Czesc

   1 Rod|        podgolonych, z sarmackimi wąsami i przy karabelach - ani wydekoltowane
   2 Rod|              prababki w fiokach. Ojciec i matka - otóż i cały rodowód,
   3 Rod|          fiokach. Ojciec i matka - otóż i cały rodowód, jak to jest
   4 Rod|                nasyconą do pełna duchem i upodobaniem semickim awersję
   5 Rod|          najrozmaitszych jej guberniach i powiatach, nie nauczyła
   6 Rod|                choć to jedynie z listów i gazet wiedziała - działy
   7 Rod|               godne wzruszenia, pamięci i tęsknoty. Wszystko inne,
   8 Rod|               Wszystko inne, poza mężem i synem, była to przygodna,
   9 Rod|         doczesna, przelotna suma rzeczy i zdarzeń, wzbudzająca coraz
  10 Rod|   Apszerońskiego, woniejącej od kwiatów i roślinności Południa, gdzie
  11 Rod|            księżyc świecił nad Muchawką i odbijał się w stawie około
  12 Rod|            pełna nie tylko błota, kurzu i stałych wybojów, lecz i
  13 Rod|                 i stałych wybojów, lecz i uroku.~Już po raz pierwszy,
  14 Rod|          siedzącego na koźle, obrzędowo i poniekąd urzędowo wypchanego
  15 Rod|        Powtarzała tę wymówkę raz, drugi i trzeci, w miarę zniecierpliwienia,
  16 Rod|                   zatrzymał swego siwka i wrzasnął: ~- "Da czto wy,
  17 Rod|            miarę możności do powodzenia i awansów męża, zaszkodziła
  18 Rod|          Zapragnęła skorzystać z chwili i coś zrobić dla męża przez
  19 Rod|              zacząć rozmowę, wahała się i gubiła w niepokoju, co by
  20 Rod|              tedy urlop jednomiesięczny i w czasie, którym dowolnie
  21 Rod|             ślub, odbył podróż powrotną i nie spóźnił się ani o godzinę
  22 Rod|               specjalnego wykształcenia i nie miał określonego zawodu.
  23 Rod|                 opał, światło, tantiemy i tym podobne dodatki, a co
  24 Rod|                był człowiekiem z gruntu i do dna uczciwym, toteż za
  25 Rod|               toteż za najwyższą pensję i za najobszerniejsze mieszkanie
  26 Rod|                 rzut oka pomiędzy dobro i złe tego świata gotów był
  27 Rod|      towarzyszyła poszukiwaczowi posady i na zawołanie zjawiała się
  28 Rod|        zawołanie zjawiała się nie siana i nie pielęgnowana - wytrzymałość,
  29 Rod|          wytrzymałość, odwaga, wesołość i pewna odrobina drwiny z "
  30 Rod|               coraz wyższego rodaka, tu i tam zaczepionego nogą lub
  31 Rod|             imię Cezary Grzegorz - lecz i zasobnym w pewne oszczędności
  32 Rod|                 Ciułał, jeżeli nie nagi i żywy grosz w złocie, to
  33 Rod|               się ze światem ogładzonym i oczytanym, zjawiła się też
  34 Rod|                skórę złoconą, wyciskaną i pokrytą tytułami, leżał
  35 Rod|               wojny 1831 roku, napisany i wydany na emigracji przez
  36 Rod|             Dwernickiego na Beresteczko i Radziwiłłów. Wśród mnóstwa
  37 Rod|        perypetii, opisanych szczegółowo i w sposób wysoce zagmatwany,
  38 Rod|                do powstania przystąpili i całym swym majątkiem je
  39 Rod|                świat, to znaczy w szarą i ciemną głębinę popowstaniowej
  40 Rod|         nawijała pełna tajemnicy cienka i drogocenna nić wiary ubogich
  41 Rod|           między brudnymi kołnierzykami i znoszoną bielizną, w sąsiedztwie
  42 Rod|      sąsiedztwie niepowabnych skarpetek i brulionów podań o posady
  43 Rod|               zabytków, rarytasów druku i oprawy.~Nie można powiedzieć,
  44 Rod|            której się nawet nie wyznaje i nie praktykuje, lecz którą
  45 Rod|              człowiek silny, praktyczny i zajęty interesami nie spostrzega,
  46 Rod|              lecz który z niskiej ziemi i z cienia patrzy nań wiernie
  47 Rod|               nań wiernie mimo wszystko i mimo wszystko woń swą ku
  48 Rod|           tomiku przyrosła pycha domowa i skryta ambicja: nie wypadło
  49 Rod|               na drodze kariery spotyka i którym w pas kłaniać się
  50 Rod|                  Wiele naczyń ze srebra i złota przechowywały dębowe
  51 Rod|              złota przechowywały dębowe i orzechowe szafy, masywne
  52 Rod|                żona, pochlipująca stale i wiecznie a coraz natarczywiej
  53 Rod|               wreszcie kraj ów, mlekiem i miodem płynący - powstrzymywały
  54 Rod|                Ciepły klimat, znakomite i nadzwyczajnie tanie południowe
  55 Rod|                 upałów na Zychu, wygoda i dostatniość urządzenia domowego
  56 Rod|                 uprzęży ściskającej łeb i boki dzikiego, obcego rumaka.~
  57 Rod|         jednocześnie porastając w złote i srebrne pióra Seweryn Baryka
  58 Rod|             wkładał w synka, w zdrowego i zażywnego Czarusia. Chłopiec
  59 Rod|              angielskiego, niemieckiego i polskiego języka, najlepszych
  60 Rod|            przeszkadzali swymi trwogami i pieszczotami, czy aby się
  61 Rod|               aby się nie przepracowuje i nie wysila zanadto. W zacisznym
  62 Rod|                nim stopa ginęła, ojciec i syn spędzali jak najczęściej
  63 Rod|                 głową przy jego głowie, i ojciec, kołyszący się na
  64 Rod|           znajomości języka państwowego i kładący na tę konieczność
  65 Rod|               upływały w ramionach ojca i matki, na ich kolanach,
  66 1  |                klasy czwartej do piątej i skończył czternasty rok
  67 1  |                 z wyciśniętym inicjałem i mnóstwem wewnątrz tajemniczych
  68 1  |               przegródek. Nie podzielał i nie rozumiał zupełnie płaczu
  69 1  |                rozumiał zupełnie płaczu i spazmów matki, desperującej
  70 1  |               on sam z matką na brzegu, i kładkę z hałasem odepchnięto,
  71 1  |             tego uczucia wyciągnął ręce i począł krzyczeć jak istny
  72 1  |               jak marchew czy kukurydzę i wszystko wróci do normy.
  73 1  |               normy. Tak mówili wszyscy i taką też opinię w spadku
  74 1  |                wesoły. Pocieszyło go to i owo, a nade wszystko perspektywa
  75 1  |               jego grzecznym zaleceniom i pokornym radom, dobrotliwym
  76 1  |                  rzuconym wśród umizgów i zabawy - nic nie można było
  77 1  |                poradzić. Były to kanony i paragrafy woli, narzucone
  78 1  |             woli, narzucone z uśmiechem i w gronie pieszczotek. Był
  79 1  |                  Był to rząd samowładny i dyktatura tak niezłomna,
  80 1  |           żelazna obręcz rozluźniła się i samochcąc opadła. Przestrach
  81 1  |                 usunął się z mieszkania i ze świata, a jego nieobecność
  82 1  |              Postanawiał być posłusznym i uspokajał matkę milionem
  83 1  |             Lecz w gruncie rzeczy duszą i ciałem wyrywał, gdzie pieprz
  84 1  |        przekraczać, rzucał się na prawo i na lewo, w tył i naprzód -
  85 1  |               na prawo i na lewo, w tył i naprzód - żeby wszystko
  86 1  |             grach, zabawach, eskapadach i wagusach. Gdy się skończyły
  87 1  |                uczęszczał" do gimnazjum i pobierał w domu jak dawniej
  88 1  |             dawniej lekcje francuskiego i niemieckiego, angielskiego
  89 1  |              niemieckiego, angielskiego i polskiego języka, ale był
  90 1  |                szereg awantur, a nieraz i bójek. Z każdym teraz belfrem
  91 1  |            zadzierał, wszczynał kłótnie i toczył nieskończone procesy,
  92 1  |              stale "niesprawiedliwości" i "krzywd", za które znowu
  93 1  |                 mścić w sposób właściwy i za właściwy uznany w sferach
  94 1  |           zresztą niewinne - łazęgostwo i urwisostwo, pochłonęły go
  95 1  |               kolegów drałował z lekcyj i bujał po okolicy, a nawet
  96 1  |            ganiał po ulicach, po jamach i wertepach, po zwaliskach
  97 1  |         zwaliskach gwebryjskich świątyń i ruinach starych meczetów.~
  98 1  |                 rozpływała się we łzach i gasła z niepokoju. Na widok
  99 1  |                 widok tych łez gorzkich i nudzących go aż do śmierci
 100 1  |              się na płaskie dachy domów i niewidzialny, strzelał z
 101 1  |            kocią muzykę. Nocą, bez celu i sensu wałęsał się po nieskończonym
 102 1  |                 po zaułkach, po wąskich i stromych uliczkach starego,
 103 1  |                 się w porcie, w brudach i czadach "czarnego miasta"
 104 1  |              miejsce stała się nałogiem i pasją. Nie mógł usiedzieć.
 105 1  |           skrytki w skalnych pieczarach i w labiryncie starych murów,
 106 1  |        nieprzyzwoitych wierszy Puszkina i innych pornografów. Tamże
 107 1  |              wiekowy rewolwer bez naboi i przechowywany był ozdobny
 108 1  |             owinięte w kolorowe bibułki i częstotliwie przewijane,
 109 1  |                obyczajów, dopilnować go i wyśledzić miejsca jego kryjówek.
 110 1  |              powrót. Gdy chwytał czapkę i pędem wylatywał z domu,
 111 1  |          podsuwało się do jej gardzieli i zapierało oddech. Nie miała
 112 1  |          drwiący, uszczypliwy, kłótliwy i napastliwy. A wreszcie nic
 113 1  |               nie robił. Zacisnęła zęby i milczała przeżywając nieskończone
 114 1  |               on był osobą - ona cichym i pokornym cieniem osoby.
 115 1  |                zacząć, gdzie jest droga i jak nią iść. Wstydziła się
 116 1  |              jak nią iść. Wstydziła się i trwożyła. Przeżywała jedną
 117 1  |            wiedziała, że jest obok niej i że mu nic nie zagraża. Ale
 118 1  |            legowisku, zasunąć się w kąt i patrzeć na śliczną głowę
 119 1  |              gęstwiną falistej czupryny i - patrząc tak na niego -
 120 1  |                ten urwis, ten włóczykij i zawalidroga!~Co mu się też
 121 1  |       niezrównanych ust odsłoniły grozę i groźbę prześlicznych białych
 122 1  |                 w niej. Oto był maleńki i niedołężny - kruszyna cielesna,
 123 1  |           kropli w jego siły. Nastawiła i wyprostowała drogi jego
 124 1  |                oto teraz obcy się staje i złowieszczy. Obraca się
 125 1  |               ku niemu przekształca się i przeradza na krzywdę słabego
 126 1  |               krzywdę słabego jej ciała i ducha omdlałego. Gdyby go
 127 1  |               jej było, choćby się psuł i, gdzie chce, hasał! Ale
 128 1  |             swej głowy stuk kół pociągu i widziała niezmierzone obszary
 129 1  |              obszary pól, lasów, pustek i pastwisk tej ziemi przeogromnej -
 130 1  |          zawiązać w węzeł trochę rzeczy i czmychnąć. Uciec z tego
 131 1  |                Szymon Gajowiec?~To imię i to nazwisko miało moc czarodziejską.
 132 1  |                 dawne, wiosenne poranki i letnie dni, których już
 133 1  |            Miała znowu siedemnaście lat i tę radość w sercu, której
 134 1  |             doskonale, że to jest gruby i śmieszny nonsens, była znowu
 135 1  |           domilczał! Przyjechał Seweryn i wydano ją bez gadania. Wspominała
 136 1  |                nowo. Widziała jego oczy i uśmiech pełen śmiertelnej
 137 1  |                duszy jego unia podlaska i cała owa kraina smutna a
 138 1  |               jednej powierzał sekrety. I tak go oto zdradziła...
 139 1  |           kapliczki, zabitej gwoździami i skazanej na zagładę. Wspomniała
 140 1  |              strychu, gdy targała włosy i omdlewała z rozpaczy. Na
 141 1  |                  cichym mistrzem - ach, i wybranym ze wszystkich ludzi
 142 1  |                  niemal urzędowe, suche i zawierające zawsze te same
 143 1  |               chwalebne prowadzenie się i postępy w naukach. Matka
 144 1  |             zatwardziałemu recydywiście i osiągała na chwilę coś w
 145 1  |            chwilę coś w rodzaju skruchy i żalu za grzechy. Ale niechże
 146 1  |              oknem, już było po skrusze i mocnym postanowieniu poprawy!~
 147 1  |           Cezary miał bardzo ładny głos i kilka już razy śpiewał solo
 148 1  |                 wychowany w głębi Rosji i nieprzychylnie usposobiony
 149 1  |               jego stał się przejmujący i piękniejszy ponad wszelką
 150 1  |                stanął przy klawikordzie i zaśpiewał za grzesznych
 151 1  |           tęsknoty za ojcem, nieodparte i głębokie, napotkało na swej
 152 1  |                 myśli, tylko o szkolnej i pozaszkolnej nauce. Ani
 153 1  |            samopas, dokąd oczy poniosą, i o tym nienasyconym upajaniu
 154 1  |              jednego ze współpróżniaków i, niby to w wielkiej tajemnicy,
 155 1  |              śpiewali najbardziej znane i najbardziej oklepane pieśni
 156 1  |         śpiewach następowały karty. Ten i ów kochał się. Cezary jeszcze
 157 1  |                że taka pozycja istnieje i jest w modzie.~Seweryn Baryka
 158 1  |              wiadomości, tak samo suche i jednobrzmiące. Każdy list
 159 1  |                 się od pytań o Cezarego i kończył nieskończonymi dla
 160 1  |                 pochody, śniegi, doliny i góry, góry, których Cezary
 161 1  |                 mapie.~ ~Położenie żony i syna było zabezpieczone.
 162 1  |         oszczędności, zamienił na złoto i "na wszelki wypadek" zakopał
 163 1  |                piwnicy wraz z biżuterią i co cenniejszymi przedmiotami
 164 1  |     cenniejszymi przedmiotami ze srebra i złota. Samych pieniędzy
 165 1  |                nocy z całą ostrożnością i premedytacją, była obecna
 166 1  |               była obecna pani Barykowa i Cezary. Część kapitału pozostawiona
 167 1  |             służyła do doraźnego użytku i dowolnego rozporządzenia.
 168 1  |            rozporządzenia. Z tego matka i syn mogli czerpać, ile chcieli,
 169 1  |                  Jeździł tedy po lądzie i po morzu, a nawet latał
 170 1  |                Lubił na przykład muzykę i grał dużo, w czasie lekcji
 171 1  |              grał dużo, w czasie lekcji i poza lekcjami. Czytał mnóstwo
 172 1  |       Przechodził z klasy do klasy, tak i owak łatając braki systematycznych
 173 1  |           łatając braki systematycznych i porządnych studiów, jak
 174 1  |          przysiadywać fałdów dzień dnia i wszystko pilnie odrabiać
 175 1  |                w armii. Czynił ofensywy i doznawał defensyw, lecz
 176 1  |                 niepojęty sposób własne i rodzone. Cezary nie lubił
 177 1  |                 ciągnęło w odmęt smutku i żalu, który się nagle pod
 178 1  |              względem każdego zachcenia i odruchu, że zaiste, był
 179 1  |            jedno duchowe ciało. Z wolna i konsekwentnie Cezarek zajmował
 180 1  |             źródło decyzji, rady, planu i rzutu oka na metę daleką
 181 1  |                  Nie zajmował się domem i jego sprawami, lecz od niego
 182 1  |                iż pani Barykowa odbiera i wręcza pieniądze tudzież
 183 1  |                przytuliło. Jak tam, tak i tu wszystko stało potężnymi
 184 1  |           potężnymi pracami ustanowione i z dawna ujęte w kluby.~Gospodarz
 185 1  |            wojskowych były jakieś mętne i niepewne. Raz powiedziano,
 186 1  |         Nasunęło się to państwo wielkie i dzikie, niewiarygodne i
 187 1  |                 i dzikie, niewiarygodne i niepojęte jakoby zagon tabunów
 188 1  |         tatarskich, z przestworów Rosji i z czasu. Jednego dnia rozeszła
 189 1  |             innego niż poprzedni znawca i co innego niż jego następca.
 190 1  |          wyznawcy jego sposobu myślenia i postępowania. Nadto - przebrał
 191 1  |           cywilnemu, w czapce na bakier i ze szpicrutą - trostoczkoj -
 192 1  |             innych gimnazjów bakińskich i ze wszystkich szkół w państwie,
 193 1  |                jednej, mazały dziegciem i innymi źle woniejącymi merkaptanami
 194 1  |              merkaptanami drzwi, schody i ściany jego willi, wrzucały
 195 1  |              pode drzwiami kocie muzyki i wszelkie inne żakowskie
 196 1  |             mogła żadną miarą pochwycić i ukarać złoczyńców. Można
 197 1  |            potęgi rewolucja, tak groźna i wszechwładna na północy
 198 1  |                Baku było głucho, martwo i nudno. Wszystko jeszcze
 199 1  |          jeszcze po dawnemu ruszało się i łaziło, ale niesłychanie
 200 1  |                żywioły miasta - Tatarzy i Ormianie - czatowali na
 201 1  |                 wy- szczerzonymi zębami i wyostrzonym w zanadrzu kinżałem.
 202 1  |               ich potęgi coś się urwało i wywróciło do góry nogami.
 203 1  |          piorunem ustanowił nową władzę i zaprowadził nowe porządki.
 204 1  |      zaprowadził nowe porządki. Tatarzy i Ormianie dali pokój walce,
 205 1  |               dali pokój walce, a jedni i drudzy na swój sposób wyzyskiwali
 206 1  |            wydawały złożonych kapitałów i nie wypłacały procentów.
 207 1  |                ulica, robotnicy naftowi i fabryczni, czeladź sklepowa
 208 1  |             fabryczni, czeladź sklepowa i domowa, marynarze. Było
 209 1  |           upajała się mityngami, mowami i wywracaniem wszystkiego
 210 1  |          Patrzyła teraz ponuro w ziemię i nie odzywała się z niczym
 211 1  |            rzeczy tak jasnych, prostych i sprawiedliwych. Gadała zaś
 212 1  |             jakiś step czy jakieś góry, i tam wspólnymi siłami orać,
 213 1  |               orać, siać, budować - żąć i zbierać. Zaczynać wszystko
 214 1  |          wszystko sprawiedliwie, z Boga i ze siebie. Cóż to za komunizm,
 215 1  |            celów zostały prze- znaczone i po równo podzielić się nie
 216 1  |               samym przedmioty muzealne i umieścić je w gmachu zbudowanym
 217 1  |                prostu zdzielić potężnie i raz na zawsze oduczyć reakcji.
 218 1  |             szczędził jej uwag w słowie i odpowiednich epitetów. Zniecierpliwienie
 219 1  |          zacichała, a nawet robiła miny i grymasy przytakujące albo
 220 1  |        entuzjazm.~Nie na samych wiecach i zebraniach bywał młody Baryka.
 221 1  |             wsławionych okrucieństwami, i gdy ich mordowano. Patrzał,
 222 1  |            długo na samowolne egzekucje i przypatrywał się nieopisanym
 223 1  |              Gdy wracał z tych widowisk i opowiadał matce szczegółowo,
 224 1  |                szczegółowo, co tam było i jak się odbywało, gdy miał
 225 1  |            wlepiała weń przerażone oczy i mamrotała swe modlitwy.~
 226 1  |                piwnicy ze ślepą latarką i wykopała znaczną część skarbu
 227 1  |        złożonego przez męża. Tę większą i cenniejszą część wyniosła
 228 1  |                część wyniosła za miasto i ukryła w murach starych
 229 1  |          instynktu, jakim się w wojnach i rewolucjach rządzą i kierują
 230 1  |            wojnach i rewolucjach rządzą i kierują ludzie przyziemni,
 231 1  |                 podmiejscy rzemieślnicy i drobni zarobnicy - wnet
 232 1  |                z wiadomością o dekrecie i oświadczeniem, iż on niezwłocznie
 233 1  |                w tej materii, którzy by i bez jego "idei" znaleźli
 234 1  |                skarb ojcowski, zwąchali i spenetrowali złotko, choćby
 235 1  |             zjawił się na obiad zhasany i zgłodniały, żądał jedzenia
 236 1  |              zgłodniały, żądał jedzenia i gniewał się, gdy było mało.
 237 1  |                mało. A było coraz mniej i coraz jednostajniejsze:
 238 1  |       jednostajniejsze: co dzień - ryby i kawior. Ani już śladu chleba,
 239 1  |             jarzyn, owoców! Dowóz ustał i sklepy były na głucho zamknięte.
 240 1  |                bierze pieniądze na ryby i kawior. Tęsknił za chlebem
 241 1  |              kawior. Tęsknił za chlebem i owocami, ale pocieszał się
 242 1  |                chwilowo. Tymczasem ryby i kawior, powtarzające się
 243 1  |     powtarzające się trzy razy dziennie i bez odmiany, poczęły szkodzić
 244 1  |              Kury, do zagród tatarskich i gruzińskich albo do folwarczków
 245 1  |          piechotą. Niosła ze sobą złote i srebrne przedmioty, złote
 246 1  |             przedmioty, złote imperiały i srebrne ruble, a w zamian
 247 1  |           bowiem wzdłuż wagonów patrole i konfiskowały tego rodzaju
 248 1  |              rodzaju indywidualistyczną i burżuazyjną kontrabandę.
 249 1  |                bajeczną opłatą w złocie i srebrze. Po nocy również
 250 1  |              nocy również piekła chleby i podpłomyki, najczęściej
 251 1  |            informowała go przecie, skąd i jakim sposobem posiada cenne
 252 1  |              rzeczy na wymianę za zboże i mąkę. Wiedziała, że w świętej
 253 1  |                swojej wydałby w te pędy i tamten skarb z groty. Prawiła
 254 1  |                  Nogi jej zaplatały się i gięły. W oczach latał jakby
 255 1  |                a dusza pełna była mroku i strachu. Bała się teraz
 256 1  |                Rozsiedli się na meblach i zagarnęli wszystko, co było
 257 1  |                 jako niewinną pamiątkę, i za- chować ją dla ojca,
 258 1  |             ojca, gdyby przypadkiem żył i gdyby kiedyś powrócił. Przeszukał
 259 1  |           wyrzeczenie się półdobrowolne i szczerze ofiarne wszystkiego:
 260 1  |               Począł spostrzegać rzeczy i zjawiska, które dawniej
 261 1  |                Przede wszystkim z nagła i z dziwaczną oczywistością
 262 1  |                 razu pilnie, spod oka - i wzdrygnął się jak od sparzenia
 263 1  |              kroki, badać jej uczynki - i wzdrygnął się jeszcze bardziej.
 264 1  |            obsługiwała go jak pokojówka i kucharka - często chwytała
 265 1  |            schody - maca rękami sprzęty i ściany w biały dzień, jak
 266 1  |          wspomnienie usług tej steranej i bezsilnej kobiety, gdy go
 267 1  |           wysypiał, obżerał, wypoczywał i trawił wobec niej, goniącej
 268 1  |                 goniącej ostatkiem tchu i wyczerpanymi nerwami.~Nie
 269 1  |               usuwać brudy, myć podłogę i naczynia, nawet prać, prasować,
 270 1  |                rąbać drwa, dźwigać wodę i pitrasić jadło. Tłumaczył
 271 1  |              czasy inne, komunistyczne, i oto wszyscy muszą pracować.
 272 1  |               Precz z białymi rączkami! i tym podobne.~Wyśledził wreszcie
 273 1  |           biegła obcymi polami, ciągnąc i niosąc dla niego zboże,
 274 1  |               Wstawał, okrywał ją, małą i chudą pod kołdrą, jakby
 275 1  |          weselem od jego łaskawych słów i nieznacznych pogłaskań.~
 276 1  |       przytulili się do siebie moralnie i wsparli ramionami ducha.
 277 1  |        dyrektywy, takie padają wzniosłe i wspaniałe nakazy - a ona
 278 1  |               odwrotnego, coś śmiesznie i diametralnie przeciwnego.
 279 1  |               diametralnie przeciwnego. I oto, wbrew logice rzeczy,
 280 1  |               logice rzeczy, wbrew sile i kierunkowi impulsu - według
 281 1  |              obydwoje chodzili do portu i wyczekiwali - nie wiedzieć
 282 1  |                 przyznać się przed sobą i bali się, żeby nie spłoszyć
 283 1  |              Stali tedy zawsze w porcie i czekali, gdy w zadymionej
 284 1  |                 daleki brzeg wyniesione i na tak odmienne koleje wydarzeń...
 285 1  |                udręczeniu powątpiewania i w żywej torturze nadziei,
 286 1  |        dalekości - był Seweryn. Z morza i z tego lądu ruskiego, stokroć
 287 1  |              dziejów straszliwych wojny i rewolucji, z pożarów i szaleństwa
 288 1  |            wojny i rewolucji, z pożarów i szaleństwa gromad ludzkich -
 289 1  |                 ją na ten brzeg wywiódł i samą rzucił? Patrzyła poprzez
 290 1  |              bożego, który między lądem i morzem przebiega niosąc
 291 1  |               się oczyma na każdą twarz i na każdą postać, gdy publiczność
 292 1  |              wzrokiem każdego człowieka i każdego odtrącała - ze spłoszonym
 293 1  |               odtrącała - ze spłoszonym i zalękłym swoim przekleństwem.~-
 294 1  |           nareszcie ostatni z ostatnich i sami jeno marynarze zostawali
 295 1  |                 na głazy portu, nie wyć i nie rwać włosów. Lecz przecie
 296 1  |             przewiercał tłuszczę oczyma i zatapiał wzrok w ciżbę na
 297 1  |               zaczęła z wnętrza okrętu. I on czekał. Nieraz okropne
 298 1  |                 panowie, wielcy magnaci i podmagnatki, kupcy, przemysłowcy,
 299 1  |              przemysłowcy, chłopi, popi i oficerowie. Władcy niedawni,
 300 1  |           najdziwaczniejszych ubraniach i resztkach mundurów. Ten
 301 1  |                 resztkach mundurów. Ten i ów ma jeszcze gwiazdę, "
 302 1  |               nie mogą udźwignąć gratów i sprzętów. Dają nura z ojczyzny
 303 1  |           Mniejszej, do Konstantynopola i "w ogóle", byleby tylko
 304 1  |                władzy. Przefasowała ich i przemacerowała doskonale
 305 1  |            doskonale rewolucja w zębach i trybach swych katowni-czrezwyczajek.
 306 1  |           rośnie. Wolą być w łachmanach i iść o kiju, byleby dalej
 307 1  |                 się prawo ich paragrafu i ich kozackiego batoga.~Pewnego
 308 1  |                oboje czekali jak zwykle i gdy już cały statek opustoszał
 309 1  |           zebrawszy koło siebie węzełki i tobołki. Była to rodzina
 310 1  |            złożona z czterech dziewcząt i matki, kobiety starszej.
 311 1  |               Twarze ich były regularne i subtelne, a twarz matki
 312 1  |              odzienia, jakąś wytworność i delikatność. Samo cierpienie
 313 1  |              jak gdyby dobrze wychowane i arystokratyczne. Matka Cezarego,
 314 1  |            podsunęła się do tych kobiet i zaczęła z nimi rozmawiać.
 315 1  |                 się, że jest to księżna i księżniczki Szczerbatow-Mamajew,
 316 1  |             choroby, krosty, brud, wszy i nędzę ostateczną, wyrwały
 317 1  |        ostateczną, wyrwały się wreszcie i uciekają, dokąd oczy poniosą.~
 318 1  |            zaprosiła je do swego pokoju i położyła spać, jak mogła
 319 1  |                położyła spać, jak mogła i zdołała w niewielkim lokalu.
 320 1  |                 w cztery oczy gościnnej i litościwej Polce. Oto na
 321 1  |            waloru drogich kamieni, lecz i co do ich wagi historycznej,
 322 1  |                 w ciało swymi paszczami i powyżerały krwawe wklęśnięcia.
 323 1  |                tygodni w obawie rewizji i konfiskaty. Ułożyła je na
 324 1  |         konfiskaty. Ułożyła je na piecu i księżna od tylu czasów pierwszy
 325 1  |            rewizja. Precjoza znaleziono i zabrano, a karę za ukrywanie
 326 1  |                 karę za ukrywanie złota i drogich kamieni w takiej
 327 1  |            takiej ilości poniósł Cezary i jego matka. Obydwoje dostali
 328 1  |                się do posiadania skarbu i pokazała kryjówkę, gdzie
 329 1  |                do ciężkich robót. Słaby i zniszczony organizm nie
 330 1  |                dozorcę, padła na drodze i skończyła życie. Miano zwłoki
 331 1  |              kontrrewolucjonistów, lecz i tu syn wyżebrał ustępstwo.
 332 1  |        dziecięca wiara, radość młodości i wielkie smutki życia.~Nim
 333 1  |             nakrywającą świerkowe pudło i po raz ostatni przypatrzył
 334 1  |               tyle lat przywykł całować i wyczuwać, iż była niejako
 335 1  |              dla kogo to w dzieciństwie i zaraniu wczesnych młodzieńczych
 336 1  |                już matki, nie miał ojca i nie miał nic z dawnego dostatku.
 337 1  |           dawnym mieszkaniu odebrano mu i przeznaczono inny, daleko
 338 1  |             sztandar. Lecz - dodawano - i tam, w tych legionach, nie
 339 1  |            biura wywiadowcze posiadają. I tam przepadł bez wieści. -
 340 1  |             czujące matki. Siedział tam i patrzał w ziemię.~Teraz
 341 1  |           dłonie natychmiast, doskonale i świadomie, co w każdej minucie
 342 1  |                  anemia, wreszcie bieda i głodowanie, a wszystkie
 343 1  |                  sobacza ludzka przemoc i fizyczna, niezwalczona śmierć
 344 1  |                 się odnajdywali - matka i syn. Ręka w rękę szli w
 345 1  |               osrebrzał. Cezary był sam i nie sam. Patrzył na wdzięczne
 346 1  |            strasznym bezdrzewnym kraju, i mówił z cicha do matki: -
 347 1  |        najwcześniejsze wiosenne anemony i kielichy ich bezwonne, otwarte
 348 1  |                 morze wiecznie jednakie i wiecznie odmienne, ku któremu
 349 1  |          półwyspu zazieleniły się bujną i lśniącą barwą, a wśród nich
 350 1  |              wśród nich stokroć, fiołki i sasanki otwarły swe oczy
 351 1  |           sasanki otwarły swe oczy żywe i ukazały twarzyczki, przypomniał
 352 1  |           różnych językach uczyć kazano i którymi dawniej pogardzał.
 353 1  |              ziemi sprawy nieśmiertelne i nie podlegające zepsuciu
 354 1  |                powrót kwiatów na wiosnę i odtworzenie ich powrotu
 355 1  |                 nie przydatne, swojskie i obce, których dawniej nie
 356 1  |            których dawniej nie rozumiał i nie cenił. Posyłał jej do
 357 1  |                zjawił się skądsiś znowu i wśród gałęzi samotnego cedru
 358 1  |                ogłasza niebiosom, morzu i ziemi szczęście powrotu
 359 1  |              jak wtedy, gdy był maleńki i bezsilny. Usiłował posiąść
 360 1  |                 pojąć ją aż do ostatka. I znaczna była ulga w jego
 361 1  |                odnogami, odgałęzieniami i zazębieniami jej natury.
 362 1  |           błędami! Rozumiał teraz ilość i jakość błędów. Przebaczał
 363 1  |            jakość błędów. Przebaczał im i puszczał je na wolność.
 364 1  |           przewidująca, dostrzegał błąd i odpuszczał go z serca. Nie
 365 1  |           twardym, szorstkim, ruchliwym i podatnym na burze i gwałty -
 366 1  |           ruchliwym i podatnym na burze i gwałty - czymś młodym, a
 367 1  |                ona. W jego sercu męskim i młodym inny się palił płomień
 368 1  |              jej sercu kobiecym, starym i matczynym. Wyjaśniał jej
 369 1  |                Wyjaśniał jej z miłością i czcią, iż ona nie mogła,
 370 1  |               stanie, za winą swej płci i swej miłości, defektu miłości -
 371 1  |                jako matka, trwożyła się i miłowała. A teraz, gdy już
 372 1  |            słabe, kobiece drżenie serca i niemoc, i trwoga o syna -
 373 1  |                 drżenie serca i niemoc, i trwoga o syna - gdy już
 374 1  |                 jest samym tylko wolnym i czystym duchem - niechajże
 375 1  |              wstąpi w jego serce męskie i młode. Przenikała niegdyś
 376 1  |                służby! Nawet w widzeniu i za pomocą lotnej wyobraźni
 377 1  |                  to każdy kamień cerkwi i kościołów wydawałby jęk,
 378 1  |        straszliwą, w jarzmie, pod batem i w ucisku człowiek musiał
 379 1  |            Nasze pieniądze, nasze cenne i wygodne sprzęty, nasze drogie
 380 1  |          sprzęty, nasze drogie naczynia i smaczne w nich potrawy zaprawione
 381 1  |              nich potrawy zaprawione są i przesycone do cna krzywdą
 382 1  |       mieszkańców miasta Baku, półwyspu i całego kaukaskiego podgórza,
 383 1  |                 swą artylerią, piechotą i kawalerią w łącznej sumie
 384 1  |              ormiańskie pogłowie.~Obawy i przewidywania nie zawiodły
 385 1  |             wraz z tatarskimi kobietami i dziećmi, które się tam schroniły,
 386 1  |                które się tam schroniły, i od marca do września byli
 387 1  |              września byli panami życia i śmierci, a raczej dyspozytorami
 388 1  |                 mieszkańców miasta Baku i jego okolic nie pozostało
 389 1  |                kalifa, zastępcy proroka i naturalnego mściciela znieważonych
 390 1  |      naturalnego mściciela znieważonych i spalonych meczetów. Kalif
 391 1  |                 nakłonił ucha do prośby i dziejów krzywdy jedynowierców
 392 1  |                jedynowierców tatarskich i turkmeńskich. Znaczna armia
 393 1  |                 angielską, która silnie i umiejętnie ufortyfikowała
 394 1  |        ufortyfikowała się na wzgórzach, i przez pułki ormiańskie,
 395 1  |              okopów cokolwiek w mieście i okolicy nosiło spodnie,
 396 1  |               ludzi, nie przygotowanych i nie przydatnych do wojny.
 397 1  |       przemysłowców, kapitalistów, lecz i kruche domostwa tatarskie.
 398 1  |              podwójnie czarnym: od dymu i kurzawy wojennej.~Życie
 399 1  |             znalazł kryjówkę dla siebie i kilku współtowarzyszów.
 400 1  |               fenomenalne, gdyż Tatarzy i Ormianie nie próżnowali
 401 1  |         zagryzając się wzajem na śmierć i mordując, gdzie się tylko
 402 1  |              tylko rewolucjoniści, lecz i wszyscy inni mają w sobie
 403 1  |            wiedział, kim właściwie jest i gdzie jest jego miejsce
 404 1  |                 Rewolucja jednak upadła i nie było o niej mowy w ogniu
 405 1  |           Jedyną rzeczywistością realną i niezmienną został znowu,
 406 1  |               kopalniami nafty Barachan i Surachan, gdzie niegdyś
 407 1  |           miejsce tyle nacji wszelakich i rozmaitych, a tak je między
 408 1  |                 stała się dlań obojętną i niemal pożądaną. Ohydny
 409 1  |                  pragnienie, wszy, brud i nędza legowiska, którym
 410 1  |               jak owa pustka wewnętrzna i niemożność uczepienia się
 411 1  |               pożywienia, przejadło się i obmierzło. Toteż Baryka
 412 1  |             zbrodni były wokoło, ciągle i na każdym kroku. Wzory poczwarne
 413 1  |           każdym kroku. Wzory poczwarne i tak wymyślne, iż nic już
 414 1  |             zadziwić. Mordowanie kobiet i dzieci w biały dzień i pośród
 415 1  |           kobiet i dzieci w biały dzień i pośród spokojnych obserwatorów,
 416 1  |         skomponowane, ażeby się nasycić i ubawić do syta widokiem
 417 1  |               Nieraz w zdrętwieniu swym i półzwierzęcym zobojętnieniu,
 418 1  |               wyśmiewania się z bezsiły i komizmu ofiar, do szczegółowej
 419 1  |              Zawijał się w swój łachman i prędkimi kroki strwożonego
 420 1  |               duchem, kuląc się w sobie i nasłuchując strzałów.~A
 421 1  |                pociągnięto go do wojska i pchnięto do okopów. Coś
 422 1  |                 Jeńca Kaukazu Puszkina, i kazano strzelać w przestrzeń.
 423 1  |            Wówczas huk armat wzmógł się i rozpętał do swego zenitu.
 424 1  |                zenitu. W różnojęzycznym i niezbyt wojowniczo usposobionym
 425 1  |               okrętom stojącym w porcie i co najmniej w połowie swej
 426 1  |                prostu wrócił do domowej i poniekąd rodzinnej piwnicy.
 427 1  |                 na wzgórzach bakińskich i wkroczyły do miasta. Lwy
 428 1  |                do miasta. Lwy albańskie i piechota dardanelska, która
 429 1  |              Nie pomogło złożenie broni i wyciąganie bezbronnych rąk:
 430 1  |            kilka tysięcy Ormian, Rosjan i wszelkich innych, jacy się
 431 1  |             tłumu wtargnęli do piwnicy. I - o dziwo! - kartka głosząca,
 432 1  |              ulice. Bez żadnej przesady i bez przenośni mówiąc, krew
 433 1  |        wieloramienna. Ściekała do morza i zafarbowała czyste fale.
 434 1  |                 samochodami ciężarowymi i wozami. Ryby z dalekich
 435 1  |             mogły wszystkiego pochłonąć i strawić. A morze nie chciało
 436 1  |               morze nie chciało przyjąć i przechowywać ofiary ludzkiej.
 437 1  |            rowami obcięta, których boki i dno przywalone były zwałami
 438 1  |           miecąc ostry pył w oczy wołów i żywych ludzi. Arby były
 439 1  |                 posuwał się z wolna tam i sam żołnierz turecki z bronią
 440 1  |            Baryka szedł obok swego wozu i rzemiennym batem poganiał
 441 1  |        przymusem obowiązek karawaniarza i grabarza. Przywykł do tego
 442 1  |                 wolnych górskich pustyń i obojętnie spełniał swe obowiązki,
 443 1  |            obowiązki, myśląc o rzeczach i sprawach weselszych od widoku,
 444 1  |                 w porcjach niezawodnych i stałych oraz w wiadomych
 445 1  |                wśród głodówek oblężenia i "na wojnie", Cezary Baryka
 446 1  |               Baryka bardzo wyszczuplał i stracił na sile. Zdarzały
 447 1  |                 mu się minuty zamroczeń i "podpierania się nosem",
 448 1  |              toteż teraz jadł przyznaną i przeznaczoną dlań mamałygę
 449 1  |            stałego spożywania owej papy i same myśli obrotniej nieco
 450 1  |                 arba zbierała w ulicach i na placach miasta, a które
 451 1  |                 z bliskości obcych ciał i z objęć cielesnych się wydziera.
 452 1  |            Czarne włosy dosięgały ziemi i wlokły się po skrwawionej
 453 1  |                ręka opadła na lewe koło i bezwładna w swym stężeniu,
 454 1  |                 aż go dosięgło wreszcie i poraziło wewnętrznie nadzwyczajne
 455 1  |               policzki, podbródek, usta i uszy były cudem harmonii.
 456 1  |             nieprzejrzaną, były otwarte i ślepymi, wywróconymi na
 457 1  |               wszelką miarę. Naga szyja i małe, dziewicze, obnażone
 458 1  |            odchodzącą w światy umarłych i usłyszał wewnątrz siebie
 459 1  |           śniadym odcieniu, harmonijnie i doskonale stworzony arcytwór
 460 1  |                ramieniu, dla zaokrągleń i zagłębień w okolicy łokcia
 461 1  |              zagłębień w okolicy łokcia i zwężeń swego kształtu ku
 462 1  |            dłoni, nie może nigdy zginąć i winien trwać na wieki -
 463 1  |            sunęły paznokciami, łagodnie i opornie się zginając. Zdawało
 464 1  |            najemniku, nieszczęściu memu i spełniaj dalej pilnie rzemiosło
 465 1  |           zatopił oczy w oczach umarłej i usłyszał jej wołanie. Patrząc
 466 1  |                 we mnie było pięknością i zapachem. Wszystko, z czym
 467 1  |                szczęściem. Ze szczęścia i z piękności były utkane
 468 1  |             mnie wszystko było zdrowiem i siłą. Zdrowa byłam, pełna
 469 1  |             Zdrowa byłam, pełna zapachu i szczęścia dla wszystkich
 470 1  |            pokolenie podlejsze niż moje i twoje męczennico? Wytraconoż
 471 1  |             niegdyś wojska angielskiego i pułków ormiańskich a później
 472 1  |              wywiezione z obrębu miasta i złożone pokotem w głęboko
 473 1  |             choć wykonanych pospiesznie i niedbale. Drugi nasyp, wewnętrzny,
 474 1  |        zewnętrznej. Pracownicy, we dnie i w nocy zajęci dźwiganiem
 475 1  |                 zajęci dźwiganiem ziemi i sypaniem jej w fosę trupią,
 476 1  |            jeszcze przez Ormian z desek i zrzynów, przytaszczonych
 477 1  |          pracowników miał tam legowisko i Cezary Baryka. Sypiał na
 478 1  |              śpiący również nad tamtymi i również pokotem, pilnował
 479 1  |               nieboszczyków postępowała i miała się ku końcowi. Im
 480 1  |                na nowo wychudł, wybladł i osłabł. Pracował bardziej
 481 1  |               mu było zasnąć po ciężkim i długim dniu roboczym. Parna
 482 1  |             długim dniu roboczym. Parna i duszna noc miała się częstokroć
 483 1  |                wrzeszczano na wstawanie i kopano rozespanych. W takich
 484 1  |              przez robactwo, obrośnięty i brudny, bosy i bez nakrycia
 485 1  |               obrośnięty i brudny, bosy i bez nakrycia głowy - zapomniał
 486 1  |       dawniejszym życiu. Wrastał ciałem i duszą w czerwoną glinę bakińską,
 487 1  |                z wolna na jałowy cynizm i podłą gnuśność. Nie zawsze
 488 1  |            długie przechowanie opasłych i sprośnych dorobkiewiczów,
 489 1  |        sprośnych dorobkiewiczów, kupców i buchalterów, więc mu na
 490 1  |                 obmierzli widokiem swym i zapachem.~Nieraz w nocy
 491 1  |               nie gorzej od umarlaków - i bezmyślnie zapatrzywszy
 492 1  |              pryczę, między chrapiących i cuchnących współkopaczów.
 493 1  |               Rosjan, Gruzinów, Niemców i Żydów, a on był nieco odmienny
 494 1  |                 liście. Nazwisko Baryka i wzgardliwie określana narodowość
 495 1  |                 trupiej, plątał się tam i wałęsał trzeci jeszcze gatunek
 496 1  |                  chorowite kaleki, baby i starcy - słowem, nędza miejska
 497 1  |                   słowem, nędza miejska i portowa, ciągnąca za wyżerką
 498 1  |                taki kąsek do zgryzienia i strawienia pochwycić zgrabiałymi
 499 1  |        pozamykane, życie samo przygasło i głód potworny królował w
 500 1  |             potworny królował w pustych i niemych ulicach. Ta to gawiedź