Rozdzial

   1 Wstep|      brązową galeryjkę od staczania się głowien zabezpieczającą,
   2 Wstep|       żelazne podstawki, na których się drewka układało - a drewka
   3 Wstep|          przy ich blasku i myśli ci się rozjaśnią, i droga zbawienia
   4 Wstep|          kominek bezcenny znajdował się w dosyć dużym i wysokim
   5 Wstep|         syczał lub warczał gotującą się w nim wodą. - Im niepogodniej
   6 Wstep|             rozkoszniej lubowaliśmy się ogniem kominka i cichością
   7 Wstep|              bo my wtedy kochaliśmy się tak szczerze, szanowali
   8 Wstep|    szanowali tak ufnie, spodziewali się tak niemylnie!... Dzisiaj?
   9 Wstep|         rozniecił ognisko, gdybyśmy się tak wszyscy dokoła niego
  10 Wstep|           niego zgromadzili - czyby się też zapomniało uraz? czyby
  11 Wstep|            my sami różnymi; zawieść się na nich lub na sobie, z
  12 Wstep|           młodości; była to - waham się w doborze wyrazów: anioł
  13 Wstep|        walką i zwycięstwem dokupuje się nieba.~Otóż myśl Emilki
  14 Wstep|      unikniona w rozumie przeniosła się do serca i serce cierpiało
  15 Wstep|          klęski braterskie, stawały się dla niej żywym jak rana
  16 Wstep|          szczęśliwie.~Teraz miejcie się z nią na ostrożności, młode
  17 Wstep|        przecież, same nią wzbogacić się mogą. - Emilka nie wątpi
  18 Wstep|          nie wątpi o nikim. Śmiałem się z niej czasem, że gdyby
  19 Wstep|          grzech bliźniego tłumaczył się nieszczęściem lub cnotą
  20 Wstep|    sprawiedliwość, brakiem czasu mi się tłumaczyła. Według zdania
  21 Wstep|             wrażeń podarunek, nigdy się spóźnić nie chciała. Czynność
  22 Wstep|     gwiazdeczka, tak snadnie wzbiła się na wysokości człowieczeństwa,
  23 Wstep|     przechodząc piękności rozwijało się niby dzieło muzyczne według
  24 Wstep|          osobiste uczucia w jedność się dla niej zlały zupełnie
  25 Wstep|         innym z nią razem stanąć by się chciało. Wszystkie cnoty,
  26 Wstep|             bytu ludzkiego rozwinąć się mogą, były właśnie cnotami
  27 Wstep|             i tak jak my cnotliwymi się stali. O! bo głównie o innych
  28 Wstep|       weselej było na świecie; módl się, żeby nieprzyjaciołom twoim
  29 Wstep|        zewnątrz nie rozpromieniając się, wolałam wszystkie wady
  30 Wstep|          skłonności, głośno zdawały się upominać o prawo do szczęścia,
  31 Wstep| nikczemnościom salonów przypatrzyła się na własne swoje oczy. Karmiono
  32 Wstep|            surowe, sposób wyrażania się cierpki i ostry - ale serce? -
  33 Wstep|      drugich, bardzo często stawało się prawdziwą męczarnią, jednak
  34 Wstep|      męczarnią, jednak nie uchyliła się przed żadnym wymaganiem
  35 Wstep|        trochę gorszymi. Spostrzegam się jednakże, że zbyt nieuważnie
  36 Wstep|      musiało. Oh! mój Boże! zgódźmy się na znaczenie wyrazów, lub
  37 Wstep|        znaczenie wyrazów, lub kiedy się zgodzić nie możemy, to na
  38 Wstep|         spokojna i poważna, zdawało się, jakoby doświadczone koleje
  39 Wstep|            wszystkich dobroć. O cóż się miała gniewać, o co niepokoić,
  40 Wstep|    bezdzietna, sama w sobie zwinęła się jak listek czułki mimozy,
  41 Wstep|            i co dziwniejszym zdawać się może, ze wszystkich serc
  42 Wstep|      poszłam do Emilki i uskarżyłam się przed nią, ona zaraz dowiodła
  43 Wstep|    uwierzyłam jej nieraz i zdarzało się nawet, że potem silniejszą
  44 Wstep|     przystęp do niej mieli, chociaż się nigdy przed błądzącymi nie
  45 Wstep|         Bardzo często sprzeczałyśmy się okropnie. Jej pojęcia zamknęły
  46 Wstep|      okropnie. Jej pojęcia zamknęły się w niektórych formułach tak
  47 Wstep|             usposobieniu mojemu, że się z nią w ciągu rozmowy na
  48 Wstep|         dziecięcia.~Jadwiga rzuciła się nawet we wprost przeciwny
  49 Wstep|            duszy historia rozwijała się oderwanymi rzutami szalonych
  50 Wstep|   jednostajnie, gospodarsko; kto mu się z bliska przypatrzył, ten
  51 Wstep|           nieraz jej nadzieje mogły się darem proroctwa wydawać.
  52 Wstep|            entuzjazmem w utrudzenie się przerzucająca, z utrudzenia
  53 Wstep|              tylko że słowik rzadko się odzywał, a młode orlę często
  54 Wstep|           prawdziwa, nawet zdaje mi się wielkopolska szlachcianka,
  55 Wstep|     wytrwałość. Jakaś niepojęta, że się tak wyrażę, elastyczność
  56 Wstep|         dlatego maluje tylko, by im się przypatrzyć z rozkoszą.
  57 Wstep|       wiedzą tacy ludzie, oni nawet się nie domyślają, ile prawdy
  58 Wstep|            najpierw od samej siebie się zaczyna. Wprawdzie niebezpieczną
  59 Wstep|        czemuż lepiej nie zastanowił się nad warunkami, w których
  60 Wstep|             warunków i wartość słów się zmieniała. Pomimo takiej
  61 Wstep|             że ta kobieta pokochała się na koniec i wzajemnie pokochaną
  62 Wstep|   poddaństwie, ale biada mu, jeżeli się do szaleństwa wdziękiem
  63 Wstep|          prędzej mógł zapomnieć, że się znajduje obok kobiety, którą
  64 Wstep|             temu lub owemu w głowie się nie zawróciło, by ten lub
  65 Wstep|           sama nieraz zastanawiałam się daremnie, kogo by też Anna
  66 Wstep|         Anna, co tak ciągle drugimi się zajmowała, mogła słuszniej
  67 Wstep|            pomyśleć tylko i nikt by się temu nie dziwił, wielu bardzo
  68 Wstep|              i to wszystko trudziło się koło ciebie nieraz, a tak
  69 Wstep|             powagę, rzadko kto mógł się jej z karbów posłuszeństwa
  70 Wstep|            wystarczyć na zapoznanie się z żeńską połową naszego
  71 Wstep|          własną jeszcze umieścić by się godziło, ale ta próżność
  72 Wstep|             bo w dni uroczyste zwał się Humboldtem, w dni powszednie
  73 Wstep|            Żywego życia nie nauczył się jeszcze, chociaż gwałtem
  74 Wstep|             linie równoległe, nigdy się złączyć w punkcie uznania
  75 Wstep|   stronnictwa, czyny i zasady, mnie się jednak zdaje, że gdyby sam
  76 Wstep|          zupełnie od pierwotnego by się różnił deseniu. W rozmowie
  77 Wstep|          było przyjemnie, lecz mógł się kochać do późnej starości
  78 Wstep|             taka? Lub nawzajem mógł się nie kochać wcale i dla tej
  79 Wstep|          zasad rozumowania powinien się był z wynikiem miłości jednoczyć,
  80 Wstep|   najsumienniej być przekonanym, że się kocha prawdziwie, namiętnie,
  81 Wstep|      wymysłów i pragnień - oszukuje się tak samo, jak Albert oszukał.
  82 Wstep|        młody, on ubogi i cichy stał się prawie jakąś moralną dla
  83 Wstep|    szczęścia i myśli, a nie zniżyła się do stopnia posługaczki-karmicielki,
  84 Wstep|          tak połączoną z tym, czemu się poświęcał, że byłby się
  85 Wstep|             się poświęcał, że byłby się dał zabić dla tego, a jeszcze
  86 Wstep|         ludziom i mnie samej zdawać się mogło, że dał się zabić,
  87 Wstep|            zdawać się mogło, że dał się zabić, bo mu to wielką przyjemność
  88 Wstep|             pożytecznym, zaraz brał się do uskutecznienia projektu
  89 Wstep|           twarzy wesołością zbliżał się ku zamierzonej mecie, choćby
  90 Wstep|        żądzą płomienną. Przeczuwało się, że dusza jego, silnym pchnięciem
  91 Wstep|    planetarne zakreślić koło. Nigdy się Henryk nie cofnął przed
  92 Wstep|         chociaż cała natura zdawała się raczej do gwałtownych ciągnąć
  93 Wstep|          bądź, Henryk daleko więcej się ucieszył, kiedy złego oszukał,
  94 Wstep|       moralną jego istotę wielce mu się stawała w razach takich
  95 Wstep|      kłamstwa idą, bo kłamstwo każe się zawsze domniemywać tchórzostwa
  96 Wstep|            niskich, kto kłamie, ten się boi; kto kłamie, ten zdradza
  97 Wstep|            ciężkiego znoju wydawały się chwilami najrozkoszniejszej
  98 Wstep|             opieki. Dla matki byłby się wyrzekł wszystkiego, przez
  99 Wstep|           to dobrze, Henryku, że my się już nie spotkamy z sobą! -
 100 Wstep|        Henryku. Może później byłbyś się zmienił - może trochę więcej
 101 Wstep|         tylko nawykłeś! Może byś mi się zepsuł pierwszą pomyślnością,
 102 Wstep|           to dobrze, Henryku, że my się już nie spotkamy z sobą! -
 103 Wstep|             a entuzjazmu wystrzegał się jak zbrodni. - Każdy czyn
 104 Wstep|    rzeczywistości na innych rozwija się prawach, jak gdyby matematyka
 105 Wstep|           ale inni zupełnie, lękają się potępieniem, temu światu
 106 Wstep|         liczb? piszą liczby - świat się lęka jaskrawych kolorów?
 107 Wstep|    odwieczny jakiś dykcjonarz? uczą się wszystkich jego wyrazów
 108 Wstep|        marzyciele! Oh! nie trwóżcie się własnymi skłonnościami,
 109 Wstep|           ideałem. Wy lepiej znacie się na tym, bo wy kochacie i
 110 Wstep|             waszym, nie zapierajcie się tej cechy i tego chryzmatu.
 111 Wstep|        teraz jesteś, Leonie - wyzuj się z ciasnej niewłaściwego
 112 Wstep|     rozsądku powłoki, kochaj, ciesz się, płacz i unoś zachwytem
 113 Wstep|           siebie usuniesz. Nad czym się uniesiesz i zachwycisz,
 114 Wstep|          walczył z nimi. Nie ciśnij się między starców zgrzybiałych,
 115 Wstep|            drobne wypielęgnować. To się na nic nie przyda, Leonie.
 116 Wstep|       kiedyś uszanowano za to. Radź się ludzi doświadczonych, lecz
 117 Wstep|             pojęcie na wszystko, co się stało, tylko nie ma pojęcia
 118 Wstep|            nie ma pojęcia na to, co się w tobie dzieje; a gdy siać
 119 Wstep|      rozsiewco ostrożny - nie lękaj się pełną garścią śmiałych życzeń
 120 Wstep|           tak zaledwie setne ziarno się przyjmie, jeżeli mało do
 121 Wstep|           po wichrach mroźnych, cóż się na gruncie zostanie? Bóg
 122 Wstep|            towarzystwo rozkaprysiło się teraz. Przyjdzie człowiek
 123 Wstep|           samo powinno także starać się, aby im drogę ku temu ułatwić:
 124 Wstep|        talent otoczyć miłością - to się serce zbudzi, serce wesprzeć
 125 Wstep|            czczy elegancik, chwiała się giętka i powiewna trzcina.
 126 Wstep|        bardzo rozsądnym człowiekiem się zrobić. Jego miękka i wrażliwa
 127 Wstep|    otaczającymi ją żywiołami zawsze się do równowagi układała. Ta
 128 Wstep|     Wymawiano mu ją nieraz, lecz ja się ujmowałam, bo w tym korzyść
 129 Wstep|       napisaną książkę.~Teofil zwał się w gronie naszym "Dzieciakiem",
 130 Wstep|           swego ułożenia. Rozpierał się na wszystkich stołach, rozkładał
 131 Wstep|           ciastka i cukierki, bawił się puszczonym balonem i złapaną
 132 Wstep|             wszystkiego, rozmiłował się w najstarszej, najcudniejszej,
 133 Wstep|      bogatszej jakiejś kolekcji sam się z bardzo ciekawego ogołocił
 134 Wstep|               a słuchający obrażali się często. Jednak Teofil nikomu
 135 Wstep|         najpóźniej do naszego grona się przyłączył - jego też przezwiska
 136 Wstep|         umysłowego znaczenia, tylko się do zewnętrznych stosowały
 137 Wstep|            przyprowadził, zapoznali się z sobą u jakiegoś antykwariusza,
 138 Wstep|        Teofil doświadczył, znalazło się też zaraz dla Beniamina
 139 Wstep|        Gawędki wieczorne wzbogaciły się różnymi szczegółami o Hiszpanii,
 140 Wstep|        miejsce lub zwyczaje, zdawać się mogło niejednemu, że tylko
 141 Wstep|    spostrzegacza niknęła, rozwijały się obrazy po obrazach z dagerotypową
 142 Wstep|           na ich uzupełnienie wybić się nie umiała, tak w życiu
 143 Wstep|        wyższych zdolności tłumaczył się Felicji pewną dozą lenistwa
 144 Wstep|           swych powieści, które nam się przez całą zimę snuły potem
 145 Wstep|          jednym z drugimi, kiedyśmy się pomimo zimna i błota wszyscy
 146 Wstep|              aż na koniec zahaczyła się o przedmiot niewyczerpany,
 147 Wstep|             bardzo piękną panią, on się wypierał - ja bez myśli
 148 Wstep|             wszyscy zakochani kryją się z miłością swoją jak z grzechem.~-
 149 Wstep|           bogactwa, ich zazdrość by się zbudziła, gdyby dojrzeli
 150 Wstep|      brylantu, ich niedowiarstwo by się odezwało i może dla próby
 151 Wstep|       kamień trzymali, aż kamień by się na nicość przepalił.~- Ja
 152 Wstep|       takiego znaleźnego - odezwała się Tekla.~- A to czemu?~- Bo
 153 Wstep|         bluźnijcie, kobiety! - ujął się Edmund. - Augusta ma słuszność,
 154 Wstep|             zastosowanie - odezwała się Anna - bo juściż miłość
 155 Wstep|            jest tym wszystkim, czym się być przez usta Edmunda mieniła,
 156 Wstep|           ludzi zakochanych, którzy się na nic nie zdadzą, ilu takich,
 157 Wstep|          zdadzą, ilu takich, którzy się przez miłość z poświęcenia
 158 Wstep|       pomocą tak wielką! - odezwała się Jadwiga.~- Przypuszczenia
 159 Wstep|           Słusznie mówisz - odezwał się Henryk - co łatwiejsze,
 160 Wstep|         Wielka mi cnota wyrzeczenie się wszystkiego - jeszcze za
 161 Wstep| nienaturalnych, wymuszonych rozwija się warunkach - ja chcę...~-
 162 Wstep|          przerwał mu Leon.~- Mylisz się - co ja chcę, to już tak
 163 Wstep|              albo w mojej duszy. Ja się kocham szalenie, a nic mi
 164 Wstep|          samego bieguna wśród lodów się przedrę - ja sobie sprawię
 165 Wstep|             tym dywanie, przeciągać się będę, a gdy przyjdzie potrzeba,
 166 Wstep|       nadzwyczajne? Jeśli te, które się rzadko widują, to wszystko
 167 Wstep|    nadnaturalne" cnoty rozumieć, to się źle wyraziłaś, Emilio, takich
 168 Wstep|           Ja widzę, nie zrozumiecie się nigdy - rzekł Albert poważnie -
 169 Wstep|         fantazja. Pierwsza tłumaczy się w życiu świętością, druga
 170 Wstep|        filozof ze swoim "distinguo" się odezwie, to ja już nic po
 171 Wstep|          miłości chwila.~- Zdaje mi się, Augusto, że twoje ostatnie "
 172 Wstep|          czymże stanie? - odezwałam się wtedy. - Uchwalcież co stanowczego,
 173 Wstep|            dnia będzie wolno kochać się, czy nie?~- No, dalej -
 174 Wstep|         naradach najmłodsi najpierw się odzywają. Między nami nie
 175 Wstep|          Dzieciaka" młodszy. Spiesz się więc, rzucaj gałkę.~- Rzucam
 176 Wstep|    Humboldcie? - rzekłam, zwracając się ku siedzącemu w kącie pokoju
 177 Wstep|      milczenia. Większość stanowcza się zebrała wprawdzie, ale twój
 178 Wstep|               Dajcie mi pokój, mnie się nie chce mówić - krótkim,
 179 Wstep|        wtenczas Felicja - gdybyście się go poradzili o cudze względem
 180 Wstep|      Hotentoci, jakie Grecy, ale mu się nie chce powiedzieć, jakie
 181 Wstep|            on ma sam.~- Czemużby mi się nie chciało powiedzieć?
 182 Wstep|        zdania, mnie po prostu mówić się nie chciało.~- Często jakoś
 183 Wstep|            milczenia.~- Po co ty mu się zawsze sprzeciwiasz, Felicjo?
 184 Wstep|         naprawdę jest chory - ujęła się Emilka.~- Albo leniwy -
 185 Wstep|          rzekł Beniamin. - Mówić mi się nie chce, bo wiatr wieje,
 186 Wstep|           wieje, a ogień na kominku się pali.~- Dziwny jednego z
 187 Wstep|             nie znajduję - odezwała się Anna - powietrzna za oknem
 188 Wstep|           bym mógł opowiedzieć, już się rozgadałem, to mi i przeszło,
 189 Wstep|        Historie! historie! - zaczął się napierać Teofil.~- Jeszcze
 190 Wstep|           kolanach wsparte i zdawał się dumać głęboko - a my wszyscy
 191 Wstep|             my wszyscy rozsunęliśmy się tak szerokim kołem, że z
 192 Wstep|           dotychczas siedzący, stał się niby najgłówniejszym jego
 193 Wstep|         Beniamina oświecił, zdawało się przez dziwne optyki złudzenie,
 194 Wstep|       spostrzegł pomyłkę, roześmiał się, pogładził łysinę i tak
 195 1    |            noc sierpniową, urodziło się dziecię płci męskiej, dziewiąte
 196 1    |       kłopot będzie i nowych trudów się przysporzy, ani dobiegającego
 197 1    |        drobniejszego rodzeństwa, że się zaczną dla niego chwile
 198 1    |            z danym życiem jej życia się ujmie, że ją noce bezsenne,
 199 1    |                 Oto człowiek światu się narodził", rzekł tylko i
 200 1    |      pieszczotką, a narady odbywały się długie, jak zwać miano na
 201 1    |      historię synów Jakubowych, tak się rozmiłowała w małym Beniaminku,
 202 1    |     pierwszą wolą matki swojej zwał się Benoni, a Benoni to znaczy "
 203 1    |     pięknego młodego człowieka, jak się długo i z najspokojniejszym
 204 1    |           człowiek i - i sprawdziły się słowa moje - ten człowiek
 205 1    |          atmosferę niejako dostałem się na tę ziemię - zstąpiwszy
 206 1    |             nowszych, a odrodziwszy się według najpodobniejszych
 207 1    |           wiedzy, jak ja rozwijałem się w tym cieple uczuć, w tej
 208 1    |         wszystkich lat moich. Kiedy się pierwszy raz poczułem i
 209 1    |          głębi ducha mego i stał mi się tym, co nazywają skłonnościami,
 210 1    |       naturą. Każdy mnie kochał, ja się ocknąłem kochając każdego,
 211 1    |        koniecznością organizmu, jak się oddycha, je, pije - przed
 212 1    |        kochał ziemię, której uprawą się trudnił, a moja siostra
 213 1    |        wszystkich ulubionych wrażeń się złożyły.~Najdawniejszy obrazek,
 214 1    |         piosnkę, że widać nie mogły się w ciężkim rozpłynąć powietrzu,
 215 1    |           przy jej nogach, o piersi się odbijały i zacząłem płakać.
 216 1    |             dziewczynka zarumieniła się i głośno rozśmiała, ja wykrzyknąłem
 217 1    |             spytał brat, odwracając się do białej dziewczynki z
 218 1    |         drżały. Dziewczynka owinęła się prawie jak kwiatek ślazowy
 219 1    |         poezji Bohdana Adaś zbliżył się do niej i wziąwszy w obie
 220 1    |       mimowolnym rzutem przechyliła się ku siedzącej obok niej matce
 221 1    |           niej matce mojej i skryła się jak ptaszek w jej objęciu -
 222 1    |        pamiętam jeszcze, nikt z nas się nie uśmiechnął nawet, nikt
 223 1    |            Adasiowi znak dała, żeby się schylił ku niej, i trzymając
 224 1    |           żniwiarzy na polu. Śmieje się, snopki wiąże, na wyładowanych
 225 1    |           zbożem wozach z fornalami się ściga, a na jeden ładowany
 226 1    |           bezimienna, wąska, tak że się zdało przeskoczyć ją można,
 227 1    |          tuż przy brzegu, przygięła się nieco i w wodzie do połowy
 228 1    |             wodzie do połowy odbiła się jej postać, a woda odbitą
 229 1    |       uderzyłem jeszcze mocniej, aż się cała nadbrzeżna woda zmąciła.~
 230 1    |        wzięła na ręce i pochyliwszy się wraz ze mną, na uspokojoną
 231 1    |             jej kryształach chwiała się jednostajnie bez przerwy,
 232 1    |      naszymi głowami właśnie osunął się odłamek srebrnego obłoczka
 233 1    |         daleko".~Ludwinka zamyśliła się, czy nad sposobem wytłumaczenia,
 234 1    |              kwiatki kwitną, drzewa się zielenią, ptaszków mnóstwo
 235 1    |             Ludwinka znów pochyliła się nad wodą rzeki, tylko jej
 236 1    |            niż przedtem i rozstąpił się pod dwiema kroplami, które
 237 1    |        spadły po chwili. Obejrzałem się: twarz Ludwiki była bardzo
 238 1    |        daleko" - oto lepiej biegnij się bawić kwiatkami - kwiatki
 239 1    |            i próbowałem, czy też ja się dostanę daleko - do morza
 240 1    |           iglastych krzaków jałowcu się dotknął, a nie dotknął ściany
 241 1    |      popatrzyła chwilkę i zwracając się ku mnie:~- Szkoda - rzekła. -
 242 1    |           będzie lepiej - odezwałem się swobodnie - lepiej niż tam,
 243 1    |           gospodarskiej pracy, jemu się część leśna, bardziej domyślną
 244 1    |          dziewięć lat miałem, kiedy się pierwszy raz stanowczo osobną
 245 1    |            wyrył pamiątką. Zdaje mi się, że go dziś widzę jeszcze:
 246 1    |        ukąsił nikogo, lecz kiedy mu się kto nie podobał, to go na
 247 1    |             Moloch, oj poterał, jak się należy. - Wspanialszego
 248 1    |    pokojowiec i szczeknął, i rzucił się na niego, to Moloch dumnie
 249 1    |           machnął ogonem, otrząsnął się jakby z wody lub kurzawy
 250 1    |         majestatu. No, nie śmiejcie się państwo, że wam tyle o tym
 251 1    |            swojej budy i swemu panu się radował, gdyż nie użyję
 252 1    |         tego słowa: "łasił". Moloch się nigdy nie łasił nikomu,
 253 1    |        nikomu, Moloch witał, Moloch się cieszył, bawił, albo wywracał
 254 1    |          pożałował i czasu. Wyuczył się koszykarstwa, wiązał miotły,
 255 1    |           obroku, a jak dorosła, to się i siodło znalazło. Spotykały
 256 1    |             kopytami ziemi dotknęła się nawet. Oj, Zitta! Zitta!
 257 1    |            Zitta! Niedawno śniło mi się o niej i mówcie tam sobie,
 258 1    |           do celu trafiała; zdawało się, że strzelającemu dość ją
 259 1    |          dla ucha najmilszej, to aż się ktoś z mniej go znających
 260 1    |          zawołał wtedy - czy chcesz się przejechać ze mną? - Ja
 261 1    |              żeby co prędzej siodła się uchwycić, ale bez strzemienia
 262 1    |             było nań wskoczyć. Brat się uśmiechnął widząc moje usiłowania
 263 1    |           objąć, a gdy objąłem, gdy się na grzbiet jej przerzuciłem,
 264 1    |         przerzuciłem, Zitta zerwała się równymi nogami i tylko jakby
 265 1    |         żeby nie zmarzł! - odezwała się przez okno patrząca matka.~-
 266 1    |       pędzili, aż na koniec i w bór się wjechało; ja się nie mogłem
 267 1    |            i w bór się wjechało; ja się nie mogłem nacieszyć iskierkom
 268 1    |       sierść najeżył. Bratu rozdęły się nozdrza, cmoknął ustami,
 269 1    |         moja ciekawość wielka. Brat się przechylił, popatrzył mi
 270 1    |           uważaj, baczność! przytul się do mnie plecami, tak, dobrze,
 271 1    |          dala czerniący, przybliżył się wolno, poważnie jak monarcha
 272 1    |            Ten wilk, dowiedzieliśmy się później, był sławny w okolicy.
 273 1    |             mógł wytrzymać - rzucił się naprzód, ale Karol głośno
 274 1    |       skowycząc wściekle i tarzając się po śniegu jakby z rozpaczy
 275 1    |               strzał wypadł i śnieg się zarumienił czerwoną farbą.
 276 1    |            zwierz skaleczony rzucił się prosto do piersi Zitty -
 277 1    |        cisnęła na bok, że ja, który się ani siodła, ani brata nie
 278 1    |             kulka na ziemię. Kiedym się zerwał równymi nogami, pamiętam
 279 1    |         szczegółach obraz, który mi się przedstawił. Takich obrazów
 280 1    |           mimo wiedzy prawie odbiły się na niej tak dokładnie, tak
 281 1    |            tak silnie, że czasem aż się sam wydziwić nie mogę, skąd
 282 1    |              nie tylko Zittę, która się wspięła pod przemożnymi
 283 1    |             jej napierśnika trzymał się jeszcze, nie tylko Molocha,
 284 1    |          łapach wzniesiony odwrócił się do nieprzyjaciela gwałtownym
 285 1    |        chwili niespokojności usunął się z przede mnie, wziął fuzję
 286 1    |          wyraz żadnemu z nas do ust się nie przyplątał - wyraz "
 287 1    |             w tej chwili rozwijania się, kiedy człowiek zaczyna
 288 1    |         ziemia, niebo całe odzywało się do nas jakimsiś wyraźnym,
 289 1    |           wyrażonym głosem rojących się nad trawami owadów, hukających
 290 1    |              a białe chmurki goniły się po ciemnobłękitnej przestrzeni,
 291 1    |       gołąbków, albo też rozkładały się w srebrne pióra żeglujących
 292 1    |          wodzie łabędzi, unoszących się orłów. Czasem nawet przepłynęła
 293 1    |             i kiedy w radości śmiać się nie mogę, jak kiedy chciałbym
 294 1    |         kłamstw i prawd nasłuchałem się wiele, namarzyłem więcej
 295 1    |            wyrazy. Na nich rozwinął się ciąg ducha mojego, zaprzeczyłem
 296 1    |            w mej przeszłości odbili się wspomnieniem, daremnie bym
 297 1    |               i to wszystko ułożyło się jakoś w naturę moją, nie
 298 1    |           fantazji; kiedyś, gdy wam się uiszczę z wywołanej życzeniem
 299 1    |          tak jak dzisiaj, zbierzemy się na dobrą chwilę przed ten
 300 1    |           pamiętam! Cyprian gniewał się na nie, a szczególniej,
 301 1    |             garbata i jakby dusząca się wyglądała. Lecz ja nie byłem
 302 1    |      siedzącego ojca bardzo uważnie się wpatrywać, bo za okno wywieszona
 303 1    |          wybiegnąć do niej, a bałem się ojcu przeszkodzić, tym bardziej
 304 1    | przeszkodzić, tym bardziej że drzwi się jakoś trudno zamykały i
 305 1    |          przybrała wyraz, jak gdyby się na kogo rozgniewał. Potem
 306 1    |         chwilę wyraz gniewu zmienił się w wyraz jakiejś wielkiej,
 307 1    |            westchnienie z piersi mu się wydarło.~- Ojcze, ojcze,
 308 1    |            ku niemu.~Ojciec smutnie się uśmiechnął, a dziś jeszcze
 309 1    |             grą fizjonomii nigdy mi się spotkać nie zdarzyło. Była
 310 1    |             my, dzieci, nie bałyśmy się ani troszeczkę nawet całej
 311 1    |             wszystko, co będzie, to się znajdzie w książkach do
 312 1    |      książki podobnych.~A kiedym ja się dziwił bardzo, ojciec pokazał
 313 1    |        prędzej wszystkich nauczyłem się znaczków, ich użycie sam
 314 1    |           świat. I ja tak nauczyłem się czytać od niego wyraz każdy
 315 1    |            wy, moi drodzy, dziwicie się zapewne, czemu dotychczas
 316 1    |            czułem przy sobie, że mi się zdało, jakbym ciągle o niej
 317 1    |            wiejskim kościółku, mnie się łzy w oczach zakręcą, gdy
 318 1    |              Oh! doprawdy, kiedy mi się błogie dni pierwszej młodości
 319 1    |         chwilkę rozdziwaczenia. Czy się, z was komu śniło kiedy,
 320 1    |           tam gdzieś na dnie rozbić się musi, tylko dna nie dojrzy,
 321 1    |     piekielną fantasmagorią rozwija się przed nami ów obraz na owej
 322 1    |      kawałami serce szarpie, że gdy się miało umierać, czemu się
 323 1    |            się miało umierać, czemu się z tej góry głowy nie rozbiło?
 324 1    |           jeszcze w upadku uchwycić się można było, rozważamy każdy
 325 1    |  podobieństwo ratunku, przekonywamy się, że bylibyśmy nie upadli,
 326 1    |            nie upadli, że bylibyśmy się podźwignęli, gdy jeden krok
 327 1    |       nadzieja tylko - zdruzgotania się tam na dnie - i gdyby raz
 328 1    |               cała rozpacz przesila się w tę szaloną niecierpliwość,
 329 1    |           miltonowska, do której to się leci dziewięć dni i dziewięć
 330 1    |          niech los szczęści, cieszę się nieskończenie, że mnie tu
 331 1    |         moją - wiecie, że zrodziłem się kochanym, wzrosłem kochającym -
 332 1    |        przydatku do niego nauczyłem się górnictwa i mając rok siedemnasty
 333 1    |          siedemnastego roku zaczyna się dziwna powieść bardzo zabawnych
 334 1    |      zabawnych zdarzeń - uśmiejecie się serdecznie.~
 335 2    |           Bożego Narodzenia. Dzieci się pozjeżdżały, bo już nie
 336 2    |          Ludwinka nigdy przed nikim się nie skarżyła.~Wtedy na wigilię
 337 2    |       odgłos dzwonka zgromadziliśmy się wszyscy koło niego - rodzice,
 338 2    |        każde z was tak kiedyś łamie się chlebem Bożym z rękoma dzielnych
 339 2    |          ufnością przez długie lata się wsparła, tak mu poda święcony
 340 2    |         wszyscy i rodzice rozłamali się opłatkiem, a potem matka
 341 2    |           wyciągnęła, matka cofnęła się nieco i łzy jej w oczach
 342 2    |       odłożyć...~W tej chwili drzwi się rozwarły, ktoś na progu
 343 2    |          swój w szczęściu rodzinnym się upomnieć - przemówił głos
 344 2    |           na wejście Cypriana serce się boleścią ścisnęło?~Tak jest,
 345 2    |          ręką i bladym czołem, mnie się to zdawało tylko nowym jakimś
 346 2    |           jedna przez drugą cisnęły się ku niemu, a które z nich
 347 2    |        lepsze powitanie. Ja ostatni się zbliżyłem.~Cyprian objął
 348 2    |        piersi przycisnął, zatrzymał się, jakby zdziwiony - oczy
 349 2    |             pojmując, odśmiechnąłem się także i niby przemocą uwalniając
 350 2    |            niby przemocą uwalniając się z narzuconego rozdziału:~-
 351 2    |         stojącej za nim, odwracając się nieco.~- Więc dlaczego już
 352 2    |     wyrzutem mu rzekłem:~- Zdaje mi się, żeś w tej chwili więcej
 353 2    |        chudych policzkach urysowała się szkaradnymi zmarszczkami,
 354 2    |        zbrudzony, a usta wykrzywiły się w taki nałogowy uśmiech
 355 2    |            na mnie. Co to jest, tak się zestarzeć w dwudziestym
 356 2    |           prawda, moje panie, że to się nie godzi? Ha! przynajmniej
 357 2    |          jak gdyby tej myśli chciał się lepiej w swojej własnej
 358 2    |        wzajemnych powitań uspokoiło się nieco, gdy twarz Cypriana
 359 2    |           Teraz rysy owe wyciągnęły się bez żadnej proporcji, płeć
 360 2    |              otwory oczu zwiększyły się wprawdzie, ale oczy gdzieś
 361 2    |     milczący i niby znużony, ożywił się znowu, zaczął głośno rozmawiać,
 362 2    |             głośno rozmawiać, śmiać się, opowiadać tysiączne swej
 363 2    |           jednak na chwilę - zaciął się nagle i długo tłumionym
 364 2    |           nic, to nic, zakrztusiłem się tylko - rzekł prędko, chustkę
 365 2    |         mówił dalej wesoło.~- Napij się lepiej wody - szepnąłem
 366 2    |           wino z kieliszka na obrus się rozlało.~Cyprian zwrócił
 367 2    |            rozlało.~Cyprian zwrócił się ku mnie niecierpliwym ruchem.~-
 368 2    |   Przetrzymałem wzrok jego.~- Napij się wody - powtórzyłem w pół
 369 2    |                Oh! już co wtedy, to się sam za sobą ująłem.~- Radosną
 370 2    |        miałeś na pamięci.~- Gniewaj się, gniewaj, dziecko moje -
 371 2    |            wyrzuty odpowiedział.~Ja się nie gniewałem, ale mi się
 372 2    |           się nie gniewałem, ale mi się okropnie smutno zrobiło.~-
 373 2    |          rzekłem po chwili - choćby się nawet miała ziścić twoja
 374 2    |            Cyprian słuchał, patrzył się, uśmiechał; gdym skończył,
 375 2    |            od niechcenia zamieszały się w moje po góralsku na ramiona
 376 2    |        przez całą wieczność wybrani się radują... Walka z cierpieniem...
 377 2    |         Walka z cierpieniem... Jemu się zdaje, że to będzie chwila
 378 2    |       wyobrażasz, Beniaminku. Tobie się zdaje, że nieszczęście wygląda
 379 2    |       kaszlem zakończył.~Nikt z nas się nie zaśmiał wzajemnie -
 380 2    |            jej w takie łachmany, bo się dzieci straszą - i schyliwszy
 381 2    |       dzieci straszą - i schyliwszy się do wspartego o jej kolana
 382 2    |     nieszczęście to jest złe, które się zrobiło, i dobre, którego
 383 2    |           zrobiło, i dobre, którego się zrobić nie mogło - grzech
 384 2    |    nieszczęścia.~Chłopczyk zamyślił się i po chwili odpowiedział:~-
 385 2    |           żaden sposób nie mogliśmy się porozumieć.~Na koniec też
 386 2    |             Na koniec też i wieczór się skończył, wszyscy spać poszli
 387 2    |           izdebkę.~Cyprian pierwszy się położył i o zgaszenie świecy
 388 2    |             dokładnością spod skóry się rysujące - rzekłbyś, że
 389 2    |     przetarłem tylko oczy, zerwałem się i usiadłem. Brat lekko mię
 390 2    |          Cóż to jest? - spytałem go się wreszcie. Cyprian trochę
 391 2    |         lecz po chwili:~- O czym ci się śniło? - zagadnął mię wzajemnie.~-
 392 2    |         czekaj na to, Cyprianie, bo się przeziębisz jeszcze. Jak
 393 2    |        przygryzł.~- Ja pytam, co ci się śniło? - powtórzył z przyciskiem.~-
 394 2    |    cieplejszego na siebie lub połóż się przy mnie.~- Słuchaj, Beniaminie -
 395 2    |             lecz jednego dnia, gdym się rozgniewał,~zaraz mi krew
 396 2    |       wrażenia roztrwaniać: - "A to się zaziębisz - a to weź co
 397 2    |            Chcę wiedzieć, o czym ci się śniło?...~- A to dziwny
 398 2    |            Otóż, słuchaj - śniło mi się, że z drżącą lampką w ręku
 399 2    |           lampką w ręku spuszczałem się do głębokiej pieczary -
 400 2    |          sen przypomnieć - zastanów się tylko, czyś nie roił, że
 401 2    |          wiesz, Beniaminie? może ci się też śniło, że byłeś poetą,
 402 2    |             poetą, lecz zrozumiejmy się dobrze - nie takim poetą
 403 2    |       pantoflach - oh! nie, może ci się śniło, że byłeś poetą w
 404 2    |            czuł - wierzył - i śmiał się, i płakał, i w żelazne miecze
 405 2    |           pod nogi i bracia-mistrze się ukorzyli. No, cóż myślisz?
 406 2    |            moim uczuciu spromieniło się każde w świat Boży rzucone
 407 2    |      ciśniesz na świata uciechy, to się natura wstecz cofnie i głębię
 408 2    |          gyneceum jeszcze piosnkami się nańczyć albo według koloru
 409 2    |            ty śmieszny, w głowie ci się zakręci, ręce ci zemdleją -
 410 2    |        widzisz, z samą przestrzenią się gonisz - czy jej uciekniesz -
 411 2    |    wyścigniesz - a słyszysz, jak to się śmieją - oh! szyderstwo
 412 2    |          pod czaszką żelazo! Śpiesz się, śpiesz się, bo cię uprzedzi
 413 2    |          żelazo! Śpiesz się, śpiesz się, bo cię uprzedzi tamten
 414 2    |             triumfu okrzyki? Spiesz się, śpiesz - tam naprzeciwko
 415 2    |             teraz po widzach, śmiej się z tych, co o tobie wątpili -
 416 2    |            mnie. - Jużcić, przyznam się państwu, że było wtedy mówić
 417 2    |         złotymi stawkami - jakoś mi się cieplej zrobiło, śmiać się
 418 2    |          się cieplej zrobiło, śmiać się zacząłem, a Cyprian rozgarnął
 419 2    |         drżący nawet.~- Może też ci się śniło, Beniaminie, że miałeś
 420 2    |           Beniaminie, inna zupełnie się śniła. Jej oczy, jeśli spuszczone,
 421 2    |    najorganiczniejszego wzniesienia się ludzkiej natury w pełność
 422 2    |       szczęście - słuchaj, niech ci się chociaż śni o tym, Beniaminie -
 423 2    |         słuchałem jeszcze, dziwy mi się po głowie roiły, wszystkimi
 424 2    |               rzekłem z cicha.~Brat się nachylił pocałował mię w
 425 2    |          jak lód. Krzyknąłem. Karol się obudził, wstał prędko, świecę
 426 2    |           przewieszonego... krew mu się kawałami z ust waliła...
 427 3    |          cała ta okropność, czy też się domyślacie, skąd przyczynę
 428 3    |             usunie". Ha! gotowiście się rozgniewać na mnie, wy wszyscy
 429 3    |          wzięte użyciem, przynależą się każdemu - mnie, tobie, wam
 430 3    |            samo w sobie nie zamknie się nigdy. Ukochanie prześwieci
 431 3    |             w przestrzeń, ogranicza się kształtami i póty jest prochem,
 432 3    |             struny pęknąć i splątać się miały, oddziera od nich
 433 3    |           wolna wszyscy usunęliście się od kominka i między nim
 434 3    |      artyście, to właśnie rozłączać się z nim musi ciągle, żeby
 435 3    |           to przez jego duszę sączy się niby olej skalny i na zewnątrz
 436 3    |            i z uczuciem waszym może się w blaski rozetlić - ale
 437 3    |             mojej młodości! Czyż ja się mogłem domyśleć, że to wszystko
 438 3    |          jednej chwili na uchylenie się w rozbudzoną osobistość,
 439 3    |           ratowali Cypriana, byłbym się chciał zamienić w każdą
 440 3    |             nieraz później zdarzyły się chwile, w których ja nie
 441 3    |            na jeden uśmiech pustoty się nie zda, gdy nam dokuczy,
 442 3    |          przy nim zająłem, lecz gdy się wszyscy rozeszli, nikogo
 443 3    |            spadkiem myśli zadumałem się nad wszystkim, co mi Cyprian
 444 3    |           dziwne dumanie. Robiło mi się czasem rozpaczliwie tęskno
 445 3    |           znowu było mi, jak gdybym się miał spieszyć gwałtownie,
 446 3    |         miało - było mi, jak gdybym się niecierpliwił, jak gdybym
 447 3    |           tak, to dobrze. Obudziłem się z jakąś myślą żalu właśnie
 448 3    |         resztką snu przywidziało mi się, że ja początkiem twojej
 449 3    |            którą uklęknąłem, gdy mi się po raz pierwszy objawiła -
 450 3    |             dniu, w którym rozłączy się ze mną, w którym widomie
 451 3    |        zachwyceniu stałem, usta, co się nie skarżą, łzy, co bez
 452 3    |    najokropniejszej boleści, a mnie się ukazała świętość w najżywszym
 453 3    |      szczęścia uniesieniu; wiem, że się modliłem do chrześcijan
 454 3    |             duszy wstąpiło i kazało się malować; wyraźnie kazało
 455 3    |            malować; wyraźnie kazało się malować - i odtąd całe życie
 456 3    |              jednak to chyba ludzie się cofnęli, kiedy dziś śmieją
 457 3    |       śmiało naprzód postępuje, ten się dopiero śmierci nie boi.
 458 3    |            zaś powiem, kto może tak się nie bać - oto szczęśliwy
 459 3    |             w rozumie bogactwa, ten się nie będzie z przeznaczeniem
 460 3    |    kupieckiej rzetelności... Bierze się od natury tyle - oddaje
 461 3    |        oddaje tyle, i kwita. Bierze się życie - oddaje życie. Bierze
 462 3    |        życie - oddaje życie. Bierze się od użycia - oddaje zużyte,
 463 3    |         sumy równiuteńkie - komu by się tam chciało o nadmiar targować.
 464 3    |     smutnych zer dopisze - zwiększa się wtedy mimowolnie, na sta
 465 3    |           na sta i tysiące zwiększa się jej wartość. A jak tu oddać,
 466 3    |       właśnie, nieszczęśliwy trzyma się jutra całymi siłami drętwiejących
 467 3    |           może? I nieszczęśliwy boi się wszystkiego, nieszczęśliwy
 468 3    |             i przed drugimi zapiera się tego - nieszczęśliwy, gdy
 469 3    |            świecie i prędko ubierać się zaczął.~- Aha! mój Beniaminku -
 470 3    |           dziecko jeszcze!~- Mylisz się, ja tylko nie rozumiem siebie
 471 3    |       gradus do piekła - i zdaje ci się niby, iż mógłbyś walczyć
 472 3    |       chodząc, rozmawiając, zbliżył się do wielkiego zwoju płótna,
 473 3    |           ode mnie właśnie, dotknął się go i, dziwna rzecz, drgnąłem,
 474 3    |            tylko. Cyprian wstrzymał się.~- Ona tu jest - rzekł z
 475 3    |            już mam - pierś wzniosła się westchnieniem, czoło potęgą
 476 3    |    podzielanego szczęścia, cofnąłem się przed własną potęgą i przed
 477 3    |            tyle, zadrżałem... bo mi się zdało, że już więcej zrobić
 478 3    |           bo juścić pewnym zdaje mi się, że gdy skończę mój obraz,
 479 3    |           obwód... Sprzeciwiałeś mi się czasem jakimś wyrazem niespokojnego
 480 3    |               dlatego to położywszy się daremnie chciałem usnąć,
 481 3    |         chciałem usnąć, mieniłeś mi się we wszystkie zmiany twojego
 482 3    |             cudnym spadkiem łączyła się z nieco odkrytymi ramionami,
 483 3    |             moich ożywiona, żeby mi się mgłą nie rozwiał ten młodzieniec
 484 3    |             czołem, z przesilającym się w męskość dzieciństwem,
 485 3    |          koniecznie trzeba było tak się rozmarzyć, Cyprian był artystą -
 486 3    |             i naprawdę rozlubowałem się... szczęściem, nie w sobie
 487 3    |          całym czole rozchodziły mi się niby jakieś gorące promienie
 488 3    |            pośpiechem. A wtem drzwi się uchyliły, na palcach cichuteczko
 489 3    |          ręką brata, z wolna toczył się po ziemi jak gad plugawy,
 490 3    |         Cyprian był zdrowszy.~Święć się, święć się, wieku młody!~
 491 3    |          zdrowszy.~Święć się, święć się, wieku młody!~Śnie na kwiatach,
 492 3    |         diament skrysztalone. Święć się, święć się wieku młody.~
 493 3    |      skrysztalone. Święć się, święć się wieku młody.~Ah! żebyście
 494 3    |             gór i lasów. Pokochałem się w Aspazji - nie była to
 495 3    |  niepoznanym uczuciem, owe błąkania się po raz pierwszy zbudzonego
 496 3    |         żyłem tym, co mi samo przez się z życiem nadpłynęło - teraz
 497 3    |          nie ma dla mnie. Dostał mi się świat nowy, świat drugi,
 498 3    |           że kochałem Aspazję? Mnie się zdaje, że wtedy kochałem
 499 4    |           sługa. W pogodę nie pytał się o mnie, lecz na słotę zawsze
 500 4    |    najrówniejszego galopu, a ja tak się ukołysałem, że mi cugle