Kazanie

   1 1|                  się rozwiązało, spoili; i jako głowy ludu, braciej
   2 1|                 jako głowy ludu, braciej i członków waszych, jako stróżowie
   3 1|                  jako stróżowie spiących i wodzowie nieumiejętnych,
   4 1|                 wodzowie nieumiejętnych, i świece ciemnych, i ojcowie
   5 1|       nieumiejętnych, i świece ciemnych, i ojcowie dzieci prostych,
   6 1|            dzieci prostych, o ich dobrym i spokojnym obmyślali. ~Niełacno
   7 1|                Co iż jest rzecz niełacna i wielkich darów Bożych potrzebująca,
   8 1|                uciekacie się do kościoła i ołtarza, do szukania łaski
   9 1|             której by wam był dany rozum i mądrość na dobrą i szczęśliwą
  10 1|                 rozum i mądrość na dobrą i szczęśliwą takich potrzeb
  11 1|                  takich potrzeb odprawę. I poganie to czynili, gdy
  12 1|                 czynili, gdy swoje sejmy i rady o dobrym pospolitym
  13 1|                  rozum ukazuje, iż rządy i sprawy królestw i państw
  14 1|                  rządy i sprawy królestw i państw z Boskiej opatrzności
  15 1|             państw z Boskiej opatrzności i pomocy stoją, a ludzki rozum
  16 1|             pomocy stoją, a ludzki rozum i staranie zabiegać wszytkiemu
  17 1|               tym uczcić Pana Boga swego i tym sobie pomóc, abyście
  18 1|              wasz drogę, którą iść mamy, i rzecz, którą czynić mamy,
  19 1|               teraz za te potrzeby wasze i nasze Pana Boga, ofiarując
  20 1|                  przeczystą Ofiarę Ciała i Krwie Syna jego, aby nas
  21 1|                 abyście też sami prosili i do tego się skłonili, jakoby
  22 1|                was mądrości potrzebuje". I któż jej nie potrzebuje?
  23 1|              dobrego kto bez niej począć i sprawić może? O której mówi
  24 1|                wszytko mocnie zatrzymawa i wszytko wdzięcznie rządzi.
  25 1|                mną dobrem dzielić będzie i rozmową będzie myśli i tęskności
  26 1|            będzie i rozmową będzie myśli i tęskności mojej.~Pożytki
  27 1|                 będę miał sławę u ludzi, i uczczenie młodych od starych.
  28 1|            uczczenie młodych od starych. I będę ostry w rozsądku, i
  29 1|                 I będę ostry w rozsądku, i u możnych dziwny. I przez
  30 1|            rozsądku, i u możnych dziwny. I przez nie mieć będę nieśmiertelność
  31 1|                mieć będę nieśmiertelność i pamięć wieczną. Przez nie
  32 1|                Przez nie rządzić ludźmi, i narody posłuszne mieć będę.
  33 1|              narody posłuszne mieć będę. I między wielkością ludu udam
  34 1|         wielkością ludu udam się dobrym, i na wojnie mocnym. Wszedszy
  35 1|                spółżycie jej, ale wesele i radość. Sap. 9. Tem ja zamiłował
  36 1|                 Sap. 9. Tem ja zamiłował i o niem się starał z młodości
  37 1|                 starał z młodości mojej, i chciałem ją sobie brać za
  38 1|               sobie brać za oblubienicę, i stałem się miłośnikiem urody
  39 1|              Przełożyłem ją nad majestat i królestwa i bogactwa z nią
  40 1|                 nad majestat i królestwa i bogactwa z nią zrównane
  41 1|                Nad zdrowie umiłowałem ją i przyszło mi wszytko dobre
  42 1|                  mądry mówi: wieczną one i niestworzoną, z której i
  43 1|                 i niestworzoną, z której i ta potoczna nasza jako świeca
  44 1|           którego żadna sprawa dobrą być i porządną nie może. Przeczże
  45 1|                którzy się za mądre rnają i swojemu rozumowi i mądrości
  46 1|                 rnają i swojemu rozumowi i mądrości dufają. I stąd
  47 1|              rozumowi i mądrości dufają. I stąd abo nie proszą, abo
  48 1|                 w oczach waszych mądrymi i u siebie roztropnymi". I
  49 1|                 i u siebie roztropnymi". I Mędrzec mówi: Prov. 3 [5].
  50 1|                 się na mądrości swojej". I Apostoł upomina, aby nikt
  51 1|               mądrości. ~Mądrość ziemska i bydlęca. ~Drudzy są, którzy
  52 1|                 opisał: ziemską, bydlęcą i diabelską. Ziemską, iż mają
  53 1|                 rozum tylo na dostawanie i zatrzymanie, i rozmnożenie
  54 1|                dostawanie i zatrzymanie, i rozmnożenie dóbr świeckich
  55 1|               dóbr świeckich doczesnych. I w ziemi wszytek ich rozum
  56 1|                 oglądając się na wieczne i przyszłe, aby do nich doczesnych
  57 1|        dzisiejszy, którzy nauczają panów i królów, aby o religią i
  58 1|                  i królów, aby o religią i dotrzymanie, i obronę ś.
  59 1|                 o religią i dotrzymanie, i obronę ś. wiary katolickiej,
  60 1|             obronę ś. wiary katolickiej, i o ludzkie zbawienie nie
  61 1|              ludzkie zbawienie nie dbali i dla niego nic nie czynili,
  62 1|                   tylo doczesnego pokoju i dobrego mienia poddanych
  63 1|              zowie nie tyło ziemską, ale i bydlęcą. Bo także bydło
  64 1|          przyrodzonej skłonności obmyśla i o nie się stara; o duszę,
  65 1|                   której nie ma wiecznej i rozumnej, nie dbając.~Ten
  66 1|                ludzie wieczne dobra jako i on tracili i nic o tym,
  67 1|                  dobra jako i on tracili i nic o tym, co jest po śmierci,
  68 1|                mienim widomym zabawiwszy i na nim się w grzechach uwichławszy,
  69 1|         świeckich dostając, na oszukanie i na szkody ludzkie obraca,
  70 1|                 którzy na takim dowcipie i warstacie zasiedli.~Nie
  71 1|                takiej mądrości świeckiej i bydlęcej, i szatańskiej
  72 1|           mądrości świeckiej i bydlęcej, i szatańskiej pragnęli. Ja
  73 1|                 Boga wołam:~"Potrzebujem i barzo potrzebujem, Panie
  74 1|             mieli 3. Reg. 4 [31]. rozumy i dowcipy, jako oni w Piśmie
  75 1|          mianowani 2. Reg. 16 [23]. Etan i Eman, i Kalcol, i Dorda,
  76 1|               Reg. 16 [23]. Etan i Eman, i Kalcol, i Dorda, i on Achitofel,
  77 1|                   Etan i Eman, i Kalcol, i Dorda, i on Achitofel, o
  78 1|                 Eman, i Kalcol, i Dorda, i on Achitofel, o którym mówiono:
  79 1|               królestwo, nie zabieżycie, i w tak okrutnej nawałności
  80 1|              świadomi, na więtszą pokorę i goręcszą modlitwę waszę. ~
  81 1|                modlitwę waszę. ~Niezgody i rozterki. Nieuprzejmosci.~
  82 1|         rozerwanie wielkie serc ludzkich i potarganie jedności i miłości,
  83 1|           ludzkich i potarganie jedności i miłości, i zgody sąsiedzkiej,
  84 1|           potarganie jedności i miłości, i zgody sąsiedzkiej, nie tyło
  85 1|               nie tyło dla różności wiar i dla nauk heretyckich, które
  86 1|             szatan wrzucił, aby rozrywał i rozpraszał; ale też dla
  87 1|       powaśnienia się stanów między sobą i dla wiela obłudności i nieuprzejmości,
  88 1|              sobą i dla wiela obłudności i nieuprzejmości, której się
  89 1|                jeden drugiemu nie życzy, i do swoich pożytków ubiegając
  90 1|                się, spólnie się hydzicie i chytrze oszukawacie. ~Zdrady. ~
  91 1|                 każdy od bliźniego swego i żadnemu bratu swemu nie
  92 1|                  bo każdy brat podchwyta i dół pod drugim kopa. Każdy
  93 1|          przyjaciel zdradliwie postępuje i brat się z brata śmieje,
  94 1|              sąsiedzka w nim?~Buntownicy i szemracze.~Nadto namnożyło
  95 1|              mogli o królestwo targować, i pożytków swoich z oszukania
  96 1|                 oszukania miłej ojczyzny i rozerwania jej szukać jeszcze
  97 1|           przestają, a gdzie mogą, bunty i zmowy czynią, na urząd Boży
  98 1|                   na urząd Boży szemrząc i potwarzy zmyślając, i do
  99 1|           szemrząc i potwarzy zmyślając, i do rozruchów i nowin namawiając.
 100 1|                zmyślając, i do rozruchów i nowin namawiając. Niespokojni,
 101 1|               chwiejąc, do zanurzenia ją i utopienia przywodzą. 1.Mach.
 102 1|                  na ojczyznę przywodzili i zamieszki wielkie czynili.
 103 1|                  czynili. Jaki był Symon i Jason i ini, z którymi Judas
 104 1|                   Jaki był Symon i Jason i ini, z którymi Judas Machabeusz
 105 1|                cudze patrzą, a zamieszką i zgubą ojczyzny poratowania
 106 1|                  takimi długo porobicie, i wie Pan Bóg jako je naprawicie,
 107 1|              zachowacie. ~Zguba karności i posłuszeństwa.~Zginęła w
 108 1|                 w tym królestwie karność i disciplina, bez której żaden
 109 1|                 Bo gdy bojaźń Boża ginie i wstyd upada, w samej tyło
 110 1|                rozsypuje.~Wolność głupia i cielesna. ~Wszyscy się wolnością
 111 1|           płaszcz na swe zbrodnie kładą, i poczciwą a złotą wolność
 112 1|               wolność w nieposłuszeństwo i we wszeteczność obracają.
 113 1|              której wszytkie swowolności i niekarności panują, w której
 114 1|                uciskają, w której Boskie i ludzkie prawa gwałcą, karać
 115 1|              jako jest u Joba ś., próżni i pyszni, którzy mniemają,
 116 1|                 urodzili, które o uździe i wodzy nie myśli. Takie hamować
 117 1|                 nie myśli. Takie hamować i lepsze a ostrzejsze prawa
 118 1|                 A zwłaszcza iż poważność i moc, i władza królewskiego
 119 1|            zwłaszcza iż poważność i moc, i władza królewskiego majestatu
 120 1|           majestatu osłabiała, fałszywym i nieroztropnym wolności szkodliwej
 121 1|        szkodliwej rozszerzanim ściśniona i skrócona, iż się rzec nie
 122 1|           Rozprasza niezbożne król mądry i sklepy nad nimi buduje" .
 123 1|                sklepy nad nimi buduje" . I ono: "Jako lwi ryk, tak
 124 1|                 szemrze, każdy go ćwiczy i pedagogiem jego być chce,
 125 1|                pedagogiem jego być chce, i poważności jego uwłoczy.
 126 1|              ubywa, a ludzkiej śmiałości i nadętości przybywa. Jakoż
 127 1|           namędrszy Salomon, gdy władzej i potężności do karania, i
 128 1|                 i potężności do karania, i rządów, i pieniędzy nie
 129 1|         potężności do karania, i rządów, i pieniędzy nie ma, żadnej
 130 1|                 te jako wam źle wychodzą i jakiej by w nich naprawy
 131 1|                 wielkimi kupami jezdnych i pieszych, jako na wojnę,
 132 1|              jako na wojnę, nie na radę, i utracacie to, czym by się
 133 1|            bracia drugdy wszytko rozporą i popsują, i powichlą, i odjachawszy
 134 1|               wszytko rozporą i popsują, i powichlą, i odjachawszy
 135 1|           rozporą i popsują, i powichlą, i odjachawszy drugie do nieposłuszeństwa
 136 1|                jako Boskie, niewzruszone i święte, teraz moc traci,
 137 1|              pożytek z tych takich utrat i pracej sejmowej, i trudzenia
 138 1|                 utrat i pracej sejmowej, i trudzenia swego macie? Od
 139 1|                 sejmów gdzie się uciekać i apelować będziecie? Gdyż
 140 1|              królewska, powaga rady jego i dobrych synów zezwolenie.
 141 1|                 dopuścił pomieszanie rad i rozumów waszych, iż widząc,
 142 1|           zrobicie, to się w nocy obali, i błogosławieństwa żadnego
 143 1|   błogosławieństwa żadnego z waszych rad i sejmów nie masz. Bo na żadnym
 144 1|              karności, w sprawiedliwości i w prawach pobożnych.~A co
 145 1|               nagorzej, skąd już bliskie i nagłe niebezpieczeństwo
 146 1| niebezpieczeństwo nadchodzi. Turecka moc i szabla na głowy nasze następuje,
 147 1|                 nasze następuje, bliskie i co rok bliższe tyrana tego
 148 1|                do wojny takiej gotowych, i pod niewolą swoje, uchowaj
 149 1|          żołnierza, jako opatrzone zamki i żywności, to lepiej sami
 150 1|                   na tureckie rozkazanie i posługi do zguby waszej
 151 1|            czekając.~Mądrość przyrodzona i nabyta. ~Na naprawę tedy
 152 1|                tedy rzeczy tak skażonych i trudnych i zabieganie tym
 153 1|                 tak skażonych i trudnych i zabieganie tym i inszym,
 154 1|                trudnych i zabieganie tym i inszym, które się nie mienią,
 155 1|             czytanim, zwłaszcza historyj i innych około Rzeczypospolitej
 156 1|          towarzystwem mądrych, ćwiczenim i rzeczy samych dotykanim,
 157 1|                 rzeczy samych dotykanim, i doświadczenim, laty i starością.
 158 1|         dotykanim, i doświadczenim, laty i starością. Ale też i onej
 159 1|                laty i starością. Ale też i onej z nieba mądrości sięgać
 160 1|                  izali mędrszego nad cię i tobie podobnego najdę? Ty
 161 1|                  domem moim, twemu słowu i rozkazaniu lud wszytek posłuszny
 162 1|                 zapaliło go, posłał król i z więzienia go wyjął, i
 163 1|                  i z więzienia go wyjął, i postanowił go panem domu
 164 1|           postanowił go panem domu swego i przełożonym nad wszytką
 165 1|              pany jego, jako sam siebie, i stare jego w mądrości ćwiczył".~
 166 1|               Pan Bóg - w uściech twoich i nauczę was, o czynić będziecie
 167 1|                  ten urząd Ducha Bożego. I prorokowali zaraz na wstępie
 168 1|                  dziwy powiadali, dobroć i mądrość jego sławiąc: jako
 169 1|                sam dobre ludzkie obmyśla i przez niego królowie królują,
 170 1|                  niego królowie królują, i mądrzy ostrożnie i sprawiedliwie
 171 1|              królują, i mądrzy ostrożnie i sprawiedliwie o ludziach
 172 1|                Bo ludzka rychło pobłądzi i wszytkiego upatrzyć, i wszytkiemu
 173 1|          pobłądzi i wszytkiego upatrzyć, i wszytkiemu zabieżeć nie
 174 1|            zabieżeć nie może. "Bojaźliwe i niepewne - mówi Mędrzec -
 175 1|                    Jeśli onemu Beseelowi i Ooliabowi i inym rzemieśnikom
 176 1|              onemu Beseelowi i Ooliabowi i inym rzemieśnikom na budowanie
 177 1|                namiotu Bożego na puszczy i kościoła onego nositelnego,
 178 1|              kościoła onego nositelnego, i na okrasy jego, i na szaty,
 179 1|           nositelnego, i na okrasy jego, i na szaty, i ubiory kapłańskie
 180 1|                 okrasy jego, i na szaty, i ubiory kapłańskie do ołtarza
 181 1|                  Duchem Bożym, mądrością i rozumem, i umiejętnością
 182 1|              Bożym, mądrością i rozumem, i umiejętnością do roboty".
 183 1|           potrzeba, na naprawę królestwa i budowanie serc i cnót ludzkich,
 184 1|               królestwa i budowanie serc i cnót ludzkich, i na pohamowanie
 185 1|          budowanie serc i cnót ludzkich, i na pohamowanie nierządu,
 186 1|             pohamowanie nierządu, złości i swowoleństwa, i na oddalenie
 187 1|                   złości i swowoleństwa, i na oddalenie wszelkiego
 188 1|            uprosicie. Proście roztropnie i bacznie. Bo ten niebacznie
 189 1|               bacznie. Bo ten niebacznie i bez wstydu prosi, który
 190 1|        przechowywał, izali by wstyd miał i uprzejmość w prośbie swojej? ~
 191 1|                 Mądrości Bożej przeciwne i nieprzyjacielem jej jest
 192 1|           nieprzyjacielem jej jest serce i sumnienie pomazane grzechami.
 193 1|                ciele poddanym grzechom". I drugi pisze: Job. 28 [13]. "
 194 1|                  gdzie rozkosznie żyją". I drugi: Prov. 20 [1]. "Nieczystość
 195 1|                 Nieczystość jest w winie i swary są w pijaństwie: kto
 196 1|               kocha, mądrym nie będzie". I Psalm naucza: "Początek
 197 1|                 zwłaszcza w nieczystości i rozkoszy. Jacob. 3 [17].
 198 1|                 tenże Jakub ś. wstydliwą i czystą. Bo w nieczystości
 199 1|                czystą. Bo w nieczystości i rozkoszach cielesnych nikt
 200 1|                  mądrym być nie może. Co i poganie pisali, iż rozkosz
 201 1|               wnętrzne do siebie ciągnie i na nich je bawi, od baczenia
 202 1|                nich je bawi, od baczenia i uważania dobrego rozum odwodząc.~
 203 1|               Jan ś. naucza, od grzechów i one odpuszcza, i naczynie
 204 1|                grzechów i one odpuszcza, i naczynie do mądrości, to
 205 1|             Chrystusowe, w którym Bóstwo i Ducha Ś. dary przebywają.
 206 1|              między bracią niezgody. Ten i Ducha Bożego mieć i mądrym
 207 1|                  Ten i Ducha Bożego mieć i mądrym być nie może. Jacob.
 208 1|                    spokojna jest".~Zgoda i jedność do mądrości droga. ~
 209 1|                 sobą święty pokój, zgodę i jedność. Wyrzućcie kacerstwa,
 210 1|                  nie ginęła, a w miłości i szczerości braterskiej radzić
 211 1|                  Jeśli gorzkie zazdrości i swary są w sercach waszych -
 212 1|               Apostoł - nie chlubcie się i przeciw prawdzie mataczmi
 213 1|                 O Boże, dajże wam spoiną i uprzejmą miłość na tych
 214 1|            nieprzyjaciel mądrości: górne i wysokie o sobie bez wstydu
 215 1|               wysokie o sobie bez wstydu i mierności rozumie- nie,
 216 1|                 bywa, gdy młodszy starym i prostszy mędrszym nie ustępują,
 217 1|             słuchając, mędrszym zostanie i rozumnym do rządów będzie.
 218 1|              mądrego. Gdzie mądrość jest i modestia", tam i pokora,
 219 1|            mądrość jest i modestia", tam i pokora, i więtsze rozumienie
 220 1|                 modestia", tam i pokora, i więtsze rozumienie o drugich,
 221 1|                ludziom wiadoma zostaje". I tam mądrość stolice swoje
 222 1|                Jakub - gdzie taka pokora i mierność przemieszkiwa.
 223 1|               którzy się sami nie znając i górne swoje dumki podnosząc
 224 1|             swoje dumki podnosząc starym i świadomszym nie ustępują
 225 1|                 świadomszym nie ustępują i jako rzekł Izajasz: Isa.
 226 1|             Burzy się dziecię na starego i podły na zacniejszego".
 227 1|                  zdania puścić nie chce. I nie jest, jako tenże ś.
 228 1|           słusznymi wywodami, ale twardy i uporny, swoje tyło jakokolwiek
 229 1|            nieprzyjaciel mądrości. ~Jest i inszy nieprzyjaciel mądrości,
 230 1|         popularitas: gdy kto sławę sobie i mniemanie u pospólstwa jednając,
 231 1|           jednając, za ich nierozmyślnym i niepożytecznym rozumienim
 232 1|                 też za wielkością person i liczbą więtszą nie idzie,
 233 1|             cudzej głowy, gdy słuszności i sprawiedliwości nie upatruje;
 234 1|                 nie upatruje; do dobrych i lepszych, nie do ludniejszych,
 235 1|          consentientem, która do dobrego i do dobrych, nie do lekkich
 236 1|                  dobrych, nie do lekkich i niespokojnych, i złą rzecz
 237 1|                 lekkich i niespokojnych, i złą rzecz prowadzących,
 238 1|                  mądrość Boża nie idzie. I przetoż mówi Izajasz: Isa.
 239 1|            miłosierdzia nad nim użyjesz) i duszę strapioną napełniasz,
 240 1|                 wznidzie światłość twoja i ciemności twoje będą jako
 241 1|              Ciemność zowie niewiadomość i zaćmienie rozumu. Kto dobre
 242 1|                 kto okrutny na bliźniego i nie czyni miłosierdzia nad
 243 1|               zaślepieje w rozumie swoim i rady dobrej nie najdzie.
 244 1|                  jest pełna miłosierdzia i uczynków dobrych. Bądźcie
 245 1|             Bądźcie miłosierni na ubogie i strapione, i nad tymi, którzy
 246 1|        miłosierni na ubogie i strapione, i nad tymi, którzy tu na sejmie
 247 1|              mądrości posądzanie prędkie i skwapliwość w domysłach
 248 1|                  skwapliwość w domysłach i podejźrzaniu. Są ludzie,
 249 1|                 którzy za małym domysłem i znakiem, i odniesienim ludzie
 250 1|                małym domysłem i znakiem, i odniesienim ludzie potępiają.
 251 1|               bliźniego. Czeka, uważając i jedno do drugiego przykładając,
 252 1|                  wielu rzeczach pobłądzi i powaśnienia niepotrzebnego
 253 1|      nieprzyjaciel. ~Na koniec obłudność i nieuprzejmość wielką przeszkodą
 254 1|              który jest malutkiego serca i ust złośliwych, który dwiema
 255 1|                  dwiema drogami chodzi", i z tym się w rzeczy zgadza
 256 1|                  tym się w rzeczy zgadza i z owym; i to chwali, co
 257 1|                  rzeczy zgadza i z owym; i to chwali, co jeden czyni
 258 1|                to chwali, co jeden czyni i mówi, i to, co drugi przeciwny
 259 1|                   co jeden czyni i mówi, i to, co drugi przeciwny czyni
 260 1|                 co drugi przeciwny czyni i mówi, a obiema nieżyczliwy
 261 1|                nieżyczliwy ani uprzejmy. I temu pochlebuje, i owemu,
 262 1|             uprzejmy. I temu pochlebuje, i owemu, a swoje myśli, jakoby
 263 1|               myśli, jakoby obu oszukał. I mniema, że jest mądry, a
 264 1|                mądry, a on jest złośliwy i zdradliwy. Prov. 10 [9]. "
 265 1|           Obłudności się wiele nasiało. ~I to jest nierozum wielki
 266 1|                  to jest nierozum wielki i złość, której się barzo
 267 1|             nastało. Rzadki teraz prosty i mądry, jako Pan nasz nauczyć
 268 1|                  oszukiwali, jako prości i uprzejmi, a sami się też
 269 1|            oszukać nie dali, jako mądrzy i ostrożni. Mądrość bez prostoty
 270 1|               bez prostoty jest chytrość i złość. Job. 1 [1]. Job się
 271 1|                  tymi słowy: "Mąż prosty i prawy, i Boga się bojący,
 272 1|              słowy: "Mąż prosty i prawy, i Boga się bojący, a od złego
 273 1|         odstępujący". Boże, daj wam taką i one starożytną ojców waszych
 274 1|        starożytną ojców waszych prostotę i uprzejmość, a odmiatanie
 275 1|         odmiatanie wszelakiej dwojakości i zmyślania, i obojętności,
 276 1|                  dwojakości i zmyślania, i obojętności, która do brania
 277 1|               mądrości barzo przeszkadza i ludzkie przyjaźni a spojenie
 278 1|                druga przyprawa do brania i uproszenia mądrości z nieba:
 279 1|             nieba: nabyta nauka z pracej i dowcipu do rządzenia ludzi
 280 1|               dowcipu do rządzenia ludzi i spraw pożytków pospolitych,
 281 1|              spraw pożytków pospolitych, i dobrej rady. Bo Pan Bóg
 282 1|            pomnażał, a nic mu bez pracej i jego starania, ile w nim
 283 1|            rzemiosła uczyć się potrzeba. I o tym, jako ludzie rządzić
 284 1|                 tym, jako ludzie rządzić i pożytków pospolitych nabywać,
 285 1|            pożytków pospolitych nabywać, i dochowywać, upomina Salomon,
 286 1|                  mądrości a nie ginęli". I niżej: "Jeśli się kochacie
 287 1|                 się kochacie w stolicach i swoich majestatach, o królowie,
 288 1|                  przełożeni jesteście". ~I do rządzenia bydła dowcipnych
 289 1|                  rządzenia nieumiejętnym i nieroztropnym poruczać mamy?
 290 1|                 go nie uczył? Z czytania i ksiąg roście mądrość. O
 291 1|                  38 [1]. "Mądry pyta się i szuka mądrości starowiecznych".
 292 1|                  nawięcej ma być z ksiąg i czytania, i dziejów, które
 293 1|                  być z ksiąg i czytania, i dziejów, które przed nami
 294 1|              jest mądrość w kupę złożona i rozum ludzi wiela w jedno
 295 1|                zebrany". Kto jej nie wie i w niej się nie kocha, jest
 296 1|                 jako dziecię, które ojca i matki nie zna. Ad Nicobolum,
 297 1|                 które są o tym rzemieśle i policyjach, tak pogańskich,
 298 1|         policyjach, tak pogańskich, jako i chrześcijańskich, i naszych
 299 1|                 jako i chrześcijańskich, i naszych świętych. Politici
 300 1|                 mówi tenże: Eccle. 39 [2 i 4]. ,,Mądry powieści mężów
 301 1|                 znacznych chować będzie, i dla nich i cudze ziemie
 302 1|                chować będzie, i dla nich i cudze ziemie zbiega". Wiele
 303 1|               nam pomagają preceptorowie i towarzystwa, i rozmowy z
 304 1|             preceptorowie i towarzystwa, i rozmowy z ludźmi mądrymi,
 305 1|               mądrość, w radzie mieszkam i przy myślach uczonych jestem".
 306 1|           towarzyszy: skąd ma mądrym być i rozumu dostawać? Starać
 307 1|                nie stara. Acto. 15 [28]. I Apostołowie, Ducha Ś. pełni,
 308 1|              wszytkim pilnie wywiadowali i rozumem przyrodzonym pisma
 309 1|                  pisma zbierali, jako to i na koncyliach ich potomkowie
 310 1|                Tak się Duchowi Ś. podoba i nam". Przetoż nie masz co
 311 1|                  co chwalić, gdy do rady i do obmyślania dobrego pospolitego
 312 1|            uczonych, ćwiczonych, starych i doświadczonych, którzy rękami
 313 1|        Rzeczypospolitej długo piastowali i w nich przebywali. Bo to
 314 1|                  nie jest jako filozofia i teologia, której się z ksiąg
 315 1|              jest jako siekiera z młotem i koń z szablą i wojskiem,
 316 1|                  z młotem i koń z szablą i wojskiem, do których jeśli
 317 1|                  myślenim, ale działanim i dotykanim się rzeczy, i
 318 1|                  i dotykanim się rzeczy, i długim doświadczenim roście
 319 1|              długim doświadczenim roście i nabywa się mądrość do rządów
 320 1|                   Jest się o co frasować i bać, iż ludzie młodzi, nieświadomi,
 321 1|                czynią, drugim - mędrszym i ćwiczeńszym, i starszym -
 322 1|                  mędrszym i ćwiczeńszym, i starszym - takie na skazę
 323 1|             naszej, wołajmy do Pana Boga i rano wstajmy, o mądrość
 324 1|                 Boga, który go stworzył, i modlić się przed Nawyższym
 325 1|              deszcz wymowę mądrości swej i w modlitwie wyznawać Pana
 326 1|                    Jeśli nam na wielkiej i nabytej nauce do spraw Rzeczypospolitej
 327 1|                na modlitwie do Pana Boga i na miłości ku złotej ojczyźnie,
 328 1|             miłości ku złotej ojczyźnie, i na miłości ku braciej, którzy
 329 1|               wam wszystkiego zwierzyli, i na gorącości przeciw złej
 330 1|                na gorącości przeciw złej i fałszywej braciej, którzy
 331 1|                 w zgodzie, w uprzejmości i szczyrości do dobrego pospolitego
 332 1|               obiecał, który hojnym jest i nie wymawia dając. I któż
 333 1|                jest i nie wymawia dając. I któż zwątpi w takim Panie,
 334 1|                 Pan Bóg w słowach swoich i święty we wszystkich sprawach
 335 1|                 Abo to człowiek odmienny i niepewny? A też hojny jest
 336 1|               niepewny? A też hojny jest i nikt go nie przebierze;
 337 1|                więcej daje, niźli prosim i niźli zasługujem. Przesięga
 338 1|                   Przesięga nasze prośby i zasługi, i nie możem się
 339 1|                  nasze prośby i zasługi, i nie możem się bać, aby mu
 340 1|                   nie wymawia nam złości i zbrodniów naszych, jako
 341 1|                 a to, takeś mię zdradził i oszukał, takeś na zdrowie
 342 1|                 zdrowie moje następował. I nałajawszy i nawymawiawszy,
 343 1|                 następował. I nałajawszy i nawymawiawszy, dopiero co
 344 1|            zapomina przestępstwa naszego i złości, którą mu wyrządzamy. ~
 345 1|          wyrządzamy. ~Modlitwa królewska i senatorska. ~Mocnie tedy
 346 1|        senatorska. ~Mocnie tedy do niego i gorąco wołajmy: Uczyń, Panie,
 347 1|             twego, o którym obmyślawamy, i dla wiela sług twoich świętych
 348 1|               wiela sług twoich świętych i niewinnych w tym królestwie.
 349 1|                  ziemi twojej szczepiona i która z łaski i obrony twej
 350 1|               szczepiona i która z łaski i obrony twej od tyle set
 351 1|                  traciła chwalców twoich i uczniów zakonu twego świętego.
 352 1|               które tak barzo zdrobniało i osłabiało, i w tym się królestwie
 353 1|                  zdrobniało i osłabiało, i w tym się królestwie na
 354 1|              herezyje pożarły; Flandryja i inszy Niemcy zakon twój
 355 1|             naszymi zawisły. Tyś obiecał i rzekł przez sługę twego:
 356 1|                 tych, którzy jej pragną, i ona się im pierwej ukazuje;
 357 1|                  się im pierwej ukazuje; i kto rano wstawa, najduje
 358 1|           naszego. Niechże się nam ukaże i nauczy, co czynić i jako
 359 1|                ukaże i nauczy, co czynić i jako o tej strapionej i
 360 1|                  i jako o tej strapionej i do upadku nachylonej Koronie
 361 1|             Koronie radzić. Który z tobą i z Duchem Ś. króluje Bóg
 362 2|             WTÓRE~O MIŁOŚCI KU OJCZYŹNIE I O PIERWSZEJ CHOROBIE RZECZYPOSPOLITEJ,
 363 2|              mówi Salomon: nie tyło domy i familije, ale i królestwa,
 364 2|                tyło domy i familije, ale i królestwa, i monarchije
 365 2|               familije, ale i królestwa, i monarchije wielkie ustają
 366 2|                monarchije wielkie ustają i upadają, i naród się po
 367 2|                wielkie ustają i upadają, i naród się po narodzie na
 368 2|                 sprawach, które z rozumu i wolnej wolej pochodzą. Co
 369 2|               wolej pochodzą. Co rozumem i pilnością, i cnotą stanęło,
 370 2|                  Co rozumem i pilnością, i cnotą stanęło, to się nierozumem
 371 2|               stanęło, to się nierozumem i niedbałością, i złością
 372 2|               nierozumem i niedbałością, i złością ludzką obala. ~Królestwa
 373 2|            ludzką obala. ~Królestwa giną i upadają. ~Jako ciała nasze
 374 2|                przypadkami umierają, tak i królestwa mają swoje domowe
 375 2|               których upadać muszą. Mają i nieprzyjacioły mocne, którzy
 376 2|                 mocne, którzy je wojnami i rozbojem gubią. Obojej niebezpieczności
 377 2|             mądrzy z pomocą Bożą umieją, i lud swój dobrzy sprawce
 378 2|               mają lekarstwa, a na wojny i gwałty mają rozmaite obrony.
 379 2|                  aby nie baczył ciężkiej i wielkiej niemocy tego naszego
 380 2|           niemocy tego naszego Królestwa i wnętrznego a domowego jego
 381 2|                 na głowy nasze następuje i rozbojem straszliwym nam
 382 2|                  matkę, tę miłą ojczyznę i Rzeczpospolitą] swoje. A
 383 2|              swoje. A jeśliście ostrożni i mądrzy lekarze, najdziecie
 384 2|              ludzka ku Rzeczypospolitej] i chciwość domowego łakomstwa.
 385 2|              łakomstwa. Druga - niezgody i roztyrki sąsiedzkie. Trzecia -
 386 2|          naruszenie religiej katolickiej i przysada heretyckiej zarazy.
 387 2|                  dostojności królewskiej i władzej osłabienie. Piąta -
 388 2|        niesprawiedliwe. Szósta - grzechy i złości jawne, które się
 389 2|              przeciw Panu Bogu podniosły i pomsty od niego wołają.
 390 2|                 umierając Pan Jezus, Bóg i Pan nasz, zostawić nam swoim
 391 2|                 abyśmy pokój między sobą i zgodę świętą zachowali.
 392 2|                Jedno z drugiego pochodzi i płynie: miłość rodzi zgodę,
 393 2|               cierpim. Także dobra zgoda i pokój między pospolitym
 394 2|              przynoszą. Do tej szerokiej i przestronej miłości przywodzić
 395 2|          zjachali, abyście o tym myślili i radzili, jakoby lud wszytek
 396 2|           Rzeczypospolitej miłość gorąca i szczera pokazać się mogła. ~
 397 2|                   Przykład tej szerokiej i przestronej miłości postawił
 398 2|                   na sobie Pan Zbawiciel i mistrz nasz, gdy wszytkim
 399 2|                mistrz nasz, gdy wszytkim i kupom onym wielkim ludzi
 400 2|                  nimi, bo byli strapieni i leżący (w chorobach), jako
 401 2|               owce nie mające pasterza", i wnet je leczył, karmił i
 402 2|                 i wnet je leczył, karmił i nauczał. Joan. 3 [16]. A
 403 2|              miłość pokazał, gdy zdrowie i żywot swój dał nie za jedno
 404 2|                nędze ludzkie odganiają. ~I kto taki jest, Boskie naśladowanie
 405 2|                jest, Boskie naśladowanie i obraz na sobie nosi. Przełożeni
 406 2|              Bożą mają na gubienie złych i ożywienie dobrych i niewinnych -
 407 2|                złych i ożywienie dobrych i niewinnych - bo sam Pan
 408 2|                    bo sam Pan Bóg umarza i ożywia - ale nawięcej dlatego,
 409 2|            dlatego, iż oni miłosierdziem i staranim swoim nędzę ludzką
 410 2|           wszytko, co stworzył, opatruje i żywi, i na nie hojnie dary
 411 2|               stworzył, opatruje i żywi, i na nie hojnie dary miłosierdzia
 412 2|                 hojnie dary miłosierdzia i dobroci swej wylewa, nie
 413 2|               tyło ludźmi rozumnymi, ale i bestyjami nie gardząc, jako
 414 2|             czasów swoich: gdy ty dajesz i sypiesz, oni zbierają; gdy
 415 2|                oczy do tego sejmu obraca i ręce podnosi, mówiąc etc.~
 416 2|                tej Korony, to jest ludzi i dusz, ile ich jest w Polszcze,
 417 2|        Inflanciech, oczy do was obracają i ręce do was podnoszą, mówiąc
 418 2|                was podnoszą, mówiąc jako i oni Egiptcyjanie do Józefa:
 419 2|                na nas, abyśmy nie ginęli i w domowej niesprawiedliwości,
 420 2|              domowej niesprawiedliwości, i w pogańskiej niewolej. ~
 421 2|                niewolej. ~Ojcowie sierot i mamki. ~Wyście ojcowie naszy
 422 2|             mamki. ~Wyście ojcowie naszy i opiekunowie, a my sieroty
 423 2|                opiekunowie, a my sieroty i dzieciny wasze. Wyście jako
 424 2|                 wasze. Wyście jako matki i mamki nasze; jeśli nas odbieżycie,
 425 2|            radzić będziecie, my poginiem i sani zginiecie. Wyście rozumy
 426 2|                 zginiecie. Wyście rozumy i głowy nasze; my jako proste
 427 2|               się obmyślanie spuszczamy, i Pan Bóg wam myślić o nas
 428 2|               jako góry, z których rzeki i zdroje wytryskają: a my
 429 2|               się onymi rzekami polewają i chłodzą. Psal. 71 [3]. "
 430 2|               przyjmujcie lud-kom pokój, i pagórki spuszczajcie im
 431 2|               abyście nam sprawiedliwość i pokój, który od Pana Boga
 432 2|         wszytkich pociech. ~Toć są głosy i wołania ich do was: zmiłujcież
 433 2|               Miłujcie ojczyznę tę swoje i to Hieruzalem swoje, to
 434 2|                 swoje, to jest Koronę tę i Rzeczposp[olitą], a mówcie
 435 2|             zapomnię, ojczyzno miła moja i Hieruzalem moje, niech zapomnię
 436 2|                  jest Rzeczyposp[olitej] i ojczyzny swojej, życząc
 437 2|           namilejszej matki swej miłować i onej czcić nie macie, która
 438 2|                macie, która was urodziła i wychowała, nadała, wyniosła?
 439 2|             swoje. A która jest pierwsza i zasłużeńsza matka jako ojczyzna,
 440 2|           ojczyzna, od której imię macie i wszytko, co macie, od niej
 441 2|            gniazdem jest matek wszytkich i powinowactw wszytkich, i
 442 2|                 i powinowactw wszytkich, i komorą dóbr waszych Komora
 443 2|                   nad wszytki matki czci i szanowania godna. Galat.
 444 2|                  od tej matki, od Korony i Rzeczypospolitej] tej, dobrodziejstwa
 445 2|    Rzeczypospolitej] tej, dobrodziejstwa i upominki macie. ~Wiary nam
 446 2|          katolickiej ta Korona dochowała i obroniła. ~Ona wam wiary
 447 2|                przychodzicie, dochowała; i Chrystusa, zbawienie wasze,
 448 2|              Chrystusa, zbawienie wasze, i jego Ewangeliją przyniosła.
 449 2|               Ona jej od fałszywych nauk i jadów heretyckich obroniła.
 450 2|           kiladziesiąt lat swymi kaptury i konfederacyjami i jego przeklęte
 451 2|                kaptury i konfederacyjami i jego przeklęte kacerstwo
 452 2|                Do tego czasu kapłany wam i biskupy, i duchowne pasterze
 453 2|             czasu kapłany wam i biskupy, i duchowne pasterze wasze
 454 2|                  przystęp do łaski Bożej i obrony od wszytkich nieprzyjaciół
 455 2|        wszczepiła tu ołtarz służby Bożej i ofiar przedziwnych, z których
 456 2|            Boskie zawżdy płynie. Ona się i dzisiejszych złych wieków
 457 2|                srogim heretykom odejmuje i wilki te jadowite, jako
 458 2|                  bez ołtarza, bez nauki, i zatem bez Boga, jako się
 459 2|            przydało, którzy tak dobrej j i czujnej matki nie mieli.
 460 2|               macie?~Ojczyzna wszczepiła i dochowała królewski majestat.~
 461 2|                  namilsza wszczepiła wam i dochowała stan i majestat
 462 2|          wszczepiła wam i dochowała stan i majestat królewski, który
 463 2|                   który jest zatrzymanim i ozdobą wszytkich dóbr i
 464 2|                  i ozdobą wszytkich dóbr i sławy waszej: iż król po
 465 2|                  dzień patrzycie na pany i króle swoje, pomazańce Boże,
 466 2|             króle swoje, pomazańce Boże, i z ich się ozdoby i możności
 467 2|                 Boże, i z ich się ozdoby i możności uweselacie, i ono
 468 2|            ozdoby i możności uweselacie, i ono błogosławieństwo macie,
 469 2|                  brany wjeżdżać królowie i panowie waszy będą, siedzący
 470 2|             stolicy Dawidowej, na wozach i koniach, oni i panowie ich". ~
 471 2|                 na wozach i koniach, oni i panowie ich". ~Biada narodom,
 472 2|              rodom, którym Pan Bóg króle i pany pobrał abo królestwa
 473 2|                     Nie masz teraz króla i pana, i kapłana, i proroka,
 474 2|                 masz teraz króla i pana, i kapłana, i proroka, które
 475 2|                 króla i pana, i kapłana, i proroka, które Pan Bóg pokarał
 476 2|          Rzeczyposp[olitej] tak szerokie i zacne narody, rozszerzyła
 477 2|            państwa swe od morza do morza i sąsiadom was straszliwie
 478 2|                   jedno bogobojnym panom i królom, które sami sobie
 479 2|             bezprawia nie czyni, żadnego i od postronnych panów, i
 480 2|                  i od postronnych panów, i od swoich uciśnienia nie
 481 2|               sobie czynicie. Tureckiego i Moskiewskiego państwa obywatele,
 482 2|               patrzcie, jakie uciśnienie i tyraniją cierpią. Nie taka
 483 2|         tyranowie ~Sami sobie szkodzicie i jeden nad drugim tyraniją
 484 2|              chyba sami na się. Dostatki i bogactwa od ojczyzny. Patrzcie,
 485 2|            Patrzcie, do jakich dostatków i bogactw, i wczasów ta was
 486 2|              jakich dostatków i bogactw, i wczasów ta was matka przywiodła,
 487 2|          przywiodła, a jako was ozłociła i nadała, iż pieniędzy macie
 488 2|              pokrywały, a teraz aksamity i jedwabie. Pierwej proste
 489 2|                   Pierwej proste rydwany i rzadkie, częstsze siodła
 490 2|          poduszek, a teraz złote kolebki i karety. Zbytek z dostatku.
 491 2|            proste potrawy, a teraz ptaki i kapłony. Pierwej jedna misa
 492 2|                Bożych używać na kościoły i chwałę Bożą, na obrony i
 493 2|                 i chwałę Bożą, na obrony i zamki, i inne na zły czas
 494 2|                 Bożą, na obrony i zamki, i inne na zły czas gotowości,
 495 2|              inne na zły czas gotowości, i do zbawienia przysługi.
 496 2|                słuchają, a dobroci mojej i Boskich darów źle używają. ~
 497 2|               napełniły się komory wasze i rozszerzyły się pożytki
 498 2|                 zamki wrót granic twoich i błogosławił Pan Bóg synom
 499 2|                   Dał granicy twej pokój i tłustością zboża (to jest
 500 2|                 gdy Pan Bóg pokój dawał. I mówił do poddanych: Budujmy