Rozdzial

  1 I   |                             Rozdział I~W KTÓRYM ZABIERAMY ZNAJOMOŚĆ
  2 I   |     ZABIERAMY ZNAJOMOŚĆ Z BOHATERAMI I ZACZYNAMY SIĘ SPODZIEWAĆ,
  3 I   |           Burak, siedział przy stole i z natężoną uwagą gryzmolił
  4 I   |             pisarz zaś gminny, młody i pełen nadziei pan Zołzikiewicz,
  5 I   |         Zołzikiewicz, stał pod oknem i opędzał się od much.~Much
  6 I   |         papier, pieczęcie, krucyfiks i urzędowe księgi wójtowskie.~
  7 I   |             wójtowskie.~Muchy łaziły i po wójcie, tak jakby po
  8 I   |      wybierał palcami trupy z włosów i rzucał je na ziemię.~Godzina
  9 I   |          czochała się o ścianę krowa i od czasu do czasu ukazywała
 10 I   |     Zołzikiewicz wyglądał przez okno i wołał:~- A hej! A żeby cię...~
 11 I   |      lusterku wiszącym tuż koło okna i poprawiał włosy.~Na koniec
 12 I   |             sam wszystko robić.~- To i cóż, żem pisarz? - odparł
 13 I   |           żeby pisywał do naczelnika i do komisarza; a do wójta,
 14 I   |              mnie wójt to co? Chłop, i basta! Zrób chłopa, czym
 15 I   |        chłopem.~Potem poprawił włosy i znów spojrzał w lusterko.
 16 I   |            jednak czuł się dotknięty i odrzekł:~- Patrzcie no się!
 17 I   |      rozgniewam, tak rzucę pisarstwo i was do diabła.~- Ba! i cóż
 18 I   |     pisarstwo i was do diabła.~- Ba! i cóż pan będzie robił?~-
 19 I   |              kwacza w maźnicy maczać i kwaczem w księgach pisać.
 20 I   |           gęby...~- Juści, bo juści.~I znowu nastała cisza, tylko
 21 I   |               obtarł pióro o sukmanę i rzekł:~- Ano! z pomocą bożą
 22 I   |             wziął papier w obie ręce i zaczął czytać:~"Do wójta
 23 I   |              Wrzeciądza. W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.
 24 I   |      Wrzeciądza. W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. Naczelnik
 25 I   |              w parafii u dobrodzieja i też nasze chłopaki chodzą
 26 I   |         rozumita, żeby były wypisane i bandośniki też przysłać
 27 I   |      dostanieta po łbie, czego sobie i wam życzę. Amen."~Poczciwy
 28 I   |           się równie koniecznym, jak i odpowiadającym wszelkim
 29 I   |           jakby dla nabrania rozpędu i począł szybko pisać.~Wkrótce
 30 I   |         wówczas autor poprawił włosy i czytał, co następuje:~"Wójt
 31 I   |              być gotowe na dzień ten i ten, roku tego a tego, tak
 32 I   |            takowej kancelarii wy-jął i do gminy Barania Głowa w
 33 I   |          jego wyrażała przejęcie się i niemal religijne skupienie
 34 I   |       płynęło to jak woda, że na-wet i w kancelarii w powiecie
 35 I   |         papier, ażeby stół trzasnął, i ot co!~- No, juści, co głowa,
 36 I   |            książki pisze.~- A to pan i książki pisze?~- Pytacie,
 37 I   |                 Prawda - rzekł wójt. I po chwili dodał:~- Spisy
 38 I   |            do tego co? Niechta sobie i wszystkie zlegną. Sąd kazał,
 39 I   |      parszywa owca wszystkim dowodzi i ludzi ciąga do karczmy.~-
 40 I   |            jednego Rzepy się po-zbyć i wszystko będzie dobrze.~-
 41 I   |               niechby pociągnął los, i basta.~- Toczę on żeniaty
 42 I   |            basta.~- Toczę on żeniaty i chłopaka ma już rocznego.~-
 43 I   |       poszedł, a poszedłby, to by go i nie chcieli słuchać, W czasie
 44 I   |             tego. Wy patrzcie ot, że i wasz syn ma dziewiętnaście
 45 I   |            syn ma dziewiętnaście lat i że takoż musi losować.~-
 46 I   |             będzie można inaczej, to i wykupię.~- O! kiedyście
 47 I   |        nie-wiela tego jest, ale może i wstrzyma.~- Ośmset rubli
 48 I   |        powiadam, że zapłacę, to choć i koprowiną zapłacę, a potem,
 49 I   |         powrócić.~- Powróci się albo i nie powróci. Ja też potrzebuję
 50 I   |           powróci. Ja też potrzebuję i wszystkiego wam nie oddam.
 51 I   |             miejsce waszego syna, to i dla was byłaby oszczędność...
 52 I   |              sumy poczęła go łechtać i uśmiechać mu się przyjemnie.~-
 53 I   |             głowie.~- Tego to ja się i boję, że pańską głową się
 54 I   |       zieloną kortową w kraty czapkę i wyszedł z kancelarii. Słońce
 55 I   |          mogli chyba ludzie złośliwi i w ogóle źle myślący, którym
 56 I   |              zaraz solą w oku siedzi i spać spokojnie nie daje.~
 57 I   |            którym to powiecie leżała i Barania Głowa. W siedmnastym
 58 I   |             również wcześnie doszedł i wyżej, gdyby nie to, że
 59 I   |       książki, połamał li-nie, pióra i porzuciwszy Minerwę wstąpił
 60 I   |            podrewizorstwie.~Jednakże i na pisarstwie wiodło mu
 61 I   |        narazić. Kłaniały mu się więc i osoby z inteligencji, kłaniali
 62 I   |           inteligencji, kłaniali się i chłopi, zdejmując już z
 63 I   |        zdejmując już z daleka czapki i mówiąc "pochwalony!". Tu
 64 I   |             wypada; ale były jeszcze i inne przyczyny. Umysły na
 65 I   |     samodzielne bywają zwykle śmiałe i radykalne. Otóż p. Zołzikiewicz
 66 I   |      przekonania, że "dusza to para, i basta". Przy tym pan pisarz
 67 I   |            romans tak mu się podobał i przejmował go tak dalece,
 68 I   |      zamierzał nawet rzucić wszystko i jechać do Hiszpanii: "Udało
 69 I   |              myślał sobie, dlaczegóż i mnie nie miałoby się udać?"
 70 I   |             udać?" Byłby może na-wet i pojechał, bo zresztą był
 71 I   |            na duchowieństwo, a zatem i na wszystko, co pośrednio
 72 I   |          Idzie, idzie, aż tu spotyka i dziewki z sierpami na ramionach,
 73 I   |             podejmując z tyłu kiecki i pokazując burakowe nogi.
 74 I   |              Jak się macie sikory!", i zatrzymał się na tej samej
 75 I   |            przechodzi, to on ją wpół i całusa, a potem ją w kałużę,
 76 I   |          kawalir, ten nasz pisarz!" "I czerwony kiej jabłuszeczko."
 77 I   |             usłyszał rozmowę o sobie i zatrzymał się za płotem.
 78 I   |             miała kartofle w podołku i obierała je cygankiem, druga
 79 I   |             to tyło chuścinę rozwiąż i zara rubla.~- Niedoczekanie
 80 I   |            rozsunął gałęzie wiśniowe i już było chciał na kobiety
 81 I   |              Pan pisarz odwrócił się i spojrzał. Na bryczce siedział
 82 I   |           Zołzikiewicza, kiwnął ręką i zawołał:~- Jak się masz,
 83 I   |            kpił jak gdyby umyśl-nie, i on jeden w okolicy, co sobie
 84 I   |          wpadł na posiedzenie gminne i powie-dział wyraźnie Zołzikiewiczowi,
 85 I   |          dalej z zachmurzonym czołem i nie zatrzymał się aż dopiero
 86 I   |          szopę, która była chlewkiem i oborą zarazem;, dalej jeszcze
 87 I   |           się na to hasło na wyścigi i dziobały specjał, odbierając
 88 I   |         młoda, może dwudziestoletnia i dziwnie urodziwa. Na głowie
 89 I   |              rydz, szeroka w plecach i w biodrach, smukła w stanie,
 90 I   |              drobne, głowę niewielką i płeć może nawet i bladawą,
 91 I   |          niewielką i płeć może nawet i bladawą, tylko trochę ozłoconą
 92 I   |         napisane, mały, cienki nosek i usta jak wiśnia. Śliczne
 93 I   |              schował ogon pod siebie i począł warczeć, błyskając
 94 I   |             Rzepowa przestała mędlić i spojrzawszy trwożnie, spytała
 95 I   |            tymczasem przeszedł wrota i stanął koło niej.~- A dacie
 96 I   |             już zdołał ją objąć wpół i przygarnąć do siebie.~-
 97 I   |         Zołzikiewicz był także mocny i nie puszczał.~W tej chwili
 98 I   |               Zjeżył sierść na karku i z wściekłym szczekaniem
 99 I   |              za skórę, przejął skórę i dopiero poczuwszy pełno
100 I   |              potrząsać wściekle łbem i targać.~- Jezus! Maria! -
101 I   |              Kobieta zawołała na psa i odpędziła go za wrota. Potem
102 I   |              rozdarte szpetnie korty i nankiny.~
103 II  |              II ~NIEKTÓRE INNE OSOBY I PRZYKRE WIDZENIA~W godzinę
104 II  |              po lesie z miarą w ręku i spoglądały na wierzchołki
105 II  |          pnie, a potem wracał echem.~I znowu nie było nic słychać,
106 II  |            znów drwale śpiewali, ale i do tego Rzepa był pierwszy.
107 II  |           tam w boru hukneno!~Buuuu! I okrutnie stukneno~Buuuu!
108 II  |            komar z dęba spadł~Buuuu! I stukł sobie w plecach gnat~
109 II  |           Leci ledwie co żywa~Buuuu! I pyta się komara~Buuuu! Czy
110 II  |            do kancelarii, dał mu raz i drugi w łeb, ale tylko dla
111 II  |        siedział komornym na chałupie i na trzech morgach, na których
112 II  |           morgach, na których go też i uwłaszczenie zastało. Potem
113 II  |         dostał żonę taką, że lepszej i ze świecą szukać; więc byłoby
114 II  |        szukać; więc byłoby się pewno i bardzo dobrze wiodło, żeby
115 II  |          zieloną czapkę, zadarty nos i kozią bródkę, idące na wysokich
116 II  |        zawieruchy jakieś papiery, to i woził. A jemu to co? Zresztą
117 II  |            wtedy miał piętnaście lat i jeszcze za gęsiami a za
118 II  |            kobieta z płaczem wielkim i dalejże wołać:~- Już ciebie,
119 II  |           ukąsił, jeno pisarz tu był i mówił, że tobie już nijak
120 II  |              na niego się nie porwał i tym sprawy swojej nie pogorszył.~-
121 II  |               ciebie, głupia, mam, a i tego raka utrapionego także.~
122 II  |             chłopak, wierzgał nogami i wrzeszczał, że aż uszy pękały.~
123 II  |              obcierać oczy fartuchem i rzekła:~- Co ta wszystko
124 II  |             wydobył ze skrzyni rubla i poszedł do pana pisarza.~
125 II  |           druga była zarażam salonem i sypialnią. Stało tam łóżko
126 II  |          pomady, gilzy do papierosów i wreszcie świeca w blaszanym
127 II  |            lichtarzu, z rudym knotem i muchami potopionymi w łoju
128 II  |        rękawiczki, lakierki, a nawet i cylinder, którego pan pisarz
129 II  |              łóżku, spoczywały korty i nankiny pana pisarza, sam
130 II  |              pisarz leżał w pościeli i czytał zeszyt Izabeli hiszpańskiej,
131 II  |            zawsze najmilszą pociechą i rozrywką, teraz powiększało
132 II  |           jeszcze nie tylko ból, ale i gorycz, jaka go trapiła
133 II  |      Kruczkiem.~Miał trochę gorączki i ledwo mógł zebrać się z
134 II  |       Izabela przyjmuje go wzruszona i blada. Muślin faluje żywo
135 II  |             świeca pali się na stole i pryska, bo właśnie zaczęła
136 II  |           się w półśnie, w półjawie, i oczywiście jedzie znowu
137 II  |              przy knocie trzeszczy - i pryska błękitnymi kropelkami;
138 II  |           odchylone drzwi wsadza łeb i kark Kruczek.~Potwór trzyma
139 II  |        utkwione w pana Zołzikiewicza i zdaje się uśmiechać.~Zimny
140 II  |          Rzepa kładzie rubla na stół i odzywa się pokornie:~- Jelemożny
141 II  |          którego nagle duch wstąpił.~I wpadłszy w wściekłość, zrywa
142 III |            Rozdział III ~ROZMYŚLANIA I EUREKA~Rana ogniła się.~
143 III |         gdyby umarł, złamałbym pióro i skończył powieść, ale że
144 III |           więc zaczął myśleć jaśniej i zaraz po-znał, że robił
145 III |          Warszawie, parol na Rzepową i nie dziwić się mu, bo też
146 III |        zamiast Buraka obdarzyć armię i państwo Rzepą. "Umieścić
147 III |      Umieścić go w spisie wojskowym? i cóż dalej?" - pytał siebie
148 III |          metryki muszą być załączone i że Rzepie trudno także zakneblować
149 III |            może jeszcze z pisarstwa, i skończyło się.~Najwięksi
150 III |               poszedłszy do Rzepowej i napadłszy ją przy mędlicy,
151 III |         głupstwo; przestraszywszy ją i męża poborem, uczynił trzecie
152 III |             osłem! nadeszłaś wówczas i dla Baraniej Głowy, zleciałaś
153 III |            zapłacił jeszcze Srulowi, i parą nankinowych, którą
154 III |              razy miał na sobie.~Nie i nigdy!~Przeciwnie, teraz
155 III |             chęć zemsty nad obojgiem i nad Kruczkiem z nimi razem,
156 III |        trzeciego, zmieniając okłady, i czy wiecie, co wymyślił?
157 III |     rozsmarował na płatek, przyłożył i - co za cudowne skutki tego
158 IV  |           wójt Burak,- ławnik Gomuła i młody Rzepa. Wójt wziął
159 IV  |          pływał po Wiśle ze statkami i z mocą wielgą? Ino mu się
160 IV  |      zwyczajny doma lepszego, to się i wrócił.~- Nie bluźnilibyśicie
161 IV  |                Ba? co? musi: cysarz, i basta!~- Oj, straśnieście
162 IV  |          wypróżnioną szklanką o stół i odrzekł:~- Ej! dobroć też
163 IV  |             a odważny, jenszy wielgi i mocny, i bojący.~- A nieprawda! -
164 IV  |               jenszy wielgi i mocny, i bojący.~- A nieprawda! -
165 IV  |           jak stara beczka.~- A może i nie.~- Chceta spróbować?~-
166 IV  |          Napili się znowu, ale Burak i Gomuła tylko że umoczyli
167 IV  |             rozpłakał przy uściskach i pocałunkach, co było znakiem,
168 IV  |          Rzepa odpowiedział na to:~- I po sprawiedliwości! Albo
169 IV  |            Rzepa jakoś się pocieszył i siadł spokojnie na zydlu,
170 IV  |             wtem drzwi się otworzyły i ukazały się w nich: zielona
171 IV  |          zielona czapka, zadarty nos i kozia bródka pisarza.~Rzepa,
172 IV  |             zaraz na ziemię, powstał i wybełkotał:~- Pochwalony.~-
173 IV  |             się, zaraz też podleciał i Szmul arendarz z kieliszkiem
174 IV  |  Zołzikiewicz powąchał, skrzywił się i siadł przy stole.~Chwilę
175 IV  |              zwróciwszy się do wójta i do ławnika, rzekł tonem
176 IV  |        koszta płotu - mówił do wójta i ławnika - rząd przysyła
177 IV  |             złożony we czworo papier i odczytał coś, czego chłopi
178 IV  |         Zołzikiewicz usunął dokument i rzekł:~- A może nie chcesz?
179 IV  |             pan pisarz chce?~- Chodź i ty za świadka, że tu wszystko
180 IV  |               Ale Rzepa już podpisał i żyda usadził nie gorszego
181 IV  |           całych pięćdziesiąt rubli, i schowawszy je za pazuchę,
182 IV  |          Szmul przyniósł: wypili raz i drugi. Następnie Rzepa wsparł
183 IV  |            wsparł pięści na kolanach i począł drzemać.~Kiwnął się
184 IV  |          miłościw mnie grzesznemu!", i usnął.~Rzepowa nie przyszła
185 IV  |              się jej co oberwać. Tak i bywało. Na drugi dzień Rzepa
186 IV  |           jego chałupa, ale karczma, i nie alkierz, w którym siedział
187 IV  |              szynkwasem.~- Imię Ojca i Syna, i Ducha.~Patrzy jeszcze
188 IV  |      szynkwasem.~- Imię Ojca i Syna, i Ducha.~Patrzy jeszcze lepiej,
189 IV  |          lepiej, słońce już wschodzi i zagląda przez ubarwione
190 IV  |          ubrany w śmiertelną koszulę i w cycełe na głowie; stoi
191 IV  |              na głowie; stoi w oknie i kiwa się, i modli się głośno.~-
192 IV  |             stoi w oknie i kiwa się, i modli się głośno.~- Szmul!
193 IV  |            się naprzód, kiwnął w tył i modlił się dalej.~Więc Rzepa
194 IV  |            Szmul przestał się modlić i zdjąwszy śmiertelną koszulę
195 IV  |          zdjąwszy śmiertelną koszulę i cycełe poszedł je schować
196 IV  |              wolnym, krokiem poważny i spokojny.~- Szmul!~- Ny,
197 IV  |          jego syna będziesz losował, i pieniądze wziąłeś, i kontrakt
198 IV  |        losował, i pieniądze wziąłeś, i kontrakt podpisałeś.~Dopiero
199 IV  |              sam grzmotnął się o nią i jak nie ryknie, aż się szyby
200 IV  |          jest?~Rzepa wszedł do chaty i z początku ani słowa nie
201 IV  |      przemowie, tylko siadł na ławie i patrzył w ziemię. Ale kobieta
202 IV  |            Ale kobieta zaczęła pytać i dopytała wreszcie wszystkiego. "
203 V   |           PRAWODAWCZE BARANIEJ GŁOWY I GŁÓWNYCH JEGO PRZYWÓDCÓW~
204 V   |            wódeczkę, podawano cygara i wtedy obgadywała się rzecz
205 V   |           jak uważał, że inni jedzą, i nie okazywać przy tym, jakoby
206 V   |         zacznie, klepał go w łopatkę i mówił: "No to bywaj zdrów,
207 V   | szeleszczącego. Wówczas zginał palce i drapiąc szlachcica w dłoń,
208 V   |             tak sprężystym zarządzie i przy wrodzonych talentach
209 V   |         tylko sprawach zabierał głos i tłumaczył sądowi, jak należy
210 V   |           samodzielnemu uznaniu sądu i podczas przebiegu ich spokojnie
211 V   |           ławnik, na sądach gminnych i twierdził, że inteligencja
212 V   |             czerwony", czego zresztą i samo nazwisko jego: Floss,
213 V   |           panów, że zaś nie lubił go i pan Zołzikiewicz, bo pan
214 V   |             Wolę, plunął na wszystko i gminę pozostawił gminie,
215 V   |             Skorabiewskiego nie było i on bowiem trzymał się zasady
216 V   |             protest przeciw poprawce i w ogóle przeciw administracyjnej
217 V   |      spoglądać po sobie z niepokojem i drapać się w szlachetne
218 V   |            przyjęto projekt urzędowy i zaczął się rozkład kosztów
219 V   |             z wyjątkiem samego wójta i ławnika Gomuły, którzy natomiast
220 V   |     po-święcenie się ze strony wójta i ławnika, jak każda cnota
221 V   |         rozsądek baraniogłowski, ale i żaden inny nie znalazłby
222 V   |            była całkowicie ukończona i przystąpiono by zapewne
223 V   |         izbie, kręcić się pod nogami i kwiczeć wniebogłosy. Oczywiście,
224 V   |             się w pogoń za intruzami i przez pewien czas deputowani
225 V   |             ciu! ażeby was paralus!" i tym podobne. Prosięta tymczasem
226 V   |              nogi pana Zołzihiewicza i splamiły mu jakąś zielonością
227 V   |        zmywał ją glicerynowym mydłem i tarł własną szczoteczką
228 V   |           Dzięki jednak stanowczości i energii, która jak nigdy
229 V   |         energii, która jak nigdy tak i w tym wypadku nie opuściła
230 V   |            pochwycone za zadnie nogi i mimo najusilin.iejszych
231 V   |         ranem opuściły ten padół łez i nędzy, przeniósłszy się
232 V   |         sądowi prosząc o poratowanie i sprawiedliwość.~Sąd, wniknąwszy
233 V   |            się dotychczas najlepszym i najpożądańszym zdrowiem
234 V   |              najpożądańszym zdrowiem i z pewnością nie doznałyby
235 V   |     Wychodząc z tej premisy większej i przechodząc drogą równie
236 V   |      inteligencja", powszechna zgoda i jednomyślność rzadko tylko
237 V   |         paraliżu, przegniciu wątroby i morowej -zarazie, wypowiadanymi
238 V   |             przez strony sporne, jak i przez samych sędziów.~Sądzę,
239 V   |              strona wygrywająca, jak i przegrywająca wnosiły zawsze
240 V   |          gminnych niezależność wójta i pisarza, a wprost mogło
241 V   |             oduczyć ludzi pieniactwa i podnieść moralność gminy
242 V   |              Godnym było uwagi także i to, o czym zresztą wstrzymujemy
243 V   |       znaleźć się mogli pisarz, wójt i ławnik Gomuła.~Na koniec
244 V   |             przyprowadzenia więźniów i stawienia ich przed oblicze
245 V   |         Głowa przyjęty był najnowszy i najbardziej zgodny z wymaganiami
246 V   |    rozmyślaniom nad złem popełnionym i przedsiębraniu poprawy życia.~
247 V   |            owego celkowego więzienia i z celek jego przyprowadził
248 V   |         łatwo, jak delikatnej natury i jak głęboko psychologicznie
249 V   |          inaczej zwany Wach Rechnio, i pewna Julia, inaczej zwana
250 V   |             parobka, ona za dziewkę. I co tu ukrywać, kochali się,
251 V   |             wkradła się między Romea i Julię, ponieważ ta ostatnia
252 V   |            wcześnie przyszedł z pola i natarczywie domagał się
253 V   |            jeść, przyszło do wybuchu i zobopólnych wyjaśnień, przy
254 V   |              tuzinów uderzeń pięścią i warząchwią. Oczywiście ślady
255 V   |            twarzy Julii, również jak i na rozciętym czole pełnego
256 V   |        czyjej stronie była słuszność i kto komu miał wręczyć tytułem
257 V   |            tak za zawód miłosny, jak i za skutki wybuchu, złotych
258 V   |         piecem, pada, się układziesz i będziesz na mnie mrygał?"
259 V   |        strawa nie wyleciała, a potem i pożreć nie dalia, tylko
260 V   |       wytrzymać, ale złożywszy pięść i podsunąwszy ją pod nos Romea,
261 V   |           się całym wezbranym sercem i zwróciwszy się do sądu,
262 V   |              a on już z pola schodzi i żreć woła! Mówię mu, jak
263 V   |           silę namyślać nad wyrokiem i - co za delikatne poczucie
264 V   |          zachowania swej powagi, jak i dla przestrogi wszystkim
265 V   |          godzin w celkowym więzieniu i na zapłacenie na kancelarię
266 V   |             jeden.~"Od Wacha Rechnia i Baśki Żabianki na kancelarię
267 V   |              Pan Zołziikiewicz wstał i pociągnął swoje kortowe
268 V   |             się, już brali za czapki i bicze, gdy nagle drzwi zamknięte
269 V   |       prosiąt rozwarły się na oścież i ukazał się w nich Rzepa
270 V   |            jak noc, a za nim Rzepowa i Kruczek.~Rzepowa była bledziusieńka
271 V   |       delikatne rysy wyrażały smutek i pokorę, a w wielkich czarnych .
272 V   |               tak zaraz stracił minę i dość cichym głosem ozwał
273 V   |             przerwała prędko kobieta i - dajże mnie mówić, a ty
274 V   |      rzekłszy, obtarła fartuchem łzy i nos i głosem drgającym poczęła
275 V   |          obtarła fartuchem łzy i nos i głosem drgającym poczęła
276 V   |          przyszła na skargę na wójta i na pisarza przed... wójta
277 V   |            na pisarza przed... wójta i pisarza. "Wzięli go, mówiła,
278 V   |            mu las, byle podpisał, to i podpisał. Dali mu pięćdziesiąt
279 V   |  pięćdziesiąt rubli, a on był pijany i nie wiedział, że zaprzedaje
280 V   |             że zaprzedaje dolę swoją i moją, i dzieciaka. Pijany
281 V   |        zaprzedaje dolę swoją i moją, i dzieciaka. Pijany był, wielmlożny
282 V   |         pijany nie wie, co robi, toć i w sądzie, jak kto po pijanemu
283 V   |             ulitujta wy się nade mną i nad nim, i nad dzieckiem
284 V   |              się nade mną i nad nim, i nad dzieckiem niewinnym!
285 V   |              wam za to da "szczęście i zapłaci wam za biedaków!"~
286 V   |            słowa. Rzepa także płakał i wycierał co chwila nos w
287 V   |             palce. Ławnicy posowieli i spoglądali jeden na drugiego,
288 V   |         drugiego, to znów na pisarza i wójta, nie wiedząc, co czynić.~
289 V   |           znowu zebrała się z głosem i tak mówić poczęła:~- Chłopsko
290 V   |          spalę, a powiada, nie pójdę i nie pójdę. A cóżem ja winna,
291 V   |              ja winna, nieboga? albo i dzieciak? On już ani do
292 V   |         siekaery, ino siedzi w izbie i wzdycha, i wzdycha, ale
293 V   |            siedzi w izbie i wzdycha, i wzdycha, ale ja sądu czekałam;
294 V   |            ludzie macie Boga w sercu i na naszą krzywdę nie pozwolicie.
295 V   |             to nieładne człeka upoić i zaprzedać.~- Bo i nieładne! -
296 V   |              upoić i zaprzedać.~- Bo i nieładne! - odpowiedzieli
297 V   |  odpowiedzieli inni.~- Niech was Bóg i Przenajświętsza Jego Rodzicielka
298 V   |           się, niemniej markotny był i ławnik Gomuła; obaj zaś
299 V   |           jest... Tu wydobył chustkę i utarł nos, potem głosem
300 V   |             nos, potem głosem zimnym i urzędowym tak dalej swoją
301 V   |            podpisana, świadkowie są, i szabas! To się rozumie w
302 V   |      wierzysz, to patrz w procedurze i w zsyłkach. A jeśli i piją
303 V   |     procedurze i w zsyłkach. A jeśli i piją przy tym, to i cóż?
304 V   |            jeśli i piją przy tym, to i cóż? Albo to wy nie pijecie,
305 V   |              pijecie, durnie, zawsze i wszędzie?~Gdyby sama sprawiedliwość
306 V   |       wylazła zza wójtowskiego pieca i stanęła nagle między ławnikami,
307 V   |            ten morski sąd, procedury i zsyłki. Przez chwilę panowało
308 V   |            panowało głuche milczenie i dopiero po niejakim czasie
309 V   |       obyczaj.~- Toćwa napiliśmy się i wtedy ino wedle obyczaju -
310 V   |             nająć: on cię ta zastąpi i przy chałupie, i przy kobiecie.~
311 V   |             zastąpi i przy chałupie, i przy kobiecie.~Wesołość
312 V   |            to, że Rzepa groził żonie i dzieciakowi, w to, że obiecywał
313 V   |            to wy się wtrącać możecie i takiej rzeczy płazem nie
314 V   |         skończył!~Ale sąd się zagaił i bezpośrednim jego rezultatem
315 V   |              rzucił się jak wściekły i krzyknął, że do chlewka
316 V   |   rozgardiasz straszny. Stójka wpadł i dalej Rzepę ciągnąć; Rzepa
317 V   |            ławników wziął ją za kark i wyrzucił za drzwi, dawszy
318 V   |              widziała nic przed sobą i co kamień, to się o niego
319 VI  |           dostatecznie zrozumiał już i ocenił genialny plan mego
320 VI  |           nazywa, szach mat Rzepowej i Rzepie. Zapisać Rzepę na
321 VI  |             to trochę wikłało sprawę i było zręcznością dowodzącą,
322 VI  |              rubli za sprawę. Ale on i te pieniądze wziął nie z
323 VI  |       estetycznego poczucia, ale był i inny powód. Oto pan Zołzikiewicz
324 VI  |             wyraził sam, "apetycik", i basta. Ale oprócz tego,
325 VI  |              Zołzikiewicz zdolny był i do uczuć wyżej sięgających
326 VI  |              uczuć wyżej sięgających i bardziej złożonych. Czytelniczki,
327 VI  |            na ławce przed czworakami i spoglądając w stronę dworu,
328 VI  |           melancholicznych, a czasem i sapiących dźwiękach, nucił:~
329 VI  |         drwalni suszące się spódnice i po znakach J. S., wraz z
330 VI  |              któż by wytrzymał? Więc i on nie wytrzymał; zbliżył
331 VI  |           nie wytrzymał; zbliżył się i począł gorąco całować jedną
332 VI  |            zaraz do dworu z językiem i doniesieniem, że "pain pisarz
333 VI  |           jednak nie uwierzono temu, i tak uczucie pana pisarza
334 VI  |        stołem?..."~- Hm! mniejsza by i o lakierki - dodawał z ową
335 VI  |          Jadwiga, dumna, niepokalana i czysta, jakby jaka królowa;
336 VI  |           zaszeleści suknią, fałdami i fałdeczkami; potem siada,
337 VI  |             w cienkie paluszki łyżkę i ani spojrzy.~"Czy ona tego
338 VI  |              tego nie rozumie, że to i kosztuje!" - myślał z rozpaczą
339 VI  |          poświęcał, gdyby nie dziwna i zasługująca na ukaranie
340 VI  |        Oporność w prostej kobiecie - i komu? - jemu, wydawała się
341 VI  |          przynajmniej, na jego łaskę i niełaskę tak samo Rzepę,
342 VI  |         niełaskę tak samo Rzepę, jak i całą jego rodzinę.~Ale Rzepowa
343 VI  |          człowiek bardzo świątobliwy i rozumny, mógł więc dobrą
344 VI  |             mógł więc dobrą radę dać i pocieszyć. Chciała była
345 VI  |              Rzepowa pójść wcześniej i jeszcze przed sumą się ż
346 VI  |          rozmówić, ale że to musiała i za siebie, i za męża robić,
347 VI  |              to musiała i za siebie, i za męża robić, bo mąż siedział
348 VI  |           dała jeść koniowi, świniom i krowie, nim ugotowała śniadanie
349 VI  |              nim ugotowała śniadanie i zaniosła je w dwojakach
350 VI  |               słońce było już wysoko i wymiarkowała że przed sumą
351 VI  |               siedziały na cmentarzu i duchem kładły trzewiki,
352 VI  |             przyniosły. Uczyniła tak i Rzepowa i zaraz do kościoła.
353 VI  |               Uczyniła tak i Rzepowa i zaraz do kościoła. Ksiądz
354 VI  |             na krześle wedle ołtarza i wytrzeszczał oczy, trzęsąc
355 VI  |     średniowiecznej herezji katharów i tłumaczył swoim parafianom,
356 VI  |              tak na ową herezję, jak i na bullę Ex stercore przeciw
357 VI  |    wymierzoną. Potem bardzo wymownie i z wielkim przejęciem się
358 VI  |        rozmaitych fałszywych mędrców i w ogóle ludzi, zaślepionych
359 VI  |              zamiast pszenicy, a łzy i grzech, zbierać będą. Tu
360 VI  |      Condillacu, Voltairze, Rousseau i Ochoriwiczu, nie czyniąc
361 VI  |           inny duch wstąpił, bo choć i nie rozumiała tego, co ksiądz
362 VI  |          potem odwrócił się do ludzi i trzymając w drżących rękach
363 VI  |              z przymknięty mi oczyma i schyloną głową, jakby zbierając
364 VI  |           organ, zabrzęczały dzwonki i dzwony; przed kościołem
365 VI  |             słońce weszło przez okno i oświeciło, jakoby tęczą,
366 VI  |              to zniżał, to podnosił, i wydawał się wówczas ów biały
367 VI  |              od którego biła błogość i otucha, zlewając się na
368 VI  |      zlewając się na wszystkie serca i na wszystkie dusze pobożne.
369 VI  |              pobożne. Owo ta błogość i uspokojenie wszelkie wzięły
370 VI  |             wzięły pod skrzydła boże i strapioną duszę Rzepowej: "
371 VI  |           opuszczajże mnie niebogę!" I z oczu płynęły jej łzy,
372 VI  |          perły, ano słodkie przy tym i spokojne. Padła Rzepową
373 VI  |              podłogę, a potem to już i sama nie wiedziała, co się
374 VI  |             trzeba było oczy mrużyć, i całe chmary aniołków niby
375 VI  |           więc Rzepową się podniosła i poszła na parafię rozmówić
376 VI  |            czoło miał białe, wysokie i łagodny uśmiech na twarzy.~-
377 VI  |          Rzepowa podjęła go pod nogi i nuż mu opowiadać całą sprawę,
378 VI  |            mu opowiadać całą sprawę, i popłakiwać przy tym, i całować
379 VI  |               i popłakiwać przy tym, i całować go po ręku, aż wreszcie,
380 VI  |           przyszłam od was szukać.~- I nie omyliliście się, moja
381 VI  |       wiernych: doświadcza ich nawet i srodze, jak Hioba, któremu
382 VI  |       ślepotę. Ale Bóg wie, co robi, i wiernych swoich potrafi
383 VI  |         ciężki jego grzech pijaństwa i dziękujcie Bogu, że karząc
384 VI  |          oczyma, podjęła go pod nogi i odeszła cicho, nie rzekłszy
385 VI  |            za gardło.~Chciała płakać i nie mogła.~
386 VII |     kapelusik z błękitnymi wstążkami i migdałowa sukienka garnirowana
387 VII |           dziwnie starowne, schludne i wykwintne, że aż promienie
388 VII |          karbowany białej spódniczki i śliczne małe nóżki obute
389 VII |       kręcona, jaśnej barwy czuprynę i broda tylko co mu się puszczała,
390 VII |              idei, a. czasem w złote i promienne szlaki marzeń.~
391 VII |            dzieci wiejskich, chłopów i całego prostackiego otoczenia,
392 VII |         między tą pyszną, rozwiniętą i poetyczną parą, a prozaicznym,
393 VII |         pełnym szarej rzeczywistości i na wpół zwierzęcym bytem
394 VII |           Szli oto oboje obok siebie i rozmawiali o poezji, literaturze,
395 VII |            zwyczajnie dworny kawaler i dworna panna. Ci ludzie
396 VII |         parcianej odzieży, ci chłopi i te baby nie rozumieliby
397 VII |           rozumieliby nawet ich słów i języka. Aż miło pomyśleć!
398 VII |             rozmowa wydaje się czczą i pospolitą, kiedy się rozmawia
399 VII |          złote kwiaty własnych uczuć i myśli dzierzga, i kiedy,
400 VII |              uczuć i myśli dzierzga, i kiedy, od czasu do czasu,
401 VII |          czepia się świata duchowego i pnie się w górę jakoby wijąca
402 VII |             w karczmie ludziska pili i w prostackich słowach o
403 VII |           para płynęła w inną krainę i na okręcie, który miał,
404 VII |      słoniowej,~Flagą jedwab różowy ~I szczerozłoty ster.~Obok
405 VII |               że słyszę jakąś muzykę i mimowolnie stosuję do siebie
406 VII |         dołki ukazały na policzkach, i spoglądając z ukosa na pana
407 VII |               Proszę się rozchmurzyć i wymówić mi swego ulubionego
408 VII |           kozia, bródka, zadarty nos i jasnozielony krawat, a potem
409 VII |       domkiem, pokrytym dzikim winem i patrzącym tylnymi oknami
410 VII |        łokciami opartymi na kolanach i z twarzą podpartą na ręku.
411 VII |            ręku. Twarz ta była blada i jakoby skamieniała, oczy
412 VII |            czerwone, wejrzenie mętne i utkwione w dal bez myśli.~
413 VII |        panienka spostrzegła ją zaraz i rzekła:~- Dobry wieczór,
414 VII |              Rzepowa!~Rzepowa wstała i zbliżywszy się podjęła pod
415 VII |       podjęła pod nogi pannę Jadwigę i pana Wiktora, przy czyim
416 VII |         ładnej, poważnej twarzyczce, i sama nie wiedziała, co począć,
417 VII |        smutek, zagadał o Kraszewskim i o innych mniejszych już
418 VIII|              widokiem na dziedziniec i na topolową drogę. W tym
419 VIII|          obiedzie. Siedzieli też tam i teraz, a z nimi razem ksiądz
420 VIII|             Ulanowski, ksiądz Czyżyk i rewizor gorzelany Stołbicki.
421 VIII|    Skorabiewaki, człowiek dość otyły i dość czerwony, z wielkimi
422 VIII|       dziekan przyłożył rękę do ucha i pyta:~- Hę?~- O bitwie! -
423 VIII|              bitwie? - rzekł dziekan i jakby zamyśliwszy się, począł
424 VIII|         począł coś szeptać do siebie i patrzeć w górę, niby sobie
425 VIII|         będzie, powiadam. A on mówi: I mnie się zdaje, że to coś
426 VIII|               tamci górą! a on mówi: I mnie się zdaje, że górą.
427 VIII|              zabijać, brać w niewolę i myślę, skończy się... ale
428 VIII|            Tu staruszek machnął ręką i osadziwszy się głęboko,
429 VIII|            któż się z kim bił, gdzie i kiedy? A kanonik rękę do
430 VIII|               A kanonik rękę do ucha i mówi:~- Hę?~- Ot! prosto
431 VIII|          mogę od śmiechu.~Śmieli się i państwo Skorabiewscy przez
432 VIII|             się, wyszedł przed ganek i spytał:~- A kto tam?~- To
433 VIII|           ratunek, jaśnie dziedzicu, i po zmiłowanie.~- Moja Rzepowa,
434 VIII|              aż do kratek ogrodowych i stanęła przy nich pokornie.
435 VIII|            zawsze: "jeden z drugim", i zaczął nakrywać do herbaty.
436 VIII|            obrus, postawił filiżanki i począł wpuszczać w nie z
437 VIII|            łyżeczki. Rzepowa czekała i czekała. Przychodziło jej
438 VIII|           tylko na trawie pod płotem i dała dziecku piersi. Dziecko
439 VIII|          piersi. Dziecko nassało się i usnęło, ale niezdrowym snem,
440 VIII|     cierpliwie. Powoli zmroczyło się i księżyc wszedł na sklepienie
441 VIII|      rozumiała, że pan, jako pan, to i z komisarzem ma znajomość,
442 VIII|             komisarzem ma znajomość, i z naczelnikiem; byle tylko
443 VIII|             wszystko się stało, a to i da Pan Bóg, że się złe odmieni.
444 VIII|             Panosko zawdyk dobry był i dla ludzi miłosierny, myślała
445 VIII|            toć mnie tak nie ostawi." I nie myliła się, bo pan Skorabiewski
446 VIII|         Dalej przypomniała sobie, że i na Rzepę zawsze był łaskaw;
447 VIII|        wykarmiła pannę Jadwigę, więc i otucha wstąpiła w jej serce.
448 VIII|          pili ją wszyscy, rozmawiali i śmieli się wesoło. Dopiero
449 VIII|             szczęścia niż w prostym, i sama nie wiedziała, czemu
450 VIII|         ogryźć!" - pomyślała sobie - i wiedziała, że daliby z pewnością
451 VIII|               by się nie naprzykrzać i w oczy nie leźć przy gościach,
452 VIII|      gościach, za co by się może pan i rozgniewał.~Nareszcie skończyła
453 VIII|              Nareszcie skończyła się i kolacja; rewizor odjechał
454 VIII|         zaraz, a w pół godziny potem i obaj księża siadali już
455 VIII|        osądziła, że chwila nadeszła, i zbliżała się ku gankowi.~
456 VIII|          znowu wszystko; pan słuchał i tylko pykał z fajki przez
457 VIII|              będę jeździł, bo on już i tak powiada, że nachodzę
458 VIII|      naczelnika znacie drogę tak jak i ja. Cóżem chciał mówić?
459 IX  |         powodowany taż samą myślą co i Rzepowa, poszedł do pana
460 IX  |              do pana Skorabiewskiego i głupstwo zrobił.~Człowiek
461 IX  |             gdy usłyszał toż samo co i Rzepowa o zasadzie nieinterwencji,
462 IX  |         również prostakom, ozwał się i został wyrzucony za drzwi.~
463 IX  |          żonie:~- Byłem we dworze.~- I nie wskórałeś nic. ~A on
464 IX  |        Osłowic - mówił zaraz wtedy - i pokażę mu, że się bez niego
465 IX  |            to zara hardo się stawisz i tylko nieszczęścia przymnożysz.~
466 IX  |          zdała wszystko na wolę bożą i we środę wziąwszy dziecko
467 IX  |      potrzebny, więc poszła piechotą i świtaniem, bo do Osłowic
468 IX  |       opętane mile. Myślała, że może i spotka dobrych ludzi jadących,
469 IX  |           lasu, zjadła kromkę chleba i parę jaj, które miała ze
470 IX  |              odpowiedział:~- Czeski? I czeskiego na ziemi nie znajdzie,
471 IX  |     czeskiego na ziemi nie znajdzie, i to pieniądz! cy! cy!~To
472 IX  |             To rzekłszy zaciął konia i pojechał dalej. Na świecie
473 IX  |            stawało się coraz goręcej i pot lał się strumieniem
474 IX  |            zbierała nogi, jak mogła, i w godzinę później wchodziła
475 IX  |       łachmanów gołą nogę bez palców i trzymając w ręku wierzch
476 IX  |             z chusty swego czeskiego i zbliżywszy się rzekła:~-
477 IX  |        czeskiego Panu Bogu, pożałuje i wam Pan Bóg wspomożenia.
478 IX  |              będzie na chwałę bożą", i poszła dalej.~Dopiero jak
479 IX  |           przed nim co niemiara bryk i wozów, i bid żydowskich,
480 IX  |            co niemiara bryk i wozów, i bid żydowskich, Rzepowej
481 IX  |           nim." Zebrała się z duchem i weszła do pałacu. Patrzy
482 IX  |           prawo drzwi, dalej jeszcze i drzwi, i drzwi, a na każdych
483 IX  |               dalej jeszcze i drzwi, i drzwi, a na każdych jakieś
484 IX  |              Przeżegnała się Rzepowa i otworzywszy z nieśmiałością
485 IX  |          otworzywszy z nieśmiałością i po cichutku pierwsze, znalazła
486 IX  |         fraku ze złocistymi guzikami i z piórem za uchem, a przed
487 IX  |            niemiara. Panowie płacili i płacili, a ten we fraku
488 IX  |             we fraku palił papierosa i pisał kwitki, które panom
489 IX  |      pomyślała, że tu trzeba płacić, i pożałowała swojego czeskiego.
490 IX  |   przerzedziło się jakoś, a wreszcie i nikogo nie stało. Urzędnik
491 IX  |             Urzędnik siadł za stołem i zaczął pisać. Wtedy Rzepowa
492 IX  |          guzikami, ale nie we fraku, i z dziurami na łokciach.
493 IX  |         ławka, na ławce siedzi jakiś i drzemie. Dalej drzwi do
494 IX  |          chodzących panów we frakach i w mundurach.~Rzepowa zbliżyła
495 IX  |             człowiek wyglądał prosty i buty miał na wyciągniętych
496 IX  |              zerwał, spojrzał na nią i jak krzyknie:~- Nie wolno! -~
497 IX  |            Siadła koło jakichś drzwi i z cierpliwością prawdziwie
498 IX  |          świata. "A przecie kto może i zapyta!" - myślała sobie. -
499 IX  |          tarła oczy, bo ją swędziły, i czuła, że cały korytarz
500 IX  |          widywała; potknął się o nią i pyta:~- Wy tu czego, kobieto,