Nowela

   1 Janko|          położnicy, kręciły głowami i nad matką, i nad dzieckiem.
   2 Janko|        kręciły głowami i nad matką, i nad dzieckiem. Kowalka Szymonowa,
   3 Janko|           tamten świat się wybierać i po dobrodzieja by posłać,
   4 Janko|           to zara trza ochrzcić; on i dobrodzieja nie doczeka,
   5 Janko|               błogo będzie, co choć i strzygą się nie ostanie.~
   6 Janko|            aż poczęło oczki mrużyć, i rzekła jeszcze:~- Ja ciebie "
   7 Janko|          ciebie "krzcę" w Imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego i
   8 Janko|          krzcę" w Imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego i daję ci
   9 Janko|            i Syna, i Ducha Świętego i daję ci na przezwisko Jan,
  10 Janko|          ochoty iść, skąd przyszła, i opuszezać chuderlawego ciała,
  11 Janko|             tego ciała, jako mogła, i płakać, chociaż tak słabo
  12 Janko|           płakać, chociaż tak słabo i żałośnie, że jak mówiły
  13 Janko|          chorobę, więc się poprawił i w jakim takim zdrowiu doszedł
  14 Janko|             życia.~Chudy był zawsze i opalony, z brzuchem wydętym,
  15 Janko|          miał konopną, białą prawie i spadającą na jasne, wytrzeszczone
  16 Janko|            zimie siadywał za piecem i popłakiwał cicho z zimna,
  17 Janko|             cicho z zimna, a czasem i z głodu, gdy matula nie
  18 Janko|       koszulinie przepasanej krajką i w słomianym "kapalusie",
  19 Janko|         cudzą strzechą, może go tam i kochała po swojemu, ale
  20 Janko|       swojemu, ale biła dość często i zwykle nazywała "odmieńcem".
  21 Janko|       chłopak nierozgarnięty bardzo i jak wiejskie dzieciaki przy
  22 Janko|            się z niego pociechy, bo i do roboty był ladaco. Nie
  23 Janko|              to się wróci bez jagód i mówi szepleniąc:~- Matulu!
  24 Janko|           wszystko grało: cały bór, i basta!~Echo też... W polu
  25 Janko|            głosów, jakie są na wsi, i pewno myślał sobie, że cała
  26 Janko|     stojącego z rozrzuconą czupryną i słuchającego wiatru w drewnianych
  27 Janko|     drewnianych widłach... zobaczył i odpasawszy rzemyka dał mu
  28 Janko|             nie mógł, tylko słuchał i Bóg go jeden wie, jakie
  29 Janko|          Bóg go jeden wie, jakie on i w tym nawet słyszał granie...
  30 Janko|              co chodził nocą po wsi i aby nie zasnąć, liczył gwiazdy
  31 Janko|          zdawała się drgać, śpiewać i grać także, a Janko słuchał!...~
  32 Janko|           tylko było słuchać, toteż i słuchał zwykle dopóty, dopóki
  33 Janko|             będziewa się weselili", i poważny głos basetli: "Jak
  34 Janko|        święto. Właził potem za piec i nic nie mówił po całych
  35 Janko|          sobie sam skrzypki z gonta i włosienia końskiego, ale
  36 Janko|              czuprynę coraz gęstszą i oczy coraz szerzej otwarte,
  37 Janko|          łzami zalane, ale policzki i piersi wpadały mu coraz
  38 Janko|            wpadały mu coraz głębiej i głębiej...~Wcale nie był
  39 Janko|         najczęściej surową marchwią i także chęcią posiadania
  40 Janko|          dworze miał skrzypce lokaj i grywał czasem na nich szarą
  41 Janko|         właśnie na niebie był pełny i wchodził ukośnie przez okno
  42 Janko|             się powoli do skrzypiec i w końcu oświetlił je zupełnie.
  43 Janko|      doskonale: wcięte boki, struny i zagiętą rączkę. Kołeczki
  44 Janko|          Ach! wszystko było śliczne i prawie czarodziejskie; Janek
  45 Janko|            otwartymi ustami patrzył i patrzył. To strach zatrzymywał
  46 Janko|        stawem słowik zaczął śpiewać i pogwizdywać cicho, to głośniej: "
  47 Janko|     zakręcił się koło głowy dziecka i zawołał: "Janku, nie! nie!"
  48 Janko|           odleciał, a słowik został i łopuchy coraz wyraźniej
  49 Janko|             skulony kształt z wolna i ostrożnie posunał się naprzód,
  50 Janko|            przelatujesz jeszcze raz i wołasz: "Nie! nie!" Janek
  51 Janko|             Janek czołgał się cicho i ostrożnie, ale zaraz go
  52 Janko|            się nagłe, oddech krótki i świszczący, przy tym ogarnęła
  53 Janko|       przeleciawszy między wschodem i zachodem, oświeciła raz
  54 Janko|            jeszcze wnętrze kredensu i Janka na czworakach przed
  55 Janko|         księżyc przesłoniła chmurka i nic już nie było widać ani
  56 Janko|             wyszedł dźwięk cichutki i płaczliwy, jakby ktoś nieostrożnie
  57 Janko|        nieostrożnie strun dotknął - i nagle...~Gruby jakiś, zaspany
  58 Janko|            Popatrzyli na niego wójt i ławnicy, jak stał przed
  59 Janko|            nie wiedzący, gdzie jest i czego od niego chcą? Jakże
  60 Janko|           biedę, co ma lat dziesięć i ledwo na nogach stoi? Do
  61 Janko|             na drugi raz nie kradł, i cała rzecz.~- Bo pewno!~
  62 Janko|             był stójką:~- Weź go ta i daj mu na pamiątkę.~Stach
  63 Janko|              jakby jakiego kociaka, i wyniósł ku stodółce. Dziecko,
  64 Janko|        garścią, rozciągnął na ziemi i podgiąwszy koszulinę machnął
  65 Janko|         Janek krzyknął:~- Matulu! - i co go stójka rózgą, to on - "
  66 Janko|       którymś razem ucichło dziecko i nie wołało już matuli...~
  67 Janko|            dzieci bije? Toż to małe i słabe, i zawsze było ledwie
  68 Janko|          bije? Toż to małe i słabe, i zawsze było ledwie żywe.~
  69 Janko|         słońca wchodził przez szybę i oblewał jasnością złotą,
  70 Janko|         rozczochraną główkę dziecka i twarz, w której nie zostało
  71 Janko|            padła twarzą na skrzynię i zaczęła ryczeć, jakby straciła
  72 Janko|             poważna bardzo, mroczna i stężała. Promień słoneczny
  73 Janko|          dworu z Włoch wraz z panną i kawalerem, co się o nią
  74 Janko|           beau pays que l'Italie.~- I co to za lud artystów. On
  75   1  |                                     I. NA OCEANIE - ROZMYŚLANIE -
  76   1  |             zielone brzegi Irlandii i wydostał się na pełnię.
  77   1  |            widać było tylko zieloną i szarą równinę, pooraną w
  78   1  |           równinę, pooraną w bruzdy i zagony, rozkołysaną ciężko,
  79   1  |            w dali coraz ciemniejszą i zlewającą siç z widnokręgiem
  80   1  |          tych chmur padał miejscami i na wodę, a na tym tle perłowym
  81   1  |            ku niemu, a on ku fali - i rozcinał ją piersiami. Za
  82   1  |      przewracając kozły w powietrzu i kwiląc jakby polskie czajki.~
  83   1  |         dolnej rei wielkiego masztu i krzycząc żałośnie: "Ho-ho-o!",
  84   1  |            Ho-ho-o!", pochylali się i prostowali w takt do śpiewu,
  85   1  |             piszczałek miczmeńskich i z gorączkowym oddechem komina,
  86   1  |           widać było czarne paltoty i kapelusze podróżnych z pierwszej
  87   1  |      spoglądali na dół w wodę.~Było i kilka kobiet z dziećmi na
  88   1  |            kobiet z dziećmi na ręku i blaszanymi naczyniami, pouwiązywanymi
  89   1  |    chwytając z trudnością równowagę i zataczając się co chwila.
  90   1  |           das deutsche Vaterland!?" i może myśleli, że tego "Vaterlandu"
  91   1  |         dwoje było najsmutniejszych i jakby od reszty odłączonych:
  92   1  |        odłączonych: stary mężczyzna i młoda dziewczyna. Oboje,
  93   1  |             byli prawdziwie samotni i wśród obcych. Kto oni byli -
  94   1  |           córką. Jechali do Ameryki i przed chwilą po raz pierwszy
  95   1  |     twarzach malował się przestrach i zdziwienie zarazem. Wylękłymi
  96   1  |        komin oddychający gwałtownie i na groźne wały wodne, ciskające
  97   1  |         Marysia trzymała się tatula i ile razy statek pochylił
  98   1  |        wszystko było dla nich nowym i nieznanym, tylko ten krąg
  99   1  |           jakby dawnym przyjacielem i opiekunem.~Tymczasem morze
 100   1  |     rozległa się świstawka kapitana i majtkowie rzucili się je
 101   1  |             znów zdumieniem Toporka i Marysię.~- Nasze chłopaki
 102   1  |              Kiej Niemcy wleźli, to i Jaśko by wlazł - odparła
 103   1  |           jak był koniuchą, tak się i zostanie.~- On też kolonię
 104   1  |      przeznaczone, to go nie minie, i westchnęła tęsknie, a tymczasem
 105   1  |       wydawała się już nawet gładką i błękitną. Coraz nowe postacie
 106   1  |                Dziwować się, to się i dziwować, ale zawdyk w Lipińcach
 107   1  |         dlaczego jechał do Ameryki, i jak się to stało, że jechał.
 108   1  |             nie tylko za krowę, ale i za koszta jej utrzymania,
 109   1  |             już niemało, wlokło się i wlokło. Koszta ciągle rosły.
 110   1  |        żniwa właśnie nadeszły, więc i ręce, i sprzężaj potrzebne
 111   1  |      właśnie nadeszły, więc i ręce, i sprzężaj potrzebne były
 112   1  |         inwentarza, całoroczny plon i że na przednówku chyba ziemię
 113   1  |         przedtem chłop był dostatni i dobrze mu się wiodło, zdjęła
 114   1  |            go tedy rozpacz straszna i począł pić. W karczmie poznał
 115   1  |            Niemiec powiadał mu cuda i dziwy o Ameryce. Ziemi obiecywał
 116   1  |         całych Lipińcach nie było - i z borem, i z łąkami, a chłopu
 117   1  |     Lipińcach nie było - i z borem, i z łąkami, a chłopu aż się
 118   1  |            się oczy śmiały. Wierzył i nie wierzył, ale Niemcowi
 119   1  |     Niemcowi Żyd pachciarz wtórował i mówił, że tam rząd daje
 120   1  |            nie tylko chłopskie, ale i dziedzicowe oczy jako żywo
 121   1  |            wziąć w rękę kij z jeżem i śpiewać pod kościołem "Święta
 122   1  |          się wyprzedał, córkę wziął i oto płynął teraz do Ameryki.~
 123   1  |      pokładem. Kołysanie się statku i nieskończoność morska przerażały
 124   1  |           towarzysze drwili z niego i z Marysi. W porze obiadowej,
 125   1  |     odpychano na sam koniec, tak że i głodem przyszło nieraz przymrzeć.
 126   1  |             kazał się dziwić Marysi i sam się dziwił wszystkiemu,
 127   1  |           jaki podpisać, ba, choćby i cyrograf!~Sam ten statek,
 128   1  |           który szedł naprzód dzień i noc po bezmiarach morskich,
 129   1  |           się jakąś siłą podejrzaną i wielce nieczystą. Dziecinne
 130   1  |        naprawdę dzieckiem bezradnym i naprawdę był na woli Bożej.
 131   1  |    brzemieniem ciężkiej niepewności i frasunku. Powiew morski
 132   1  |             morski grał mu w uszach i powtarzał jakby słowo "Lipińce!
 133   1  |      burzyła wodę coraz gwałtowniej i komin oddychał coraz szybciej,
 134   1  |             które ciągnęły go dalej i dalej od Lipiniec.~Tymczasem
 135   1  |          Marysią płynęły inne myśli i wspomnienia, a płynęły jako
 136   1  |          poił - Kasia wodę brała" - i czegoś jej było tak tęskno,
 137   1  |         widzi, jako się żuraw chyli i że zaraz nadejdzie z "potrawów".
 138   1  |       granie jakie. Przymknęła oczy i zdawało się jej, że Smolak
 139   1  |          się twój tatulo uparli, to i ja zadatek dworski oddam,
 140   1  |          sprzedam, kolonię sprzedam i pojadę. Maryś moja - mówił -
 141   1  |              gdzie ty będziesz, tam i ja żurawiem w powietrzu
 142   1  |          Gdzie ty się obrócisz, tam i ja się obrócę; co się z
 143   1  |          tobą stanie, to stanie się i ze mną; jedno nam życie
 144   1  |             ze mną; jedno nam życie i jedna śmierć, a jakom ci
 145   1  |           te słowa Marysia widziała i oną studnię, i miesiąc wielki,
 146   1  |             widziała i oną studnię, i miesiąc wielki, czerwony
 147   1  |         wielki, czerwony nad borem, i Jaśka jakby żywego. Miała
 148   1  |          też w tym rozmyślaniu ulgę i pociechę wielką. Jasiek
 149   1  |           wierzyła, że co rzekł, to i spełni. Ot, chciałaby tylko,
 150   1  |            żeby teraz był przy niej i słuchał z nią razem morskiego
 151   1  |        szumu. Z nim by było weselej i raźniej, bo on się nikogo
 152   1  |            bo on się nikogo nie bał i radę sobie umiał wszędzie
 153   1  |         dali bór, od zorzy czerwony i śniegiem przytrząśnięty.~
 154   1  |            okiem sięgnąć, jeno woda i woda, zielonawe bruzdy i
 155   1  |            i woda, zielonawe bruzdy i zapienione zagony, a na
 156   1  |       pustynia na dole, szum wielki i niby płakanie fal, i poświst
 157   1  |         wielki i niby płakanie fal, i poświst wiatru, a tam, przed
 158   1  |            chyliło się ku zachodowi i zapadało w ocean. Na pomarszczonej
 159   1  |         połyskiwał, świecił, płonął i ginął gdzieś na dalekościach.
 160   1  |            stał się czerwony, żagle i wilgotne liny różowe, majtkowie
 161   1  |            stawał się coraz większy i coraz niżej zapadał w toń.
 162   1  |      rozlała się jedna wielka zorza i już nie wiadomo było w tych
 163   1  |            zaczyna niebo, powietrze i woda, zarówno nasiąkłe światłem,
 164   1  |        dostaje skrzydeł w człowieku i co ma pamiętać - pamięta,
 165   1  |        tęskni do tego leci. Wawrzon i Marysia uczuli też oboje,
 166   1  |             łąk od kaczeńca złotych i wodą świecących, pełna bocianów,
 167   1  |            za morzem.~- Dola ostała i kochanie ostało - odrzekła
 168   1  |        gwiazdy zamigotały na niebie i zniknęły. Mgła gęstniała
 169   1  |      przesłaniając niebo, widnokrąg i sam okręt. Widać było tylko
 170   1  |            było tylko jeszcze komin i wielki maszt środkowy; postacie
 171   1  |        Rzekłby kto, że fala osłabła i rozlała się pod ciężarem
 172   1  |           zapadała prawdziwie ślepa i cicha. Nagle wśród tej ciszy
 173   1  |      dalekie, a niezmiernie żałosne i jakby skarżące się płaczliwie.
 174   1  |      Nawoływania te biegły z ciemni i nieskończoności ku okrętowi.~
 175   1  |            ponurym światłem wnętrze i gromadki emigrantów, siedzące
 176   1  |            ciemnych niż do łóżek, a i cała sala robiła wrażenie
 177   1  |           okrętowyeh, ropy morskiej i wilgoci. Gdzie tu szukać
 178   1  |           bladością skórę na twarzy i często prowadzi za sobą
 179   1  |         odejść od rzeczy. Siedzieli i teraz nie tylko oni, ale
 180   1  |            teraz nie tylko oni, ale i wszyscy przy swoich. Takimi
 181   1  |           co powiększało jej nieład i smutny widok. Pościel, ubranie,
 182   1  |        żywności, rozmaite narzędzia i naczynia blaszane, pomieszane
 183   1  |        rozrzucone były w mniejszych i większych kupkach po całej
 184   1  |          odbijały się o niski pułap i układając się w długie pasma
 185   1  |   wszystkich jakimś smutkiem, obawą i niepokojem. Doświadczeńsi
 186   1  |          śmierć się zbliża. Wawrzon i Marysia nie mogli się w
 187   1  |     płomienie w lampach podskoczyły i błysnęły mocniej, kilka
 188   1  |             jego podniósł się nagle i równie nagle zniżył, a jednocześnie
 189   1  |          ryknęło. Wiatr uderzył raz i drugi, położył statek bokiem,
 190   1  |           naokoło, porwał go w górę i cisnął nim w otchłanie.
 191   1  |         węzełki z rzeczami, tłumoki i narzędzia latały po podłodze,
 192   1  |      targanina statku, krzyk kobiet i płacz dzieci, gonitwa za
 193   1  |            a wśród tego zamieszania i chaosu słychać było tylko
 194   1  |        przeraźliwy świst piszczałek i od czasu do czasu głuche
 195   1  |           się, że lada chwila belki i deski pękną z trzaskiem.~-
 196   1  |           trwoga ścisnęła za gardło i jego, i innych. Dzieci przestały
 197   1  |          ścisnęła za gardło i jego, i innych. Dzieci przestały
 198   1  |           biły o statek jak z armat i rzucały nim na prawo, w
 199   1  |        rzucały nim na prawo, w lewo i od chmur aż do dna morskiego.
 200   1  |           ciemniej, więc Wawrzynowi i Marysi zdawało się, że to
 201   1  |         mnie słyszysz w Lipińcach?!~I żal okrutny ściskał jej
 202   1  |           ciemnej sali głos starego i przerywane łkaniem odpowiedzi
 203   1  |         wejścia. Bałwan wybił drzwi i runął na salę: woda z szelestem
 204   1  |          kobiety poczęły wrzeszczeć i chronić się na łóżka. Zdawało
 205   1  |          latarką w ręku, cały mokry i zaczerwieniony. W kilku
 206   1  |          ale przynosił jakąś otuchę i nadzieję. Odmówiwszy wszystkie
 207   1  |           umieli na pamięć, Wawrzon i Marysia wczołgnęli się na
 208   1  |    wczołgnęli się na swoje tapczany i usnęli głęboko.~Przebudził
 209   1  |           wielką, że przez tyle dni i nocy. Myślał, że promem
 210   1  |  niespokojnie: oto czy duszy swojej i dziewczyninej na zatracenie
 211   1  |            Lipiniec kusić Pana Boga i puszczać się na takie odmęty,
 212   1  |            strony? Wątpliwości jego i strach miały jeszcze rosnąć
 213   1  |       rozkołysanej jeszcze, czarnej i jakby rozzłoszczonej, owe
 214   1  |            mokre ciągnące na statek i bezdenne ruchome doliny,
 215   1  |         ciągle widać było tylko toń i toń bez końca, czasem zieloną,
 216   1  |            wcale, ale zebrał odwagę i postanowił się pytać.~Razu
 217   1  |         jednego zdjął rogatą czapkę i podjąwszy nią pokornie pod
 218   1  |       parsknął śmiechem, ale stanął i słuchał. Na posiekanej wiatrem
 219   1  |      słuchał. Na posiekanej wiatrem i czerwonej twarzy jego znać
 220   1  |             jej jasną jak len głowę i coś, niby rozrzewnienie,
 221   1  |        trzymał w ręku, odwrócił się i wykrzyknąwszy po marynarsku "
 222   1  |       czerniała druga taka, trzecia i czwarta. Powietrze i woda
 223   1  |        trzecia i czwarta. Powietrze i woda były trochę zamglone,
 224   1  |           niezbyt, przy tym srebrne i łagodne, toń gładka, nie
 225   1  |       leciały za statkiem z piskiem i krzykiem. Na pokładzie panował
 226   1  |     czyścili mosiężne spojenia burt i okien, na maszcie wywieszono
 227   1  |           drugą, większą.~Ożywienie i radość ogarnęły wszystkich
 228   1  |       przynosili na wierzch tłumoki i poczęli na nich pasy przyciągać.~
 229   1  |           Duch lepszy wstąpił w nią i w Wawrzona. Aż tu na zachodzie
 230   1  |             naprzód wyspa Sandy-Hok i druga z wielkim gmachem,
 231   1  |       poczęły jakby rozstępować się i ginąć, a na ich tle, w miarę
 232   1  |             łące. Okręt zbliżał się i zbliżał, śliczne miasto
 233   1  |            spod wody. Wielka radość i zdumienie ogarnęły wówczas
 234   1  |         czapkę zdjął, usta otworzył i patrzał, patrzał, a potem
 235   1  |            obydwóch stronach miasta i ciemne smugi parków, mówił
 236   1  |         pognasz, świnię pognasz, to i sprzedasz. Narodu tu widać
 237   1  |        Wawrzon, ujrzawszy owe grupy i bukiety drzew, rzekł znowu:~-
 238   1  |        jakoś się państwo uśmiechało i sama nie wiedziała, czemu
 239   1  |             twoja sukiencyja~Czapka i żupan.~ ~Czy może już miała
 240   1  |         pokład. Zaczęły się rozmowy i nawoływania. Wkrótce drugi
 241   1  |         przywożąc agentów z hotelów i boarding-housów, przewodników,
 242   1  |            całym pokładzie. Wawrzon i Marysia wpadli jakby we
 243   1  |           wpadli jakby we młyn jaki i nie wiedzieli, co począć.~
 244   1  |      staremu, by zmienił pieniądze, i obiecał, że nie da go oszukać,
 245   1  |            było nie tylko domy, ale i ludzi stojących na bulwarku,
 246   1  |         chwila różne statki większe i mniejsze, na koniec dotarł
 247   1  |             koniec dotarł do warfów i zsunął się w wąski dok portowy.~
 248   1  |             na ostatku. Gdy Wawrzon i Marysia, popychani przez
 249   1  |           burty, znaleźli przy niej i Kaszubę. Uścisnął silnie
 250   1  |       Uścisnął silnie rękę Wawrzona i rzekł:~- Bruder, życzę glücku!
 251   1  |    popchnęła ich po pochyłym mostku i za chwilę znaleźli się w
 252   1  |        potem krzyknął: "All right", i ukazał na wyjście. Wyszli
 253   1  |           ukazał na wyjście. Wyszli i znaleźli się na ulicy.~-
 254   1  |         nadejdzie od rządu komisarz i będzie się o nas pytał.~
 255   1  |     rozlegały się krzyki robotników i przekupniów. Co chwila przesuwali
 256   1  |            lokomotyw, hurkotu wozów i nawoływań ludzkich. Wszyscy
 257   1  |             okrętów zdejmowano paki i na drugie je wkładano, wozy
 258   1  |         dudniły po mostkach, rwetes i rozgardiasz panował jak
 259   1  |            ten sposób jedna godzina i druga; oni stojąc pod ścianą
 260   1  |          rogatej czapce z barankiem i ta dziewczyna z Lipiniec,
 261   1  |         okręcie, wśród obcych ludzi i pustoszy wodnej źle i straszno.
 262   1  |         ludzi i pustoszy wodnej źle i straszno. Modlili się do
 263   1  |             że im jeszcze samotniej i straszniej, niż było na
 264   1  |      Doodley, ciągnęli w mniejszych i większych gromadach do miasta.
 265   1  |     komisarza.~Wreszcie zapadła noc i w porcie zrobiła się cisza.
 266   1  |           mgle. Oni czekali.~Choćby i nie chcieli czekać, dokąd
 267   1  |              komisarz nie przyszedł i nie przyjdzie, bo takich
 268   1  |              brał procent od sztuki i o niczym więcej nie wiedział.~
 269   1  |          zawisnął nad nim.~Cierpiał i czekał, jak tylko chłop
 270   1  |          obrazek w ramkach: Lipińce i coś niby piosenka Jaśka
 271   1  |            padły na wodę, na maszty i na budynek celniczy.~W szarym
 272   1  |             kierunku Chattam-square i przeszedłszy kilkanaście
 273   1  |    biedniejszą, bardziej opuszczoną i posępną. Uliczki stają się
 274   1  |       holenderskich, porysowały się i pokrzywiły z biegiem czasu:
 275   1  |       Ameryce linii prostych; dachy i ściany, nie wyciągnięte
 276   1  |    wyciągnięte pod sznur, kupią się i piętrzą jedne nad drugie
 277   1  |          napełnionych gęstą, czarną i stojącą wodą. Okna odrapanych
 278   1  |             kawałkami szkła, drzewa i blachy od pak okrętowych;
 279   1  |     Wszędzie widać tu brudy, nieład i nędzę ludzką.~W tej to dzielnicy
 280   1  |      tygodniowo można dostać nocleg i całkowite utrzymanie; tu
 281   1  |           wenezuelskie, ekwadorskie i brazylijskie, celem namawiania
 282   1  |   namawiania do kolonizacji równika i dostarczania febrze przyzwoitej
 283   1  |         solonym, zgniłymi ostrygami i rybami, które zapewne sama
 284   1  |        skupia się tu, mieszka, żyje i umiera. Z drugiej strony
 285   1  |            wybite oko. Dzieci białe i małe Murzynki o kręconych
 286   1  |          resztek warzywa, pomarańcz i bananów; wychudłe kobiety
 287   1  |           naszych: Wawrzona Toporka i córkę jego, Marysię. Dziedzictwo,
 288   1  |          się spodziewali, było snem i jak sen pierzchło, a rzeczywistość
 289   1  |             czernieje plugawa pleśń i smugi wilgoci; przy ścianie
 290   1  |            ścianie stoi zardzewiały i dziurawy piecyk żelazny
 291   1  |             dziurawy piecyk żelazny i stołek o trzech nogach;
 292   1  |             się gdzie jaki kartofel i do tego szukania wraca co
 293   1  |        Marysia zaś siedzi na słomie i otoczywszy rękoma kolana
 294   1  |      podłogę. Dziewczyna chora jest i wynędzniała. Ta sama to
 295   1  |       głęboko, cera stała się blada i chorobliwa, cała twarz jakby
 296   1  |             dawniej, a oczy wielkie i zapatrzone. Znać na jej
 297   1  |         zgniłego powietrza, zgryzot i nędznego pożywienia. Żywili
 298   1  |    kartoflami, ale od dwóch dni już i kartofli zabrakło. Wcale
 299   1  |           nie wiedzą, co robić będą i czym żyć dalej. Trzeci miesiąc
 300   1  |              jak mieszkają na bruku i siedzą w tej jamie, więc
 301   1  |            do portu dźwigać pakunki i ładować węgiel na okręty,
 302   1  |         kraju, między swoimi, gdyby i stracił wszystko, gdyby
 303   1  |           drzwiach jakiego kościoła i śpiewać: "Boże łaskawy,
 304   1  |         pieniądzem w różanej rączce i z wielkimi wpatrzonymi w
 305   1  |            chleba dał, baba szperkę i można by żyć, choćby jak
 306   1  |         górze niebo, a naokoło pola i w onej ciszy wiejskiej Pan
 307   1  |           dziwne, obce, odtrącające i takie rozpędzone, że każdy,
 308   1  |           musiał wylecieć z koliska i rozbić się siłą pędu jako
 309   1  |             Wawrzon był gospodarzem i ławnikiem, kolonię miał,
 310   1  |          nieśmiały, drżący, skulony i zgłodniały. W początkowych
 311   1  |             coraz sroższym dopustem i każdego ranka słońce coraz
 312   1  |            coraz większą nędzę jego i dziewczyniną oświeci. Więc
 313   1  |      ukręcić powróz, zmówić pacierz i powiesić się? Chłop nie
 314   1  |          nie tylko Bóg opuścił, ale i rozum opuszcza. Nie było
 315   1  |        Lipińcami. Dręczyła go dniem i nocą, a dręczyła tym straszniej,
 316   1  |           dusza w nim chłopska rwie i wije z męki: a jemu potrzeba
 317   1  |            było boru sosnowego, pól i chałup słomą krytych, i
 318   1  |             i chałup słomą krytych, i panów, i chłopów, i księży,
 319   1  |             słomą krytych, i panów, i chłopów, i księży, i tego
 320   1  |        krytych, i panów, i chłopów, i księży, i tego wszystkiego,
 321   1  |         panów, i chłopów, i księży, i tego wszystkiego, nad czym
 322   1  |             był się porwać za włosy i głową tłuc o mur albo rzucić
 323   1  |              a tu miasto obce huczy i huczy; on jęczy i wzywa
 324   1  |             huczy i huczy; on jęczy i wzywa Jezusa, a tu krzyża
 325   1  |       odpowiada, tylko miasto huczy i huczy, a na tapczanie siedzi
 326   1  |    wpatrzonymi w ziemię, zgłodniała i cierpi cicho. Dziwna rzecz!
 327   1  |             dziewczyną ciągle razem i często po całych dniach
 328   1  |        jakby w urazie wielkiej. Źle i ciężko im było tak żyć,
 329   1  |           spod samego Poznania, ale i one już od dawna głodem
 330   1  |          też wzięto ich do szpitali i nie wiadomo, co się z nimi
 331   1  |              Upłynęła jedna godzina i druga. W izbie robiło się
 332   1  |              nie mogę już wytrzymać i ty nie wytrzymasz; pójdę
 333   1  |            się już chodzić do portu i wyławiać kawałki desek od
 334   1  |       wyławiać kawałki desek od pak i skrzyń okrętowych, które
 335   1  |         czasem trafiało się znaleźć i co do zjedzenia, jakie resztki
 336   1  |             ot, chodził tak we mgle i szukał, czego nie zgubił,
 337   1  |            zapomniał o swej niedoli i o tej tęsknocie, która go
 338   1  |        niego, rzucać czarnym błotem i muszlami, ale nie mogli
 339   1  |           na fali; może było w nich i co do zjedzenia, ale jako
 340   1  |      Chłopaki rzucali na nie sznury i w ten sposób przyciągali
 341   1  |           czekał, aż chłopcy odejdą i przeszukiwał resztki jeszcze
 342   1  |           do portu ugrzązł w wyboju i nie mógł się ruszyć. Wawrzon
 343   1  |          schwycił zaraz za szprychy i zaczął z woźnicą pchać koła.
 344   1  |          się z niego sporo kartofli i wpadło w błoto. Woźnica
 345   1  |         krzyknął "get up!" na konie i pojechał.~Wawrzon rzucił
 346   1  |          rękoma, schował w zanadrzu i zaraz lepsza otucha wstąpiła
 347   1  |            z wdzięcznością ku niebu i znowu mruczał:~- Myślałem
 348   1  |     wpatrywała się w ogień. Szukała i ona w swoim czasie roboty.
 349   1  |  boardinghousu do pomywania garnków i zamiatania, ale że się nie
 350   1  |             niczego już nie szukała i nic nie znalazła. Po całych
 351   1  |           ją zaczepiali Irlandczycy i pijani majtkowie. Przez
 352   1  |           Ślubował on jej wprawdzie i mówił: "Gdzie ty się obrócisz
 353   1  |               Gdzie ty się obrócisz i ja się obrócę", ale ona
 354   1  |           jechała wtedy dziedziczką i panią być, a teraz jakże
 355   1  |            parobkiem dworskim, miał i swoją kolonię po ojcach,
 356   1  |            Czy przyjedzie? a choćby i przyjechał, to przygarnieli
 357   1  |             Łachmany. Psy by na nią i w Lipińcach szczekały, a
 358   1  |             rada by wylecieć z niej i lecieć jaskółką chybką nad
 359   1  |          jaskółką chybką nad wodami i choćby umrzeć, byle tam.
 360   1  |         tylko przy nim byłby spokój i radość, i wesele, ze wszystkich
 361   1  |          nim byłby spokój i radość, i wesele, ze wszystkich ludzi
 362   1  |             Gdy ogień w piecyku był i głód nie tak, jak dziś dokuczał,
 363   1  |             dziewczynie o Lipińcach i przypominały, jako dawniej
 364   1  |  odpowiadała: "Cichaj, zbereźniku!" I tak jej było dobrze, tak
 365   1  |             tak wesoło w duszy, jak i wówczas, gdy on ją do tańca
 366   1  |            jak ognia w piecyku, tak i łez w oczach nie było, bo
 367   1  |        zdało, że spływają do piersi i tam ją duszą. Czuła zmęczenie
 368   1  |             Czuła zmęczenie wielkie i wyczerpanie, brakło jej
 369   1  |             W ten sposób spoglądała i teraz siedząc na słomie.
 370   1  |           podjęła go cicho pod nogi i pocałowała w rękę.~- Przychodzę
 371   1  |            Zrozumiała wyraz "dolar" i potrząsając głową, mieszając
 372   1  |             nie jedzą, że są głodni i żeby zmiłował się nad nimi.~-
 373   1  |           nie wiedząc już, co mówić i robić.~Wielmożny pan nie
 374   1  |        schody, wyprowadził na ulicę i rzuciwszy jej pod nogi rzeczy,
 375   1  |            drzwi przyległego szynku i zawołał:~- Hej, Paddy, jest
 376   1  |             się nie walały w błocie i stanąwszy przy nich czekała
 377   1  |          czekała pokorna jak zawsze i cicha.~Pijani Irlandczycy,
 378   1  |           ale na ulicy widno bardzo i przy tym świetle twarz dziewczyny
 379   1  |         miała zsiniałe, oczy wpadłe i podkute, kości wystawały
 380   1  |            domem, zdziwił się mocno i przyśpieszył jeszcze kroku.~-
 381   1  |             chwili, gdy było drzewo i kartofle! Co teraz zrobią,
 382   1  |           drzewem grzmotnął Wawrzon i czapkę w błoto.~- Jezu!
 383   1  |      spojrzał błędnie na dziewczynę i powtórzył jeszcze raz:~-
 384   1  |          stał się głuchy, chrapliwy i groźny, gdy rzekł znowu:~-
 385   1  |          tak nędzne postacie starca i dziewczyny zwracałyby uwagę
 386   1  |         zachwiała się na nogach raz i drugi, wreszcie rzekła z
 387   1  |             usłuchała przestraszona i poszli dalej. Chłop kilka
 388   1  |         napisem: "Sailor's asilum", i zeszli nad samą wodę. Budowano
 389   1  |          nad wodę, a między deskami i belkami kręcili się ludzie
 390   1  |              Cały port wrzał życiem i ruchem. Mgła też opadła,
 391   1  |           słońca obrzucały światłem i miłosiernym ciepłem dwoje
 392   1  |           Naokoło tyle było błękitu i światła, że aż oczy mrużyły
 393   1  |            spokojnie maszty, kominy i chorągiewki falujące lekko
 394   1  |           wody wysuwać. Porozpinane i wydęte ich żagle w kształcie
 395   1  |        tylko odwrócił oblicze swoje i zapomniał o nich wśród obcych
 396   1  |            nich wśród obcych ludzi, i rzucił ich na ten brzeg
 397   1  |         poleciała w stronę Lipiniec i Jaśka koniuchy. Czy tam
 398   1  |         pogardził dawnym ukochaniem i swaty już posłał do innej
 399   1  |    rucianego, nic nie ma na świecie i po którą, jeśli kto przyśle
 400   1  |     dokuczał jej bardzo, ale z męki i osłabienia sen ją ogarniał,
 401   1  |        piersi. Chwilami budziła się i otwierała oczy, potem przymykała
 402   1  |             po jakichś rozpadlinach i przepaściach wpadła, jak
 403   1  |       piosenki, w "Dunajec głęboki" i zaraz usłyszała wyraźnie
 404   1  |              że warkocza już nie ma i że leci w przepaść. Sen
 405   1  |             przy niej, ale Wawrzon, i nie "Dunajec" było widać,
 406   1  |          warfy, rusztowania, maszty i kominy. Znowu jakieś okręty
 407   1  |          okręty wypływały na pełnię i z nich to właśnie dochodziło
 408   1  |           czerwienieć się na wodzie i na niebie. Toń stała się
 409   1  |         jakby drugi był pod spodem, i ślicznie było naokoło. Jakaś
 410   1  |         naokoło. Jakaś szczęśliwość i ukojenie wielkie rozlane
 411   1  |            dwoje było nieszczęsnych i zapomnianych; robotnicy
 412   1  |     Wawrzona. Chłop siedział ponury i chmurny, ale coś jakby straszliwe
 413   1  |            ta miała wyraz zwierzęcy i ptasi z głodu, a zarazem
 414   1  |             Położywa się na deskach i będziewa spali.~Poszli.
 415   1  |       Amerykańskie wiązania z desek i belek tworzyły liczne zakręty
 416   1  |             tworzyły liczne zakręty i jakby korytarzyk drewniany,
 417   1  |          niż położyła się, na deski i mimo że zaraz opadły ich
 418   1  |             Co, tatulu?~Wśród ciszy i ciemności nocnej głos starego
 419   1  |             Utopię ja cię, niebogo, i sam się utopię - mówił dalej. -
 420   1  |           Ona miała osiemnaście lat i to przywiązanie do życia,
 421   1  |          leżała w wodzie, wśród ryb i gadów, na dnie szlamistym.
 422   1  |          świecie! Nieopisany wstręt i strach ogarnęły ją w tej
 423   1  |            usłyszy. Pchnę cię tylko i wszystko dwóch pacierzy
 424   1  |            ja z wami cierpiała głód i zimno... Tatulu!~Oddech
 425   1  |             jam biedna, chora; mnie i tak niedługo na świecie.
 426   1  |           czepiała się jego sukmany i usta przyciskała błagalnie
 427   1  |    przeszedł w obłęd: zaczął rzęzić i chrapać. Chwilami nastawała
 428   1  |         nastawała między nimi cisza i kto by stał nad brzegiem,
 429   1  |      słyszałby tylko głośne oddechy i szamotanie się, i trzask
 430   1  |           oddechy i szamotanie się, i trzask desek. Noc była głęboka,
 431   1  |          przytłumić jej krzyki. Ale i tak te krzyki nie budziły
 432   1  |       wreszcie urwały szmat sukmany i Marysia uczuła, że leci
 433   1  |           jednak uczepiła się dylów i zawisła nad wodą.~Chłop
 434   1  |            wodą.~Chłop pochylił się i straszno powiedzieć, począł
 435   1  |            głowę na kształt obrazów i błyskawic: Lipińce, studnia
 436   1  |         wyciąga ręce, a nad okrętem i nad Jaśkiem Matka Boska
 437   1  |           teraz jej mdlejące dłonie i z jakąś siłą nadludzką ciągną
 438   1  |             ramiona ojca, nie kata, i głowa pada na pierś ojcowską.~
 439   1  |           dojrzała, że leży krzyżem i że szlochanie głuche, żałosne
 440   1  |            głuche, żałosne wstrząsa i rozrywa mu pierś.~- Maryś -
 441   1  |        poszukała po ciemku jego rąk i przytuliwszy do nich swoje
 442   1  |      księżyc wielki, pogodny, pełny i znowu stało się coś dziwnego.
 443   1  |            jakby pszczółek złotych, i spływają po promieniach,
 444   1  |     skrzydełkami, kręcąc się, wijąc i śpiewając dziecinnymi głosami:~-
 445   1  |            Kwiatku polny, cierpliwy i cichy, spokój tobie!~Tak
 446   1  |          nią kielichy lilij białych i małe srebrne dzwoneczki,
 447   1  |           sen tobie! Sen! sen! sen!~I zrobiło się jej tak dobrze,
 448   1  |         usnęła naprawdę.~Noc mijała i jęła blednąć. Dniało. Świtanie
 449   1  |     Świtanie pobieliło wodę. Maszty i kominy zaczęły się wychylać
 450   1  |       zaczęły się wychylać z cienia i jakoby przybliżać; Wawrzon
 451   1  |           sinawym cieniem, spokojną i zmartwiałą. Na próżno stary
 452   1  |          Wawrzonowi zdawało się, że i on chyba umiera, ale przyłożywszy
 453   1  |             się ją całować, pieścić i jakby utulać. W tych blaskach
 454   1  |             utulać. W tych blaskach i w wianku jasnych włosów,
 455   1  |    porozwiązywanych od nocnej walki i wilgoci, była to twarz po
 456   1  |            aniołem przez swoją mękę i niedolę.~Śliczny, różany
 457   1  |       sukmanę przykrył nią jej nogi i nadzieja zaczęła mu wstępować
 458   1  |          lekko, uśmiechnęła się raz i drugi, na koniec otworzyła
 459   1  |              podniósł oczy do nieba i łzy dwoma strumieniami popłynęły
 460   1  |             teraz źrenica oczu jego i dusza jego duszy, i jakby
 461   1  |            jego i dusza jego duszy, i jakby świętość nad wszystko
 462   1  |             ale rozbudziła zdrowsza i rzeźwiejsza niż wczoraj.
 463   1  |             bez wielkiego wysilenia i poszli. Ale widocznie jakiś
 464   1  |           chleb, gotowaną kukurydzę i solone mięso. Tłumaczyło
 465   1  |       kwiatku, ptaku, koniku polnym i mrówce pamięta.~Bóg!~Zmówili
 466   1  |            choć niewiele tego było, i poszli nad wodą, aż do głównych
 467   1  |          się bram wychodzili ludzie i szli pośpiesznie do codziennych
 468   1  |             ukazał się wysoki, siwy i wąsaty jegomość z młodym
 469   1  |         Wyszedłszy spojrzał na nich i na ich ubranie, ruszył wąsami;
 470   1  |       przypatrywać jeszcze bystrzej i uśmiechać się.~Twarz ludzka
 471   1  |           siwy jegomość zbliżył się i spytał najczystszą polszczyzną :~-
 472   1  |      odpowiedzieć zbladł jak ściana i zachwiał się na nogach nie
 473   1  |      starego pana, objęła je rękoma i poczęła wołać:~- Spod Poznania,
 474   1  |       robicie?~- W nędzy, w głodzie i w niedoli srogiej żyjewa,
 475   1  |           całować połę jego surduta i trzymając ją myślał, że
 476   1  |         nieba złapał.~Toć to pan... i swój pan. On z głodu umrzeć
 477   1  |            gromadzić, otwierać usta i patrzeć, jak człowiek przed
 478   1  |            przed człowiekiem klęczy i po nogach go całuje.~W Ameryce
 479   1  |      businessu!~Po czym do Wawrzona i Marysi:~- Nie będziemy na
 480   1  |           pokoju zamknął się z nimi i z chłopakiem. Oni znowu
 481   1  |          padać, od czego bronił się i mruczał gniewliwie:~- Skończcie
 482   1  |             bo przetarł je kułakami i spytał:~- Głodniście?~-
 483   1  |           Stary pan, pytając szybko i jakby gniewliwie, zwrócił
 484   1  |        samej chwili przynieśli piwo i ciepłe mięso. Stary pan
 485   1  |       opowiadać, jak się tu dostali i przez co przeszli. Więc
 486   1  |             opowiedział mu wszystko i nie zataił nic, jako księdzu
 487   1  |         wziął w obie ręce jej głowę i pocałował ją w czoło.~Potem
 488   1  |           Potem myślał przez chwilę i rzekł:~- Biedę przeszliście.
 489   1  |            na niego oczy: ten zacny i mądry pan nazywał Amerykę
 490   1  |         kilka lat tu siedzę, to się i o kraju zapomniało. Ale
 491   1  |            po angielsku wyrostek.~- I na piersi, Wiliam! I na
 492   1  |                I na piersi, Wiliam! I na piersi!~- Yes, father!~
 493   1  |       będziemy mieli gości na obiad i na noc.~Chłopiec poskoczył
 494   1  |              Stary pan zamyślił się i milczał długo; potem zaczął
 495   1  |            dwoje; zechcą wrócić, to i starego zabiorą.~Następnie
 496   1  |       Arkansas. Jest to piękny kraj i ciepły, a ziemia prawie
 497   1  |              Na gospodarstwo ci dam i bilety na kolej, bo mogę.
 498   1  |       będzie wozem. Tam znajdziecie i innych, którzy z wami pojadą.
 499   1  |       zostaniesz samotna na świecie i bez opieki, to mnie poszukaj.
 500   1  |        poszukaj. Tyś biedne dziecko i dobre. Gdybym umarł, Wiliam