Tom,  Rozdzial

  1   1,  1  |         resztę snu z powiek opędzić, gdy starszego głos chropawy,
  2   1,  1  |    zawieszono sukno grube i skóry... Gdy wszystko było w pogotowiu,
  3   1,  1  |         rozglądał, aby wybrać drogę, gdy z gęstwiny, naprzeciw, rozgartując
  4   1,  1  |             ucieczki, obracał głowę, gdy chłopak krzyknął. Druga
  5   1,  1  |        wiosłujących około niej. Lecz gdy się tętent dał słyszeć,
  6   1,  1  |           białą chustę widać było... Gdy tętent dał się słyszeć,
  7   1,  1  |           cień zalegał boru ściany - gdy w dali, nad zaroślami, pokazał
  8   1,  1  |       jeszcze, jak dać znać o sobie, gdy u brzegu rzeki, na ogromnym,
  9   1,  1  |           skórą nabrzmiałe.~W chwili gdy podróżny starca zobaczył,
 10   1,  2  |                           ROZDZIAŁ 2~Gdy stary na kamieniu siedząc
 11   1,  2  |            śmiał obcy człowiek. Więc gdy się ukazali ludzie i konie
 12   1,  2  |             które im otwierać miano, gdy im, zastąpiła drogę.~- Po
 13   1,  2  |           się w izbie było potrzeba.~Gdy Wisz i Hengo przestąpili
 14   1,  2  |          pomogły groźby jej i obawy; gdy stary gospodarz dał swobodę,
 15   1,  2  |             były jak łodygi kwiatów, gdy zwiędną. Do wyboru było
 16   1,  2  |        strzała przebić nie mogły. Te gdy na ławę wykładać począł,
 17   1,  2  |            zrobić potrafi, kto umie.~Gdy to mówił, a męski sprzęt
 18   1,  2  |          włosem świeciły lśniącym, a gdy Niemiec palcami ich próbować
 19   1,  2  |         chciwości, i dla niewolnika, gdy go zabraknie.~- Dzieje się
 20   1,  2  |           zdał się już teraz kamień, gdy o kruszce łatwo, a ludkowie
 21   1,  2  |              nad strumieniem kwiaty. Gdy na rozstajach i u świętych
 22   1,  2  |             za oblubienicę.~Dlatego, gdy drugie siostry i bratowe
 23   1,  2  |           dobywszy się z zamknięcia, gdy zwietrzyły wieczerzę, wcisnęły
 24   1,  2  |              się miało ku zachodowi, gdy najadłszy się i napiwszy
 25   1,  3  |             zanadrza - nad tę jedną. Gdy się głos rozejdzie po lesie,
 26   1,  3  |          stronę.~Chciał mówić dalej, gdy ucho jego, do chwytania
 27   1,  3  |        oznajmując o nadjeżdżających.~Gdy głos ten dał się słyszeć,
 28   1,  3  |         zawsze był dobrym obłowem...~Gdy podeszli, starzec się smerdzie
 29   1,  3  |               rzekł szybko Hengo - a gdy na twarz padnę przed kneziem,
 30   1,  3  |           smerda - ano, zobaczymy...~Gdy to mówił, dwóch pachołków
 31   1,  3  |       Wyjaśniła się też twarz Wisza, gdy w podwórku ani córek, ani
 32   1,  3  |             Zaszumiało wnet w izbie, gdy obcy się do niej wcisnęli.
 33   1,  3  |           Wisz chciał bronić obcego, gdy Hengo z rękami związanymi,
 34   1,  3  |         widać mu było przestrachu... Gdy mówił, z wolna lice kneziowskiego
 35   1,  3  |             zły bardzo... przez sen, gdy w podsieni zadrzemie, zgrzyta
 36   1,  3  |           wewnątrz chaty się ozwały, gdy Jaga wyszła załamawszy ręce,
 37   1,  3  |       Chłopak chciał zacząć rozmowę, gdy stary dał mu znak, aby z
 38   1,  3  |              świecił w rzece odbity, gdy po długiej rozmowie się
 39   1,  3  |            niewiasty ruszać zaczęły, gdy parobczak poszedł obchodząc
 40   1,  3  |       chłopca:~- Wrócicie, wrócicie, gdy nad Gopłem łuna stanie,
 41   1,  3  |            nowe przyjdzie panowanie, gdy popioły wiatr rozwieje,
 42   1,  4  |             rąbków, jak oblubienica, gdy się z pościeli podnosi.
 43   1,  4  |        Ćwierć dnia tak już upłynęło, gdy na pagórku ujrzeli kamień
 44   1,  4  |              spieszyć z powrotem, bo gdy kury zapieją, zamyka się
 45   1,  4  |             cały nie było... Dopiero gdy się znowu otwarła, wyszedł
 46   1,  4  |             coś rachować się zdawał, gdy Sambor w dali głos ludzki
 47   1,  4  |        zajdziecie - mówił Sambor - a gdy u wrót staniecie, pozdrówcie
 48   1,  4  |        śpiewak ślepy - nie te czasy, gdy u nas gęśli bywało więcej
 49   1,  4  |            pół słuchał, pół drzemał. Gdy ustał, odezwał się: - Śpiewaj,
 50   1,  4  |            do pieczary je przywleka.~Gdy smok wyje z głodu wściekły
 51   1,  4  |           Nie opodal siedzący Hengo, gdy o Rytgarze zaśpiewał stary,
 52   1,  5  |          jeziora i bramę widać było.~Gdy smerda z ludźmi swymi zajeżdżał
 53   1,  5  |    powtarzano:~- Niemy! Niemy!~Wtem, gdy tak stał, jak gdyby na coś
 54   1,  5  |          drzwiom w bocznym dworze, a gdy się te otwarty, znalazł
 55   1,  5  |             patrzała na wchodzącego, gdy ten pokornie kłaniał się
 56   1,  5  |           blisko okna byli od lochu, gdy ucichli, posłyszeli jęk;
 57   1,  6  |             nawet ryczał ze śmiechu, gdy inni miotali na się obelgami.
 58   1,  6  |           nich była resztka życia...~Gdy ucichło wreszcie, kneź plasnął
 59   1,  6  |          ogromny kubek przyniosło, a gdy się od niego wzdragał, kneź
 60   1,  6  |            się lękał o własną głowę, gdy kneź na ławie usiadłszy
 61   1,  6  |           miały gniazda swoje.~Rano, gdy się Hengo zbudził, dzień
 62   1,  6  |             Niemca do knezia wołano. Gdy obmywszy się pośpieszył
 63   1,  6  |          uczą, niech rosną... wrócą, gdy nakażę, teraz nie pora...
 64   1,  6  |               Zaledwie wyszedł stąd, gdy go toż samo, co wczoraj,
 65   1,  6  |              Ani się opatrzył Hengo, gdy mu niemal wszystek jego
 66   1,  6  |          Stał nic mówić nie śmiejąc, gdy drzwi otwarło pacholę i
 67   1,  6  |             towar, ale ze wzgardą, a gdy kneziowa pani odezwała się,
 68   1,  6  |         zdawał się myśleć. Wreszcie, gdy kupiec chcąc resztki ocalić
 69   1,  6  | sposępniawszy i był już za drzwiami, gdy kneziowa pani, znać ulitowawszy
 70   1,  6  |         śmierci...~Jeszcze mówił to, gdy spod tynu, gdzie gęsto rosły
 71   1,  6  |              Wieczór już nadchodził, gdy Hengo postrzegł kamień na
 72   1,  6  |        musieli, a południe już było, gdy dym ujrzeli i zasieki, i
 73   1,  6  |         biegły rzucić się na obcego, gdy je odwołano, i Wisz, grożąc,
 74   1,  6  |            począł iść z gospodarzem. Gdy zostali sami, kmieć popatrzał
 75   1,  6  |        rzucony, mnożąc dobro ogólne.~Gdy mały Gerda wszedł zziębły
 76   1,  6  |           Kończył Gerda opowiadanie, gdy Wisz i Hengo nadeszli, chłopiec
 77   1,  6  |              miejscu jak przykuta, a gdy Wisz przechodząc spojrzał
 78   1,  6  |               aby szedł i nie pytał.~Gdy Hengo wstąpił na próg izby,
 79   1,  6  |            za nim stojąc we wrotach, gdy nadeszła Dziwa. Obrócił
 80   1,  6  |       wtrącając słowa. Zamilkła już, gdy on jeszcze się słuchać zdawał.~
 81   1,  7  |              7~Godzina nie upłynęła, gdy stary Wisz ukazał się znowu
 82   1,  7  |            tym groźnego być musiało, gdy Wisz, co od dawna już nie
 83   1,  7  |         niebie poprzedzając księżyc, gdy noclegować stanęli. Chłopcy
 84   1,  7  |            nie dojechali do zagrody, gdy we wrotach ukazał się słuszny
 85   1,  7  |             się, tępią jak pszczoły, gdy ul do dna chcą wyprzątnąć,
 86   1,  7  |              hamował się, milczał, a gdy stary dokończył, rzekł:~-
 87   1,  7  |             aby go nie mógł wyminąć. Gdy się leniwo poruszał zwierz,
 88   1,  7  |            się w spokoju utrzymać. A gdy wilczysko, brocząc posoką,
 89   1,  7  |              on tak dokazywać umiał.~Gdy zmierzchło i łuczywa w izbie
 90   1,  7  |            przepuszczało słoneczne i gdy pod wieczór wydobyli się
 91   1,  7  |             dostrzec nie było można.~Gdy się zbliżyli, postrzegli
 92   1,  7  |           mało co widzieć dozwalały.~Gdy ich do świetlicy wpuszczono,
 93   1,  7  |       chodziły, skacząc po podłodze.~Gdy weszli z wolna, kneź Miłosz
 94   1,  7  |              mścijcie się za mnie, a gdy mu serce wydrzecie, przynieście
 95   1,  7  |         pomogą! Nic mu nie zrobicie. Gdy ludzi zabraknie, przyjdą
 96   1,  7  |             wyrwał, gdybym mógł sam, gdy wy mu wyrwiecie, uraduję
 97   1,  7  |              A pamiętajcie o tym, że gdy go zmożecie, on ma dwóch
 98   1,  8  |          niemal więcej krzepkim, niż gdy doma na kamieniu u rzeki
 99   1,  8  |        śpiewacy gościli tu często, a gdy który z nich się zjawił,
100   1,  8  |          wiedział, jak zastosować. A gdy on co rzekł, nie było już
101   1,  8  |           dala do Piastuna ludzie, a gdy go doma nie zastali, bo
102   1,  8  |             słowa, myślał długo, ale gdy na ostatek wśród ogólnego
103   1,  8  |             tak dobrze wiedzieli, że gdy ten wyrok zapadł, nie śmieli
104   1,  8  |           mieszkał spokojny a silny. Gdy inni naówczas ludzie dla
105   1,  8  |           Znano go jednak z tego, że gdy dla przykładu trzeba było
106   1,  8  |        zmieniało z obyczaju dawnego.~Gdy inni miewali nieraz po kilka
107   1,  8  |         dworu coś miał do czynienia.~Gdy nazajutrz z południa zjawili
108   1,  8  |         dostanie i najedzie wówczas, gdy my się z sobą zajadać będziemy...
109   1,  8  |          takiego, jakie ongi bywały, gdy za ojców radzono... Zwołajcie
110   1,  8  |            zaledwie chleb rozłamali, gdy mały, krępy człeczyna z
111   1,  8  |       Siadywał jak żbik na drzewach, gdy mu trzeba było nie widzialnym
112   1,  8  |       rozśmiał się. Drudzy milczeli, gdy z podwórza głos się dał
113   1,  8  |        pokazał się w progu. Piastun, gdy próg przestąpił, podszedł
114   1,  8  |          spokojnie wysłuchał syna, a gdy już chciał odchodzić, dał
115   1,  8  |             się skończyła~Nazajutrz, gdy się Wisz przebudził, już
116   1,  8  |          ziemi psy mając przy sobie, gdy jeden z nich, podniósłszy
117   1,  8  |              się z grodu? - zawołał, gdy Sambor już mu do nóg przypadł.~-
118   1,  8  |           się sposobić... Słyszałem, gdy dawano te rozkazy, rzuciłem
119   1,  8  |    opuściwszy głowę.~Doszli do wrót, gdy w nich spotkał się Wisz
120   1,  8  |            prowadź, Dziwa. Wrócicie, gdy albo umarłych grzebać, lub
121   1,  8  |              aby dawał znać przodem, gdy o drużynie kneziowskiej
122   1,  8  |            Dzień robić się zaczynał, gdy chłopak wysłany na czaty,
123   1,  9  |               Domawiał tych wyrazów, gdy smerda na swoich zakrzyknął
124   1,  9  |       smerdzie zabito, sam on ranny, gdy mu oczy krwią zapływały,
125   1,  9  |              jeszcze nie dowierzano. Gdy zmrok zapadł zupełny, ucichło
126   1,  9  |            bez końca. Dzień już był, gdy dano znak od lasu, że na
127   1,  9  |           Jeszcze go przymocowywano, gdy Jaga pocałowawszy w głowę
128   1,  9  |                 Słońce już zapadało, gdy nareszcie dogorzały reszty,
129   1,  9  |              uleciał... Noc zapadła, gdy się pagórek żółty wzniósł
130   1,  9  |           dworem dotrwał do końca, a gdy bracia zgliszcze i żalnik
131   1,  9  |         chciał, a wziąć nie mógł. Aż gdy liść odpadł, rzekł powoli:~-
132   1,  10 |       otwierał. Niegdyś przed wieki, gdy narody wędrując pierwszy
133   1,  10 |           rozdeniało jeszcze dobrze, gdy się szelest dał słyszeć
134   1,  10 |           przycupnęło, rozsłuchało i gdy wszystko milczało dokoła,
135   1,  10 |           prawie miał dosiąc otworu, gdy nagle jakiś szmer dał mu
136   1,  10 |           źrenice chciwie wymierzył, gdy gałęzie łamać się poczęły
137   1,  10 |             jemu wczoraj, nam jutro. Gdy mówili, z dala już tętniało
138   1,  10 |             stali poza horodyszczem, gdy Ludek, syn Wiszów, nadjechał.~
139   1,  10 |         nawoływania o pomstę krwawą. Gdy się to działo, Doman odstąpił
140   1,  10 |           choćby i Pomorcy, i Wilki, gdy im głód doje, a wściekłymi
141   1,  10 |         słuchali. O Łado! o Łado!...~Gdy się pieśń powolnie nucona
142   1,  10 |        naradzać.~Słońce się zniżało, gdy starszyzna widząc, iż na
143   1,  10 |              Tę zaledwie posłyszano, gdy chórem za nim odezwali się
144   1,  10 |              jak za swoim.~Noc była, gdy rady, ofiary, pieśni i wiec
145   1,  11 |        Przypadały prawie do niego, a gdy się zwrócił ku nim, pierzchały
146   1,  11 |              było.~Wtem wśród ciszy, gdy muszki brzęczały tylko i
147   1,  11 |          Dobrzeście mnie posiliły...~Gdy to mówiła, niespokojnym
148   1,  11 |           Juści to i wilka kulawego, gdy poprosi, trzeba ratować -
149   2,  12 |               którego zwano Wiłujem. Gdy jeden z nich nucił, przestawał
150   2,  12 |              były zwrócone. Czekano, gdy ostatni jego promień zniknie
151   2,  12 |         który powinien był zapłonąć, gdy słońce zagaśnie.~Wtem z
152   2,  12 |               Nad ranem, u świtania, gdy szał ludzi ogarnie, pamięć
153   2,  12 |       Niewiasty jeszcze wiodły tany, gdy chłopcy z zapalonymi żagwiami
154   2,  12 |             widzą, to serce czuje, a gdy serce smutne, trudno być
155   2,  12 |          tarzając razem w gęstwinie, gdy dwóch jeszcze przypadło
156   2,  12 |      spotniały, zwlókł się i stanął, gdy usłyszał głos za sobą.~Z
157   2,  12 |              znaną same nogi wiodły. Gdy stanął u zagrody, znalazł
158   2,  12 |           był nieraz żony porywać, a gdy pochwyconą została, nie
159   2,  12 |            godziło się jej odbierać, gdy we wrotach ukazała się -
160   2,  12 |           Sambor się wprosił trzeci.~Gdy Dziwa jeszcze raz ostatni
161   2,  13 |       Domanowego cicho było i pusto, gdy następnego dnia Myszko przybył
162   2,  13 |               chociaż świadkiem był, gdy padał Doman na ziemię.~Myszko
163   2,  13 |        rzekła - albo to ja tam była, gdy mu krew upływała? Albo ja
164   2,  13 |          upływała? Albo ja patrzała, gdy go zabijali? Ja swoje robię.
165   2,  13 |             Myszko stał zafrasowany, gdy w świetlicy usłyszeli wołanie:~-
166   2,  13 |         Człek najprędzej wydobrzeje, gdy na konia siędzie.~- Nieprędko
167   2,  13 |               Nie opierał się chory, gdy mu znów owe mokre zioła
168   2,  13 |           znowu.~Nadchodził wieczór, gdy Duży, stojąc we wrotach
169   2,  13 |              nic do chorego poszedł.~Gdy na siebie spojrzeli, zaraz
170   2,  13 |           chorobą posłużyć; w chwili gdy Bumir kończył mówić, jęczeć
171   2,  13 |             usnął po tych wysiłkach, gdy nowy gość do chaty się wcisnął.~
172   2,  13 |              oparłszy się o ognisko, gdy na progu zobaczyła kocie
173   2,  13 |          prawie ciemno, ale właśnie, gdy z głową spuszczoną klęczał
174   2,  13 |          Sądzili go jeszcze śpiącym, gdy nagle krzyknął straszliwie,
175   2,  13 |             żołądź na dębie uwiesić, gdy na jęk i płacze Doman się
176   2,  13 |            kneziowskiemu było łatwo. Gdy nogę zawiązawszy powlókł
177   2,  14 |           jakaś ogarnęła dziewczynę, gdy zbliżywszy się ku sukiennej
178   2,  14 |             od tego pamiętnego dnia, gdy Dziwa u ognia zasiadła i
179   2,  14 |          pragnęła, przyszło to samo, gdy uczuły wszystkie dziewczęta
180   2,  14 |              dnia siedziała u ognia, gdy szmer powstał dokoła chramu
181   2,  14 |              kneziu, wojny z bogami, gdy jej dość z ludźmi mieć będziecie!~
182   2,  14 |              kontyny było mnóstwo, a gdy kneź podniósł głos groźny
183   2,  14 |     przelękłe i kryły się w zarośla.~Gdy Chwostek dostał się do kamiennego
184   2,  14 |             kmieci wygubić trzeba...~Gdy smerda po przejściu burzy
185   2,  15 |           ogniem puszczą całą. Wszak gdy nowiny trzebią na pole,
186   2,  15 |        poznać było można od drugich, gdy szpiegował mieszając się
187   2,  15 |           dworze lękali się wszyscy. Gdy knezia w domu nie było,
188   2,  15 |           zabawiał, brała go z sobą, gdy jechała, obejść się bez
189   2,  15 |             odgrażają się i krzyczą. Gdy się ich siła zbierze, gotowi
190   2,  15 |             jak na wodza, szli inni.~Gdy się wreszcie przybliżyli
191   2,  15 |       przecie wszystkiego, i kruków, gdy kraczą, i puchaczów, gdy
192   2,  15 |             gdy kraczą, i puchaczów, gdy huczą, i psów, gdy wyją.
193   2,  15 |        puchaczów, gdy huczą, i psów, gdy wyją. Posłuchamy i waszego
194   2,  15 |             nie lubimy, bronimy się, gdy nas napadają - to mus, a
195   2,  15 |           przekleństwa, potem łomot, gdy na dyle, którymi był wyłożony
196   2,  15 |              mostu i do koni - a tu, gdy raz się znaleźli i dosiedli
197   2,  15 |        płaczem się rozlegał. Dopiero gdy sił do bicia i znęcania
198   2,  15 |            nie czas było się srożyć, gdy lud co chwila potrzebnym
199   2,  15 |             nią chciał się schronić, gdy dwóch z czeladzi przyprowadzonych
200   2,  15 |        kazała mu jechać Brunhilda, a gdy ujrzała, że już był na moście
201   2,  16 |        strony, zabiegały na drugą, a gdy je w szopie zamknięto, mimo
202   2,  16 |              zatętniało około mostu, gdy wszyscy spali okrom straży
203   2,  16 |             zabijać nakazywał.~Rano, gdy się ocknął, smerda już u
204   2,  16 |              się do stada przywlókł, gdy jacyś kmiecie, co za nim
205   2,  16 |          stary i ocknął się dopiero, gdy róg usłyszał u wrót i dobrze
206   2,  16 |            swoją jęcząc na posłaniu, gdy posłyszał te tak niezwykłe
207   2,  16 |          podnosząc do góry i jęcząc.~Gdy rodzice oboje ujrzeli wreszcie
208   2,  16 |         jedną chwilę tylko pamiętam, gdy mi oprawca przyszedł wyrwać
209   2,  16 |          którymi na świat patrzałem, gdy żelazo mi utopił, aby dobyć
210   2,  16 |       wyjąkał stary Miłosz. - Teraz, gdy im kmiecie grożą, gdy potrzebują
211   2,  16 |         Teraz, gdy im kmiecie grożą, gdy potrzebują nas, podają ręce,
212   2,  16 |           Tak dzień upłynął i drugi, gdy do wrót stukać i z rogów
213   2,  16 |              Już słońce było wysoko, gdy na polu pod lasem jezdni
214   2,  16 |             wszystkich iść trudno, a gdy do boju przyjdzie na rękę -
215   2,  16 |             mało co mówili o łowach, gdy Mściwój znowu do swojego
216   2,  16 |            Co z drugimi być musiało, gdy ze stryjami własnymi tak
217   2,  16 |           coraz śmielej, młodzi też, gdy im się rozwiązały usta,
218   2,  16 |           odezwała się, że ten miód, gdy się jej pierwszy syn narodził,
219   2,  16 |            głowy na piersiach. I im, gdy starzy zamilkli, srom było
220   2,  16 |          Drugi walczył ze zgonem, aż gdy siwa ojca głowa uderzyła
221   2,  16 |             mi szkoda.~Noc zapadała, gdy z świetlicy siwych starców
222   2,  16 |             biły o podłogę, o słupy, gdy je ciągnęli na podwórze.
223   2,  16 |           dworze panowała cisza, jak gdy wicher śmierci przeleci.
224   2,  16 |          zniewagą w owych czasach.~A gdy trupy wleczono, psy wyjąc
225   2,  17 |                          ROZDZIAŁ 17~Gdy czeladź potrutych wiązała,
226   2,  17 |           szalone w zarośla wniosło. Gdy znikł z oczów pogoni, już
227   2,  17 |         szczęściem, uszedł... Teraz, gdy się odkryło, co miał w sercu,
228   2,  17 |              ruszał się z miejsca, a gdy mu pierwszy wybuch żałości
229   2,  17 |        ognisko przeleżał noc całą, a gdy zaświtało, dał znak - do
230   2,  17 |              Już jezioro widać było, gdy dwie kupy jezdnych spotkali.
231   2,  17 |               iż z Chwostem trzymał. Gdy Ścibor z Myszkami odeszli
232   2,  17 |        odgrażali. Broni się i zając, gdy go psi biorą... Pozbył się
233   2,  17 |       Miłosza powiózł na ostrów. Tu, gdy się zbliżyli, ujrzeli kupy
234   2,  17 |         Pozostali więc na miejscu, a gdy się stało milczenie, rzekł
235   2,  17 |        zwołać i na gród idźmy z nim.~Gdy się ku Myszkom zwrócili,
236   2,  17 |             jego ludzie zmilczeli, a gdy tu wrzawa bojowa się wzięła,
237   2,  17 |           tylko. Z wielkiej gromady, gdy już Myszkom dano dowództwo,
238   2,  17 |         cicho rozmawiać między sobą.~Gdy po naradzie tej powrócili
239   2,  17 |              noszono przed wojskami, gdy szły do boju, a czasu pokoju
240   2,  17 |          dany znak zapalić je można. Gdy błyśnie ogień z nich, co
241   2,  17 |          obrony i straż czujna była. Gdy Bumir przybył, puszczono
242   2,  17 |             nic złego stać nie może, gdy wniesiono miód, a przypomniał
243   2,  18 |        białej pani chodził czasem, a gdy z przedsienia na lasy patrzał,
244   2,  18 |             pokazała się na ścieżce, gdy książę wyruszy. Stara baba
245   2,  18 |             nie słyszał, ~poweselał, gdy mu nad głową zaszumiały
246   2,  18 |            głową zaszumiały gałęzie, gdy poczuł woń puszczy. Konia
247   2,  18 |             aby się dostać do kniei, gdy po półgodzinnej jeździe
248   2,  18 |             zemstę i prześladowanie. Gdy Chwostek wskazał swemu słudze
249   2,  18 |              zajętą baba, że dopiero gdy się do niej przybliżył,
250   2,  18 |              i wahanie, co poczynać, gdy po gęstwinie coś zaszeleściało
251   2,  18 |          stronę.~Ledwie się ruszyli, gdy pociski zawarczały, strzały
252   2,  18 |               trzeba go rzucić było. Gdy smerda ze swojego zsiadł,
253   2,  18 |           było.~Mrok padać poczynał, gdy nareszcie smerda wrócił
254   2,  18 |         swych przypartego trzymając, gdy smerda z ręką obwiniętą
255   2,  18 |               poszanowanie zawsze, a gdy pokój panuje, my po mirach
256   2,  18 |         wyzywa na rękę... Źle czyni, gdy mu w pokoju siedzieć było
257   2,  18 |              pójdziecie z brzaskiem, gdy zechcecie. U mnie bezpieczni
258   2,  18 |              dalszą popędzili drogę. Gdy ucichło wszystko, Piastun
259   2,  18 |              Piastun odetchnął lżej, gdy ich nie stało.~
260   2,  19 |        prosić na taki obrzęd wesoły, gdy wszystko wrzało gniewem
261   2,  19 |          Zamyślony stał tak jeszcze, gdy dwóch ludzi w stroju obcym,
262   2,  19 |              z mężczyznami siadać.~A gdy ich starzec do jedzenia
263   2,  19 |            była jedynym orężem ludu, gdy przyszło za miecz chwycić,
264   2,  19 |              się musiało przemienić.~Gdy goście jeść skończyli, powstali
265   2,  19 |            co cały obejmuje świat, a gdy się to stanie, bo idzie
266   2,  19 |          zapytać, co by to znaczyło, gdy na drugim i trzecim miejscu
267   2,  19 |        przybyli wczoraj goście obcy, gdy się mową "słowa" odezwali,
268   2,  19 |         obrzęd postrzyżyn rozpoczął, gdy ciągle Myszkowie i Ścibory,
269   2,  19 |            Zbliżała się tedy chwila, gdy postrzyżyn dopełnić należało.
270   2,  19 |             którego składano ofiary.~Gdy wszyscy już byli zebrani,
271   2,  19 |              przyjęcia go od niej, a gdy dzieciak mu się do nóg rzucił
272   2,  19 |              kamienia je zakopano.~A gdy przyszło nadać imię chłopcu,
273   2,  19 |              spokojnie... a z Niemcy gdy dla prawa naszego bić się
274   2,  19 |            znowu panować nie będzie.~Gdy tak gwarzyli starzy, z gaju
275   2,  19 |        pierwsza się pieśń skończyła, gdy tuż inne weselsze się poczęły,
276   2,  19 |           postawić na mogiłach. lecz gdy się obejrzano za obcymi,
277   2,  19 |             chowali, od tych czasów, gdy jeszcze w kamiennych izbach
278   2,  19 |            składano, aż do obecnych, gdy spaliwszy, w popielnicach
279   2,  19 |          gwiazdy świeciły na niebie, gdy ostatni z gości, pożegnawszy
280   2,  20 |         stary miał bardzo wprawną, a gdy siadł na miękkiej glinie
281   2,  20 |           same. Trzęsła mu się ręka, gdy siadał, ale w robocie siłę
282   2,  20 |             że człek nie prosty był.~Gdy przy robocie siadał zgarbiony,
283   2,  20 |             robotnika niezdarę, lecz gdy wstał a rozprostował się,
284   2,  20 |             pazuchę chowało.~Czasem, gdy staremu przyszła fantazja,
285   2,  20 |        czeladzi kilkoro go otaczało. Gdy z konia zsiadł, zaraz mu
286   2,  20 |         mruczał.~- Zaczepicie licho, gdy Chwosta ruszycie... Niemców
287   2,  20 |     siedziała nieruchoma i zadumana, gdy zasłona się podniosła powoli -
288   2,  20 |          podkradłem się pod zagrodę, gdy do trzody wychodziła, hoża
289   2,  20 |        świecie wiele. Co mi po nich!~Gdy mówił tak, Dziwa ciągle
290   2,  20 |           Nie może to być! Nie może!~Gdy tak rozmawiali z sobą, on
291   2,  20 |         śmiejąc się - nie! nie! Lecz gdy powrócę, gdy poproszę, toć
292   2,  20 |               nie! Lecz gdy powrócę, gdy poproszę, toć mi na was
293   2,  20 |            Mirsza ku ojcu wyglądała, gdy oczy Domana na nią padły.
294   2,  20 |             Jedli tedy a rozmawiali. Gdy misek już przynosić ani
295   2,  20 |              już padł szary i gęsty, gdy Doman poszedł do szopy na
296   2,  20 |            jej ciągle.~- Jutro rano, gdy będzie odjeżdżał, żebyś
297   2,  20 |           oczy, ale go już nie było, gdy je odkryła.~Uciekł. Gniewna
298   2,  20 |         lepiej oszaleć jak się truć.~Gdy czółno przybiło do brzega,
299   2,  20 |            wziął.~Wzdychała jeszcze, gdy tuż za drzwiami, za chatą
300   2,  20 |            na proszek, daj mu pić, a gdy pić będzie, patrz mu w oczy,
301   2,  20 |      gospodarzu?~Zmierzchało dobrze, gdy się ta rozmowa toczyła.
302   2,  20 |        gościnę, nie czas odpoczywać, gdy ogniste wici płoną. Zdrowi
303   2,  21 |           Właśnie tego dnia zarania, gdy u wrót kładziono zaborole,
304   2,  21 |             na zamku wesele właśnie, gdy najgroźniejsza nadeszła
305   2,  21 |             gniewnie jak niedźwiedź, gdy go ruszą z łożyska.~Biała
306   2,  21 |          boże, wojenne godła święte.~Gdy tak stali a patrzeli Chwostek
307   2,  21 |           wyratować, co się zostało, gdy ogień obszedł dokoła i obrócił
308   2,  21 |              zabierali się do jadła, gdy gromada ludzi z bliskiego
309   2,  21 |           podjechała ku starszyźnie. Gdy się zbliżyli, poznano Bumira
310   2,  21 |             Znowu pomilczeli chwilę, gdy zaszumiało coś i zastukało
311   2,  21 |            po długiej odrętwiałości, gdy mąż klął, a nic nie przedsiębrał,
312   2,  21 |            tak miesiące!~W popłochu, gdy uciekano na wieżę, mało
313   2,  21 |             ta czerń zbrojna u dołu, gdy na nią Brunhilda przez szpary
314   2,  21 |           padali przed panem, Teraz, gdy on był w niebezpieczeństwie,
315   2,  21 |         naradzała się z Muchą, kneź, gdy mu milczenie dojadło, brał
316   2,  21 |        radził się z nim.~Mrok padał, gdy Mucha zszedł na dół i począł
317   2,  21 |       kamienie. Zaledwie ci odeszli, gdy na dole wieczorną strawę
318   2,  21 |            dala na stołb poglądając, gdy pierwsze ciała padać zaczęły.
319   2,  21 |              Ciemno się już zrobiło, gdy na darń przyległszy niedaleko
320   2,  21 |          stróże patrzali na jezioro, gdy z jednego otworu na wieży
321   2,  21 |             miał zniknąć już za nią, gdy śmiały bartnik puścił strzałę,
322   2,  21 |                ano, zobaczym! ~Nocą, gdy się młodzież ciekawa podkradła
323   2,  21 |           zostali na długie konanie.~Gdy się wdarto do wieży, całe
324   3,  22 |        Trzema jednak dniami wprzódy, gdy księżycowej twarzy wiele
325   3,  22 |          Niemców tylko co nie widać, gdy zwietrzą, że wodza nam braknie...
326   3,  22 |            ustąpić. Myśleli może, iż gdy się na innych nie zgodzą
327   3,  22 |          lecz sprawiedliwym też był, gdy sądzić przyszło. Musnął
328   3,  22 |              i pięści nastawiali.~Aż gdy do tego przyszło, Ścibor
329   3,  22 |         oszczepem. Konia dosiadłszy, gdy mu był nieposłuszny, nogami
330   3,  22 |             ochoczy, do słowa łatwy, gdy miłował, serdeczny, nie
331   3,  22 |            powiadają u nas dawno, że gdy starszyznę wybierać przychodziło,
332   3,  22 |             niecierpliwi.~Wieczorem, gdy Piastun od swoich barci
333   3,  22 |          służby do grodu nie było, a gdy o najazdach mówiono, głowami
334   3,  22 |            Tak uczynili Myszkowie, a gdy się o tym dowiedział Bumir
335   3,  22 |              Już koło zasiąść miało, gdy z dzidą w ręku nadciągnął
336   3,  22 |  przemówiwszy do zgody nakłoni.~Więc gdy się z dala ukazał, i Myszkowie,
337   3,  22 |             wszelkiego stało siła, a gdy się raz ugaszczać zaczęto,
338   3,  22 |         Niemcy mają jednego wodza, a gdy się pokłócą, ten ich jedna
339   3,  22 |           dostajemy się na pastwę.~- Gdy inaczej nie może być, choć
340   3,  22 |       pokornego, małego, ubogiego...~Gdy Wizun skończył, panowało
341   3,  22 |            stało pustym i milczącym.~Gdy noc zapadła, w stronie,
342   3,  22 |             ozdobną zwała się tarcz, gdy ją kto skórą jedną lub dwiema
343   3,  22 |             nie chcieli. Lecz Dobek, gdy się rozpalił, ani spał,
344   3,  22 |           Wojnę lubił i dopiero żył, gdy dzidę w rękę wziąwszy na
345   3,  23 |           zwracając na różne strony, gdy wreszcie zza drzew ujrzeli
346   3,  23 |              swoim dopomóc do rzezi.~Gdy wszystko było gotowym, przemyślny
347   3,  23 |             ognie, a trupy pobitych, gdy je odarto, zwlec na kupy
348   3,  23 |         niedawno swoi jęcząc leżeli.~Gdy się tak powoli uspokoiło
349   3,  23 |             z ran broczyli posoką.~A gdy upartym głowy gwałtem do
350   3,  23 |         oszczepem do ziemi przybiją.~Gdy tak szli, Dobek, Ludek,
351   3,  23 |             wnet z kupy za nogi - aż gdy twarz osmalona na jaw wyszła -
352   3,  23 |              Słońce już było wysoko, gdy czujniejsi budzić się zaczęli,
353   3,  23 |        biesiadowano znów do nocy.~Ta gdy ich zaskoczyła, nie czas
354   3,  23 |               aby mu nie uszedł.~Tak gdy Dobek ku granicy szedł,
355   3,  23 |      przyłożył. Cóż ja mogę, biedny, gdy możni, jak wy, nic potrafić
356   3,  24 |              na wesele spraszając.~A gdy tak jechał i stanął po drodze
357   3,  24 |            dobrawszy znać taką porę, gdy stary zdun był u pieca zajęty.
358   3,  24 |       zakryła rączkami.~Teraz jakoś, gdy otrzymała to, czego pragnęła,
359   3,  24 |         jedna miłość miała osłodzić.~Gdy korowaj był skończony, ulepiony,
360   3,  24 |            płynęły znów łzy z oczów, gdy jej kosy rozplatano. Pana
361   3,  24 |              prawa.~Zmierzchało już, gdy zatętniało na drodze i -
362   3,  24 |       puścili się ku niej czwałem, a gdy u progu stanęli, aż ziemia
363   3,  24 |           Dopiero ich przepuszczono, gdy podarki dali. Doman wiele
364   3,  24 |            wiele ich wiózł z sobą, a gdy z krasnej chusty wysypał
365   3,  24 |             strachu. A! tamtych dni, gdy się jej ptaszkiem z chaty
366   3,  24 |           głowę czepcem osłoniono, a gdy biała namitka otoczyła czoło
367   3,  24 |            Już słońce wstawać miało, gdy ujrzano z pola spiesznym
368   3,  24 |             padł na taneczników, jak gdy kania się nad stadem kuropatw
369   3,  24 |           czekali wroga, aby dopiero gdy bliżej naskoczy, rzucić
370   3,  24 |           rozstępował się im tłum, a gdy z koni pozsiadali, szli
371   3,  24 |  niebezpieczną.~Radzili tak jeszcze, gdy w podwórzu wesołe zabrzmiały
372   3,  24 |                 Psi synu - zawołał - gdy nasz gród palono, gdy naszych
373   3,  24 |                gdy nasz gród palono, gdy naszych zabijano, tyś tam
374   3,  24 |               Doman pełznął do wody, gdy straż się pospała, rzucił
375   3,  25 |             na lądzie pogasły ognie, gdy Wizun, który czuwał z oczyma
376   3,  25 |             Leżałam zabita na ziemi, gdy mnie Żywie płaszczem swym
377   3,  25 |              ma kazać komu, zginiem, gdy tak potrwa dłużej!~Leszków
378   3,  25 |               oddalał się. Dwa razy, gdy spał Doman, do chaty podkradła
379   3,  25 |             właśnie w domu nie było, gdy przyszła, a Doman siedział
380   3,  25 |              swej twarzy.~Nazajutrz, gdy Doman spróbował wynijść
381   3,  25 |               Żal mu się go zrobiło, gdy potem ujrzał osłabłym i
382   3,  25 |            od chramu też coś dawano. Gdy nie było co innego do roboty,
383   3,  25 |             jeszcze otworzyć gotowa, gdy się zbliży dziewka, co ranę
384   3,  25 |           pomszczona krew rzuca się, gdy ten, co ją przelał, podejdzie...
385   3,  25 |              trzęsła głową Jaruha, a gdy Doman milczał, ciągnęła
386   3,  25 |              A cóż wy na to możecie, gdy dziwka bogom ślubowała?3
387   3,  25 |           nawet jej nie brakło... Aż gdy wyrosła, a ojciec mówić
388   3,  25 |          Siła; czarownik wielki; ten gdy ją zobaczył, serce mu się
389   3,  25 |           przy grzędzie, przy lilii; gdy się do niej zbliżyli, biała
390   3,  25 |         morza...~Płakała noc całą, a gdy rozedniało, na brzeg morza
391   3,  25 |         przegrała i musisz być moją!~Gdy te słowa usłyszała, panna
392   3,  25 |           któż mnie tam poznać może, gdy ja się białym kamuszkiem
393   3,  25 |         okienku świta. Co tu począć, gdy słonko wnijdzie?... Musi
394   3,  26 |          zbór rozszedł się daremnie, gdy już wici na drugi słano.
395   3,  26 |             śpiewali o dziewczętach.~Gdy Leszków napłynęło dużo,
396   3,  26 |          poczynać.~Jednego wieczora, gdy się na Chwostkowym grodzisku
397   3,  26 |                i każdy się lęka, aby gdy równy mu wczoraj nim zostanie,
398   3,  26 |              jeszcze powzdychiwając, gdy w progu blady jeszcze i
399   3,  26 |         ledwie że się ono skończyło, gdy Pomorcy z Leszkami wpadli.
400   3,  26 |           kobiałkę szykował do lasu, gdy Bolko i Ścibor, postrzegłszy
401   3,  26 |            Kołem już leżeli wszyscy, gdy Ścibor, Bolko, Myszko, Piastun
402   3,  26 |      szyderstwa ze mnie.~To mówiąc i gdy tłum się ściskał a mieszał,
403   3,  26 |              wyśliznął się im z rąk, gdy sądzili, że ku innym idzie
404   3,  26 |       biegnących za obranym kneziem, gdy reszta pozostała na grodzisku
405   3,  26 |             wszystkich na grodzisku, gdy się o zniknięciu Piastuna
406   3,  26 |       Upłynęło tak całych sześć dni, gdy około grodziska zjawiła
407   3,  26 |        poruszył się jakby przelękły, gdy ją zobaczył.~Stanęła naprzeciw
408   3,  26 |             wskazał, ażeby zamilkła, gdy tuż i posłani Bolko z Sobiesławem
409   3,  26 |            ludzie proszą, wracajcie, gdy taka bogów wola. My bez
410   3,  26 |          znaleźli was, gdyby nie ja.~Gdy Bolko, Sobiesław i Piastun
411   3,  26 |       ubóstwie, co czynię i jak idę; gdy mi moc dacie, azali ja sam
412   3,  26 |          zamyślony, niemal smutny.~A gdy się doń cisnęli wszyscy -
413   3,  26 |     wyjeździe męża u dzieży stanęła, gdy Ziemek wpadł do zagrody
414   3,  26 |            mirach i okolicach.~Wtem, gdy tak na gruzach grodu Pepełków
415   3,  26 |           jak się wysunęli i znikli.~Gdy orszak prowadzący obranego
416   3,  26 |          więcej nad ćwierć miesiąca, gdy ponad jeziorem tysiące młodzieży
417   3,  27 |              nie chce, i odprawił, a gdy potem z naleganiem wrócili,
418   3,  27 |            Jednego z pierwszych dni, gdy po obiorze Piastuna Leszkowie
419   3,  27 |              sroczki domowe skakały. Gdy u wrót hałas się dał dyszeć,
420   3,  27 |            który się nieco podniósł, gdy ich zobaczył, ale nie wyszedł
421   3,  27 |             im przypatrzyć z daleka. Gdy przed nim stanęli, ręką
422   3,  27 |            sieroty bez ojca i matki.~Gdy Miłosz rzucał się tak, zbierając
423   3,  27 |           szepty i namowy do zdrady.~Gdy Miłosz jeszcze, chodząc
424   3,  27 |             znużone gromady posnęły, gdy cicho rozwarły się wierzeje
425   3,  27 |             obudził starego Miłosza.~Gdy on z Obrem i garścią wiernych
426   3,  27 |           nawet, co wrota otworzyli, gdy się rozwściekła ciżba, pozabijani
427   3,  27 |           umiały - zawodził tylko.~- Gdy na gniazdo piorun pada,
428   3,  28 |                          ROZDZIAŁ 28~Gdy się już na wyprawę przeciwko
429   3,  28 |         postawą wyprosi się u niego. Gdy go skrępowanego przyprowadzono,
430   3,  28 |            skóreczkę jagnięcia.~Raz, gdy pod szopką zajęty był swym
431   3,  28 |              przysięgę powtórzywszy, gdy i Dobek zaręczył, iż go
432   3,  28 |            śpiewać i skakać musiały, gdy rozkazał.~W polu i na łowach
433   3,  28 |             szalony i niespracowany, gdy do domu przybył, zwykł był
434   3,  28 |             czym pokarmić.~Tak samo, gdy na wyprawę ciągnął, dobry
435   3,  28 |            życie stawił dla druha, a gdy najmniejsza waśń poróżniła
436   3,  28 |            ucha, postrzegał pilno, a gdy do dworu przybyli, zdało
437   3,  28 |           różnych stron, szczególnie gdy ani bab, ani czeladzi nie
438   3,  28 |            gadek lub pieśni słuchał.~Gdy inni się, zabawiając pana,
439   3,  28 |            jedzą inaczej. Niewiasta, gdy się ustroi, dziesięć się
440   3,  28 |             się paliły, szczególniej gdy opisywać zaczął, jak tam
441   3,  28 |             napaści i wojny czekano, gdy Hengo z Dobkiem manowcami
442   3,  28 |           zebrała, inni przyciągali.~Gdy się u straży stojącej na
443   3,  28 |           użytku odgadnąć nie umiał.~Gdy weszli, a Hengo przypadł
444   3,  28 |              nam, stańcie na tyłach. Gdy do bitwy przyjdzie, rzucicie
445   3,  28 |     namiestnictwo, skarby znaczne, a gdy Hengo coś podszepnął śmiejąc
446   3,  28 |            niego, podarował.~Dopiero gdy miód i wino przyniesiono,
447   3,  28 |          starszyzna jak z jeńcami, a gdy który z sotników huknął,
448   3,  28 |           orężem Polan przechodziła.~Gdy Dobek dobrze się już był
449   3,  28 |             tej zemsty było za mało.~Gdy nocą już stanęli na nocleg
450   3,  28 |           jeszcze niebezpieczeństwa, gdy drugi koniec sznura przez
451   3,  28 |           wśród płomieni.~Tymczasem, gdy jęki ustawać zaczęły, mściciel
452   3,  28 |              wystąpiwszy na pagórek, gdy wszystek lud już z wojewodami
453   3,  28 |            więc zastępstwo drugiemu.~Gdy się to działo, a wszystkie
454   3,  28 |           kozła i gwarzyli po cichu, gdy niespodzianie zaszeleściało
455   3,  29 |             miry i szykowały powoli, gdy stojący na wzgórzu postrzegli
456   3,  29 |        nazwanie to zostało z czasów, gdy włos i brodę miał kruczą.
457   3,  29 |         rzadko usta otwierał, mówił, gdy był zmuszony, krótko a nakazująco.
458   3,  29 |           domem z założonymi rękami. Gdy czynić co nie miał, cepy
459   3,  29 | nieustraszonego męstwa. Znano go, że gdy się przy czym uparł, a rzekł,
460   3,  29 |              słowem się nie wyrywał, gdy o kroków kilkanaście ujrzano
461   3,  29 |          wiązania niewolnika i łupu.~Gdy Polanie ruszać się zaczęli,
462   3,  29 |        siebie i pięści pokazywali, a gdy z obu stron rozjuszenie
463   3,  29 |          wnet jakoś ostygać zaczęły, gdy przy pierwszym starciu nie
464   3,  29 |             się, ale zarazem cofali, gdy gromady Polan następowały
465   3,  29 |    pochyłości okryte były ciałami, a gdy mrok padł, nie stało już
466   3,  29 |              okrzykiwały zwycięstwo.~Gdy noc zapadła, Polanie rozłożyli
467   3,  29 |              się, że trupy powstaną, gdy promienie blade poczęty
468   3,  29 |              nie śpiesząc ze słowem. Gdy kołem obiegły głosy, rzekł
469   3,  29 |          kaziły powietrza i ziemi, a gdy lud spocznie, wnet grodzisko
470   3,  29 |          mało do sporu nie przyszło, gdy Piastun rozstrzygł rozkazem,
471   3,  29 |            oczy błyskały radością, a gdy słabł na chwilę, rzeźwiła
472   3,  29 |           rodzoną do ognia przykutą, gdy gdzie indziej by panowała
473   3,  29 |           główki wyskakiwały niknąć, gdy się zbliżali, jak białe
474   3,  29 |              tylko w wichrów szumie.~Gdy czółen się zbliżać do brzegu,
475   3,  29 |           spodziewała i przeczuwała.~Gdy Sambor do nóg jej przypadł
476   3,  29 |       Dobkiem schyliła się ciekawie, gdy jęknął z bólu. Stał tu i
477   3,  29 |       starzec - woda go sama uleczy, gdy ten, co ranił, nie żyje...~
478   3,  29 |            poprawując kosy i wianek, gdy nadchodzącego ujrzała. Lice
479   3,  29 |                zamruczało dziewczę - gdy was tu zobaczą?~- Że ja
480   3,  29 |              na kamieniu pod chatą i gdy go kołem otoczono, począł
481   3,  29 |            jęczeli jak zwierz dziki, gdy go oszczep dobija. Nie chcieliśmy
482   3,  29 |           aby się w czółnie położyć, gdy za sobą szelest posłyszał.~
483   3,  29 |           tego! - A jakby się stało?~Gdy Doman podniósł oczy odpowiedzi
484   3,  29 |            patrząc już przed siebie, gdy silną dłonią Wizun go za
485   3,  30 |        których ciała osobno złożono.~Gdy pole oczyszczone zostało,
486   3,  30 |              świtaniu czwartej doby, gdy na obozowisku gwarno być
487   3,  30 |                Wstrzymamy pochód - a gdy przyjdą Leszkowie, radźcie
488   3,  30 |           Jeszcze po sobie patrzali, gdy z drugiej strony przez ciżbę
489   3,  30 |      pobratymcy owi do koła, których gdy poznano i przypomniano,
490   3,  30 |             i ręce drgały u mieczów, gdy wśród wrzawy młodszy z gości
491   3,  30 |         pewność, że dochowacie miru, gdy my go wam przyrzeczemy?
492   3,  30 |             zmówią się jutro na nas, gdy lud rozpuścim, i wojnę nam
493   3,  30 |             a przyszedłszy nad wodę, gdy kneź pierwszy kamień rzucił,
494   3,  30 |             stała się chwila wesela, gdy poszła wieść po gromadach,
495   3,  30 |           wodę ze źródła świętego. A gdy się to działo, jak po dwakroć
496   3,  30 |            grodu.~Lecz stało się, że gdy o wszystkim zawczasu miano
497   3,  30 |           Frasunek był wielki. Wtem, gdy się tak rozbiegają na wsze
498   3,  30 |             dać głowy pod podwaliny, gdy ujrzano, iż w miejscu, które
499   3,  30 |              aby go doma nie brakło. Gdy zrąb założony został i progi,
500   3,  30 |            po której tęsknił zawsze. Gdy wreszcie dach stanął i drzwi