Czesc

   1 Rod|         uchodziło wtedy, prześlizgiwało się niepostrzeżenie. Matka była
   2 Rod|                 powiatach, nie nauczyła się dobrze mówić po rosyjsku,
   3 Rod|                gazet wiedziała - działy się dla niej rzeczy ważne, interesujące,
   4 Rod|          świecił nad Muchawką i odbijał się w stawie około młyna...
   5 Rod|                nieuniknione ślimaczenie się wpośród długotrwałego wypominania
   6 Rod|            szosy ku Mordom, która - żal się Boże! - także była we wspomnieniach
   7 Rod|                 z Dąbrowskich) wsławiła się była pośród polonii rosyjskiej
   8 Rod|             katastrofy. Woźnica oglądał się na nią kilkakroć, z oburzeniem,
   9 Rod|           powtórzyła okrzyk uskarżający się na "płoche bruki", zatrzymał
  10 Rod|           urzędnika, pragnąc przyczynić się w miarę możności do powodzenia
  11 Rod|            czego zacząć rozmowę, wahała się i gubiła w niepokoju, co
  12 Rod|                z zachwytem, rozpływając się w uniesieniu, tonąc w uśmiechach
  13 Rod|               to nie roża, tak, zdawało się, z brzmienia podobna!~Samo
  14 Rod|               za Seweryna Barykę odbyło się w sposób niezwykły.~Siedząc
  15 Rod|             człowiek" postanowił ożenić się, oczywiście w kraju. Wziął
  16 Rod|           podróż powrotną i nie spóźnił się ani o godzinę na swe stanowisko,
  17 Rod|             czas po temu, nie bardzo mu się chciało zaprzątać sobie
  18 Rod|                później okoliczności tak się ułożyły, że za późno już
  19 Rod|               tym podobne dodatki, a co się za te tantiemy wykonywuje,
  20 Rod|                 i na zawołanie zjawiała się nie siana i nie pielęgnowana -
  21 Rod|           drwiny z "Moskala", u którego się służy, lecz nad którym jednak
  22 Rod|                nad którym jednak panuje się mimo wszystko - torowały
  23 Rod|              zaszła potrzeba zetknięcia się ze światem ogładzonym i
  24 Rod|         ogładzonym i oczytanym, zjawiła się też nieunikniona konieczność
  25 Rod|             częstotliwego czytania snuł się w życie duch pewien, jakoby
  26 Rod|          Galicji - rząd rosyjski rzucił się z całą zaciekłością na tych
  27 Rod|             popowstaniowej biedy - stał się z pana ubogim człowiekiem,
  28 Rod|              legendę. Sołowijówka stała się mitem rodzinnym, klechdą,
  29 Rod|               bezimiennego autora stała się niejako wrzecionem, na które
  30 Rod|            niejako wrzecionem, na które się nawijała pełna tajemnicy
  31 Rod|             gdyby coś z religii, której się nawet nie wyznaje i nie
  32 Rod|              nie praktykuje, lecz którą się z uszanowaniem toleruje.
  33 Rod|             skryta ambicja: nie wypadło się - do diabła! - sroce spod
  34 Rod|         pierwszy lepszy z tych, których się na drodze kariery spotyka
  35 Rod|          spotyka i którym w pas kłaniać się trzeba.~Od niższej do wyższej
  36 Rod|                  Seweryn Baryka znalazł się wreszcie w Baku, na tamecznych
  37 Rod|            dawniej mieszkanie zamieniło się na apartament, którego posadzki
  38 Rod|             solidną jednostką, cieszącą się powszechnym uszanowaniem
  39 Rod|      powstrzymywały na miejscu. Zjawiło się nawet pewne przyzwyczajenie
  40 Rod|  carsko-rosyjskiej, na której siedziało się jak mucha na uprzęży ściskającej
  41 Rod|             poszedł do gimnazjum. Uczył się wcale nieźle, a raczej uczyłby
  42 Rod|                nieźle, a raczej uczyłby się znakomicie, gdyby rozkochani
  43 Rod|                 i pieszczotami, czy aby się nie przepracowuje i nie
  44 Rod|             głowie, i ojciec, kołyszący się na bujającym fotelu, wcałowywali
  45 Rod|                 mógł również przyczynić się do zruszczenia Czarusia
  46 Rod|           pańskie, co z dalekiego kraju się niosło. Lecz życie samo,
  47 1  |             zdruzgotana. Cezary znalazł się sam z matką w osierociałym
  48 1  |                związanych z przebraniem się ojca w mundur oficerski.
  49 1  |                  Wał rosyjski przesunie się po polach wrogów, zmiażdży
  50 1  |               żelazna obręcz rozluźniła się i samochcąc opadła. Przestrach
  51 1  |                    znikł. Ojciec usunął się z mieszkania i ze świata,
  52 1  |                było przekraczać, rzucał się na prawo i na lewo, w tył
  53 1  |              eskapadach i wagusach. Gdy się skończyły wakacje, "uczęszczał"
  54 1  |             jako człowiek honoru musiał się mścić w sposób właściwy
  55 1  |             starych meczetów.~Wyrwawszy się z ojcowskiej uździenicy
  56 1  |               traciła głowę, rozpływała się we łzach i gasła z niepokoju.
  57 1  |                śmierci Cezary poprawiał się na dzień, z trudem - na
  58 1  |                 szyby Tatarom, wdzierał się na płaskie dachy domów i
  59 1  |                przez otwór przypatrywać się "żonom" milionera muzułmanina,
  60 1  |                bez celu i sensu wałęsał się po nieskończonym bulwarze
  61 1  |               uliczkach starego, uwijał się w porcie, w brudach i czadach "
  62 1  |                Ta konieczność włóczenia się, bezcelowego cwałem wyrywania
  63 1  |                miejsca na miejsce stała się nałogiem i pasją. Nie mógł
  64 1  |              byle jakimi pracami. Uczył się roli do teatru koleżeńskiego
  65 1  |         wylatywał z domu, coś podsuwało się do jej gardzieli i zapierało
  66 1  |             udawał posłuszeństwo: czaił się, przymilał, wypraszał pozwolenie
  67 1  |        zuchwałego rezonu. Z czasem stał się impertynencki, drwiący,
  68 1  |          jedynaka.~To obce miasto stało się dla niej jeszcze bardziej
  69 1  |              wyjeździe męża wszystkiego się tutaj bała. Dopóki mąż był
  70 1  |               Teraz ów cień musiał stać się figurą czynną. Cień musiał
  71 1  |          zapobiegać, rozkazywać. Gubiła się w plątaninie swych obowiązków.
  72 1  |                i jak nią iść. Wstydziła się i trwożyła. Przeżywała jedną
  73 1  |              rady. Trwoga o syna, który się jak na złość zlisił, dobijała
  74 1  |               dobrze jej było przyczaić się na legowisku, zasunąć się
  75 1  |               się na legowisku, zasunąć się w kąt i patrzeć na śliczną
  76 1  |          włóczykij i zawalidroga!~Co mu się też śni - co tam przepływa
  77 1  |             Jakiś namiętny krzyk dobywa się z pulsującego gardła! Jakieś
  78 1  |           dzikie, srogie widowisko jawi się przed nim, bo prosty nos
  79 1  |              nim, bo prosty nos naciąga się jak cięciwa łuku, nozdrza
  80 1  |                 zależał od niej, z niej się poczynał, na niej się kończył.
  81 1  |              niej się poczynał, na niej się kończył. Siły swe przelała,
  82 1  |                 śpiew. A oto teraz obcy się staje i złowieszczy. Obraca
  83 1  |             staje i złowieszczy. Obraca się przeciwko niej. Z niego
  84 1  |            miłość ku niemu przekształca się i przeradza na krzywdę słabego
  85 1  |                 cóż by jej było, choćby się psuł i, gdzie chce, hasał!
  86 1  |           półsen, w krótkie zapomnienie się, w półczuwanie. Budził ją
  87 1  |             miłość. Jakże mógł ośmielić się na wyznanie miłosne, jej,
  88 1  |             szlachty. Toteż milczał, aż się domilczał! Przyjechał Seweryn
  89 1  |              chwile, kiedy przechadzali się nad wodą stawu w Sekule,
  90 1  |           duszach!~Po drodze zatrzymano się obok starej unickiej kapliczki,
  91 1  |               ów list jego okrutny, gdy się rozeszła wieść, że wychodzi
  92 1  |                w przestrzeni - narodził się Czaruś - a przecie tamten
  93 1  |                 Oczywiście nie skarżyła się mężowi na syna - przeciwnie,
  94 1  |               tak chwalebne prowadzenie się i postępy w naukach. Matka
  95 1  |             Polaków, niechętnie zgadzał się na te śpiewy, jednak tolerował
  96 1  |                 przytulić chciej...~Gdy się zaniósł od samotnego śpiewu,
  97 1  |                 że lada chwila zaniesie się od płaczu. Śpiew jego stał
  98 1  |                 płaczu. Śpiew jego stał się przejmujący i piękniejszy
  99 1  |                 zepsuć w tej pieśni, co się stała wieszczeniem ponadludzkim,
 100 1  |           modlitwą przed Panem. Zdawało się słuchaczom, że to anioł
 101 1  |                 bania swobody stłukłaby się natychmiast. Trzeba by znowu
 102 1  |               Trzeba by znowu przyczaić się, udawać świętoszka, grzeczniusia,
 103 1  |               tym nienasyconym upajaniu się wolnym powietrzem, jakie
 104 1  |            pospolite. Koledzy schodzili się u jednego ze współpróżniaków
 105 1  |      następowały karty. Ten i ów kochał się. Cezary jeszcze się w nikim
 106 1  |              kochał się. Cezary jeszcze się w nikim nie kochał, ale
 107 1  |      jednobrzmiące. Każdy list zaczynał się od pytań o Cezarego i kończył
 108 1  |                do głowy. Matka zgadzała się na wszystko, a raczej musiała
 109 1  |              Nie można powiedzieć, żeby się wcale nie uczył albo nawet
 110 1  |              odmęt smutku i żalu, który się nagle pod nogami otwierał.
 111 1  |               wojennych lat matka stała się dla Cezarego czymś tak podatnym,
 112 1  |                  Lecz tak dalece zrosły się te dwa organizmy, a jeden
 113 1  |              rozkazodawca. Nie zajmował się domem i jego sprawami, lecz
 114 1  |         rozcinania kartek, jeszcze, zda się, ciepły od ujęcia przez
 115 1  |              państwa, w którego obrębie się przytuliło. Jak tam, tak
 116 1  |           indziej wyjaśniono, że dostał się "prawdopodobnie" do niemieckiej
 117 1  |              państwo rozpaczy. Nasunęło się to państwo wielkie i dzikie,
 118 1  |            czasu. Jednego dnia rozeszła się w mieście Baku lotem błyskawicy
 119 1  |          postępowania. Nadto - przebrał się po cywilnemu. Niezupełnie
 120 1  |                Cezary Baryka nie kwapił się już do żadnej szkoły w tym
 121 1  |                  Policja? Policja stała się w tej dobie czynnikiem przedziwnie
 122 1  |           naczelnej policja nie chciała się narażać.~Przez czas dość
 123 1  |              jeszcze po dawnemu ruszało się i łaziło, ale niesłychanie
 124 1  |                z dnia na dzień wszystko się odmieniało. Dwa żywioły
 125 1  |                 Ormianie - czatowali na się wzajemnie z wy- szczerzonymi
 126 1  |             samym źródle ich potęgi coś się urwało i wywróciło do góry
 127 1  |                wszystkie strony. Zjawił się komisarz rewolucyjny - o
 128 1  |              Ludność niezamożna upajała się mityngami, mowami i wywracaniem
 129 1  |                 w ziemię i nie odzywała się z niczym do nikogo. Gdy
 130 1  |                 Cóż to za komunizm, gdy się wedrzeć do cudzych domów,
 131 1  |           znaczone i po równo podzielić się nie dadzą. Jest to - mówiła -
 132 1  |                dobitnych aforyzmów. Gdy się już bardzo gniewał, zacichała,
 133 1  |                 mordowano. Patrzał, jak się w tej robocie odznaczali
 134 1  |                egzekucje i przypatrywał się nieopisanym szaleństwom
 135 1  |          szczegółowo, co tam było i jak się odbywało, gdy miał oczy
 136 1  |                półuśmiechem, ona cofała się przed nim, wlepiała weń
 137 1  |        prostackiego, z instynktu, jakim się w wojnach i rewolucjach
 138 1  |            Matka kiwała głową. Zgadzała się, skoro tak chce on, głowa
 139 1  |               Baryki. Gdy jednak zjawił się na obiad zhasany i zgłodniały,
 140 1  |                żądał jedzenia i gniewał się, gdy było mało. A było coraz
 141 1  |                i owocami, ale pocieszał się pewnikiem, iż rewolucja
 142 1  |             ryby i kawior, powtarzające się trzy razy dziennie i bez
 143 1  |             gromadziła zapasy. Wymykała się z miasta na daleką prowincję.
 144 1  |           podrzędnej stacyjki puszczała się piechotą. Niosła ze sobą
 145 1  |              prosa. Kilkakroć udało jej się wydębić, po prostu wyżebrać,
 146 1  |              malały. Nogi jej zaplatały się i gięły. W oczach latał
 147 1  |              była mroku i strachu. Bała się teraz śmierci. Straszliwie,
 148 1  |      Straszliwie, ach, straszliwie! Cóż się stanie z tym chłopcem nieszczęsnym!
 149 1  |               głodu wśród ludzi, którzy się tęgo naśmieją z jego chłopczyńskiej
 150 1  |           sypialni, jadalni wprowadzili się nowi ludzie. Rozsiedli się
 151 1  |              się nowi ludzie. Rozsiedli się na meblach i zagarnęli wszystko,
 152 1  |                  Cezary z matką mieścił się teraz w najmniejszym pokoiku,
 153 1  |           został narażony - wyrzeczenie się półdobrowolne i szczerze
 154 1  |              łba, jej sposób zachowania się, postępowania, milczenia.
 155 1  |                  milczenia. Przypatrzył się jej pewnego razu pilnie,
 156 1  |                  spod oka - i wzdrygnął się jak od sparzenia białym
 157 1  |               jej uczynki - i wzdrygnął się jeszcze bardziej. Nie była
 158 1  |                 sześćdziesiąt. Zgarbiła się, skuliła, zmalała. Była
 159 1  |              kucharka - często chwytała się rękami za serce albo za
 160 1  |             albo za głowę. Widział, jak się podpiera sękatym kijem wchodząc
 161 1  |                  zdrowego byczka, który się wysypiał, obżerał, wypoczywał
 162 1  |                  że matka spostrzegłaby się od razu - a właściwie z
 163 1  |               tylko jest słuszne, o ile się pracuje. Precz z białymi
 164 1  |             niosąc dla niego zboże, jak się od rowu do rowu słaniała
 165 1  |            uspakajał, uciszał. Zdarzało się, iż zasypiała słodko uśmiechnięta,
 166 1  |           czasie oboje jakoś przytulili się do siebie moralnie i wsparli
 167 1  |                 tak ograniczona, jak mu się z pierwszego wydawało. Pewne
 168 1  |                 takie oto hasła, wdraża się w życie takie oto żelazne
 169 1  |            mówili. Nie chcieli przyznać się przed sobą i bali się, żeby
 170 1  |          przyznać się przed sobą i bali się, żeby nie spłoszyć szczęścia.
 171 1  |              Teraz już Cezary nie lękał się jego powrotu, gdy było za
 172 1  |      szarobłękitnej otchłani morza miał się ukazać punkcik niejasny.
 173 1  |                 mętniały, wargi stawały się drżące, dłonie mięły chustkę,
 174 1  |              koleje wydarzeń... Zżymała się wewnętrznie, wiła się w
 175 1  |           Zżymała się wewnętrznie, wiła się w udręczeniu powątpiewania
 176 1  |         przystani, przybijał... Rzucała się oczyma na każdą twarz i
 177 1  |                 tłumem.~- Nie ma! - gdy się cisnęli na mostku.~- Nie
 178 1  |                 mostku.~- Nie ma! - gdy się rozsypywali na kamiennym
 179 1  |             mostku, skoro tylko wywalać się zaczęła z wnętrza okrętu.
 180 1  |               na plecach, toboły plączą się dookoła ich nóg, ręce nie
 181 1  |               nad którymi rozpościerało się prawo ich paragrafu i ich
 182 1  |                  że obuwie ich składało się z deszczułek poprzywiązywanych
 183 1  |                 litościwości, podsunęła się do tych kobiet i zaczęła
 184 1  |         znajomość z przybyłymi. Okazało się, że jest to księżna i księżniczki
 185 1  |               nędzę ostateczną, wyrwały się wreszcie i uciekają, dokąd
 186 1  |  Szczerbatow-Mamajew w kuchni zwierzyła się w cztery oczy gościnnej
 187 1  |                pół pootwierane, wgryzły się w ciało swymi paszczami
 188 1  |          chciało, że tejże nocy zwaliła się do mieszkania rewizja. Precjoza
 189 1  |                 matka. Obydwoje dostali się na czarną listę. Tylko dobra
 190 1  |             władz bolszewickich cieszył się "towarzysz Baryka", wpłynęła
 191 1  |            oczywista, śledzono, dostały się znowu do srogiej turmy.~
 192 1  |            miastem - w celu wyprawienia się znowu na wieś po zboże.
 193 1  |                  po mordzie", przyznała się do posiadania skarbu i pokazała
 194 1  |                pokazała kryjówkę, gdzie się mieścił. To jej jednak nie
 195 1  |                 raz ostatni przypatrzył się obliczu zgasłej. Splatając
 196 1  |               widać, nie chciała poddać się rozłączeniu dobrowolnemu.
 197 1  |                 chudej, słabej. Stawiał się hardo samemu sobie, tłumacząc
 198 1  |       nieodpowiednich. Ale nie poddawał się rozumowaniu, nie chciał
 199 1  |             czynić należy. Przypatrując się teraz poprzez kupę czerwonej
 200 1  |                a wszystkie wyszczerbiły się na niej. Przecie ani na
 201 1  |                jednę minutę nie poddała się niczemu, nie ustała, nie
 202 1  |                 nie ustała, nie cofnęła się, nie ucichła. Dopiero podła,
 203 1  |                  Teraz dopiero wysunęły się na światło przewinienia
 204 1  |              opory, nędzne posługiwanie się tym bezcennym naczyniem
 205 1  |           krynicę oczyszczenia. Na nowo się odnajdywali - matka i syn.
 206 1  |               pracowitego Tatara jasnym się różem wyróżniało w tym strasznym
 207 1  |               przepędzał na wpatrywaniu się w morze wiecznie jednakie
 208 1  |               uskoki nagich gór zniżają się nagłym upadkiem - nad którym
 209 1  |             zatoki półwyspu zazieleniły się bujną i lśniącą barwą, a
 210 1  |                pisma poetów, których mu się w różnych językach uczyć
 211 1  |                w poranki wiosny, zjawił się skądsiś znowu i wśród gałęzi
 212 1  |              teraz uległy matce. Wsuwał się pod jej rękę, jak wtedy,
 213 1  |              sercu męskim i młodym inny się palił płomień niż w jej
 214 1  |             mocno, jako matka, trwożyła się i miłowała. A teraz, gdy
 215 1  |                 niemowlęcego, wdzierała się w samo sedno jego istoty.
 216 1  |           szczęśliwi jesteśmy, że stało się to za naszych czasów, że
 217 1  |             naszych czasów, że dokonało się w naszych oczach! Patrzyliśmy
 218 1  |               będę! Nie będę! "~Chwiały się łagodnie gałęzie, w słońcu
 219 1  |                   Inną koleją potoczyło się życie mieszkańców miasta
 220 1  |                poduszczone do cofnięcia się z frontu azjatyckiego przez
 221 1  |              kobietami i dziećmi, które się tam schroniły, i od marca
 222 1  |            trupów.~Miasto Baku znalazło się w położeniu fatalnym. Bronione
 223 1  |               umiejętnie ufortyfikowała się na wzgórzach, i przez pułki
 224 1  |            pociągnęli do domu, znalazło się pod ogniem artylerii tureckiej.
 225 1  |   najrozmaitszych żywiołów krzątających się około nafty bakińskiej.
 226 1  |                nafty bakińskiej. Waliły się od tureckich pocisków nie
 227 1  |             Czarne miasto naftowe stało się podwójnie czarnym: od dymu
 228 1  |                w tym czasie, zagryzając się wzajem na śmierć i mordując,
 229 1  |                śmierć i mordując, gdzie się tylko zdarzyło. Okazało
 230 1  |                 tylko zdarzyło. Okazało się naocznie, że nie tylko rewolucjoniści,
 231 1  |                 komu.~Toteż Baryka czuł się szczególnie samotnym, samotnym
 232 1  |                do śmierci. Śmierć stała się dlań obojętną i niemal pożądaną.
 233 1  |                 i niemożność uczepienia się za cokolwiek. Życie z dnia
 234 1  |           słońcem pożywienia, przejadło się i obmierzło. Toteż Baryka
 235 1  |         obmierzło. Toteż Baryka wałęsał się niejednokrotnie w miejscach
 236 1  |           wielkie pociski armatnie. Gdy się zaczynał dzień, witany przez
 237 1  |         strzałów, które wnet zamieniały się w dialog armatni, wiadomo
 238 1  |                że w ciągu tego dnia nic się nie zdarzy oprócz próżniactwa,
 239 1  |   rozstrzeliwanie bestialskie, znęcanie się nad niedobitymi, tortury
 240 1  |          przebiegle skomponowane, ażeby się nasycić i ubawić do syta
 241 1  |                 szyderstwa, wyśmiewania się z bezsiły i komizmu ofiar,
 242 1  |                sieroctwa ducha. Zawijał się w swój łachman i prędkimi
 243 1  |                  drzemiąc duchem, kuląc się w sobie i nasłuchując strzałów.~
 244 1  |                Dostrzeżono wałęsającego się młokosa, pociągnięto go
 245 1  |                Wówczas huk armat wzmógł się i rozpętał do swego zenitu.
 246 1  |                obrońców pozycji wszczął się harmider modny podówczas
 247 1  |               Armia ormiańska" wycofała się z okopów, pomknęła ku okrętom
 248 1  |            wycofać swe męstwo, za morze się nie kwapił, życia zbytnio
 249 1  |                 polach dawnej Troi dała się Anglikom dobrze we znaki,
 250 1  |                i wszelkich innych, jacy się na placu znaleźli, a byli
 251 1  |           płynęła nie rowami, lecz lała się po powierzchniach jako rzeka
 252 1  |            ławicą szeroką, zwiedziawszy się o nieprzebranej wyżerce.
 253 1  |              innymi przybłędami, którzy się od śmierci wykpić zdołali,
 254 1  |                najmniej innych, posuwał się w górę, daleko poza przedmieścia
 255 1  |              skrzyń, wolno posuwających się ku nadmorskim pagórkom,
 256 1  |                  Obok zaprzęgów posuwał się z wolna tam i sam żołnierz
 257 1  |              tego zajęcia, przyzwyczaił się nawet do wstrętnej woni
 258 1  |            stracił na sile. Zdarzały mu się minuty zamroczeń i "podpierania
 259 1  |                zamroczeń i "podpierania się nosem", toteż teraz jadł
 260 1  |              obrotniej nieco przesuwały się poprzez głowę, a oczy większy
 261 1  |  nieposkromionego ciał męskich, wysuwał się cadaver młodej kobiety.
 262 1  |                 jego lewe koło. Zdawało się, że po dziewczęcemu, jak
 263 1  |               ciał i z objęć cielesnych się wydziera. Czarne włosy dosięgały
 264 1  |                dosięgały ziemi i wlokły się po skrwawionej kurzawie
 265 1  |                w swym stężeniu, dostała się między sprychy. Oczom młodego
 266 1  |               młodego woźnicy narzucało się raz w raz, długo, z natręctwem,
 267 1  |               język znieruchomiały stał się zastygłym obrazem przeraźliwego
 268 1  |        ormiańska nagięty nosek wyprężył się teraz jak struna wyciągnięta
 269 1  |            błyskawicą. Cezary zapatrzył się w tę postać odchodzącą w
 270 1  |               piękności, który, zdawało się, dla doskonałych form swych
 271 1  |                trwać na wieki - prosiła się o pomstę. Zsiniałe palce,
 272 1  |         paznokciami, łagodnie i opornie się zginając. Zdawało się, że
 273 1  |           opornie się zginając. Zdawało się, że umarła przebiera palcami
 274 1  |               tchórzu! Mężczyzno, który się boisz silniejszego od siebie
 275 1  |               drży jak serce psa, który się przeląkł na widok gniewu
 276 1  |            widok gniewu pana! Przypatrz się, najemniku, nieszczęściu
 277 1  |           usłyszał jej wołanie. Patrząc się na prześliczne jej ciało,
 278 1  |                  niżby być mogło, gdyby się ozwała ludzkimi słowy:~"
 279 1  |              zapachem. Wszystko, z czym się zetknęłam, było szczęściem.
 280 1  |                woźnico młody! Przypatrz się dobrze zbrodni ludzkiej!
 281 1  |                zbrodni ludzkiej! Strzeż się! Pamiętaj!"~ Szańce obronne
 282 1  |                wojsk tureckich mieściły się na wyniosłościach podgórza,
 283 1  |               nasyp wydłużony, ciągnący się w półokrąg, zależnie od
 284 1  |                 Sami żołnierze mieścili się w schronach utworzonych
 285 1  |                tamte dwa szeregi dobrze się sprawują. Wikt w robotniczych
 286 1  |       nieboszczyków postępowała i miała się ku końcowi. Im pokrywani
 287 1  |             grubą warstwą ziemi stawali się mniej niebezpiecznymi dla
 288 1  |                Parna i duszna noc miała się częstokroć ku końcowi, gdy
 289 1  |             Smutek wewnętrzny zamieniał się z wolna na jałowy cynizm
 290 1  |         zapachem.~Nieraz w nocy wysuwał się z szopy, śmierdzącej żywymi
 291 1  |                 bezmyślnie zapatrzywszy się w dal, przepędzał czas.
 292 1  |            Ponieważ pracownicy składali się z Rosjan, Gruzinów, Niemców
 293 1  |           narodowość Po1aczyszka zrosły się w przezwisko Barynczyszka,
 294 1  |                 żeby Cezary odstrychnął się od kolegów po fachu.~Oprócz
 295 1  |                na górze trupiej, plątał się tam i wałęsał trzeci jeszcze
 296 1  |             wszelkie ustały, pracą nikt się hańbił, sklepy były pozamykane,
 297 1  |           ochłapy tureckie i oblizywała się, skoro dym unosić się zaczął
 298 1  |        oblizywała się, skoro dym unosić się zaczął z kominów kuchni
 299 1  |                 skąpo żywionych. Pchało się to pod łopaty, przysiadało
 300 1  |       przysiadało jak najbliżej, czaiło się i plątało wszędzie, gdzie
 301 1  |          człeczynę, który stale trzymał się w jego pobliżu. Był to chłop
 302 1  |          portasów. Człowiek ten zjawiał się od najwcześniejszego poranku
 303 1  |                 ruchliwej i krzątającej się ciżby głodomorów nie zwracał
 304 1  |            uwagi. Sam tylko Cezary miał się w stosunku do tej figury
 305 1  |           rzewny, ekstatyczny. Wsłuchał się w ten dźwięk o jednej porze
 306 1  |             zawsze był ten sam. Składał się właściwie z jednego dźwięku,
 307 1  |         rozciągniętych i powtarzających się niezmiennie. Było w tym
 308 1  |               zawołania, Cezary zbliżył się wreszcie do palisady, której
 309 1  |                pociski tureckie jeszcze się tu i ówdzie chyliły ku ziemi.
 310 1  |                 chyliły ku ziemi. Oparł się piersiami o jeden z tych
 311 1  |            rozkoszy - wszystko zamknęło się w jednym szepcie:~- Ojciec.~
 312 1  |          zaprzeczył ruchem głowy, jakby się nie zgadzał na sformułowanie
 313 1  |             miejscu, kurczowo trzymając się słupka. Ściskał to drzewo,
 314 1  |                Ściskał to drzewo, ażeby się umocnić w przeświadczeniu,
 315 1  |              krzyk w piersiach. Zawahał się. Przeląkł. Czyż to tylko
 316 1  |           ziemię, gdy tamten podźwignął się ze swych kamieni i ociężale,
 317 1  |              Nim jednak znikł, obejrzał się na Cezarego i niepostrzeżonym
 318 1  |               świętą chwilę znalezienia się, przytulenia, pierwszy moment
 319 1  |                głos szczęścia wydzierał się z ich piersi. Drżało w nich
 320 1  |                w ich żyłach. Kiedy dały się słyszeć kroki nadchodzącego
 321 1  |                   spytał Cezary.~- Boję się! Tatarzy znali mię tutaj.
 322 1  |                drżącymi rękoma.~- Gdzie się spotkamy? - spytał szybko
 323 1  |              Razem ze mną!~- No!~Objęli się jeszcze raz, jeszcze raz
 324 1  |              jesienią, zanim rozpoczęły się ruchy wojsk sowieckich na
 325 1  |               Cezary Barykowie gotowali się do opuszczenia Baku.~Po
 326 1  |                 wspólnie, przygotowując się do odjazdu. Żegnali się
 327 1  |                 się do odjazdu. Żegnali się z żoną jednego a matką drugiego,
 328 1  |               fundusze, zarabiając czym się tylko dało i jak tylko było
 329 1  |         umysłowej.~Z trudem oporządzili się jako tako. Nosili już jednak
 330 1  |            powrotne przejścia ojca, gdy się z legionów polskich przekradał,
 331 1  |                 możność przedzierzgania się w różne postaci.~Lecz rewolucja
 332 1  |         śmieszyć, schlebiać, podlizywać się, służyć, a wciąż trwać i
 333 1  |            walcząc ze sobą, sprzysięgły się na tę małą skórzaną skrzynkę.
 334 1  |            doraźną konfiskatę. Zawierał się w niej przecie pewien ułamek
 335 1  |              walizki, a jednak nie mógł się oprzeć marzeniu o skarpetkach,
 336 1  |              towarowym. Ciepło szerzyło się w tym pudle dla czterdziestu
 337 1  |       niewiadomej przyczyny zatrzymywał się i nie wiedzieć kiedy, z
 338 1  |            ojcem, który cherlał i dusił się w niemiłosiernym zaduchu
 339 1  |                zaduchu wozu - wysypiali się i prowadzili rozmowy. Zdarzyło
 340 1  |            prowadzili rozmowy. Zdarzyło się tak szczęśliwie, że najbliżsi
 341 1  |               który tylko czasem budził się, żeby się przeraźliwie wyziewać -
 342 1  |                 czasem budził się, żeby się przeraźliwie wyziewać -
 343 1  |             karty, śpiewali. Upewniwszy się co do obojętności albo nieszkodliwości
 344 1  |                 Co będzie z nami? Dokąd się udamy?~- Do Polski - odpowiadał
 345 1  |           jednym z postojów, ciągnących się tak długo, iż tracili nadzieję,
 346 1  |                której trójnóg znajdował się nad szczeliną wydzielającą
 347 1  |                 Polski - mówił - że tam się zaczęła nowa cywilizacja.~-
 348 1  |                     Słucham.~- Narodził się był w Polsce człowiek jeden,
 349 1  |                człowiek jeden, a nazywa się tak samo jak my obaj - Baryka -
 350 1  |                   A właśnie że tak. Tak się nazywa - Baryka. Ja ci wielu
 351 1  |               sobie nie mówiłem, bom ja się teraz bardzo zmienił i nie
 352 1  |                 i w legionach do gruntu się zmieniłem. Jakby kto moją
 353 1  |                 lekarzem. Ale nie udało się. Wojna, rozruch rewolucyjny. . .~- "
 354 1  |          Rozruch rewolucyjny rozjątrzył się Cezary.~- No, niech tam
 355 1  |               Warszawie. Ów Baryka udał się nad Morze Bałtyckie i tam
 356 1  |               ukręcić. Ludzie pozbywali się tych nieużytków i pustek,
 357 1  |              uszczęśliwieni, że znalazł się głuptasek, który za nie
 358 1  |              Polski, na gwałt wyzbywali się wszelkiej własności w tamtych
 359 1  |                 Naszemu doktorowi udało się skupić w jednym miejscu
 360 1  |                  Zapomniałem tylko, jak się to miejsce u licha nazywa...~-
 361 1  |             jest grzeczną uwagą. Uczymy się, mój mały, do starości.
 362 1  |                Ja na przykład dowiaduję się oto w tej chwili, jak wygląda
 363 1  |                 doktora Baryki. Okazało się, że miejscowość, którą on
 364 1  |             wybrzeżnymi wydmami ciągnął się tam wąski pas torfowisk.
 365 1  |                 wierzysz? A patrzże, co się nie dzieje. Nasz kuzyn Baryka
 366 1  |         rozstawionymi szczytami łączące się z morzem. Te dwa szczyty
 367 1  |                dna przy brzegach, gdzie się od wyrzucanych wciąż piasków
 368 1  |          cywilizacją"?~- Jakże! Od tego się ta cywilizacja zaczęła.~-
 369 1  |                  krucha i łatwo tłukąca się cywilizacja.~- Przeciwnie!
 370 1  |                żelaza i betonu.~- Szkło się łatwo tłucze.~- Nie takie
 371 1  |             dopasowanymi z belek, które się składa na wieniec, a spaja
 372 1  |              typu, wiejskich, czyli jak się dawniej mówiło, chłopskich,
 373 1  |              podczas kanikuły.~- Mylisz się, niewierny! Tymi samymi
 374 1  |                 i odoru. Tąż wodą zmywa się stale szklane podłogi, ściany
 375 1  |               jej płynnym zabarwić, jak się żywnie podoba. Co tylko
 376 1  |                   jaka tylko barwa jawi się w przepychu kwiatów na łące
 377 1  |                jak morowa zaraza, skoro się ludzie zwiedzieli. Któż
 378 1  |                 robót ziemnych - buduje się w ciągu trzech, czterech
 379 1  |             Każdy domek szklany jeszcze się w zimie ogrzewa, a w lecie
 380 1  |   elektryfikacja kraju. To samo stosuje się do pompowania wody. Dziś
 381 1  |       pompowania wody. Dziś zużytkowuje się domowe studzienki, nieraz
 382 1  |             wszystkimi dopływami toczyć się poczęła poprzez państwo
 383 1  |            ostro zakończone, wpierające się jedna w drugą fugami na
 384 1  |             tych obszarach drzewo staje się rzeczą nietykalną, świętą,
 385 1  |          szlachetnemu zwierzęciu zwraca się jego godność - Apisa i czarnego
 386 1  |         szlachtuza w celu przemienienia Się na godne bifsztyki.~- Niekoniecznie.
 387 1  |        cywilizacji niekoniecznie będzie się pożerało mięso starszych
 388 1  |            ponosili żadnego wyrzeczenia się, gdyż dziś prawie wcale
 389 1  |              zwane godne święta. Jeżeli się odejmie od nich dzisiejsze
 390 1  |            nowych wsiach szklanych. Już się one nie palą, a i piorun
 391 1  |              będą zanikać, będą stawały się zabytkami muzealnymi, siedliskiem
 392 1  |        samotnego człowieka?~- Wydaje mi się, że cokolwieczek za dużo
 393 1  |               być czystości. Przydałoby się cokolwiek brudnej zakwaski.
 394 1  |               Nigdy! Przenigdy! Okazuje się przecie, właśnie wskutek
 395 1  |           pogryzał czosnek - wystrzegał się jak ognia wina, alkoholów,
 396 1  |                 pracy fizycznej - stało się jedynym bogactwem bogacza.
 397 1  |             dążyć właśnie burżuje. Boję się, że oni to rozwiną tak wielkie
 398 1  |               całym świecie, zamęczy on się, biedaczysko. Łotra w ludzkości
 399 1  |              trzeba siłą wydusić, a gdy się nie poddaje - zabić!~- Nie
 400 1  |        Rozumiemy, tylko nie ograniczamy się do tego jednego rozumienia.
 401 1  |                łotrostwa. Jeszcze toczy się walka.~- Ta walka będzie
 402 1  |                walka.~- Ta walka będzie się toczyć bardzo długo. Zbawiciel
 403 1  |        oczywistemu nie należy przeciwić się siłą.~- O, to - to! Stare
 404 1  |                 wypracowane - to ja mam się temu nie sprzeciwić?~- Sprzeciw,
 405 1  |          mieszkania, iż nie będzie o co się nienawidzić i mordować.
 406 1  |                    W tym czasie zbliżył się duchowo do ojca, jak swego
 407 1  |                bolesnej litości łączyło się i przeplatało z żądzą życia.
 408 1  |              pierwszym rozkwicie. Uczył się organizacji rozmaitych:
 409 1  |                  sownarkom. Zdarzało mu się widywać marynarzy o kwadratowych
 410 1  |                 niezwalczony. Zachwycał się szczególniej mówcami pochodzenia
 411 1  |                potędze przewrotu, który się właśnie dokonywał.~Gdy się
 412 1  |              się właśnie dokonywał.~Gdy się znajdował w tłumie słuchaczów,
 413 1  |              wywody zdejmowały, zdawało się, z ramion przeogromnego
 414 1  |               momentach pragnął rozstać się z ojcem, wyprawić go w ów
 415 1  |           zjawisko przewrotu, ukazujące się oczom ludzkim w czynie najpotężniejszym
 416 1  |               ciele miał pełno, sączyła się nie tylko krew, lecz jakoweś
 417 1  |                 tym trzeba było potykać się, Zaiste, na szpady. Czyż
 418 1  |                krwawych orgii nie można się modlić wielkim tłumem: "
 419 1  |              jest ze zbrodni, a skończy się na wielkich i świetnych
 420 1  |                 i jusupowskich, odzieją się w miękkie szaty i stworzą
 421 1  |             nawet plutokrację, lubującą się w Zbytku i zepsuciu starej.
 422 1  |              wyciągał do niego trzęsące się ręce i rzucał pytanie zawsze
 423 1  |                był jedyny okrzyk, który się od tego człowieka słyszało.
 424 1  |             człowieka słyszało. Zdawało się, że gdyby mu pozwolono wsiąść
 425 1  |            spadłaby gorączka, od której się trząsł albo gorzał, i ozdrowiałby
 426 1  |                odjazdu. I oto wytworzył się w jego organizmie jakby
 427 1  |                przeciwko niemu. Szarpał się i mocował ze sobą samym,
 428 1  |             starego człowieka, wyzbywał się jego władzy moralnej nad
 429 1  |            wyrastał z niego i oddzielał się bujnością swej siły od zmurszałości
 430 1  |              ojcobójstwem, lecz szarpał się w więzach. Nieraz ponosiło
 431 1  |              męczarnią, albowiem sączył się z niego żal nikły, mętny,
 432 1  |              tego ideału nie zmniejszał się, lecz powiększał. Ojciec
 433 1  |                powrotu, lecz sam trząsł się i jęczał jak niegdyś matka.
 434 1  |               Przewidywano, iż zatrzyma się w Charkowie na bardzo krótko,
 435 1  |  uniemożliwienia oczekującym wpakowania się do tego pociągu. Przewodnik
 436 1  |             życzliwych, którzy litowali się w tym morzu bez litości
 437 1  |                Seweryn i Cezary rzucili się do stacji. Tutaj o pociągu
 438 1  |                 że ledwie mógł utrzymać się na nogach. Zdawało się,
 439 1  |         utrzymać się na nogach. Zdawało się, że przypadnie do ziemi
 440 1  |                daleko - daleko rozległo się dudnienie głuche, zwiastun
 441 1  |              pustej. Dudnienie zbliżało się, wzmagało, rosło. Zamigotały
 442 1  |              ogrom ciemnoszary, wtoczył się na stację i stanął. Był
 443 1  |               ostatnich wagonów wysunął się jakiś człowiek i szybko
 444 1  |           władzy. Dwaj wędrowcy rzucili się do niego i nie pytając kim
 445 1  |         wpuszczenie do pociągu. Okazało się, iż jest to właśnie przewodnik,
 446 1  |          urzędniczych czasów. Począł mu się przypominać i błagać o łaskę,
 447 1  |                  Seweryn Baryka poniżył się do próśb najniższych Błagał.
 448 1  |               Skamlał. Zaklinał. Rzucił się do rąk inżyniera Białyni.
 449 1  |              inni z Charkowa. Zgłaszały się setki i setki petentów,
 450 1  |                  gdyż...~Do certujących się podszedł z tyłu jakiś człowiek,
 451 1  |                pociągiem. Przysłuchiwał się rozmowie w milczeniu. Gdy
 452 1  |            Zwalisz winę na mnie. Jeżeli się wykryje, zwalisz winę na
 453 1  |              kwita.~Białynia zakotłował się na miejscu, Zatupał nogami,
 454 1  |             wagonie ów czarny wgramolił się na stopień wiszący kędyś
 455 1  |      niecierpliwym rozkazem:~- Pchajcie się na sam spód. Pod tułupy!
 456 1  |                 Ojciec i syn wwindowali się wzajem między jakieś cuchnące
 457 1  |           Wkrótce potem pociąg szarpnął się gwałtownie. Bufory poczęły
 458 1  |       gwałtownie. Bufory poczęły obijać się o siebie, a koła, skrzypiąc,
 459 1  |                 postoju, gdy zatrzymano się na czas pewien, przyniósł
 460 1  |             rozgotowaną kaszą. Posilali się w milczeniu, aż starszy
 461 1  |               tam było - czarny zjawiał się co czas pewien z czajnikiem
 462 1  |        posilnego. Zalecał szeptem, żeby się dobrze ukrywać, gdyż rewizja
 463 1  |              ukrywać, gdyż rewizja może się zjawić niespodzianie. Czasem
 464 1  |          zaspami pociąg staje i zaczyna się taniec rewizyjny. Przeglądają
 465 1  |                 Ojciec i syn zakopywali się w kożuchy, zwłaszcza że
 466 1  |                 futra i formalnie dusił się, żeby tylko nie kaszlać.
 467 1  |               poradzić. Ilekroć zjawiał się pilny a tajemniczy samarytanin
 468 1  |          starszym człowiekiem. Wdrapali się obadwaj do wnętrza wozu.
 469 1  |                wozu. Ów stary przysiadł się, a raczej przyłożył do Seweryna,
 470 1  |                Serce Cezarego zatrzęsło się od przerażenia i strasznej,
 471 1  |             ramionach ukochanego? Pytał się tamtych dwu, dobrych współbraci,
 472 1  |         bezsilnego w swej męczarni. Gdy się drzwi za nim zamknęły i
 473 1  |               ojca ramionami, przyłożył się, przytulił i marzył, że
 474 1  |           rozpalony. Głowa jego miotała się po kudłach baranich. Szeptał
 475 1  |                 Zasypiał i nagle budził się z jakimś krzykiem, który
 476 1  |               Seweryn Baryka podźwignął się na legowisku, jakby mu sił
 477 1  |              usta:~- Pamiętasz? Takeśmy się wierszy francuskich uczyli.
 478 1  |                 zobaczysz... przekonasz się... Ja tak nic nie wiedziałem,
 479 1  |               jak ty teraz. I patrz, co się ze mną dzieje. Taki straszny
 480 1  |                jednego człowieka, który się nazywa Szymon Gaju wiec
 481 1  |            Człowiek tam Znany. Dopytasz się. Powiesz mu o nas. Był w
 482 1  |           przyjaźni z mamą i Ze mną. On się tobą zajmie, on ci wszystko
 483 1  |               ci wszystko powie. Nazywa się - Szymon Gajowiec...~Obalił
 484 1  |               Szymon Gajowiec...~Obalił się na posłanie i zasnął. Lecz
 485 1  |          Zmorzony męką duszy, zapomniał się od krótkiego snu. Zdawało
 486 1  |               krótkiego snu. Zdawało mu się, że nie zamykał oczu. Lecz
 487 1  |              pustynią straszliwą, która się przed nią rozchyliła. Długo
 488 1  |        przemawiające przed chwilą stały się kamieniem obojętnym już
 489 1  |               na wszystko, cokolwiek by się zdarzyło, obojętnym aż do
 490 1  |         Zapragnął usnąć tak samo, ażeby się nie rozstawać z tym pątnikiem,
 491 1  |             swoim celem dalekim rozstać się musiał. Nie mógł ani płakać,
 492 1  |             usłyszał, że drzwi odsuwają się ze zgrzytem i że bardzo
 493 1  |               znowu ze strawą. Nachylił się nad Sewerynem Baryką i trzymał
 494 1  |       gwałtownie i namiętnie. Rozsunęli się nieco, ustąpili i Cezary
 495 1  |              zamarzniętego okna sączyła się struga wody. Wiatr przewiewał.
 496 1  |            młodego przybysza. On poczuł się w tym tłumie zbiedzonych,
 497 1  |                  Lecz tamten, uwijający się wciąż w tłumie, nie pozwolił.
 498 1  |            Cezary czekał. Pociąg trząsł się, z łoskotem bił swymi kołami
 499 1  |                w końce szyn, przechylał się i podrywał do szybszego
 500 1  |                 tego postoju - zaniosło się bowiem na długi remontik -