Kazanie

1501 5|                opowiadali i tym grozili, i lud do cnót wszytkich powolniejszy
1502 5|                 wiara ludzie czyni dobre i cnotę miłujące. ~Z drugiej
1503 5|              katolicka wiara swoją nauką i prawdą dziwnie ludzie na
1504 5|                 ludzie na dobre odmienia i czyni z nich bonos cives.
1505 5|               Pańską na złe rozszerzając i tu w tym żywocie, i po śmierci.
1506 5|         rozszerzając i tu w tym żywocie, i po śmierci. A obiecując
1507 5|                  wszytkich cnót pobudza. I dla tej w niebie zapłaty
1508 5|                 dla tej w niebie zapłaty i na wojnie mężne ludzie czyni,
1509 5|                  radzi o Rzeczpospolitą] i bracią swoje umrzeć chcą,
1510 5|                śmierci zapłaty zapalając i za nic wszytkie śmierci
1511 5|                wiara barzo pilnie pokory i posłuszeństwa ku starszym
1512 5|          nawięcej Rzeczpospolitą] trzyma i szczęśliwe rządy czyni.~
1513 5|                  czyni.~Bo gdzie szczere i ochotne poddanych jest posłuszeństwo
1514 5|           zabieżeć prędko mogą.~Majestat i panowanie heretycy bluźnili. ~
1515 5|                 które majestat królewski i przełożeństwa, i panowania
1516 5|               królewski i przełożeństwa, i panowania bluźniły i onym
1517 5|      przełożeństwa, i panowania bluźniły i onym gardziły, jakoby od
1518 5|                 nie były, ale od czarta. I teraz są takie między lutry
1519 5|              teraz są takie między lutry i ewangeliki błędy, które
1520 5|          śmiertelnym będąc, urząd traci, i nikt go nie winien słuchać. ~
1521 5|               słuchać. ~Szczep rozruchów i nieposłuszeństwa. ~Co może
1522 5|                  złą naukę do swej wolej i sedycyj, i wzruszenia pokoju
1523 5|                 do swej wolej i sedycyj, i wzruszenia pokoju pospolitego
1524 5|              pochodnia tak prędko głupie i swowolne do rozruchów zapali,
1525 5|              urzędnika grzech śmiertelny i wnet mu wiarę i posłuszeństwo
1526 5|               śmiertelny i wnet mu wiarę i posłuszeństwo złamie.~Są
1527 5|                 posłuszeństwo złamie.~Są i tacy drudzy heretycy, jako
1528 5|             nowochrzczeńcy, którzy mówią i piszą, iż króla nie znają,
1529 5|                  w cierznie koronowanego i bez miecza i zbrojnych rozkazującego.
1530 5|                koronowanego i bez miecza i zbrojnych rozkazującego.
1531 5|              tyło zelżywość odnoszą, ale i nieposłuszeństwa szkodliwego
1532 5|                  katolicka: Boga się bać i króla. 1. Petr. 2 [17].
1533 5|                   Wiara katolicka pilnie i często naucza, aby każdy
1534 5|               aby każdy urzędom, królowi i sprawcom jego podlegał,
1535 5|  nieposłuszeństwo ku nim sumnienie miał. I rodzą się katolicy synami
1536 5|                odstępują, wszędzie uczą, i dlatego szczęście do Rzeczypospolitej
1537 5|     nieposłuszeństwo, ociec - odstępstwo i pycha. ~Lecz herezyje ojca
1538 5|                urzędy świeckie pycha ich i nieposłuszeństwo długo zataić
1539 5|                chrześcijany prześladował i wyganiał. A potem Pan Bóg
1540 5|                po sobie na swoje miejsce i państwo naznaczył, mawiał
1541 5|             Rozumiejąc, iż tą taką nauką i wiarą katolicką nie tylo
1542 5|           świeckiemu nie ma, ale się też i pomoc wielka do niego czyni.~
1543 5|                mają: bo odpadli od łaski i ciała Chrystusowego, i sakramentów
1544 5|             łaski i ciała Chrystusowego, i sakramentów jego, przez
1545 5|                 tedy jako ogród bez wody i rola bez deszczu, rodzić
1546 5|              roszczki przy winnym, żywym i słodkim korzeniu, zawżdy
1547 5|                 heretyckie, będąc srogie i na krwie ludzkiej rozlanie
1548 5|                ludzkiej rozlanie okrutne i skwapliwe, towarzystwo ludzkie
1549 5|         katolickie natury, będąc łaskawe i ciche, lepiej towarzystwu
1550 5|              towarzystwu ludzkiemu służą i ono spajają. ~Okrucieństwa
1551 5|                  cesarzem Konstancyjusem i Walensem, i w Afryce pod
1552 5|               Konstancyjusem i Walensem, i w Afryce pod Genserykiem.
1553 5|              Wyświecali wszytkie biskupy i stolice ich osiadali, zabijali
1554 5|                ich osiadali, zabijali je i majętności ich łupili. Toż
1555 5|                 Toż nad ludem pospolitym i nad pany świeckimi, i nad
1556 5|         pospolitym i nad pany świeckimi, i nad niewiastami czynili,
1557 5|           cesarze ich heretyckie strącał i katolikom pokój wracał,
1558 5|             cesarz Teodozyjus, katolicki i święty pan, nastał, tyło
1559 5|                 ustępować z dostojeństwa i katolikom kościoły oddawać
1560 5|              pospolitego ludu na biskupy i na cesarza, iż heretykom
1561 5|             aryjanom mówili: ,,Zostańcie i na biskupstwie, my o nie
1562 5|            pisali, jednak z wielką folgą i miłosierdzim to czynili,
1563 5|                to czynili, więcej pismem i postrachem, niźli rzeczą
1564 5|                 postrachem, niźli rzeczą i karaniem, złości ich i jady
1565 5|            rzeczą i karaniem, złości ich i jady hamując. ~ Łaskawość
1566 5|            katolików ku heretykom. ~Jako i dzisiejszych czasów i tu
1567 5|               Jako i dzisiejszych czasów i tu u nas łaskawość się wielka
1568 5|              mamy prawa dawne, aby cześć i majętność tracili, a jednak
1569 5|                do tego czasu cierpim, iż i dostojeństwa, i urzędy mają.
1570 5|              cierpim, iż i dostojeństwa, i urzędy mają. A oni wszędzie,
1571 5|             urzędy mają. A oni wszędzie, i tu w Prusiech, skoro moc
1572 5|                 łupić, wyganiać poczęli, i urzędu im namniejszego,
1573 5|                  urzędu im namniejszego, i kapliczki jednej do ich
1574 5|                  zaraz katolikom pobrali i zwojowali. A gdy zaś Pan
1575 5|                 katolikom nad nimi pomoc i zwycięstwo, katolicka łaskawość
1576 5|                ludzi nie zarażali. A oni i czterech godzin z swoim
1577 5|         ufolgowali.~Dla tej nieludzkości i tyrańskiego serca, i dla
1578 5|        nieludzkości i tyrańskiego serca, i dla innych już namienionych
1579 5|               nich czekać Rzeczpospolita i królestwo każde, któremu
1580 5|          katolicka jako ludziom do cnoty i Rzeczyposp[olitej] pokoju
1581 5|                 dziwnie ludziom do cnoty i dobrych obyczajów pomaga,
1582 5|                nie może, w której skryte i serdeczne grzechy i niecnoty
1583 5|               skryte i serdeczne grzechy i niecnoty giną. Co dziwnie
1584 5|                  Conc. de Adventu Luter. I poznały to miasta niemieckie
1585 5|               gdy spowiedź wyrzucili. Co i sam mistrz narodu ich, pierwszy
1586 5|         Chcecie-li, aby Rzeczposp[olita] i królestwo to trwałe było,
1587 5|                  Pan Bóg królestwa karał i w niewolą je pogańską dawał,
1588 5|                  od wiary ś. raz podanej i od prawego Boga odstępowali.
1589 5|           przykłady w Księgach Sędziaków i w Królewskich.~Szczęści
1590 5|              Szczęści Pan Bóg te państwa i królestwa, które chwałę
1591 5|             które chwałę jego rozmnażają i jemu pilnie służą, i krzywdy
1592 5|          rozmnażają i jemu pilnie służą, i krzywdy jego nie dopuszczają.~
1593 5|               czym jest w Zakonie długie i pewne błogosławieństwo:
1594 5|                 uciekać będą przed tobą. I poznają wszytkie narody,
1595 5|            Pańskie nad tobą wzywane jest i bać się ciebie będą".~I
1596 5|                  i bać się ciebie będą".~I poganie z rozumu przyrodzonego,
1597 5|                iż Bóg królestwy władnie, i on je stawi i gubi. I nie
1598 5|         królestwy władnie, i on je stawi i gubi. I nie z mocy się swej
1599 5|           władnie, i on je stawi i gubi. I nie z mocy się swej i siły
1600 5|              gubi. I nie z mocy się swej i siły umocniają, ale nabożeństwem
1601 5|              umocniają, ale nabożeństwem i służbą Bożą stoją. Która
1602 5|             Która jeśli się z heretyctwy i fałszywą wiarą zarazi i
1603 5|                  i fałszywą wiarą zarazi i zepsuje, prędkiego skarania
1604 5|              grzechy Pan Bóg karze morem i głodem, i innymi niemocami,
1605 5|                Bóg karze morem i głodem, i innymi niemocami, ale odstępstwo
1606 5|               ale odstępstwo od wiary ś. i jedności Kościoła swego
1607 5|          odkupione krwią Syna twego, ale i to nasze królestwo świeckie
1608 5|         katolicką, aby za czasów naszych i liczbą, i wysługą ludu się
1609 5|                 czasów naszych i liczbą, i wysługą ludu się twego wiernego
1610 5|            Rzeczpospolitą długo trzymała i od upadku broniła. Przez
1611 6|             KAZANIE SZÓSTE~O MONARCHIJEJ I KRÓLESTWIE, ABO O CZWARTEJ
1612 6|                  KRÓLEWSKIEJ DOSTOJNOŚCI I WŁADZEJ~Postaw nam króla,
1613 6|               jako wszytkie narody mają.~I. Reg. 8 [5].~W ciele ludzkim
1614 6|                 którymi się ciało ożywia i umacnia: serce i głowa.
1615 6|                  ożywia i umacnia: serce i głowa. Wesołe serce a głowa
1616 6|                 czynią człowieka mocnego i do wszytkiego sposobnego.
1617 6|                serce, jako mówi Izajasz, i głowa chora, ciało wszytko
1618 6|                 stan jako głowa.~Religia i stan duchowny w ciele Rzeczyposp[
1619 6|                  jest jako serce zakryte i wnętrzne, z którego żywot
1620 6|            członków wszytkich oczy, uszy i inne smysły powierzchne,
1621 6|            należące. Gdy wiara katolicka i duchowny stan naruszony
1622 6|                  stan królewski słabieje i boleje, jako głowa chora,
1623 6|                 członków wszytkich ginie i królestwo wszytko upada.
1624 6|           królewskiej władzej osłabionej i nawątlonej.~Przyrodzony
1625 6|           Rzeczyposp[olitej] przyrodzona i nalepsza i nawłasniejsza
1626 6|                   przyrodzona i nalepsza i nawłasniejsza rozumowi ludzkiemu
1627 6|             monarchija abo jednowładztwo i rząd jednego. Który gdy
1628 6|                 głów dzieli, ciężka jest i śmiertelna Rzeczypospolitej
1629 6|                  Samuela, sędziaka onego i kapłana, który jemi na on
1630 6|                  króla, aby nas sądził". I żałował się na nie przed
1631 6|                Bóg ludu swemu nie życzył i na tym miejscu króla im
1632 6|             rozkazał. Lecz sam go im dał i naznaczył barzo dobrego
1633 6|                 onego, pierwszego króla, i po nim Dawida i inne potomki
1634 6|        pierwszego króla, i po nim Dawida i inne potomki jego, jako
1635 6|              Mesyjasza, Króla nad królmi i Pana nad pany. ~ Królom
1636 6|                króle sobie stawić mieli, i nauczył ich, jaki król ich
1637 6|                  jaki król ich być miał, i prawa mu postawił.~Cóż tedy
1638 6|               używali królewskiego prawa i pompy, i majestatu; ale
1639 6|              królewskiego prawa i pompy, i majestatu; ale rolą orali
1640 6|           majestatu; ale rolą orali jako i drudzy, dworu żadnego nie
1641 6|                 Bóg znakiem swoim jakim. I gdy po wielkim zwycięstwie
1642 6|                  Gedeona, sędziaka swego i hetmana, mówili: Judic.
1643 6|                 22-23]. "Panuj nad nami, i syn twój, i syn syna twego,
1644 6|              Panuj nad nami, i syn twój, i syn syna twego, boś nas
1645 6|                  niech nad wami panuje". I dobre im było ono panowanie.
1646 6|                 żywili ani ich majestatu i pompy opatrowali, a jednak
1647 6|                opatrowali, a jednak sądy i wojny szczęśliwie odprawowali,
1648 6|              którzy by byli jako panowie i dziedzicy z potomkami swymi
1649 6|                 ich na swój stan używali i ozdobę wszytkiej ziemie
1650 6|               wszytkiej ziemie na sobie, i dostatek, i sławę nosili
1651 6|             ziemie na sobie, i dostatek, i sławę nosili i okazowali.
1652 6|                 dostatek, i sławę nosili i okazowali. A dwór i żołnierze
1653 6|               nosili i okazowali. A dwór i żołnierze ustawicznie chowając,
1654 6|            zawżdy sami na wojny włóczyli i wyciągali; tedy im Pan Bóg
1655 6|                  się na królewską ozdobę i potężność, niźli na jego
1656 6|                 także za sędziaków, jako i za królów była, pochwalił
1657 6|            których sam jeden Bóg siedzi. I tak zaczął, i ukazał ludzkiemu
1658 6|                Bóg siedzi. I tak zaczął, i ukazał ludzkiemu narodowi,
1659 6|               ukazał ludzkiemu narodowi, i napisał na duszach ich,
1660 6|                pierwszego, aby był głową i ojcem wszytkim synom swoim.
1661 6|              wszyscy do jednego odzywali i jego rządu, i rozumu, jako
1662 6|           jednego odzywali i jego rządu, i rozumu, jako starszego,
1663 6|                   W domu jeden gospodarz i żona poddana. ~I przetoż
1664 6|               gospodarz i żona poddana. ~I przetoż żonę mu dał, nie(
1665 6|              wielkie świata wszytkiego. ~I jako świat nastał, ludzie
1666 6|                  królestwa sobie stawili i jednemu się poruczali, i
1667 6|                 i jednemu się poruczali, i jednego nad sobą obierali.
1668 6|                konsulowi wszytko zlecać. I nigdy się ono państwo nie
1669 6|           władnął, począwszy od Juliusza i Augusta.~Monarchiją wszyscy
1670 6|             jedno jest uczonych u Greków i Łacinnników, filozofów,
1671 6|               Jednego panowanie od wojen i zwad - mówi - wolne bywa".
1672 6|                  taki rząd jest nalepszy i naprzyrodzeńszy. I mówi: "
1673 6|              nalepszy i naprzyrodzeńszy. I mówi: "Do panowania Boskiego
1674 6|                 ościół nowego testamentu i na zakonodawcę jego patrzmy.
1675 6|                  inny rządzenia obyczaj. I w starym, i w nowym zakonie
1676 6|           rządzenia obyczaj. I w starym, i w nowym zakonie zawżdy Pan
1677 6|             musieli, postawił, od Aarona i Piotra ś. począwszy. Na
1678 6|            trzody bestyj jednego wodza". I Hieronim święty: "Żurawie -
1679 6|                  jest, gdy wszyscy równi i jednacy, ale gdy od siebie
1680 6|                  rychlej jednośc uczynić i zatrzymać może. ~Któż lepiej
1681 6|                 może. ~Któż lepiej pokój i zgodę, i jedność między
1682 6|               Któż lepiej pokój i zgodę, i jedność między ludźmi, na
1683 6|                  najdzie swoje mniemanie i rozumienie. I ludzie nie
1684 6|                  mniemanie i rozumienie. I ludzie nie pójdą za jednym,
1685 6|                  rozumienim do kupy idą. I jeden łacniej wszytkie do
1686 6|               łacniej wszytkie do siebie i do zgody świętej pociągnie.
1687 6|                 pospolity z możniejszymi i z patrycyjami wadził41,
1688 6|                  z patrycyjami wadził41, i długo trwać one rządy nie
1689 6|               trwać one rządy nie mogły, i pokoju nigdy więtszego nie
1690 6|                 jednym. ~Moc też więtsza i potężność jest na nieprzyjacielą
1691 6|              Justinus, kila tysięcy lat; i teraz inszego rządu nie
1692 6|                 pogaństwie pod konsulami i innymi odmiennymi rządy,
1693 6|               tyło w rzeczach maluczkich i nienależytych zdania ich
1694 6|                 przy książęciu staczają, i oni wszytkim władną. A też
1695 6|               Polacy, jako był zły rząd, i prędko się do pierwszego
1696 6|                 prędko się do pierwszego i przyrodzonego sposobu wrócili,
1697 6|           słabieje. ~Słabieje dostojność i władza królewska tymi boleściami:
1698 6|          boleściami: wolnością przebraną i zbytnią, z której idzie
1699 6|         poddanych, rozproszenim dochodów i imion stołu królewskiego,
1700 6|                imion stołu królewskiego, i koła poselskiego wykraczanim
1701 6|                  godzi trochę rozszerzyć i duchem kaznodziejskim, jako
1702 6|             kaznodziejskim, jako wielkie i utratę ludu Bożego przynoszące
1703 6|               byli, a dominium absolutum i zatem tyraniją chwalili.
1704 6|           chwalili. Cnota ma swoje miarę i wagę: źle w niej nie doważyć,
1705 6|                niej nie doważyć, źle też i przeważyć.~Gdzie absolutum
1706 6|                Dobre absolutum dominium, i nad nie lepszego rządu nigdy
1707 6|              Boga, który nigdy pobłądzić i złym być, i tyranem nie
1708 6|              nigdy pobłądzić i złym być, i tyranem nie może. Dobre
1709 6|                  świętym, dobrym, mądrym i pobożnym monarsze, któremu
1710 6|             sądową stolicą mądrość Boska i sprawiedliwość, i potężna
1711 6|                  Boska i sprawiedliwość, i potężna egzekucyja do karania
1712 6|            potężna egzekucyja do karania i darowania. Mocą jego jest,
1713 6|                Panu Bogu, dobry żołnierz i bogate pieniądze. Lecz niewiele
1714 6|          wyrysował. Dlategoż do monarchy i króla przykłada ludzki rozum
1715 6|              przykłada ludzki rozum radę i prawa, krócąc i okreszając
1716 6|               rozum radę i prawa, krócąc i okreszając moc jego, a pomagając
1717 6|                 chwalim, prawy okreszoną i radą dobrą osadzoną. ~Nie
1718 6|                jaka jest u Turków, Tatar i Moskwy, która ma bezprawne
1719 6|               która prawy sprawiedliwymi i radą mądrą podparta jest,
1720 6|                radą mądrą podparta jest, i moc swoje ustawami pobożnymi
1721 6|           ustawami pobożnymi umiarkowaną i okreszoną ma. ~Królom pan
1722 6|                 Królom pan Bóg prawa dał i napisał. Deut. 17 118-19]. ~
1723 6|           kapłanów podane sobie wypisali i wedle nich lud Boży sprawowali,
1724 6|                bojąc się Pana Boga swego i miłując lud jego, do ich
1725 6|                  polska. Bo kapłani Boży i biskupi królom, z pogaństwa
1726 6|               królom, z pogaństwa grubym i dzikim, prawo Boże przekładali,
1727 6|              inne ludzkie prawa napisane i one rady świeckie przystawione
1728 6|        przystawione im są. ~Potem prawem i statutami. ~Czym dostojeństwo
1729 6|              dostojeństwo ich królewskie i władza się nie króciła ani
1730 6|        pobłądzili, a mocy onej z rozumem i bojaźnią Boską sprawiedliwie
1731 6|                Pokazują to statuta wasze i przysięgi senatorów i marszałków,
1732 6|              wasze i przysięgi senatorów i marszałków, i innych urzędników,
1733 6|                  senatorów i marszałków, i innych urzędników, w jakiej
1734 6|               urzędników, w jakiej czci, i w onej po Bogu nawyższej,
1735 6|              królewski stan mieć chcieli i uważali. Wiedząc, co im
1736 6|              jako z królów cześć wszytka i podwyższenie na ich dobre,
1737 6|           miłości ku poddanym za wysługą i dobrym zachowanim ich nadali
1738 6|                rycerskim prze męstwo ich i życzliwość - wolności od
1739 6|                   od zagranicznych wojen i od innych, które były in
1740 6|               pod interregna wytargowały i rozszerzyły, i tak się wysoko
1741 6|               wytargowały i rozszerzyły, i tak się wysoko podniosły,
1742 6|                 iż wpadły w wielką pychę i nieposłuszeństwo, i lekkie
1743 6|                pychę i nieposłuszeństwo, i lekkie królewskiego majestatu
1744 6|         królewskiego majestatu uważenie, i praw dobrych podeptanie,
1745 6|                lekki w pychę się podnosi i jako źrzebię u osła mniema,
1746 6|                    Bystra, głupia mowa. ~I stąd one słowa bystre i
1747 6|                  I stąd one słowa bystre i głupie: urodziłem się wolnym
1748 6|        ślachcicem, nie boję się nikogoż, i króla samego, który mi nic
1749 6|               świecie wolnym nie rodzi. ~I któż się tak wolnym rodzi,
1750 6|                nikogoż się bać nie miał? I syn królewski bać się ojca
1751 6|               syn królewski bać się ojca i pedagogów musi. I sam król
1752 6|               się ojca i pedagogów musi. I sam król Boga się boi i
1753 6|                  I sam król Boga się boi i praw jego przestępować nie
1754 6|              Śmieszna wolność na harde. ~I patrzmy, jako na takie harde
1755 6|                  a przed sąsiadem ucieka i drży, który go w tej wolności
1756 6|                 wolności na dom najeżdża i zabija, i majętność wyłupi.
1757 6|                na dom najeżdża i zabija, i majętność wyłupi. O czym
1758 6|                się, synu miły, Pana Boga i króla". I drugie mówi: "
1759 6|                miły, Pana Boga i króla". I drugie mówi: "Jako ryk lwi,
1760 6|                 grzeszy na duszę swoję". I Apostoł miecza się królewskiego
1761 6|                 jego się pedagogiem czym i zelżywie go wspomina. Jeśli
1762 6|             idzie, przeklęte takie prawo i taka wolność piekielna na
1763 6|             piekielna na bluźnienie Boga i króla. ~Boga bluźni, kto
1764 6|               bluźnić nie może, który by i Boga zaraz tego, który go
1765 6|                  go stawi, nie zbluźnił. I tak potępiano oto na śmierć
1766 6|               świętym, iż Boga zbluźnili i króla.~Ale wiem, iż wżdy
1767 6|                  nie może, aż na sejmie. I dlategoż taką sobie wolność
1768 6|        królewskiego majestatu brać mamy? I co z dobroci i laski ludziom
1769 6|                brać mamy? I co z dobroci i laski ludziom onym, którzy
1770 6|                godzi na wszytkie grzechy i na podeptanie praw wszytkich
1771 6|                podeptanie praw wszytkich i sprawiedliwości, i na tyraństwa
1772 6|             wszytkich i sprawiedliwości, i na tyraństwa sąsiedzkie,
1773 6|                 na tyraństwa sąsiedzkie, i na zelżenie mocy królewskiej?
1774 6|        królewskiej? Nie na to dana jest. I jeśli jej wy źle używacie,
1775 6|          zarzekamy. ~Grzechom nie służyć i diabłu. ~Święta wolność
1776 6|            Święta wolność jest: grzechom i czartu nie służyć, a tyraństwa
1777 6|                  jest dobra: obcym panom i pogańskim królom nie służyć
1778 6|              wolność macie z łaski Bożej i na niej przestajcie, dziękując
1779 6|                 patrząc, sądził, zabijał i majętności wasze brał, i
1780 6|                 i majętności wasze brał, i córki i żony wasze wydzierał,
1781 6|           majętności wasze brał, i córki i żony wasze wydzierał, i
1782 6|                  i żony wasze wydzierał, i czynił, co mu się podoba,
1783 6|                  się podoba, na Boga się i na sprawiedliwość nie oglądając.
1784 6|                wam Pan Bóg króle pobożne i święte, którzy nie tyło
1785 6|              tyrańskiego nie czynią, ale i co dzień więcej prawom i
1786 6|                 i co dzień więcej prawom i przystojnym wolnościam waszym
1787 6|              wolnościam waszym dogadzają i do nich przyczyniają. ~Polska
1788 6|            morderce świętego Stanisława, i to krótko, nie mieli. l
1789 6|              łaskawości, sprawiedliwości i bogobojności, i szczęściu
1790 6|          sprawiedliwości i bogobojności, i szczęściu wielkiemu, które
1791 6|              Izali nas ten król wybawi?" i bez przyczyny żadnej wzgardzili
1792 6|          przyczyny żadnej wzgardzili im, i darów mu nie przynieśli.
1793 6|                jako waszy ojcowie, króle i pany wasze. Nie rozciągajcie
1794 6|                   na sedycyje, na obmowy i szemrania, na nieposłuszeństwa
1795 6|           szemrania, na nieposłuszeństwa i przepychy, bo to wam samym
1796 6|               samym wielką szkodę uczyni i to samo niewolą na was tyrańską
1797 6|                  dobrym panem pogardza. ~I rzeczecie: słusznie mię
1798 6|               Tatarzynowi temu, który mi i gardło bierze, kłaniam,
1799 6|                bom swoich sprawiedliwych i świętych królów czcić nie
1800 6|                  na pany pobożne warczał i ich posłuszeństwo z siebie
1801 6|         zwierzchność nie dbać, mędrszemu i starszemu nie ustąpić, wolność
1802 6|                 do grzechu, do zabijania i wydzierania. I poganie mówili:
1803 6|                 zabijania i wydzierania. I poganie mówili: Cicer. de
1804 6|               panów swoich przyrodzonych i u praw sprawiedliwych, i
1805 6|                 i u praw sprawiedliwych, i urzędów niewolnicy bądźmy. ~
1806 6|                 urzędów słuchać. ~Urzędy i królowie są sługami praw,
1807 6|               wolni być mogli". Jako się i pogaństwa onego, co świat
1808 6|               doma się niewolnikami praw i urzędów porządnych zwali.~
1809 6|               mówi: ,,jam twój niewolnik i poddany; twoje wszytko,
1810 6|                  mam; tyś mój dobrodziej i bóg ziemski mój, z którego
1811 6|                  mój, z którego mi rządu i panowania, i pokoju wszytko
1812 6|            którego mi rządu i panowania, i pokoju wszytko dobre płynie". ~
1813 6|              naszej pamięci królom swoim i na sejmach, i koronacyjach: ,,
1814 6|               królom swoim i na sejmach, i koronacyjach: ,,Pod nogi
1815 6|                  Pod nogi twe majętności i zdrowia nasze kładziem,
1816 6|                znając cię od Boga danego i sprawiedliwego". Teraz żadnej
1817 6|              krzywdy nie mając na wielką i szkodliwą hardość podnieśliście
1818 6|                  serce P[an] Bóg dotyka, i cześć im swego pomazańca
1819 6|                Drugie osłabienie stolice i władzej królewskiej, dla
1820 6|              idzie z rozerwania dochodów i dostatków królewskich, z
1821 6|         królewskich, z których stan swói i potrzeby pospolite opatrować
1822 6|             wrzasków między wami na pany i dzierżawce dóbr królewskich,
1823 6|             królewskich, na ich chciwość i niesprawiedliwość i dóbr
1824 6|             chciwość i niesprawiedliwość i dóbr pospolitych złe opatrowanie
1825 6|              pospolitych złe opatrowanie i używanie; na ich syny w
1826 6|                  na ich syny w kolebkach i dorosłe, którzy nigdy ani
1827 6|            intraty pospolitych dóbr mają i od męża do męża z nimi biegają.
1828 6|                  takim łakomstwem, króla i Rzeczpospolitą obrażając,
1829 6|                 lepszy opatrowania głowy i Korony swojej naleźli.~Trzecie
1830 6|               też majestatu królewskiego i mocy jego, na dobre pospolite
1831 6|             pochodzi ze złego szafowania i używania urzędu poselskiego
1832 6|          królowie polscy z samym senatem i radą swoją potrzeby koronne
1833 6|              radą swoją potrzeby koronne i sejmy odprawowali. ~Dla
1834 6|                  dni sejmy się kończyły. I były krótkie sejmy, ale
1835 6|                 ale pożyteczne królestwu i dzielne. ~Koło poselskie. ~
1836 6|                 radom przeszkody dzieją. I jeśli co do upadku Koronie
1837 6|              koło narychlej ją przewróci i zgubi.~Egzorbitancyje w
1838 6|             jakicheście nieprzystojności i prawie dziecinnych, i śmiechu
1839 6|   nieprzystojności i prawie dziecinnych, i śmiechu godnych, postępków
1840 6|               śmiechu godnych, postępków i zagmatwania przyszli. Naprzód
1841 6|                   Abo się sami obierają, i drudzy mało nie dożywotny
1842 6|            wystawiają, którzy ich myślom i przedsięwzięciu służą. A
1843 6|                 co się dzieje, przyzwala i wrzaskiem wszytko odprawuje.
1844 6|                  Ci co się sami obierają i wtrącają, z swymi złymi
1845 6|             przystępują. (Dobrych zawsze i cnych miłośników ojczyzny
1846 6|                schodzi, gdyby śmiałością i gorącością złym nie ustępowali.) ~
1847 6|               jedni są, którzy na księżą i stan duchowny waśń głęboką
1848 6|                Drudzy swego podwyższenia i pożytku się spodziewając,
1849 6|               dogadzają. Drudzy z wymową i rozumem postawić się na
1850 6|              którymi myślom swoim służyć i sejmowe sprawy zatrudnić
1851 6|                sprawy zatrudnić usiłują. I naleganim w rzeczy od wszytkich
1852 6|                 a ono sami od swej głowy i afektów swoich zdrowym i
1853 6|                 i afektów swoich zdrowym i należytym królestwu radom
1854 6|                radom sejmowym przeszkody i zamieszki, jakie mogą, czynią,
1855 6|                  prości bracia poruczają i co Rzeczyposp[olitej] pożyteczne,
1856 6|                 czynią: ale z głowy swej i z serca na urzędy obostrzonego,
1857 6|                  duchowne rozterki sieją i dobrym, pożytecznym Rzeczypospolitej]
1858 6|                 z radami swymi teskliwie i z utratą dobrego czasu czekać
1859 6|             gruba wina, jaka z tego panu i radzie jego niecześć, uważyć
1860 6|                   Jakie zaś swary, zwady i wrzaski, i broni dobywania
1861 6|                  swary, zwady i wrzaski, i broni dobywania między nimi
1862 6|             słowach tracą, a cicho targi i zmowy czyniąc, na dobre
1863 6|              czyniąc, na dobre pospolite i pokój domowy nie pamiętają.~
1864 6|           przyczytają, którą królewskiej i senatorskiej przeszkodę
1865 6|                   a monarchiją chwalebną i ludziom zbawienną, jako
1866 6|                rządach ludzkich nagorsza i naszkodliwsza i tu, w tym
1867 6|                 nagorsza i naszkodliwsza i tu, w tym królestwie tak
1868 6|                 natura Korony tej mienić i zatem zginąć musi, która
1869 6|                szlachta w jednych murach i w jednym mieście zamknąć
1870 6|                 w jednym mieście zamknąć i tam mieszkać, aby o sobie
1871 6|                 rozumy wszytkiego świata i doznanie, i doświadczenie
1872 6|            wszytkiego świata i doznanie, i doświadczenie osądziło.~
1873 6|             królikowie z sobą się wadząc i jeden drugiemu zajrząc,
1874 6|            wszytko nogami wzgórę obrócą. I ziściłoby się to, co o takiej
1875 6|            mądrzy radzą, a głupi dekreta i konkluzyje czynią. Mądrzy
1876 6|             część, bo się na to obierają i stanowią, i dla swej mądrości
1877 6|                  to obierają i stanowią, i dla swej mądrości przy boku
1878 6|        wielogłownym łacno barzo sedycyją i wzburzenie uczynić. Bo prostym
1879 6|          pochlebstwo, iż tez oni rządzić i wolności swojej używać mają. ~
1880 6|        Pospólstwo za głupią radą idzie. ~I lada zły jaki język i śmiała
1881 6|                    I lada zły jaki język i śmiała swowolność namówi
1882 6|              barzo szkodliwych, głupich, i którymi sami się pogubią.
1883 6|                  pogubią. Num. 14. Kaleb i Jozue lud on wielki na puszczy
1884 6|             zepsowali, tak iż na głupiej i złej radzie wszytko pospólstwo
1885 6|            wszytko pospólstwo przestało, i zatem jako głupi na onej
1886 6|                poginęli, na złe zwodniki i one przeklęte języki narzekając,
1887 6|                jest w pospólstwie, które i na pana naszego Jezusa łacno
1888 6|              Ukrzyżuj!" Acto. 14 [8-20]. I zbuntowanie ono Piłata do
1889 6|                  Listrze za Boga przyjąć i ofiary mu czynić chciało;
1890 6|         namówieni, Pawła ś. ukamionowali i jako umarłego odeszli. Taki
1891 6|           królikowie ich udadzą, tak idą i giną. A o te króliki nietrudno,
1892 6|            wykonywając, poburzą prostaki i od nich na sejmach mówią
1893 6|                 od nich na sejmach mówią i czynią, co chcą, i składają
1894 6|                 mówią i czynią, co chcą, i składają na bracią. A bracia
1895 6|            płaszczem wolności, wrzaskiem i krzykiem przyzwolili, nie
1896 6|                nie wiedząc drugdy na co, i szkody a zguby swej nie
1897 6|                nie bacząc.~Takiej sprawy i takiego rządu uchowaj nas.
1898 6|             królmi będąc, rząd królewski i monarchiją miłujesz. Boś
1899 6|             królewski rząd podoba; takiś i poganom w rozumie przyrodzonym
1900 6|               przyrodzonym napisał; taki i tu w tej Koronie od ciebie
1901 6|             ciebie zaczęty, sześćset lat i dalej stoi; takiś po wszytkim
1902 6|              weneckich rozumów nie macie i w jednym mieście nie siedzicie.
1903 6|        Królikowie ci wszytko wam zepsują i was pogubią. ~Grzechy ludzkie
1904 6|             gdzie jeden drugiemu podlega i wszyscy jednego słuchają,
1905 6|               błogosławieństwo jest Boże i cnotom pobożnych odpłata,
1906 6|               się dobrego w tak wielkich i nagłych Rzeczypospolitej
1907 6|                co komu potrzeba, zdrowia i całości, i dochowania Rzeczypospolitej
1908 6|             potrzeba, zdrowia i całości, i dochowania Rzeczypospolitej
1909 6|             tegorocznym sejmie z sromotą i wielkim niebezpieczeństwem
1910 6|                   które z takimi nakłady i zgubieniem czasu czynicie,
1911 6|               czasu czynicie, mocy mieć, i rady dobre, i obmyślania
1912 6|                 mocy mieć, i rady dobre, i obmyślania o was królewskie,
1913 6|             obmyślania o was królewskie, i ojcowskie wykonania mieć
1914 6|              sejmy do poratowania siebie i Rzeczyposp[olitej] gruntowniejszego?
1915 6|                   czemuż je tak targować i na zgubę je swoję, i pośmiech,
1916 6|            targować i na zgubę je swoję, i pośmiech, a sromotę u ludzi
1917 6|               zjeżdżać na takie rozterki i praktyki, i buntowania,
1918 6|               takie rozterki i praktyki, i buntowania, i rozruchy macie?
1919 6|                  praktyki, i buntowania, i rozruchy macie? Upadliście,
1920 6|                 nie o wolności swowolnej i obłudnej, ale o zachowaniu
1921 6|                 ale o zachowaniu zdrowia i majętności, domów i dziatek
1922 6|              zdrowia i majętności, domów i dziatek swoich, i potomstwa
1923 6|                  domów i dziatek swoich, i potomstwa swego, myślili.~
1924 6|               twego postawił, sądy twoje i sprawiedliwość twoje synowi
1925 6|                  sądzi w sprawiedliwości i ubogie twoje w rozsądku.
1926 6|             twoje w rozsądku. Niech góry i pagórki, to jest rada i
1927 6|                  i pagórki, to jest rada i panowie jego, przyjmują
1928 6|                 w posłuszeństwie świętym i poddaństwie żyjąc, jako
1929 6|               wodę z gór twoich, urzędów i przełożeństwa, przyjmowali.
1930 6|                 sz) wszytkiemu królestwu i ono ku czci ś. twojej długo
1931 6|             zachowasz, wybawisz od złego i wsławisz. Przez Pana naszego,
1932 6|                  Chrystusa, który z tobą i z Duchem Ś. jeden Bóg króluje
1933 7|            którzy stawią prawa nieprawe, i pisząc niesprawiedliwość
1934 7|                ucisnęli ubogie na sądach i gwałt czynili w sprawie
1935 7|            iniquas leges condente. ~Jest i druga choroba królestw,
1936 7|             królestw, dla której umierać i ginąć muszą, a Pan Bóg je
1937 7|                 Bóg je wykorzenia: prawa i statuty złe a niesprawiedliwe,
1938 7|               zwłaszcza ubodzy (bo panom i możnym rzadko prawa szkodzą),
1939 7|               tym, którzy prawa nieprawe i niesprawiedliwe stawią i
1940 7|                 i niesprawiedliwe stawią i piszą". O czym za pomocą
1941 7|              mówiąc, pokazem, jako prawa i statuty sprawiedliwe potrzebne
1942 7|                sprawiedliwe potrzebne są i pożyteczne każdej Rzeczyposp[
1943 7|       niesprawiedliwe jako są szkodliwe, i które są takie w tym królestwie.~
1944 7|             Prawo jest, jako nauka życia i sznur spraw ludzkich, którym
1945 7|            Mędrzec: "Mandat jest świeca, i prawo jest światłość, a
1946 7|                 się każdy rozumny rodzi, i zowie się przyrodzonym.
1947 7|               czynią, co zakonnego jest, i prawa takiego nie mając,
1948 7|             mając, sami sobie są prawem. I ukazują uczynki prawne pisane
1949 7|               sumnienie świadectwo daje, i myśli oskarżające i broniące
1950 7|                daje, i myśli oskarżające i broniące się". Napisano
1951 7|           zabijaj, Nie kradni, Czci ojca i matkę - to wszytkie narody,
1952 7|                 nie ich sumnienie żałuje i w sobie sami na myśli boleją.~
1953 7|           Przyrodzone prawo wieczne jest i źrzódło innych praw. ~To
1954 7|           przyrodzone prawo jest wieczne i nieodmienne, i prawie Boskie,
1955 7|              jest wieczne i nieodmienne, i prawie Boskie, na którym
1956 7|                 się inne wszytkie budują i z niego jako ze źrzódła
1957 7|                  zwłaszcza pierworodnym, i grubością, a niedbałością,
1958 7|                  osłabiło się w ludziach i naruszyło. Bo drudzy dobrego
1959 7|        małżeństwa osobami, abo pożądania i przyzwolenia serdecznego
1960 7|       przyzwolenia serdecznego na grzech i innych. ~Odnowione pisanim
1961 7|            wznowił zakon ten przyrodzony i napisał go na onych tablicach
1962 7|            napisał go na onych tablicach i przez Mojżesza rozszerzył.
1963 7|              namilszego Syna swego, Pana i Boga naszego, uczynił, który
1964 7|                 jest świecą dróg naszych i pochodnią spraw pobożności
1965 7|               inne wszytkie przodek mają i nawiętsze u nas poważenie.~
1966 7|           których żyć by też nam trudno. I mielibyśmy około wiary i
1967 7|                 I mielibyśmy około wiary i zbawienia naszego wiele
1968 7|                naszego wiele zamieszania i wątpliwości, gdybyśmy bez
1969 7|              Takie Pan Bóg przez kapłany i biskupy swoje potrzebnie
1970 7|                  zwłaszcza na koncyliach i na stanowieniach nawyższych
1971 7|                 jako poganin niewierny". I do swoich posłańców, którzy
1972 7|                 słucha"~Prawa królewskie i świeckie. ~Ostatnie prawa
1973 7|             Ostatnie prawa są królewskie i Rzeczyposp[olitej], które
1974 7|                porządku, sprawiedliwości i karności stawią na dobre
1975 7|                na dobre poddanych swoich i na zatrzymanie państw swoich.
1976 7|                 złych, ale święte, dobre i sprawiedliwe.~Królowie mają
1977 7|                 stanowić. ~A iż królowie i Rzeczposp[olite] mają moc
1978 7|               Przez mię królowie królują i zakonodawce sprawiedliwie
1979 7|                  sprawiedliwie skazują". I to, co rzekł Izajasz, toż
1980 7|                  tedyć tym, którzy dobre i sprawiedliwe prawa stawią,
1981 7|           ludziech ostrzejszyi był rozum i pobożność cnót więtsza,
1982 7|                  potrzeba. Sami królowie i panowie prawem swoich poddanych
1983 7|            prawem swoich poddanych byli, i co oni rozkazali, to być
1984 7|                rozkazali, to być musiało i za prawo się poczytało.
1985 7|              Nemrota poczęte, asyryjskie i egiptskie, i inne, w których
1986 7|                  asyryjskie i egiptskie, i inne, w których samo upodobanie
1987 7|                  królów prawa przysadzać i jemi moc ich okreszać, dla
1988 7|               dla pewniejszego rządzenia i niedostatków ludzkiej do
1989 7|                panowie nie zawżdy dobrzy i prędko się psują, i w pychę,
1990 7|               dobrzy i prędko się psują, i w pychę, rozkoszy i niesprawiedliwość
1991 7|               psują, i w pychę, rozkoszy i niesprawiedliwość upadają.
1992 7|                abo trzech naleźć mądrych i świętych, którzy dobre prawa
1993 7|               napisać mogą, niźli królów i tych, co na urzędzie siedzą,
1994 7|            którzy by wszyscy byli mądrzy i dobrzy, a nic nad sprawiedliwość
1995 7|               mają żadnych (namiętności) i uwieść się krzywo nie dadzą.
1996 7|              dbają, namówić się do złego i oszukać nie mogą. Co się
1997 7|             Prędko się lada czym uwiodą, i moc mając wolną, zabłądzą,
1998 7|                  nie umiarkuje. ~Pan Bóg i na króle, i na sędzie prawo
1999 7|          umiarkuje. ~Pan Bóg i na króle, i na sędzie prawo dał. ~Przetoż
2000 7|                 dał. ~Przetoż u Mojżesza i na króle, i na sędzie prawo