczy tobie.~A z czyjegoż to uczyniono
 586   2,  15 |                 niemu Brunhilda powoli, a Leszek, słysząc ten głos
 587   2,  15 |             czegoś, co by mu do obrony, a przynajmniej do pomszczenia
 588   2,  15 |        Brunhilda, on słuchał i milczał, a milczenie to niepokoiło
 589   2,  15 |             kazała mu jechać Brunhilda, a gdy ujrzała, że już był
 590   2,  16 |               nosić na wały i na wieżę, a na wierzch stołba posłano
 591   2,  16 |              była w prastarych czasach, a o początku jej dziwne krążyły
 592   2,  16 |                długo się trzymać mogli, a w owych czasach napady nigdy
 593   2,  16 |                ławie.~Było już ku nocy, a na zamku nikt ani obcy nie
 594   2,  16 |             strony, zabiegały na drugą, a gdy je w szopie zamknięto,
 595   2,  16 |           rozumiano, po co był wysłany, a chwycić sługę kneziowskiego
 596   2,  16 |               trochę z gniewu ochłonął, a pani z żalu.~Czekała na
 597   2,  16 |                 je, i zgniótł pod nogą. A! gdyby mi jedno był zostawił!
 598   2,  16 |             spleśniały - mówił Leszek - a umrzeć nie mogłem. Nareszcie
 599   2,  16 |                 niewieści znany, słodki a straszny jak syk gadziny.
 600   2,  16 |               grodu zamknęły się znowu, a nazajutrz stara macierz
 601   2,  16 |               oni to jechali w istocie, a z nimi synowie ich i rodzina,
 602   2,  16 |            wszyscy! Nie ocalimy siebie, a psami byśmy byli, gdybyśmy
 603   2,  16 |               Miłosz - jedźcie lub nie, a mnie zostawcie z moim bólem
 604   2,  16 |                bom kneź i pan nad nimi, a z Pepełkiem nie chcę na
 605   2,  16 |              miłością - i cicha rozmowa a szepty do późnej nocy trwały
 606   2,  16 |               kruki latały niespokojne, a Brunhilda z wieży patrzeć
 607   2,  16 |             krewniaki za nimi i czeladź a służba. Odzieży nie włożyli
 608   2,  16 |              się nie śpiesząc do grodu, a ujrzawszy, że Chwostek sam
 609   2,  16 |             Mściwój długo pomilczawszy, a namarszczywszy się - odezwał:~-
 610   2,  16 |                skarg i żalów posłuchać, a gminu nie drażnić.~Zabój
 611   2,  16 |            targował. Co ma być, będzie, a tego ja nie uczynię.~Mściwój
 612   2,  16 |            mirów wszystkich iść trudno, a gdy do boju przyjdzie na
 613   2,  16 |               nie radząc się zadzierać, a lepiej spokoju szukać, winnych
 614   2,  16 |              jaka ona jest, szanujemy - a z tobą też na kmieciów nie
 615   2,  16 |            bardzożeście nas wspomagali, a my wam siły wielkiej nie
 616   2,  16 |          mruknął Chwost. - Mnie zrzucą, a z was którego posadzą!~I
 617   2,  16 |        któremuście jednego syna zabili, a oślepili drugiego, wyparłby
 618   2,  16 |          ramionami dźwigał, prosił jeść a używać.~Ciągnęła się tak
 619   2,  16 |             wypróżniły, i wróciła wnet, a za nią służebna wniosła
 620   2,  16 |              syn narodził, syciła sama, a nie mogło być lepszego ani
 621   2,  16 |                tego nie widzieli i pili a chwalili miód stary i wonny.~
 622   2,  16 |         pomiarkowania przywiedli. Pili, a służebna coraz im nowe kubki
 623   2,  16 |             białe spod warg widać było, a z oczów białka mu świeciły.
 624   2,  16 |           śmiechem. -Wyście nie ze mną, a z kmieciami trzymali, musieliście
 625   2,  16 |        westchnął cicho, oczy zamykając, a spod powiek mu łzy pociekły.
 626   2,  16 |                 męczarni usta ścisnęli, a oczy zachodzące bielmem
 627   2,  16 |               wznak, z pianą na ustach, a bez jęku. Przy nim padł
 628   2,  16 |                 jednemu, jęcząc głucho, a Chwost patrzał.~Śmiech z
 629   2,  16 |                Wywlec to ścierwo precz! a żywo! Co tak wielkie otwierasz
 630   2,  16 |                 nad jeziorem za dworem. A głęboki dół wybrać, aby
 631   2,  16 |               rąk opończe, kłócąc o nie a popychając. Kupa czeladzi
 632   2,  16 |                 ciał bladych i sinych - a przez szpary i okna przerażone
 633   2,  16 |               zniewagą w owych czasach.~A gdy trupy wleczono, psy
 634   2,  17 |               ziemię padł na nią znowu, a Żuła jęcząc mówił:~- Ledwie
 635   2,  17 |            wszyscy, jedli i pili długo, a nie wstał już z ławy nikt;
 636   2,  17 |               nie ruszał się z miejsca, a gdy mu pierwszy wybuch żałości
 637   2,  17 |             ognisko przeleżał noc całą, a gdy zaświtało, dał znak -
 638   2,  17 |               trzymam, bom innego rodu, a z zemstą idę!~To mówiąc
 639   2,  17 |                 z nim trzymać nie chcą, a przeciw niemu będą... Okrutny
 640   2,  17 |               będą... Okrutny nie jest, a sam sobie szkodzić nie może...~
 641   2,  17 |             Miłosz milczał pogardliwie, a Bumir mówił ciągle.~- Co
 642   2,  17 |                radzą... nic nie uradzą, a potracą głowy. Kneź ma Niemców
 643   2,  17 |              kraj nam spustoszą.~Mówił, a stary Miłosz odpowiadać
 644   2,  17 |             Bumira skierowały się oczy, a ten stał bledniejąc trochę,
 645   2,  17 |                ta krowa, co dużo ryczy, a mleka z tego nie będzie.
 646   2,  17 |           Miłosz nie podnosząc oczów.~- A wieża mocna, a dwór oczęstokolony,
 647   2,  17 |                 oczów.~- A wieża mocna, a dwór oczęstokolony, wały
 648   2,  17 |             jego obronie - zamek mocny, a my słabi.~- Ale nas gromada! -
 649   2,  17 |           ziemianie, z pługiem chodzić, a z oszczepem na wilka albo
 650   2,  17 |                 albo i na niedźwiedzia, a nie na kamienne ściany!
 651   2,  17 |               na radzie wszystko wolno, a co starszyzna uradzi, to
 652   2,  17 |              Pozostali więc na miejscu, a gdy się stało milczenie,
 653   2,  17 |             drugich... W ulu bez matki, a w kraju bez ojca nie będzie
 654   2,  17 |                i jego ludzie zmilczeli, a gdy tu wrzawa bojowa się
 655   2,  17 |            wydzielili i na bok odeszli, a poczęli cicho rozmawiać
 656   2,  17 |             wojskami, gdy szły do boju, a czasu pokoju stawiano w
 657   2,  17 |               na Myszkę z krwawą szyją, a ten głową potrząsnął.~-
 658   2,  17 |              Jeżeli stanice wyniesiemy, a wojnę zaraz obwołamy, sposobić
 659   2,  17 |          posiedźmy cicho i gotujmy się, a ludzi zbierajmy nie czyniąc
 660   2,  17 |                dniach na łowy wyjedzie, a my nań czatować będziemy.
 661   2,  17 |               wszystkich, pozostał sam, a ujrzawszy się opuszczonym
 662   2,  17 |                  wewnątrz ostrowu idąc, a od ludzi obcych stroniąc.
 663   2,  17 |               wszystko się rozchwie je, a skończy na próżnej wrzawie.~
 664   2,  17 |             zawsze płaszczyć był gotów, a wszystko, co się tu działo,
 665   2,  17 |                Miłosz... radzono wojnę, a skończyło się na słowach,
 666   2,  17 |           Myszków wybrali na wojewodów, a ci stchórzyli.~Kneźna ręce
 667   2,  17 |              Kazała kmieciowi pozostać, a sama szła do łożnicy męża
 668   2,  17 |               Znam ich, że krzykuny są, a do roboty nieskorzy... Będziesz
 669   2,  17 |                  Kmieć siadł posłuszny, a choć czuł, że mu się tu
 670   2,  17 |               może, gdy wniesiono miód, a przypomniał częstowanie
 671   2,  18 |           ROZDZIAŁ 18~Minęło dni kilka, a około grodu nic słychać
 672   2,  18 |             gdzie role były piaszczyste a słoneczne, zaczynano zboże
 673   2,  18 |                 żelaznymi i miedzianymi a krzemiennym ludzi było dużo
 674   2,  18 |      krzemiennym ludzi było dużo widać, a z bronią i oszczepem prawie
 675   2,  18 |             białej pani chodził czasem, a gdy z przedsienia na lasy
 676   2,  18 |              uważały.~Ranek był piękny, a zwiastował dzień gorący.
 677   2,  18 |             jechali, zwało się Głubiem. a na nim nigdy nie chybiły
 678   2,  18 |                 nią wskazując smerdzie, a ten wreszcie musiał, z konia
 679   2,  18 |             czynienie i na odczynianie. A masz co przy sobie w baryłce
 680   2,  18 |               człecze!... stary jesteś, a rozumu nie masz... Wodę
 681   2,  18 |               mruczała znowu pod nosem, a smerda stał strwożony.~-
 682   2,  18 |         rozbrajając straszną wiedźmę.~- A co tobie do ziela? - poczęła
 683   2,  18 |                 różne dobre rzeczy...~- A złego nie ma nic? - rzekł
 684   2,  18 |             lasowi.~- Kneź - szepnęła - a! kneź... a nie każe mnie
 685   2,  18 |                   szepnęła - a! kneź... a nie każe mnie powiesić?~-
 686   2,  18 |                 ona swoim nieszkodliwa, a naszej miłościwej pani służy...
 687   2,  18 |                 będą łowy? - zapytał. - A gdzie? - odparła Jaruha.~-
 688   2,  18 |               kiedy mówię, Myszy, Myszy a Myszki wszystko jedno...
 689   2,  18 |                pieką i popijają miodem, a na kogoś sobie czekają.~
 690   2,  18 |             umiem - odezwała się baba - a kopa ich może być... Ostatnie
 691   2,  18 |                  zakrzyczał na smerdę - a nie, postronek na szyję
 692   2,  18 |              jest ich dużo. Są zbrojni, a milczą tak, że ich o trzy
 693   2,  18 |              brzegu ogień się pali...~- A czaty mają? - rzucił kneź.~-
 694   2,  18 |               coś zaszeleściało dokoła, a ludzie drgnęli na koniach
 695   2,  18 |             pośpiechem popędzili w las, a choć tu za nimi szła pogoń
 696   2,  18 |              głos, kierując za dwornią, a Chwostek w prawo lasem po
 697   2,  18 |               Syn tu pono teraz siedzi, a Piastunem go zowią. Do niego
 698   2,  18 |            pewnie dał zdechnąć w lesie, a niewiele by się oń troszczył,
 699   2,  18 |           ledwie wlókł. Między strachem a potrzebą wybierając, milczący
 700   2,  18 |               owiec.~Kneź pozostał sam, a smerda poszedł kłamać i
 701   2,  18 |               wrogi! - zawołał smerda - a skądże byśmy nimi być mogli?
 702   2,  18 |                 zapuścił. Tak zmieniony a cały drżący wszedł Chwostek
 703   2,  18 |                 kilkoletni z dala stał, a ciekawymi oczyma przypatrywał
 704   2,  18 |            należy, poszanowanie zawsze, a gdy pokój panuje, my po
 705   2,  18 |                  Tak było i tak będzie, a kto nasze wolności naruszy...~
 706   2,  18 |                mu się rozbiegli ludzie, a opój ten sam w puszczy nie
 707   2,  18 |           Mówiąc to ustąpił mu z drogi, a Chwostek pośpiesznym krokiem
 708   2,  19 |            cicho jeszcze było i wesoło, a dokoła zbroiło się i poruszało
 709   2,  19 |     przychodziła, bo synaczek dorastał, a obyczajem starym siedmioletniemu
 710   2,  19 |                imię dać, pobłogosławić, a któż w taki czas burzliwy
 711   2,  19 |                twarzami też nieznanymi, a dziwnym jaśniejącymi spokojem,
 712   2,  19 |             życiem, chłodno i spokojnie a bezpiecznie patrzał, choć
 713   2,  19 |                 weszli nie wahając się, a tuż parobczak nadbiegł,
 714   2,  19 |             właśnie, gdym łaknął gości, a w tej godzinie spodziewać
 715   2,  19 |                  rozkazawszy iść precz, a gościna u was nie zawiodła..~-
 716   2,  19 |                Dzikimi nas za to zowią, a my dzikimi zowiemy tych,
 717   2,  19 |                gość.~- Między kmieciami a kneziem sprawa - mówił Piastun. -
 718   2,  19 |             niemiecku zażywać nas chce, a myśmy do swobody nawykli
 719   2,  19 |                 nich wziąć się godzi.~- A cóż dobrego stamtąd przywożą? -
 720   2,  19 |       przechodzi i nie jest niemieckim. A gdyby przez ich kraj płynęło
 721   2,  19 |               mogły?~Zamilkł na chwilę, a wtem weszła niewiasta Piastowa,
 722   2,  19 |           pospołu z mężczyznami siadać.~A gdy ich starzec do jedzenia
 723   2,  19 |             ludzi i panem całego świata a wszelkiego kraju... którego
 724   2,  19 |               za Łabą - rzekł chłodno - a my z nimi jednego Boga mieć
 725   2,  19 |                 Byli ludzie ochrzczeni, a żyjący potem w pogaństwie,
 726   2,  19 |             zwierzętami, i wróg dopiero a potrzeba obrony wniosła
 727   2,  19 |          jeszcze zapożyczoną w ziarnie, a rozwiniętą duchem własnym.
 728   2,  19 |                zamyślił się nad nimi.~- A więc - zapytał - jeden by
 729   2,  19 |          odpowiedział gość - i tego my, a z nami już większa część
 730   2,  19 |             narody wszystkie są braćmi, a nie godzi się im napadać
 731   2,  19 |                Piastun składając ręce - a jakże to być może? Wrogów?
 732   2,  19 |              jakże to być może? Wrogów? a więc i Niemca?~- Tak jest -
 733   2,  19 |                 wypychają nas i niszczą a tępią, ażeby sami się rozsiedli
 734   2,  19 |                  by im stanąć na równi, a sobie ręce podają na nieprzyjaciela
 735   2,  19 |              byli kneziowie ci rozumni, a goście jęli mu opowiadać,
 736   2,  19 |            Niemców wzywał przeciw swoim a trzymał z nimi.~Wieczór
 737   2,  19 |                 co cały obejmuje świat, a gdy się to stanie, bo idzie
 738   2,  19 |                  bronili uciemiężonych, a nie znaliśmy tylko jednego
 739   2,  19 |     poszanowaniem krzyżyk i całując go, a potem spod sukni dobywszy
 740   2,  19 |               świat i był synem boskim, a Bogiem samym wcielonym...~
 741   2,  19 |                 pytanie, potem zamilkł, a gość tak ciągnął dalej:~-
 742   2,  19 |              nową wiarą świat odrodził, a życiem swym ją poświadczył.
 743   2,  19 |               rybakami i z pospólstwem, a przecie czuli w nim wszyscy
 744   2,  19 |               ołtarze fałszywych bogów, a wiara ta co dzień się szerzy
 745   2,  19 |              Milczał Piastun słuchając, a drugi z podróżnych, trzymając
 746   2,  19 |                 umęczonego imię wzięli, a życie jego naśladują.~Prosty
 747   2,  19 |                 stąd na jezioro i wieżę a szeroką okolicę. Wtem nagle
 748   2,  19 |            choćby wojna się rozpoczęła, a nim ludzie się pościągają,
 749   2,  19 |              chodził po wałach zbrojny, a na wierzchołku stołba widać
 750   2,  19 |              przemykające się postacie.~A chociaż Piastun nie spodziewał
 751   2,  19 |               obyczaju nakarmi i napoi, a choćby i prószyna ani kropla
 752   2,  19 |              czym ściskali się wszyscy, a przybyli wczoraj goście
 753   2,  19 |                korowajami świątecznymi, a około nich kadzie z napojem,
 754   2,  19 |              napojem, czerpaki i kubki.~A nim się obrzęd postrzyżyn
 755   2,  19 |          Myszkowie i Ścibory, i rodzina a drużbowie, i znajomi ciągnęli,
 756   2,  19 | niebezpieczeństwo od nich było wielkie, a zmóc go inaczej nie potrafiłoby "
 757   2,  19 |               powolności skłonniejszym, a surowość mogłaby osłabić
 758   2,  19 |         gotowości przyjęcia go od niej, a gdy dzieciak mu się do nóg
 759   2,  19 |                 u kamienia je zakopano.~A gdy przyszło nadać imię
 760   2,  19 |           wszyscy uradowali się wielce, a Piastun szedł im dziękować
 761   2,  19 |              Szyja na stołb wskazując - a gdyby nam tu leżeć przyszło
 762   2,  19 |                pozostał Miłosz z synem, a co gorzej, dwaj synowie,
 763   2,  19 |              swym siedział spokojnie... a z Niemcy gdy dla prawa naszego
 764   2,  19 |      odpowiedziała niewiasta - pójdźcie a zajrzyjcie... bodnie, zasieki,
 765   2,  19 |             wieży u Gopła płonął ogień, a w dolinie obozowiska widać
 766   2,  20 |               się ich rozrodziło wielu, a nie mógł żaden być, jeno
 767   2,  20 |             zamożny jak niejeden kmieć, a mówiono o nim, że mógłby
 768   2,  20 |              drugim, paliło się zawsze, a u koła nie było dnia, ażeby
 769   2,  20 |             prawda, z chrustu pleciona, a gliną tylko pooblepiana,
 770   2,  20 |               jak w chacie ubity mocno, a do siupów deski były wszędzie
 771   2,  20 |                 miseczki drobne i gąski a ptaszki gliniane, a kulki
 772   2,  20 |               gąski a ptaszki gliniane, a kulki dla zabawy dzieci.
 773   2,  20 |              sprzedał. Próbował go sam, a jeśli mu się jak należy
 774   2,  20 |             pokrywy ich były do wyboru, a na niektórych z nich, jak
 775   2,  20 |                w oczy sztuki bursztynu, a w uszy kolce kruszcowe.
 776   2,  20 |              stary miał bardzo wprawną, a gdy siadł na miękkiej glinie
 777   2,  20 |              Żony stary potracił dawno, a miał ich razem dwie, po
 778   2,  20 |        wpatrzony w glinę swą i zadumany a milczący, wziąłby go każdy
 779   2,  20 |                niezdarę, lecz gdy wstał a rozprostował się, głowę
 780   2,  20 |                 znał więcej, niż mówił, a nie tylko garnki lepił,
 781   2,  20 |              czekać, aż co powiedział - a rzekł wreszcie co, to tak
 782   2,  20 |                  to tak krótkim słowem, a tak mądrym, że pytać się
 783   2,  20 |             mądrość w tym tkwiła wielka a wieszcza.~W dnie świąteczne
 784   2,  20 |                 piaskiem był gnieciony, a na pół dłoni gruby, co go
 785   2,  20 |                nikomu na nic nie zdały, a tracił nad nimi dnie całe,
 786   2,  20 |              nimi dnie całe, gładził je a muskał, smarował, drewienkami
 787   2,  20 |            dłubał i wypalał je osobno - a potem je nie do szopy stawił,
 788   2,  20 |               zważał na to.~Tego dnia - a było to wprzódy, niżeli
 789   2,  20 |                wysoko i dosyć cieniste, a u spodu pień mu się spękał
 790   2,  20 |           czasem mleko przynosić kazał, a niekiedy się zdrzemał głowę
 791   2,  20 |             zsiadł, zaraz mu go wzięli, a że czółna w pogotowiu u
 792   2,  20 |             stary? - spytał przybyły.~- A wy? - była odpowiedź.~-
 793   2,  20 |              Stary się nań popatrzał.~- A ja zdun Mirsz jestem - odpowiedział.
 794   2,  20 |               się, słyszę, wy na niego, a on na was zawzięli?~- Jeszcze
 795   2,  20 |              Doman. - Jednego wypędzim, a drugiego wybierzemy, aby
 796   2,  20 |              jak ja: glina się rozpada, a wody domieszawszy, garnek
 797   2,  20 |                  Jak wam pola zniszczą, a mnie garnki wytłuką! - zaśmiał
 798   2,  20 |               czółen przybił do brzegu, a przewoźnik pot otarłszy
 799   2,  20 |            czego chciał, i siadł znowu, a po chwili wyniósł z szopy
 800   2,  20 |              Szedł tedy do łodzi Doman, a przewoźnik, do pasa nagi,
 801   2,  20 |              mogąc rychło oprzytomnieć, a tuż Doman podbiegłszy z
 802   2,  20 |              życie to takie jak śmierć, a bogi i duchy... Nie śmiał
 803   2,  20 |         wpatrując się w Domana - duchom a ludziom razem służyć nie
 804   2,  20 |                ten, którego ona zabiła, a który żył, obudzał w niej
 805   2,  20 |                wiedziałam, com czyniła, a bronić się musiałam. Jeżeli
 806   2,  20 |              tak, abym się nie męczyła, a odpuśćcie braci mojej i
 807   2,  20 |          wiedziała, co się z nią stało, a ulękła się w sercu zemsty
 808   2,  20 |             oczy, rada by była uciekać, a nie mogła. Coś ją trzymało
 809   2,  20 |             idźcie i nie powracajcie!~- A gdybym wrócił? - zamruczał
 810   2,  20 |               na domu, na rodzie całym, a nie chciałem go.~- Zabijcie
 811   2,  20 |              straszną jeszcze bliznę.~- A! przeklęta wilczyca! - rzekł
 812   2,  20 |                chłopak - mówiłem z nią, a zemsty nie żądam. Dziewka
 813   2,  20 |                 kwitnie to, póki młode, a na starość kole. Weź inną,
 814   2,  20 |          gdybyście też mi dali co zjeść a przenocować?~- Jak odmówić? -
 815   2,  20 |              sama, nosiła misy i kubki, a ile razy weszła, spojrzała
 816   2,  20 |             ustek białe ząbki pokazała. A była i na co dzień zdunówna
 817   2,  20 |               rękach, wianek na głowie, a w oczach śmiech i pustotę.~-
 818   2,  20 |             sobie był wziął!~Jedli tedy a rozmawiali. Gdy misek już
 819   2,  20 |              czy ojciec jej nie zawoła, a w istocie coraz to na młodego
 820   2,  20 |          patrząc na ognisko. Doman stał a stał przed nią, oparł się
 821   2,  20 |             twarz jak ogniem ją paliła, a im myła dłużej, tym paliło
 822   2,  20 |              dziewkę ładną.~- Weźże ją, a nie chodź darmo około tej,
 823   2,  20 |              padł do czółna i popłynął, a po drodze myślał:~Stary
 824   2,  20 |            siano lepsze - rzekł stary - a do chaty chodźcie. - Wskazał
 825   2,  20 |                dziewanno, krasnopani... a! gdybym lubczyk miała, tobym
 826   2,  20 |                 ty moja! Znam wszystko, a nawet i to, że ci się hożego,
 827   2,  20 |                 na proszek, daj mu pić, a gdy pić będzie, patrz mu
 828   2,  20 |                pogniewał! - pomyślała - a choćby uderzył - rzekła
 829   2,  20 |           pioruny biły jeden po drugim, a deszcz lał strumieniami.
 830   2,  20 |           Szalało na niebie do północy, a ludzie, jak to zwykle bywa
 831   2,  20 |               tobym wam ich przysłał.~- A wiele żon masz? - zapytał
 832   2,  20 |               czy trucizna? Inną biorę, a o innej myślę, gdzie indziej
 833   2,  20 |             myślę, gdzie indziej swaty, a serce gdzie indziej!~Wtem
 834   2,  20 |          ogniste!~Ruszyło się, co żyło, a Doman w podwórko nie postrzeżony
 835   2,  20 |            zaszumiało, ruszyli czwałem, a przed chatką stał Mirsz
 836   2,  20 |              fartuszkiem ocierając łzy. A zza łez widać było uśmieszek
 837   2,  21 |          krzyknął i kazał kłody odwalać a prowadzić ich do wnętrza,
 838   2,  21 |                aby wam uścisnąć nogi...~A tu wojna u progu! - zakrzyczała
 839   2,  21 |           gotują...~Łamała ręce kneźna, a Chwostek mruczał:~- Nie
 840   2,  21 |                przyjdą i zgodę zrobimy, a potem tych, co głowy podnosili...~
 841   2,  21 |                 wici ognistych zapalić, a zapalą je... ja na wieży
 842   2,  21 |              wszyscy na wieży i czekali a patrzeli, ukażą się-li wici
 843   2,  21 |           kłębami buchnął dym czerwony, a za nim płomię żółte wspięto
 844   2,  21 |               Zdjęto im suknie pańskie, a dano proste siermięgi, musieli
 845   2,  21 |                Tu głosu jej zabrakło.~- A gdyby nas i dworu, i grodu,
 846   2,  21 |                 nóg ojcu, do nóg matce, a potem szli posłuszni. Za
 847   2,  21 |                 całe od łun się paliło, a łódka po nim mknęła czarna
 848   2,  21 |            pytano strażnika na wieży: - A nie widać tam gromad zbrojnych?~-
 849   2,  21 |                 jakby jezioro mruczało. A nie jezioro mruczało, ale
 850   2,  21 |                dychały i konie stąpały, a na dzidach wysoko wpięte
 851   2,  21 |             godła święte.~Gdy tak stali a patrzeli Chwostek i żona
 852   2,  21 |             cztery rogi ogień podłożył, a ludzie z mostu uciekać zaczęli
 853   2,  21 |                 dyle poczęło obejmować, a podniosło się i buchnęło
 854   2,  21 |        orzechowa łupina, i plusnęło coś a znikło. Znosek z postrzyżoną
 855   2,  21 |             Brzask na niebie wschodnim, a po ziemi mgły się powlokły -
 856   2,  21 |               ich potopiono w jeziorze, a owo ci, co na zamku z Myszkami
 857   2,  21 |                 pijani lud rozstawiają, a serca dodają.~- Hej! hej!
 858   2,  21 |            obrzydły! Pokłoń się słońcu, a pożegnaj, bo go nie zobaczysz
 859   2,  21 |              ciągnąc z sobą do jeziora, a co pluśnie w głębię szereg
 860   2,  21 |                 się pod ciężarem ludzi, a wieżyca chłonie niesyta
 861   2,  21 |              żyw wspina się na drabinę, a tu już z góry ciągną ją
 862   2,  21 |         najgorętszy, by w nim zgorzały, a duchy ich ze skargą do ojców
 863   2,  21 |           połaci patrzały oczy ciekawe, a płomię od szop, które do
 864   2,  21 |                 głęboko w ziemi siedzi, a ma go być tyle drugie pod
 865   2,  21 |    kneziowskiego dworu - rzekł powoli - a gdzież Pepełek?~Myszko śmiejąc
 866   2,  21 |            wilcza swoboda wam w głowie? A Niemców ino nie widać i
 867   2,  21 |                  i nasze pola stratują, a ludzi nam pobiorą w niewolę.~
 868   2,  21 |                 którego zwano Białym. - A Sasi żelazo mają na sobie
 869   2,  21 |               Pomorców albo i dwieście, a tym do nas iść niedaleko...~-
 870   2,  21 |             pokoju, siedźcież w pokoju, a do naszych spraw nie leźcie.
 871   2,  21 |         siedzimy, warto by mir uczynić, a nie zabijać się na pociechę
 872   2,  21 |              Myszko się śmiać począł.~- A dobrze - rzekł - byle nam
 873   2,  21 |                krew mi wrócić trzeba!~- A nie dosyć wam tej pomsty,
 874   2,  21 |                    Bumir zadumał się.~- A jutro powiecie to nam! wszystkim
 875   2,  21 |                nic... Panować nie damy, a żyć nie bronim...~Znowu
 876   2,  21 |           wściekłym zwierzem nie gadać, a bić go w łeb! Weźcie ludzi
 877   2,  21 |                 wieży słyszeć się dało, a tuż z okna zaszumiała strzała
 878   2,  21 |               konie i stępią odjechali; a Myszkowie spokojnie patrzeli
 879   2,  21 |                  zaduch panował wielki, a strach ogarniał czeladź,
 880   2,  21 |                i do obrony była zajęta, a u góry straże chodziły.
 881   2,  21 |                 pachołków zaraz zmarło, a ze strachu i choroby - kobieta.
 882   2,  21 |            górnym rzucić precz z wieży, a ciała te, padające na ziemię,
 883   2,  21 |                 okna chodził i patrzał, a Brunhilda długo leżała jak
 884   2,  21 |            słowa. Nie mówili do siebie, a widać było, że jedno drugiemu
 885   2,  21 |            odrętwiałości, gdy mąż klął, a nic nie przedsiębrał, zawołała
 886   2,  21 |               stara była i zapuszczona, a pierwsze wiadra precz wylano.
 887   2,  21 |              się głośno jadła i napoju, a kij smerdów z trudnością
 888   2,  21 |         nadaremnie usiłowali. W godzinę a drugą i te ze snem zapasy
 889   2,  21 |               głowę sypnięto kamieniem, a jednego padający trup przygniótł
 890   2,  21 |              było go już tyle potrzeba, a odsiecz prędko nadążyć nie
 891   2,  21 |                 poczęto śpiewać pieśni, a z góry klątwami je przerywano.
 892   2,  21 |           Ukradkiem spoglądał na wieżę, a chodził poza ogniskami i
 893   2,  21 |            ślepych dziadów i bab wiele, a było obyczajem ich przyjmować
 894   2,  21 |               okna wysunął głowę i kląć a łajać począł, pokazywać
 895   2,  21 |             podali smerdzie śmiejąc się a szydząc. Mimo że wiedział,
 896   2,  21 |               pszczoły w ulu zamknięte, a potem jęki niby i milczenie.~
 897   2,  21 |               ptastwa puszczać strzały, a słuchać - milczenia.~Myszko
 898   2,  21 |             więcej przystawiać zaczęto, a tuż pod młoty i obuchami
 899   2,  21 |              ukrytych skarbów Chwostka, a rozbiegające się wnet gromady
 900   3,  22 |        odpowiedział mu syn Koszyczków - a wolę moje barcie podpatrzyć...
 901   3,  22 |                   Nie nawykłem do tego, a rozkazywać nie umiem, ino
 902   3,  22 |                 poczynali w dobry czas, a pośpieszali z wyborem wodza...
 903   3,  22 |                co mi nakażecie, zrobię, a co robić trzeba, to wy lepiej
 904   3,  22 |                 drobiazgu zostało dużo, a naszych też kmieci, witeziów
 905   3,  22 |                Żegnali się więc u wrót, a Piastun na plecy kobiałkę
 906   3,  22 |               żupany, władykami dokoła, a coraz to nowi jeszcze przybywali.
 907   3,  22 |                kończyn ziemi i z puszcz a lasów, upatrywano tylko
 908   3,  22 |             mówiło wielu - człek prosty a rozum ma zdrowy, bystrzej
 909   3,  22 |                się miało ku południowi, a ludzie się ściągali powoli;
 910   3,  22 |        mieszkający, który spokój lubił, a do obrad i wieców nie był
 911   3,  22 |            starzec po wąsach i brodzie, a rzekł krótko, brwi namarszczywszy:~-
 912   3,  22 |           namarszczywszy:~- Wybierajmy, a rychło... w domu każdy ma
 913   3,  22 |              dowód dał, że wodzić umie, a nam witezia trzeba i wodza...~-
 914   3,  22 |                oszczepem dobrze władną, a nam też i możnego trzeba,
 915   3,  22 |                zamożny - mówił trzeci - a Wisz stary pierwszy życiem
 916   3,  22 |            stare. Powstało zamieszanie, a niektórzy już i pięści nastawiali.~
 917   3,  22 |                my na wodza zbierzemy... A nas by kupa była największa,
 918   3,  22 |                że niedźwiedzie dusił za a szyję wziąwszy, a zamiast
 919   3,  22 |              dusił za a szyję wziąwszy, a zamiast dzidy często drzewko
 920   3,  22 |        serdeczny, nie ulękniony niczym, a w potrzebie tym chytrzejszy,
 921   3,  22 |              Knezia nam trzeba jednego, a swata się ich czterdziestu...
 922   3,  22 |            spodziewali. Zgody nie było, a tu i noc już nadchodziła.
 923   3,  22 |               pszczół iść niż do ludzi, a gdybyście się byli do nas
 924   3,  22 |            sobie bez was radę dały...~- A cóż się tam u was stało? -
 925   3,  22 |          prowadzą, my tymczasem nie im, a sobie pięści pokazujemy.
 926   3,  22 |              pokazujemy. Wiec się zrywa A że my sami wybierać nie
 927   3,  22 |              lesie ja wiem, com zrobił, a na grodzie ja, ubogi człek
 928   3,  22 |           uciekła do chramu na Lednicę, a jam się długo lizać musiał...~
 929   3,  22 |                 znalazł - dodał Doman - a co mi po tym, kiedy zawsze
 930   3,  22 |               rękami, uśmiechała się.~- A ty na wiec czy z wiecu? -
 931   3,  22 |                dębu spadłszy zabił się, a potomstwa po sobie nie zostawił...
 932   3,  22 |                bo one wszystkie czarne, a wszystkie sobie równe...
 933   3,  22 |           wybierali i wybrać nie mogli, a ptastwo jaja dzióbało tymczasem
 934   3,  22 |               Rozśmieli się słuchający, a Jaruha pokłoniwszy się poszła
 935   3,  22 |             nazajutrz na wiec jechał. - A po co mnożyć głowy, kiedy
 936   3,  22 |             Zjechali się starsi radzić, a poczęli wadzić i zeszło
 937   3,  22 |            Każdy by kneziem chciał być, a słuchać by się nikomu nie
 938   3,  22 |               się nikomu nie chciało.~- A wy? - zapytał stary.~- No..,
 939   3,  22 |                stary.~- No.., ja też... a ja prawo po sobie mam -
 940   3,  22 |            będzie na grodzie panował.~- A po cóż tamtego zrzucać było? -
 941   3,  22 |          cieszył się też, iż ubogi był, a nie potrzebował do sporów
 942   3,  22 |             napytali i współzawodników, a Leszki po cichu cieszyli
 943   3,  22 |             znowu obwoływać się na zbór a sejm nowy nad Gopło. Pojechali
 944   3,  22 |               służby do grodu nie było, a gdy o najazdach mówiono,
 945   3,  22 |                Łabą mieli roboty dosyć, a nad Wartę się tak rychło
 946   3,  22 |              naznaczony był świąteczny, a niektórzy myśleli, iż chlebem
 947   3,  22 |                 Tak uczynili Myszkowie, a gdy się o tym dowiedział
 948   3,  22 |              wielkim i proroczo widział a wiedział, co się dziać miało...
 949   3,  22 |                 iż na wiec przychodził, a spodziewali się, iż przemówiwszy
 950   3,  22 |                 i Leszki witać go szli, a nim do mówienia o sprawie
 951   3,  22 |           napoju wszelkiego stało siła, a gdy się raz ugaszczać zaczęto,
 952   3,  22 |             zdało, że go mieli za sobą, a Leszkowie prawie byli pewni,
 953   3,  22 |              się, słuchano w milczeniu, a Myszko spytał: - Jakżeście
 954   3,  22 |                 mosty prowadzą do niej, a gdyś już na ląd wszedł,
 955   3,  22 |         dziewięć bram przebywać musisz, a do każdej z nich pukać i
 956   3,  22 |               stoi czujny dniem i nocą, a pyta cię i opatruje. Nie
 957   3,  22 |                dwoje się tylko otwiera, a trzecie tajemne do wody
 958   3,  22 |         purpurowym ze słupy malowanymi, a obok niego łoże jego królewskie
 959   3,  22 |               wojna czeka nas, dopóki m a ł y nie będzie uczyniony
 960   3,  22 |              było na twarzach frasunek, a stary mówił dalej:~- Com
 961   3,  22 |                w myśli, wiele nas jest, a jak my mało możemy... Jedni
 962   3,  22 |             inni się po lasach chowają, a swoich o miedzę znać nie
 963   3,  22 |                   Każdy żyje jako woli, a do kupy się zebrać i w kupie
 964   3,  22 |              czary razem, chleb łamali, a nazajutrz znać się nie chcieli...~-
 965   3,  22 |              Niemcy mają jednego wodza, a gdy się pokłócą, ten ich
 966   3,  22 |            naukę; u nas swoboda panuje, a kto chce, szarpie. Dla onej
 967   3,  22 |                 miry niech zgodne będą, a niech wybiorą, jako rzekły
 968   3,  22 |              panowało długie milczenie, a co wprzódy każdy się wielkim
 969   3,  22 |                te wróżby znaczniejszym, a na starego szemrali.~Wtem
 970   3,  22 |           poczęły się kupić i ustawiać, a każdy swoich zalecać. Wnet
 971   3,  22 |                 bogactwem się zalecali.~A że gromada Krwawej Szyi
 972   3,  22 |              dala już ręką coś ukazując a krzycząc.~Porwali się wszyscy,
 973   3,  22 |                 z Pomorcami i Kaszubami a Niemcy już idą na nas, już
 974   3,  22 |              czym kto ma, tu nad Gopło, a stąd razem ruszym na wroga...
 975   3,  22 |              sam sobie dowództwo nadał, a posłuszeństwa mu nie odmawiano.
 976   3,  22 |                lipowego stał za zbroję, a ozdobną zwała się tarcz,
 977   3,  22 |            szykując jedne przy drugich, a tu mu czeladź zaraz się
 978   3,  23 |            gromady walką i uzbrojeniem, a zbierana kupa czeladzi nie
 979   3,  23 |                 już ludu poszło w pęta, a mało kto zawczasu zbiec
 980   3,  23 |            łupiąc zagrody zapijali się, a najadłszy i opiwszy, nocami
 981   3,  23 |               leżeli dysząc bezsilni... a kto by ich napadł wówczas,
 982   3,  23 |                nieprzyjaciela policzyć. A było ich tyle, że rachować
 983   3,  23 |                 I leżąc śpiewali dziko, a wśród pieśni straszne krzyki
 984   3,  23 |            wśród pieśni straszne krzyki a wołania słyszeć się dawały.~
 985   3,  23 |                pobici leżeli na piasku, a nikt im chleba nawet nie
 986   3,  23 |              stali Kaszubowie i Niemcy, a tych mniej było. Dobrze
 987   3,  23 |             podając tył, ujść podążyło, a i tych jeszcze część wybito
 988   3,  23 |               na placu, rozpalić ognie, a trupy pobitych, gdy je odarto,
 989   3,  23 |          powrozami do krwi pokrępowano, a z ran broczyli posoką.~A
 990   3,  23 |                a z ran broczyli posoką.~A gdy upartym głowy gwałtem
 991   3,  23 |            naszego, łamał chleb z nami, a poznawszy kraj, teraz Niemców
 992   3,  23 |                opowiadać, jak walczyła, a czeladź tymczasem gromadziła
 993   3,  23 |      posiłkowania nie znajdą tak łatwo, a Niemców z dala sprowadzić
 994   3,  23 |                ochota się wzięła wielka a zbytnia, tak że gdyby naówczas
 995   3,  23 |          czujniejsi budzić się zaczęli, a tu głód znowu czuć się dawał;
 996   3,  23 |                 do mięsa, piwa i miodu, a biesiadowano znów do nocy.~
 997   3,  23 |                  żądając od niego rady, a wymawiając mu, że pszczoły
 998   3,  23 |                 za cześć i wyniesienie, a łagodnie z niego poczynał.
 999   3,  24 |             sobie na wesele spraszając.~A gdy tak jechał i stanął
1000   3,  24 |           nieraźno... Weźcie więc konia a gotujcie się do drogi, będziecie