Rozdzial

  1 Wstep|                lubiłam. Felicja była dla mnie ideałem obecnej chwili,
  2 Wstep|              błądzącymi nie usunęła. Dla mnie wyobrażała ona jakąś zasadę
  3 Wstep|                przed nią i mówiłam: "Łaj mnie, Teklo", a gdy Tekla łajała,
  4 Wstep|             stronnictwa, czyny i zasady, mnie się jednak zdaje, że gdyby
  5 Wstep|           jeszcze wielu bardzo ludziom i mnie samej zdawać się mogło,
  6 Wstep|          teraźniejszości grzechem. Co do mnie, szczerze wyznaję, że daleko
  7 Wstep|                 zapisuję - lecz jeżeli i mnie wolno pójść drogą wnioskowań,
  8 Wstep|   niedorzeczności - później podziękujcie mnie, że wam dalszych oszczędzę,
  9 Wstep|           stronników?~- Dajcie mi pokój, mnie się nie chce mówić - krótkim,
 10 Wstep|                 sam nie mam żadnego, ale mnie też nie chodziło o powiedzenie
 11 Wstep|                 powiedzenie tego zdania, mnie po prostu mówić się nie
 12 Wstep|           dziwactwo, nic więcej, napadło mnie, już trzeci rok temu będzie -
 13 1    |              byłem. Nad przygotowaną dla mnie kolebką nie zaciężyła żadna
 14 1    |                 kołyskę, a ojciec, kiedy mnie poczciwa babka na pokazanie
 15 1    |          poduszce przyniosła, przeżegnał mnie krzyżem świętym. - "Oto
 16 1    |              własnej natury łączą. Co do mnie, taki mam - w tym względzie
 17 1    | najpodobniejszych do prawdy mniemań. Jak mnie tak długo usypiano, pieszczono,
 18 1    |               charakterem, naturą. Każdy mnie kochał, ja się ocknąłem
 19 1    |             przed kochaniem nie było dla mnie przeszłości, jak przed Bogiem
 20 1    |                kochała ludzi - i tak dla mnie pierwsze wrażenia z ich
 21 1    |              płakać. Julcia spojrzała na mnie - przez chwilę umilkła,
 22 1    |                 wesołą makolągwą - co do mnie w klateczce na każdy widok
 23 1    |                  Nigdy nie mów naszej do mnie, Beniaminku, bo to twoja
 24 1    |          zapomniałem o wytłumaczenie dla mnie zupełnie niezrozumiałych
 25 1    |               ściga, a na jeden ładowany mnie winduje i ja siedzę przy
 26 1    |                Józio po drodze zrywa dla mnie ukoralone już gałęzie jarzębiny,
 27 1    |               srebrne krople.~- Nie budź mnie, Beniaminku - szepnęła tylko
 28 1    |                Jak zwierciadełko zabawił mnie ten obrazek, lecz z wolna,
 29 1    |              odbicia, jakiejś cząstki ze mnie, co na drobno łamaną falę
 30 1    |               chwilkę i zwracając się ku mnie:~- Szkoda - rzekła. - Szkoda
 31 1    |                 szyjkę tak wyciągnęła ku mnie, że ją mogłem rękami objąć,
 32 1    |                tylko jakby na umocnienie mnie siedzącego, karkiem silnie
 33 1    |                 baczność! przytul się do mnie plecami, tak, dobrze, teraz -
 34 1    |       niespokojności usunął się z przede mnie, wziął fuzję i z najzimniejszą
 35 1    |                Bronisława siedziała przy mnie, milczeliśmy oboje, ale
 36 1    |                  każdym z nich i jemu, i mnie cudowne opowiadała historie -
 37 1    |               chciał powtórzyć te, co na mnie więcej zrobiły wrażenia,
 38 1    |                  nazwiskami otaczających mnie rzeczy jednocześnie usłyszałem
 39 1    |                szaloną biografię moją, a mnie jeszcze myśli i słowa w
 40 1    |             byłem tak surowym krytykiem, mnie co dzień, jak coś nowego,
 41 1    |                  wrażenie zrobić mógł na mnie gorzki uśmiech na tych zazwyczaj
 42 1    |       powtórzyłem z płaczem nieledwie.~- Mnie to boli - rzekł ojciec,
 43 1    |               łóżeczkiem schylona, budzi mnie pocałowaniem na dnia dobrego
 44 1    |         nadmieniłem jeszcze. Ach! bo dla mnie w każdym wspomnieniu ona
 45 1    |                  głowy uchylam, gdy koło~mnie przejdzie w podeszłym wieku
 46 1    |               małym, wiejskim kościółku, mnie się łzy w oczach zakręcą,
 47 1    |         lirycznej elegii chcieliście ode mnie, ja mam tylko co do wypadków
 48 1    |             cieszę się nieskończenie, że mnie tu nikt nie zrozumiał.~Ale
 49 2    |             uderzyć zapytaniem: dlaczego mnie na wejście Cypriana serce
 50 2    |             drżącą ręką i bladym czołem, mnie się to zdawało tylko nowym
 51 2    |                  i tak patrzył ciągle na mnie - i tak dziwny uśmiech zachwycenia
 52 2    |             chcesz?... Cyprian przywitał mnie radośniej niż nasze całe
 53 2    |                głosem i znowu patrzył na mnie.~Bo ja podobno piękny, ale
 54 2    |              wesołym aż nudno patrzyć na mnie. Co to jest, tak się zestarzeć
 55 2    |             Cyprian ile razy spojrzał na mnie, to mu niby jaśniejsza myśl
 56 2    |                  coś go niby gniewało na mnie i brwi marszczył, warg przygryzał.
 57 2    |                   Cyprian zwrócił się ku mnie niecierpliwym ruchem.~-
 58 2    |                ty dwa słowa przyjmij ode mnie - jesteś chory - rzuciłem
 59 2    |             Karola padał, zaś światło na mnie - przez rozchełstaną koszulę
 60 2    |                siebie lub połóż się przy mnie.~- Słuchaj, Beniaminie -
 61 2    |              widoczną niecierpliwością - mnie dalibóg żadne alpejskie
 62 2    |                   braciszku, nie gniewaj mnie. Bo to widzisz, mój drogi -
 63 2    |        przesileniu i serca ci zabraknie. Mnie, jak o życie, chodzi o przywołanie
 64 2    |                 twego sennego widziadła, mnie w głowie przyszłość, sława...
 65 2    |           rzekłeś, bracie, ty lepiej ode mnie moje własne sny pamiętasz -
 66 2    |                Brat zamilkł i patrzył na mnie. - Jużcić, przyznam się
 67 2    |                   że było wtedy mówić do mnie o koniach, o wyścigach,
 68 3    |             gotowiście się rozgniewać na mnie, wy wszyscy zakochani w
 69 3    |                 przynależą się każdemu - mnie, tobie, wam i im. Lecz być
 70 3    |               życia uciec mi lub dogonić mnie miało - było mi, jak gdybym
 71 3    |             otwarte i smutno wlepione we mnie.~- Może ja źle zrobiłem? -
 72 3    |                Cyprianie.~- Na ostatku o mnie, mój Beniaminku! Najpierw...
 73 3    |              najokropniejszej boleści, a mnie się ukazała świętość w najżywszym
 74 3    |                 Niepokalanej Dziewicy, a mnie pojęcie całej przeszłości
 75 3    |        Beniaminku - ze śmiechem wołał na mnie - jeszcze mnie ledwo przez
 76 3    |                  wołał na mnie - jeszcze mnie ledwo przez połowę rozumiesz,
 77 3    |                połowę rozumiesz, jeszcze mnie wcale nie rozumiesz nawet.~-
 78 3    |                jego łóżka, niedaleko ode mnie właśnie, dotknął się go
 79 3    |     niedokończonym dziełem, może być, że mnie to utrzymuje właśnie, bo
 80 3    |             mówiłem przed chwilą, śmierć mnie nie przeraża, gdy przeciwnie
 81 3    |            paletę i pędzel do ręki, żeby mnie nie odbiegła ta postać snem
 82 3    |                   od którego odpadła dla mnie w niebyłość cała jego resztująca
 83 3    |                  martwego nic nie ma dla mnie. Dostał mi się świat nowy,
 84 3    |             prawda, że kochałem Aspazję? Mnie się zdaje, że wtedy kochałem
 85 4    |                 W pogodę nie pytał się o mnie, lecz na słotę zawsze starannie
 86 4    |                miasteczka musiał być dla mnie list z domu, już od dwóch
 87 4    |                 Więc też Sokół leciał, a mnie leciały przez głowę różne
 88 4    |                 przestrzeń uciekała poza mnie czarnym potokiem usuwającej
 89 4    |              ziemi - przestrzeń tuż obok mnie biegła dwoma rzędami ciemnych,
 90 4    |                  krzyknąłem - więc teraz mnie z drogi, mnie z drogi precz!~
 91 4    |                 więc teraz mnie z drogi, mnie z drogi precz!~I w tejże
 92 4    |               ciemna postać kobiety chce mnie prawem prostego wyścigu
 93 4    |   niecierpliwością kilka razy syknęła, a mnie się zdało, że poza nami
 94 4    |               postać wysunęła się przede mnie. Deszcz już wtedy lał strumieniami -
 95 4    |                zsiadła i zniknęła - przy mnie zaś stał Murzyn w bogatym
 96 4    |               nic by to nie pomogło już. Mnie też myśli podobne nie przyszły
 97 4    |            Zapytania chłopców przekonały mnie, że mój sen rzeczywistością,
 98 4    |           Przywdziałem go - zupełnie dla mnie prawie zrobiony; i biała
 99 4    |             Kilka osób przemówiło coś do mnie - popatrzyłem, nie odpowiedziałem
100 4    |              wśród tych przepychów - ale mnie, z ubogiej rodziny najmłodszemu
101 4    |            rodziny najmłodszemu dziecku, mnie, biednemu górnikowi, mnie,
102 4    |                mnie, biednemu górnikowi, mnie, któremu zasiane przez Cypriana
103 4    |                narkotyku - lecz tuż przy mnie ozwał się dźwięk jej głosu,
104 4    |                  zamku. Ona stanęła przy mnie, chrzęstnęła tęga mora jej
105 4    |                  nową siłę wywoływała ze mnie - mogłem jej odpowiedzieć
106 4    |              swój badawczo zatrzymała na mnie, uderzyła jedynie, wskroś
107 4    |                    jam Aspazją - a ty?~- Mnie rodzice Beniaminem nazwali.~-
108 4    |             kocha - potem, siadłszy obok mnie tak blisko, że czułem z
109 4    |            ruchem każdy ruch dotykającej mnie szaty: - Jakże ty kochasz,
110 4    |                    a odwróciwszy się ode mnie:~- Ja kocham jak Bóg - mówiła
111 4    |                  moim jest to, co tak do mnie należy, jak przeszłość do
112 4    |              chłopczyków zbliżyło się do mnie. Byli to ci sami, którzy
113 4    |              mojej; wychylili się przede mnie i patrzyli mi w oczy ciekawie
114 4    |              osądzi - i zwracając się ku mnie: - mój brat - rzecze on -
115 4    |             jesteście? czego chcecie ode mnie? - Nareszcie młodszy wyprostował
116 4    |               Wypragniona, wywołana, ~Do mnie! do mnie pójdź!~O ja kocham
117 4    |                   wywołana, ~Do mnie! do mnie pójdź!~O ja kocham cię,
118 4    |              Piękna moja; luba moja! ~Do mnie, do mnie pójdź, kobieto;~
119 4    |                  luba moja! ~Do mnie, do mnie pójdź, kobieto;~Ja kochankiem,
120 4    |                 kochankiem, ja poeta.~Do mnie! do mnie! do mnie pójdź!~
121 4    |        kochankiem, ja poeta.~Do mnie! do mnie! do mnie pójdź!~Daj mi rękę
122 4    |              poeta.~Do mnie! do mnie! do mnie pójdź!~Daj mi rękę luba
123 4    |                  idźmy! Niech zazdrości ~Mnie twych pieszczot, twej miłości,~
124 4    |                   A choć nie wiem czyj, ~Mnie tak zimno wkoło serca, ~
125 4    |              morderca~Moje piersi miał. ~Mnie tak straszno, mnie tak ciemno, ~
126 4    |                miał. ~Mnie tak straszno, mnie tak ciemno, ~Jakbyś ty nie
127 4    |                  była ze mną,~A był przy mnie grób.~~O, ja nie chcę takich
128 4    |                  się znowu odezwać, lecz mnie uprzedził młodszy chłopczyk,
129 4    |            szanowny słuchaczu - rzekł do mnie - zechciej to wszystko w
130 4    |                 kogo innego zabije, lecz mnie się zdaje, że swoją osobę
131 4    |                    łotrem.~Teraz niechaj mnie łaskawe twoje uszy posłuchają.
132 4    |              gdzie anioły takie? ~A przy mnie wtedy matka moja stała, ~
133 4    |            Zapomnę siebie - lecz niech o mnie święta, ~Niech kochająca
134 4    |                na wszystko, nie zdradzaj mnie przed prawnikami, autorami,
135 4    |              uciekł wraz z bratem swoim; mnie wtedy okropny smutek ogarnął,
136 4    |                  mógł kochać? - I zdjęła mnie wielka litość, i wzniósłszy
137 4    |             dostrzegłem. Nie patrzyła na mnie - jakiś mężczyzna mówił
138 4    |                spojrzawszy nawet, wzięła mnie za rękę, a młody patrycjusz
139 4    |                 moje dziecko? - zapytała mnie wreszcie zupełnie niespodzianie
140 4    |              zdawało, że już ani myśli o mnie i że przez zapomnienie tylko
141 4    |            kobieta" i wróci, o, wróci do mnie...~Jej głos był śpiewem,
142 4    |                  ale jej oczy nie wołały mnie - piękny posąg, mistrzowska
143 4    |                   a w przyszłości spotka mnie ona - piękniejsza, bo kochająca -
144 5    |               pierwszy rzut oka uderzyła mnie tylko wielka jakaś, pokostem
145 5    |                 chociaż raz spojrzała na mnie swoim kamiennym, ciemnopołyskliwym
146 5    |            otrząsnął się z ogarniających mnie potęg - ale nie, ona miała
147 5    |              niemu, pół życia uciekło ze mnie i wstąpiło w pierś młodzieńca
148 5    |                 a poza obrazem tkwiła we mnie pewność niezachwiana, spokojność
149 5    |               choć martwa, choć inna, to mnie do piersi zstąpiło tyle
150 5    |             zalewająca; przyznam się, że mnie też bardzo ucieszył mój
151 5    |                 tak, tak, tak. Naprzeciw mnie zaś, niezupełnie naprzeciw
152 5    |               zaś, niezupełnie naprzeciw mnie, ale nade mną, nad kobietą
153 5    |                 myślałem, że krzyknie na mnie, a gdyby krzyknęła, to by
154 5    |                  się dzieje, i zobaczyła mnie, mnie w koszuli, z jakąś
155 5    |                dzieje, i zobaczyła mnie, mnie w koszuli, z jakąś chustką
156 5    |              siebie nie mogłem, ogarniał mnie zaraz taki przestrach, czułem
157 5    |                aż wszystkie poty biły na mnie, przyległem więc cichuteńko,
158 5    |             wielki, bo suknie daleko ode mnie leżały, co więcej nawet,
159 5    |              było tak wystąpić przecież, mnie się chciało także greckiej
160 5    |                   że lada chwila baba na mnie obejrzyć się może i znów
161 5    |                 obejrzyć się może i znów mnie do łóżka zapakuje, a wtedy
162 5    |                 cośkolwiek przemówiła do mnie, zaraz tak wypadało, że
163 5    |             chodzić, ruszać się, bo albo mnie wysyłała po Cypriana, albo
164 5    |              podała te ubiory, które dla mnie za murem w otwartym pokoju
165 5    |            szlafmyca i pierzyna zabijały mnie - a tymczasem nad głową
166 5    |                  mój!~Na słowa Aspazji i mnie rozpacz ogarnęła, wlepiłem
167 5    |                  widząc, że nie uważa na mnie, wstałem, jak mogłem najciszej -
168 5    |                   lecz ja wiedziałem, co mnie czeka - pierzyna, szlafmyca
169 5    |                którym Aspazja czekała na mnie; kiedy mi się zdawało, że
170 5    |                 tobie?~- A czy poznajesz mnie?~- O! poznaję.~- I któż
171 5    |                wsiądziemy. Oprzyj się na mnie, ja cię poprowadzę.~- Oh!
172 5    |                jeszcze nie wstawaj pani, mnie tak najlepiej, jak teraz
173 5    |              teraz jestem! - i w istocie mnie tak najlepiej było. Czułem,
174 5    |              zmianie miejsca przejmowała mnie niepojętą trwogą. Zamek
175 5    |                 śmiercią swoją kupił dla mnie zjawienie się twoje - ty
176 5    |                tak szydzić i żartować ze mnie jak w owej nocy, piękna,
177 5    |                Cypriana - ja cierpiałem, mnie śmierć zagrażała, a ty zstąpiłaś
178 5    |             zagrażała, a ty zstąpiłaś ku mnie, wzięłaś na ręce, życie
179 5    |                  dobry uczynek wmówić we mnie, Beniaminie - rzekła prawie
180 5    |            widzisz, że wtedy pożałowałaś mnie i pomoc przyniosłaś.~- Nie,
181 5    |                się chłopcze. Może się we mnie od owego wieczora szalenie
182 5    |         powiedział, co mi pokazał, że ty mnie kochać będziesz...~- Dziwna
183 5    |                miłości. Beni mój, kochaj mnie, Beni mój, ja cię kochać
184 5    |               ukorzył przed tobą? - mów, mnie i na to serca wystarczy -
185 5    |             głosem twoim, gdy mówiłaś do mnie.~Gdyby taka radość wsączyła
186 5    |                 jakiś wpływ wywierała na mnie. Pamiętam, kiedy przychodziło
187 5    |            rybaka i całuje go w skronie; mnie, co wiedziałem, że ona tym
188 5    |       pocałunkiem kroplę krwi jego pije, mnie wtedy zawsze robiło się
189 5    |           wszędzie pełno było kwiatów, a mnie radość upajała, że straciwszy,
190 5    |          wszechwładną losu mojego, że na mnie inne nie ciążą prawa, tylko
191 5    |              słuchać lubiłem.~- Pójdź do mnie, pójdź do mnie, Beni mój -
192 5    |                  Pójdź do mnie, pójdź do mnie, Beni mój - zawołał głos
193 5    |                poszedłem, a ona objąwszy mnie za szyję: - Czy słyszysz? -
194 5    |                Czy słyszysz? - mówiła do mnie - czy słyszysz, jak ta piosenka
195 5    |            rodzinę przypadek dał tobie - mnie ty wybrałeś, ty wziąłeś
196 5    |                  togach, wyszczerzało do mnie ponadpsowane zęby i klaskało
197 5    |             wszystko byłoby nudne, a dla mnie dziś także zadziwiająco
198 5    |                  nie pragnie, lecz kocha mnie - wszak prawda, Beni?~Biedna
199 5    |                 wiele jeszcze dobrego we mnie, dawniej kochałem ją - a
200 5    |                Ta spokojność wywołała ze mnie wściekłą i dziką chęć zemsty -
201 5    |               kiedy ją kochałem jeszcze. Mnie rozpacz brała nie za kobietą,
202 5    |              pierwsze prawie rzeczone do mnie słowa: "Bóg kocha zniszczeniem
203 5    |                  podróżnym kiju wspartą, mnie wielka litość nad sobą samym
204 5    |             wszystko i prosiłem: "zostaw mnie?" Byłbym umarł, albo dotychczas
205 6    |            mogłem, nie śmiałem, padła na mnie wielka jakaś trwoga, jakiś
206 6    |                  po cichu siedzącej przy mnie Tereni.~- Sześć lat, Beniaminku.~
207 6    |                   na tę prostą odpowiedź mnie się łzy gradem po twarzy
208 6    |                     a przez te sześć lat mnie nikt nie powiedział "Beniaminku"
209 6    |                  zaniosły tak daleko, że mnie się zdało, jakobym już na
210 6    |                  teraz kiedy wróciłeś do mnie, mnie się znów zdaje, że
211 6    |                  kiedy wróciłeś do mnie, mnie się znów zdaje, że ja ciebie
212 6    |              czułem, że ciepło jej serca mnie wskrzesić może - zsunąłem
213 6    |          uśpieniu, okropny głos wołał na mnie: - "Ty ją zabijasz - zabijasz!"~
214 6    |              otworzyła, gdy spojrzała na mnie, gdy jej uśmiech spokoju
215 6    |                aż się przystąpić bała do mnie, a ja wówczas przypominałem
216 6    |                  dziwną, niepokojącą dla mnie cnotę - umiała być nieszczęśliwa.
217 6    |              gorzałką i odurzał się...~- Mnie takie podobieństwo nie przyszło
218 6    |               jak oko pawiego pióra.~Dla mnie był młody Tobiasz w drodze
219 6    |           Ludwinka z trwogą spojrzała na mnie, wzięła mię za puls u ręki
220 6    |                 Gdyby ona tu przyszła do mnie, gdybyśmy oboje pomyłkę
221 6    |         nienawistnym wrażeniem. Aspazjo! Mnie przy tym obrazie stanęły
222 6    |                ciężkich twoich przeciwko mnie grzechów. Czczym szyderstwem
223 6    |                 w której przybędziesz do mnie - bo ja, Aspazjo, ja nie
224 6    |                  i cierpieli. A tu, przy mnie, czysto, święcie, pobożnie,
225 6    |                  niemylnie zstępowała na mnie półsenność błoga, dobroczynna
226 6    |                niby, wola występowała ze mnie, boleść opuszczała pierś
227 6    |                 jak się to stało, ale we mnie władze radowania się i smucenia
228 6    |        własnością: zimno takie uderza na mnie i wtenczas, gdy zupełnie
229 6    |          przypada najlepiej. Obłudnikiem mnie nie nazywajcie - gdybym
230 6    |             wszystkich moich wymagań, to mnie bardzo mało obchodzi, Widziałem,
231 6    |                 trudno! nie krzyw się na mnie, Henryku. Praktyka życia
232 6    |                 ten Beniamin mógł się we mnie pokochać!... dźwięcznym