Nowela

 501   1  |            drodze kupił im bielizny i ubrania, a wreszeie zaprowadził
 502   1  |      wreszeie zaprowadził do siebie i ugościł. Był to cały dom
 503   1  |          cały dom dobrych ludzi, bo i Wiliam, i jego siostra Jenny
 504   1  |         dobrych ludzi, bo i Wiliam, i jego siostra Jenny zajęli
 505   1  |          czołach, ubranych ślicznie i dobrych. Te wzięły między
 506   1  |            się do nóg ciągle schyla i po rękach je całuje, z czego
 507   1  |         polsku, rozmawiał z Marysią i Wawrzonem o dalekich stronach
 508   1  |    przypominał sobie, rozpamiętywał i od czasu do czasu widocznie
 509   1  |              Trzeciego dnia Wawrzon i dziewczyna jechali już do
 510   1  |         czuł sto dolarów w kieszeni i o biedzie zupełnie zapomniał,
 511   1  |           nad sobą widomą rękę Bożą i wierzyła, że ta ręka nie
 512   1  |           niedoli wyprowadziła, tak i Jaśka do Ameryki sprowadzi
 513   1  |          Jaśka do Ameryki sprowadzi i nad obojgiem czuwać będzie,
 514   1  |             obojgiem czuwać będzie, i do Lipiniec wrócić im pozwoli.~
 515   1  |           pozwoli.~Tymczasem miasta i farmy wiejskie migały im
 516   1  |            w Nowym Jorku. Były pola i bór na dalekości, i domki,
 517   1  |            pola i bór na dalekości, i domki, przy których rosły
 518   1  |             krzyczeć: "Hej! wy bory i pola zielone!" Na łąkach
 519   1  |        łąkach pasły się trzody krów i owiec; po rubieżach leśnych
 520   1  |     siekierami. Pociąg leciał dalej i dalej. Powoli okolica stawała
 521   1  |         Wiatr na nim wiał falą traw i migotał kwiatami. Miejscami
 522   1  |          Wysokie burzany, dziewanny i szyszkowate osty kiwały
 523   1  |             przestrzenie giną oczom i zlewają się z niebem. Z
 524   1  |             było całe stadka zajęcy i piesków ziemnych. Czasem
 525   1  |          tylko; ale między stacjami i w bok ani żywego ducha.
 526   1  |           to wszystko, kręcił głową i nie mógł zrozumieć, że tyle "
 527   1  |          pustką stoi.~Upłynął dzień i noc. Rankiem wjechali w
 528   1  |            Raz zdało się Wawrzynowi i Marysi, że wśród skrętów
 529   1  |            Marysi, że wśród skrętów i bisiorów ujrzeli jakichś
 530   1  |       jeźdźców z piórami na głowach i o twarzach tak czerwonych
 531   1  |             te lasy, te puste stepy i puste bory, te wszystkie
 532   1  |             wszystkie nieznane cuda i ludzi innych, Wawrzon nie
 533   1  |             mógł wreszcie wytrzymać i rzekł :~- Maryś!~- Co tatulu?~-
 534   1  |            że się nazywa Missisipi, i głuchą już nocą przybyli
 535   1  |          lasach, wśród huku siekier i w ciężkim znoju osadniczego
 536   1  |            w nim było łez, cierpień i niedoli - dowiemy się niedługo.~ ~
 537   1  |             nazwa, tam musi istnieć i rzecz. Poprzednio gazety
 538   1  |             gazety polskie, a nawet i angielskie, wychodzące w
 539   1  |           którą się dziś płaci po 1 i pół dolara za akr, pójdzie
 540   1  |            łokieć. Takim obietnicom i widokom trudno się było
 541   1  |        wiadomo, że gdzie przez lasy i stepy przejdzie kolej żelazna
 542   1  |             przejdzie kolej żelazna i słupy telegraficzne w kształcie
 543   1  |         światem, zbyt dla produktów i przyszły rozwój. Ogłoszenia
 544   1  |           była dopiero projektowaną i że właśnie sprzedaż sekcyj
 545   1  |           jednak były tylko czasowe i miały ustać wraz z przeprowadzeniem
 546   1  |             ale kosztem owoców, tak i reklama w amerykańskich
 547   1  |            Litwini z Augustowskiego i Mazurzy spod Warszawy, którzy
 548   1  |    pracowali po fabrykach w Chicago i Milwaukee i którzy od dawna
 549   1  |     fabrykach w Chicago i Milwaukee i którzy od dawna wzdychali
 550   1  |         dusznych, zakopconych dymem i sadzą miast wydostać, a
 551   1  |           wydostać, a jąć się pługa i siekiery w przestronnych
 552   1  |        przestronnych polach, borach i stepach Arkansasu. Ci, którym
 553   1  |          połączyli się z pierwszymi i kilkuset ludzi, najwięcej
 554   1  |            ale wiele także niewiast i dzieci wyruszyło do Arkansas.
 555   1  |             rządowym nad Red-River, i w różnych innych awanturników
 556   1  |        białymi myśliwcami na bawoły i ze straszliwego prawa lynch,
 557   1  |           po Mazurze z każdego boku i Mazura za sobą, nie bardzo
 558   1  |             lubią się trzymać razem i osiadać w ten sposób, by
 559   1  |          przedzierać się przez lasy i wezbrane wody.~Jakoż kilku
 560   1  |           tabor doszedł szczęśliwie i obozował oto teraz wśród
 561   1  |        przeznaczonych na osadę pola i las, a znaleźli tylko las,
 562   1  |          cottonwood), jasne platany i posępne hikory, stały obok
 563   1  |         przeskakując na kształt lin i sznurów z drzewa na drzewo
 564   1  |            tak gęste, tak stłoczone i zbite, że oko nie pobiegło
 565   1  |          nieba nad sobą nie dojrzał i w mroku błądzić musiał,
 566   1  |             w mroku błądzić musiał, i zbłądzić mógł, i zaprzepaścić
 567   1  |            musiał, i zbłądzić mógł, i zaprzepaścić się na zawsze.
 568   1  |   zaprzepaścić się na zawsze. Jeden i drugi Mazur spoglądał to
 569   1  |            kilkanaście łokci obwodu i niejednemu markotno się
 570   1  |        Błogo mieć drzewo na chałupę i na opał, ale wyciąć las
 571   1  |           wydrapać, wykroty zrównać i dopiero imać się pługa,
 572   1  |          stęknął, machnął, uderzył, i od tej pory co dzień było
 573   1  |         arkansaskim lesie, a czasem i pieśni rozlegające się echem:~ ~
 574   1  |         środku zaś z czasem kościół i szkoła. Ale do tego było
 575   1  |            muły, konie, woły, krowy i owce, nad którymi czuwała
 576   1  |             ognisk.~W dzień kobiety i dzieci zostawały w taborze,
 577   1  |          jaguary, arkansaskie wilki i kujoty. Straszne szare niedźwiedzie,
 578   1  |           się wystrzały z karabinów i wołania: "Bywaj bić bestyję!"
 579   1  |         części wprawnymi myśliwcami i ci dostarczali z łatwością
 580   1  |       dostarczali z łatwością sobie i swym rodzinom zwierzyny,
 581   1  |          mianowicie antylop, jeleni i bawołów; była to bowiem
 582   1  |             się z kukurydzowej mąki i solonego mięsa.~Prócz tego
 583   1  |           nadto wśród leśnego szumu i pod otwartym niebem, inni
 584   1  |         heblowinami, kawałkami kory i tym podobnym śmieciem drzewnym.
 585   1  |           puszcza nie była podszyta i gdzie dęby i hikory, tj.
 586   1  |          była podszyta i gdzie dęby i hikory, tj. żelazne drzewa,
 587   1  |            ziemię od kolei na wiarę i nigdy w niej poprzednio
 588   1  |          lasem pokryte. Tak on, jak i pełnomocnik kolei przybyli
 589   1  |      miejsce, by działki rozmierzyć i wskazać każdemu, co do niego
 590   1  |             następnie wykłócili się i wyjechawszy niby po narzędzia
 591   1  |        mogła sprawy ich porządkować i spory godzić. Nie wiedziano
 592   1  |            gromadą do wycięcia lasu i oczyściwszy całą przestrzeń,
 593   1  |             zająć, swój dom stawiać i na swojej działce las ciąć.
 594   1  |          tajemnica, dość że przybył i tego samego dnia zaraz zaczął
 595   1  |           swe siedziby kosztem osad i osadników ze stron południowych
 596   1  |     osadników ze stron południowych i odwrotnie. Wówczas to można
 597   1  |   odłączenie od macierzystego kraju i przebywanie wśród obcych
 598   1  |            lasu gryźć, kupisz lumbe i basta, a u was co?~- U nas
 599   1  |           tykasz? Tam byłem syr, to i tu będę syr, a ty coś za
 600   1  |       innych. Doświadczeńsi, starsi i mędrsi zyskiwali wprawdzie
 601   1  |            wprawdzie z wolna powagę i władzę, ale nie zawsze mogli
 602   1  |          się za nimi w pogoń hurmem i bez chwili namysłu. Owce
 603   1  |         zbito tak, że wkrótce umarł i najlepsza zgoda panowała
 604   1  |           płomień w ogniskach sykał i strzelał skrami, oni zaś
 605   1  |           spuszczali chmurnie głowy i dusze z nich ulatywały za
 606   1  |  społeczeństwo, rzucone wśród lasów i prawie oderwane od reszty
 607   1  |            oderwane od reszty ludzi i opuszczone przez przewodników,
 608   1  |             przewodników, nie mogło i nie umiało sobie dać rady.~
 609   1  |         nazwiskiem Wawrzyn Toporek, i jego córkę Marysię. Dostawszy
 610   1  |       nabytego tanio w Clarcsville, i trochę porządków do roli.
 611   1  |      wieczora bór ciął, wióry łupał i belki na chałupę obrabiał;
 612   1  |        gotować; ale mimo znoju ruch i powietrze leśne zacierały
 613   1  |             powiew z Teksasu opalił i pokrył złotawym odblaskiem
 614   1  |       Młodzi chłopcy z Sant-Antonio i znad wielkich jezior, którzy
 615   1  |            włosów jak chaber z żyta i że to najładniejsza dziewczyna,
 616   1  |            Marysina wyszła na dobre i Wawrzonowi. Sam sobie szmat
 617   1  |            najrzadszego lasu wybrał i nikt mu się nie sprzeciwiał,
 618   1  |            też mu w ścinaniu drzewa i obrabianiu belek albo w
 619   1  |              poznał, co się święci, i od czasu do czasu odzywał
 620   1  |            Kto mi się niżej pokłoni i lepiej wygodzi, temu dam,
 621   1  |            na dzień. Ubiegł tydzień i drugi. Naokoło polanki zrąbano
 622   1  |             pokryła się wiórami, tu i owdzie wzniosła się żółta
 623   1  |        straszne w nim bagna, bajora i jakaś śpiąca woda pod drzewami,
 624   1  |        niesamowite za ubranie łapią i nie puszczają. Pewien chłopak
 625   1  |        kudłaty łeb z błota podniósł i tak na niego chrapał, iż
 626   1  |           dwóch zuchów w las poszło i więcej ich nie ujrzano.
 627   1  |             tego stopnia, że do ran i krwi w bitwach przychodziło.
 628   1  |    rubieżach leśnych się zazielenią i dochówek jaki będzie, zapasów
 629   1  |          zapasów żywności zabraknie i przyjść może głód.~Rozpacz
 630   1  |          zmniejsza, bo cierpliwości i odwagi poczynało brakować.
 631   1  |           przy duszy, na wóz siadał i do Clarcsville odjeżdżał.
 632   1  |         przyszedł Wawrzon do Marysi i rzekł:~- Widzęć, że wszyscy
 633   1  |             że wszyscy tu zmarnieją i my zmarniejemy.~- Wola Boga -
 634   1  |            ci On nam miłosierny, to i teraz nas nie opuści.~Tak
 635   1  |            oczy do góry ku gwiazdom i w blaskach ogniska wyglądała
 636   1  |     kościelny.~A chlopaki z Chicago i strzelcy z Teksasu patrząc
 637   1  |            patrząc na nią mówili:~- I my nie opuściwa cię, Marysiu,
 638   1  |         przepływał, nie przelatywał i ten jeden opuścił ją niebogę.~
 639   1  |             im pomógł z nędzy wstać i tu się przedostać, dał jej
 640   1  |             uciekali z niej nocami, i co się tam z nimi działo,
 641   1  |      powiedzieć. Wokoło las szumiał i natrząsał się.~Stary Wawrzon
 642   1  |             położyła ojca na mchach i gotowała mu leki z wódką.~-
 643   1  |            cię wyprowadził za morze i zgubił. Ciężkie będzie moje
 644   1  |        własną. Jać się z borem znam i zginąć jej nie dam.~Tak
 645   1  |             tu wszyscy, zmarniejesz i ty, jeśli cię nie poratuję.~
 646   1  |     marniała. Upłynął znowu tydzień i drugi. Zapasy dobiegały
 647   1  |            starzy, parobki, kobiety i dzieci, wszyscy klękli na
 648   1  |           wszyscy klękli na murawie i śpiewali suplikacje. Sto
 649   1  |       kołysać się, przestał szumieć i słuchał. Dopiero gdy pieśń
 650   1  |        popatrzyli z kolei na Orlika i otucha jakaś wstąpiła im
 651   1  |        istotnie w stepach zdziczały i silny jak dąb. Na niedźwiedzia
 652   1  |     Przynosił tylko skóry, a czasem i skalpy indyjskie, dopóki
 653   1  |             on tylko o nic nie dbał i o nic się nie troszczył.
 654   1  |        troszczył. Bór mu dawał jeść i pić, bór go odziewał. Gdy
 655   1  |         więc zaczęli ludzie uciekać i tracić głowy, on zaczął
 656   1  |         zaczął wszystko w ręce brać i rządzić się, jak szara gęś
 657   1  |          złota, potem sczerwieniała i gasła. Wiatr pociągał ku
 658   1  |      zmroczyło. Orlik wziął karabin i poszedł do lasu.~Noc już
 659   1  |        szybkością rozlewając krwawą i czerwoną jasność.~- Bór
 660   1  |        wkrótce zlały się z pierwszą i pożar huczał na coraz większych
 661   1  |           suchych wiązaniach lianów i dzikiego wina, trzęsły liśćmi.
 662   1  |           jakby ptaki ogniste dalej i dalej.~Hikory pękały z hukiem
 663   1  |      pomieszane z wrzaskiem ptactwa i rykiem zwierząt, napełniały
 664   1  |            się niby płomienne słupy i kolumny. Poprzepalane na
 665   1  |         liany odrywały się od drzew i kołysząc się strasznie niby
 666   1  |    szatańskie ramiona podawały skry i ogień od drzewa do drzewa.
 667   1  |             się w jedno morze ognia i szły przez las jakby tchnienie
 668   1  |           lub gniew Boży.~Dym, upał i woń spalenizny napełniły
 669   1  | niebezpieczeństwo, zaczęli krzyczeć i nawoływać się wzajemnie,
 670   1  |         pożaru pokazał się w skrach i blasku Czarny Orlik.~Twarz
 671   1  |           Twarz miał okopconą dymem i groźną. Gdy go otoczono
 672   1  |          kołem, oparł się o karabin i rzekł:~- Nie będziecie karczowali.
 673   1  |            świeciła w oczach Orlika i cały wydał jej się strasznym.~
 674   1  |            dzień zrobił się chmurny i groził deszczem. Świtaniem
 675   1  |            w widłach rzeki Arkansas i Czerwonej padają zwykle
 676   1  |              Przyczynia się do tego i parowanie wód, które w Arkansas
 677   1  |       kształcie błot, małych jezior i strumieni kraj cały zwiększają
 678   1  |              Cała polanka rozmiękła i zmieniła się stopniowo w
 679   1  |            wieść, że rzeka wezbrała i że przejazd jest niepodobny.
 680   1  |  niepodobieństwem.~Wawrzonowi tylko i Marysi mniej groził głód
 681   1  |             swój namiot, by starego i Marysię od deszczu zabezpieczyć.
 682   1  |              którą prawie narzucał, i zobowiązać się do wdzięczności,
 683   1  |         inszej sobie poszukaj, jako i ja miłuję innego.~Ale Orlik
 684   1  |             Tyś mi jedna na świecie i musisz być moją. Co zrobisz,
 685   1  |       grzechach swoich, o Lipińcach i o tym, że mu Bóg nie pozwoli
 686   1  |          zobaczyć. Marysia łzy lała i nad nim, i nad sobą. To,
 687   1  |         Marysia łzy lała i nad nim, i nad sobą. To, że jej Orlik
 688   1  |          Lipiniec, gdzie był Jaśko, i wrócić cudzą za nic! Lepiej
 689   1  |             pluskającą pod deszczem i kołysaną wiatrem. Rozpierzchłe
 690   1  |      kołysaną wiatrem. Rozpierzchłe i przyćmione światło nocy
 691   1  |  połyskiwało stalowo na załamaniach i zmarszczkach fali. Od strony
 692   1  |             gdzie sterczały pniaki, i od spalonego lasu słychać
 693   1  |    spalonego lasu słychać było szum i chlupotanie nowych fal,
 694   1  |             w całym obozie. Kobiety i dzieci zaczęły się chronić
 695   1  |          strony lasu powiększał się i mieszał z okrzykami trwogi,
 696   1  |        trwogi, z nawoływaniem imion i prośbami o ratunek. Wkrótce
 697   1  |         zwiększa się. Owce spłynęły i żałosnym beczeniem wzywały
 698   1  |              Deszcz lał jak z cebra i każda minuta stawała się
 699   1  |          zmienił się w ogromny gwar i huk rozwścieczonych fal.
 700   1  |    deszczowy, ale że rzeka Arkansas i wszystkie jej dopływy musiały
 701   1  |        porwała ratujących, okręciła i poniosła w las na zgubę.
 702   1  |          przemknęła, rzucana w górę i na dół, chwilami ciemny
 703   1  |            ręka wysunęła się z wody i zapadła w nią na zawsze.~
 704   1  |          huk wód zgłuszył wszystko, i ryki tonących zwierząt,
 705   1  |             ryki tonących zwierząt, i wołania: "Jezu! Jezu! Maria!"
 706   1  |            łące potworzyły się wiry i koliska, wozy nikły...~A
 707   1  |             wozy nikły...~A Wawrzon i Marysia? Ta ściana domu,
 708   1  |             ją wokoło całej polanki i poniosła w stronę lasu,
 709   1  |            o jedno drzewo, o drugie i wepchnąwszy wreszcie w łożysko
 710   1  |           strumienia poniosła w dal i ciemność.~Dziewczyna klęcząca
 711   1  |      wiatrem...~Namiot zerwało... a i sama tratwa mogła rozbić
 712   1  |            rozbić síę co chwila, bo i przed nią, i za nią płynęły
 713   1  |             chwila, bo i przed nią, i za nią płynęły pnie powyrywanych
 714   1  |          głos ludzki:~- Weź karabin i przejdźcie na drugą stronę,
 715   1  |           opuszczę. Boga mi! Ja was i z tej toni wyprowadzę.~Toporkiem,
 716   1  |            wypchnął tratwę z gałęzi i począł wiosłować.~Wydostawszy
 717   1  |              Potworne skręty żółtej i spienionej wody zataczały
 718   1  |        przestał na chwilę wiosłować i odwrócił się do Marysi:~-
 719   1  |         była odkryta, a twarz mokra i zarumieniona znojem, zagrzana
 720   1  |             Wawrzon czuł się gorzej i gorzej. Chwilami miał gorączkę,
 721   1  |             ciało. Zbliżał się kres i uspokojenie wielkie, ulga
 722   1  |           samo południe obudził się i rzekł :~- Maryś! Już ja
 723   1  |            był z Lipiniec wyjeżdżał i ciebie nie wywoził. Ale
 724   1  |             on zlituje się nad tobą i na drogę ci da i wrócisz
 725   1  |           nad tobą i na drogę ci da i wrócisz do Lipiniec. Ja
 726   1  |          jakby ptakowi tam polecieć i choćby zobaczyć!~Tu gorączka
 727   1  |             Tu gorączka go ogarnęła i począł mówić: "Pod Twoją
 728   1  |          łkaniem... Orlik wiosłował i łzy dusiły go za gardło...~
 729   1  |     pokazało się nad zalaną okolicą i odbiło się w wodzie długą,
 730   1  |         jednak zmiłował się nad nim i dał mu śmierć pogodną. Z
 731   1  |           Nowego Jorku dał na drogę i na odkupno kolonii, więc
 732   1  |         oceanie, okręt płynie dzień i noc, majtkowie śpiewają.
 733   1  |         dalej! Boże, Boże! a to już i pola, i grusze Maćkowe...
 734   1  |              Boże! a to już i pola, i grusze Maćkowe... ich chałupy
 735   1  |        Maćkowe... ich chałupy szare i kościoły. Tam chłop w baraniej
 736   1  |           Idą oboje z Marysią drogą i płaczą. Jest wiosna. Zboże
 737   1  |           tę górkę, a tam już krzyż i drogowskaz, i lipiniecka
 738   1  |             już krzyż i drogowskaz, i lipiniecka granica. Już
 739   1  |           Chłop rzuca się na ziemię i ryczy ze szczęścia, i ziemię
 740   1  |        ziemię i ryczy ze szczęścia, i ziemię całuje, i czołgając
 741   1  |         szczęścia, i ziemię całuje, i czołgając się do krzyża
 742   1  |            tam, gdzie jej szczęście i spokój.~Próżno dziewczyna
 743   1  |        tyczka z ręki od wiosłowania i głód dokuczał. Marysia klęcząc
 744   1  |       kierować. Może to jednak były i wiry, kręcące się nad wklęśnięciami
 745   1  |            zerwał się na równe nogi i krzyknął:~- Na rany Chrystusa!
 746   1  |         naprzód.~Wpłynęli na wielki i szeroki prąd, idący w stronę
 747   1  |          stojące samotnie na stepie i uwięzła w jego gałęziach.~
 748   1  |              na koniec podniósł się i mówił:~- Maryś... Inną dziewkę
 749   1  |           bym ja wolą niewolą wziął i w lasy poniósł. Myślałem
 750   1  |            w lasy poniósł. Myślałem i z tobą tak zrobić, alem
 751   1  |             jak wilk sam po świecie i ludziska się mnie bali,
 752   1  |            a ja się ciebie zląkłem, i ot, Maryś, tyś mi chyba
 753   1  |            mnie, serdeczna, pożałuj i pacierz za mnie zmów. Com
 754   1  |       kochanie moje, słońce moje...~I nim się zmiarkowała, co
 755   1  |          czynić, rzucił się na wodę i począł płynąć. Przez chwilę
 756   1  |     widziała w ciemności jego głowę i ramiona prujące wodę mimo
 757   1  |             ciągnęło, wydzierał się i zdążał naprzód. Gdyby mógł
 758   1  |             głowę, nabierał oddechu i wzrok wytężał w ciemność,
 759   1  |          głos Marysi: "Ratuj mnie", i znowu jął rozpaczliwie rozcinać
 760   1  |           światło łodzi było bliżej i bliżej. Istotnie i łódź
 761   1  |           bliżej i bliżej. Istotnie i łódź popłynęła ku niemu,
 762   1  |              Nagle uczuł, że kolana i nogi zesztywniały mu zupełnie.
 763   1  |          tuż, tuż. Słyszy już plusk i chrobotanie wioseł o boki
 764   1  |             ostatni raz natęża głos i wzywa pomocy. Dosłyszano
 765   1  |           słyszałem wołania o pomoc i jeśli nie słyszę znowu.~
 766   1  |           ze szpitala w Little-Rock i za pieniądze zebrane przez
 767   1  |             cienia niż do człowieka i żebrzącą łzami o miłosierdzie.
 768   1  |      znęcali się nad nią, ale życie i jego warunki. Co w tym amerykańskim
 769   1  |         musiał przejechać przez nią i zgnieść jej wątłe ciało,
 770   1  |          przed nią. Siadła na progu i zaczęła sobie twarz ocierać.
 771   1  |       podejmować pod nogi kapitanów i prosić, by ją zabrali, a
 772   1  |            chlebie przejdzie Niemcy i wróci do Lipiniec. Tam jej
 773   1  |       blisko niego.~Poszła do portu i czołgała się u nóg niemieckich
 774   1  |     niemieckich dokach żebrać łaski i co dzień na próżno. Ale
 775   1  |         przywlokła się z wysileniem i z tą myślą, że to chyba
 776   1  |         statek odchodzący do Europy i schować się gdzieś na dnie
 777   1  |           cichutko. Gdy już wypłyną i znajdą, przecież ją w wodę
 778   1  |            nie wrzucą, a wrzucą, to i cóż? Jedno jej, jak umierać,
 779   1  |        pilnowano dobrze wchodzących i strażnik odepchnął ją przy
 780   1  |            tedy na palu przy wodzie i pomyślała sobie, że ją chyba
 781   1  |         Jakoż zaczęła się uśmiechać i mruczeć:~- Jać dziedziczka,
 782   1  |           przyzwyczaili się do niej i obdarzali czasem jałmużną.
 783   1  |          razu nie przyszła do portu i odtąd nie widziano jej więcej.
 784   1  |    dziewczyny niewiadomego nazwiska i pochodzenia.~
 785 Latar|            na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan.
 786 Latar|          dla ruchu miejscowego, jak i dla okrętów idących z New
 787 Latar|       obfituje w piaszczyste ławice i zaspy, między którymi droga
 788 Latar|        wieży jest nadzwyczaj trudne i bynajmniej nie uśmiecha
 789 Latar|       uśmiecha się rozpróżniaczonym i lubiącym swobodną włóczęgę
 790 Latar|            na dzień zapasy żywności i świeżą wodę, po czym przywożący
 791 Latar|           czterysta schodów krętych i nader wysokich, latarnik
 792 Latar|            odbywać tę podróż czasem i kilka raizy dziennie. W
 793 Latar|           następcę po nieboszczyku, i łatwo zrozumieć jego radość,
 794 Latar|            lat siedmiudziesiąt albo i więcej, ale czerstwy, wyprostowany,
 795 Latar|          wyprostowany, mający ruchy i postawę żołnierza. Włosy
 796 Latar|        Twarz jego była przygnębiona i smutna, ale uczciwa. Na
 797 Latar|        starej chorągwi. Rozwinął go i rzekł:~- Oto są świadectwa.
 798 Latar|           Falconbridge wziął papier i zaczął czytać.~- Hm! Skawiński?
 799 Latar|          żołnierzem!~- Potrafię być i sumiennym latarnikiem.~-
 800 Latar|               Jestem bardzo znużony i skołatany. Dużo, widzicie,
 801 Latar|      punkciku. Próbował zebrać myśl i objąć swe nowe położenie.
 802 Latar|      tułactwu, dawnym nieszczęściom i niepowodzeniom. Był on naprawdę
 803 Latar|         ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko, by się
 804 Latar|         czterech częściach świata - i na tułaczce próbował wszystkich
 805 Latar|           niemal zawodów. Pracowity i uczciwy, nieraz dorabiał
 806 Latar|          nieraz dorabiał się grosza i zawsze tracił go wbrew wszelkim
 807 Latar|             wszelkim przewidywaniom i największej ostrożności.
 808 Latar|      Amazonce, on sam zaś bezbronny i prawie nagi tułał się w
 809 Latar|     kowalski w Helenie, w Arkansas, i - spalił się w wielkim pożarze
 810 Latar|            dostał się w ręce Indian i cudem tylko został wybawiony
 811 Latar|             kursującym między Bahią i Bordeaux, potem jako harpunnik
 812 Latar|     Wreszcie przybył do Aspinwall - i tu miał być kres jego niepowodzeń.
 813 Latar|        mówili, że nie ma szczęścia, i tym objaśniali wszystko.
 814 Latar|      wszędzie, po wszystkich lądach i wodach. Nie lubił jednak
 815 Latar|       tajemniczo na gwiazdę polarną i odpowiadał, że to idzie
 816 Latar|            tak stałe, że aż dziwne, i łatwo mogły zabić gwóźdź
 817 Latar|          miał cierpliwość Indianina i wielką spokojną siłę oporu,
 818 Latar|      ukazywano jako środek ratunku, i krzyczeć: pardon. Tak samo
 819 Latar|           Tak samo nie poddawał się i nieszczęściu. Lazł pod górę
 820 Latar|         zahartowany w biedach, bity i kuty, miał serce dziecka.
 821 Latar|           grama.~Było w nim jeszcze i to dziwnego, że po tylu
 822 Latar|            zimie ożywiał się zawsze i przepowiadał jakieś wielkie
 823 Latar|            Czekał ich niecierpliwie i myślą o nich żył lata całe...
 824 Latar|             mijały jedne za drugimi i Skawiński doczekał się tylko
 825 Latar|     skłonność do roztkliwiania się, i ten hartowny żołnierz jął
 826 Latar|      Owładnęła ona starcem zupełnie i wchłonęła w siebie wszelkie
 827 Latar|            wszelkie inne pragnienia i nadzieje. Wieczny tułacz
 828 Latar|             którym by mógł odpocząć i czekać cicho kresu. Może
 829 Latar|           nim po wszystkich morzach i krajach tak, że prawie nie
 830 Latar|            tułać się. Co prawda, to i należało mu się takie skromne
 831 Latar|          sam siebie, czy to prawda, i nie śmiał odpowiedzieć:
 832 Latar|         swojej powietrznej wyżyny - i patrzył. W dole pod jego
 833 Latar|       czarnej zupełnie, tajemniczej i strasznej. Ale dal owa zdawała
 834 Latar|           wytaczały się z ciemności i rycząc szły aż do stóp wysepki,
 835 Latar|          wzmagał się coraz bardziej i zalewał piaszczyste ławice.
 836 Latar|             z pełni coraz potężniej i głośniej, podobna czasem
 837 Latar|   westchnień, potem jakieś łkania - i znów groźne wybuchy. Wreszcie
 838 Latar|        latarni, oblizując już pianą i podmurowanie. W dali pomrukiwała
 839 Latar|             to chwiały się na prawo i na lewo. Skawiński zeszedł
 840 Latar|            izbie zaś spokojnie było i cicho. Nawet odgłosy burzy
 841 Latar|   przedzierały się przez grube mury i tylko miarowe tik-tak! zegara
 842 Latar|        Zaczęły płynąć godziny, dnie i tygodnie... Majtkowie twierdzą,
 843 Latar|         woła coś na nich wśród nocy i ciemności po nazwisku. Jeżeli
 844 Latar|     zestarzeje, woła także na niego i inna nieskończoność, jeszcze
 845 Latar| nieskończoność, jeszcze ciemniejsza i bardziej tajemnicza, a im
 846 Latar|        człekiem niemłodym, posępnym i zamkniętym w sobie. Gdy
 847 Latar|    wypadkiem porzuci swoją latarnię i dostanie się między ludzi,
 848 Latar|            latarnik, jest olbrzymie i pozbawione zwartych, określonych
 849 Latar|          jak dwa paciorki w różańcu i chyba zmiany pogody stanowią
 850 Latar|          wpatrywał się w dal morską i oczy jego nie mogły się
 851 Latar|          New Yorku wiózł podróżnych i towary do Aspinwall, ciągnąc
 852 Latar|    Skawiński jak na dłoni Aspinwall i jego ruchliwy port, a w
 853 Latar|             nim las masztów, łodzie i łódki; nieco zaś dalej białe
 854 Latar|         nieco zaś dalej białe domki i wieżyczki miasta. Z wysokości
 855 Latar|          szczerby skał, fale słabły i stawały się jakieś leniwe,
 856 Latar|         wówczas na lądzie, na morzu i na latami nastawała chwila
 857 Latar|            nieba na wodę, na piaski i na urwiska. Wówczas i starca
 858 Latar|        piaski i na urwiska. Wówczas i starca ogarniała jakaś niemoc,
 859 Latar|            stopniowo nabierał wiary i ufności, myślał bowiem,
 860 Latar|        swego inwalidy? Czas upływał i utrwalał go w tym przekonaniu.
 861 Latar|        urwiskiem, z ławicami piasku i samotnością. Poznał się
 862 Latar|       samotnością. Poznał się także i z mewami, które niosły się
 863 Latar|             zbierał smaczne ślimaki i piękne perłowe konchy żeglarków,
 864 Latar|         nocy, przy świetle księżyca i latami, chodził na ryby,
 865 Latar|          końcu pokochał swoją skałę i swoją bezdrzewną wysepkę,
 866 Latar|        olbrzymi ogród. Pęki kokosów i olbrzymich muz układały
 867 Latar|             las, nad którym co rano i pod noc zwieszał się czerwonawy
 868 Latar|          drzew mlecznych, żelaznych i gumowych.~Przez swą strażniczą
 869 Latar|            małp, wielkich marabutów i stada papug wzbijające się
 870 Latar|        podobnych zielonych sklepień i gąszczów. Wiedział, ile
 871 Latar|         ukrywa się niebezpieczeństw i śmierci. Wśród nocy, jakie
 872 Latar|         bliska grobowe głosy wyjców i ryki jaguarów, widział olbrzymie
 873 Latar|        leśne, przepełnione drętwami i rojące się od krokodylów.
 874 Latar|            moskity, pijawki drzewne i olbrzymie jadowite pająki.
 875 Latar|    piersiach zawieszał swoje krzyże i jego mleczna głowa podnosiła
 876 Latar|       Porządnego mamy latarnika." -"I nie heretyk, chociaż Yankee!"
 877 Latar|        natychmiast po mszy na wyspę i wracał szczęśliwy, bo zawsze
 878 Latar|      pożyczanego u Falconbridge'a - i szukał w nich skwapliwie
 879 Latar|            Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło
 880 Latar|      przywożąca mu co dzień żywność i wodę, przybiła do wysepki,
 881 Latar|            mieście, czytywać gazety i schodzić na polityczne rozprawy
 882 Latar|             pozostawianej na brzegu i światło latarni, zapalane
 883 Latar|             właśnie to, że przeszła i ona nawet w rezygnację.
 884 Latar|             zaczynał się dla starca i kończył się na jego wysepce.
 885 Latar|            opuści wieży do śmierci, i po prostu zapomniał, że
 886 Latar|        dziecka, zapatrzone wiecznie i jakby utkwione w jakiejś
 887 Latar|              W ciągłym odosobnieniu i wobec otoczenia nadzwyczaj
 888 Latar|             woda, jego skała, wieża i złote ławice piasku, i wydęte
 889 Latar|        wieża i złote ławice piasku, i wydęte żagle, i mewy, odpływy
 890 Latar|             piasku, i wydęte żagle, i mewy, odpływy i przypływy,
 891 Latar|       wydęte żagle, i mewy, odpływy i przypływy, to jakaś wielka -
 892 Latar|           to jakaś wielka - jedność i jedna ogromna tajemnicza
 893 Latar|         pogrąża się w tej tajemnicy i czuje ową duszę, która żyje
 894 Latar|         czuje ową duszę, która żyje i koi się. Zatonął, ukołysał
 895 Latar|          ukołysał się, zapamiętał - i w tym-ograniczeniu własnego,
 896 Latar|            gdy łódź przywiozła wodę i zapasy żywności, Skawiński,
 897 Latar|       pocztowe Stanów Zjednoczonych i wyraźny adres "Skawiński
 898 Latar|             starzec przeciął płótno i ujrzał książki: wziął jedną
 899 Latar|             jedną do ręki, spojrzał i położył na powrót, przy
 900 Latar|             Towarzystwa w New Yorku i że zaraz przesłał Towarzystwu
 901 Latar|         chwilę z zamkniętymi oczyma i był prawie pewny, że gdy
 902 Latar|      wielkiego poety, którego nawet i utwory czytywał po trzydziestym
 903 Latar|            Potem, wojując w Algerze i w Hiszpanii, słyszał od
 904 Latar|             wówczas do karabina, że i do ręki nie brał książek.
 905 Latar|            roku wyjechał do Ameryki i w awanturniczym życiu, jakie
 906 Latar|           większą też skwapliwością i z tym żywiej bijącym sercem
 907 Latar|            chwila wielkiego spokoju i ciszy. Zegary aspinwalskie
 908 Latar|           się białe domy Aspinwallu i cudne grupy palm. Naprawdę
 909 Latar|            jakoś uroczyście a cicho i poważnie. Nagle wśród tego
 910 Latar|           twą w całej ozdobie~Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie...~
 911 Latar|             w piersi coś urwało się i szło na kształt fali od
 912 Latar|         kształt fali od serca wyżej i wyżej, tłumiąc głos, ściskając
 913 Latar|        Chwila jeszcze, opanował się i czytał dalej:~Panno Święta,
 914 Latar|          jasnej bronisz Częstochowy~I w Ostrej świecisz Bramie!
 915 Latar|           martwą podniosłem powiekę~I zaraz mogłem pieszo do Twych
 916 Latar|             tamę woli. Stary ryknął i rzucił się na ziemię; jego
 917 Latar|              jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał
 918 Latar|           niego - przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika;
 919 Latar|            tak zżył z samotną skałą i tak zapamiętał, iż się w
 920 Latar|            zapamiętał, iż się w nim i tęsknota poczynała zacierać.
 921 Latar|           przybyło ich coraz więcej i zaczęły go dziobać lekko
 922 Latar|            zaczęły go dziobać lekko i furkotać skrzydłami nad
 923 Latar|         teraz w twarzy jakiś spokój i rozpromienienie, a oczy
 924 Latar|          było przeszło nad ogrodami i nad dziewiczym lasem Panamy
 925 Latar|             dziewiczym lasem Panamy i staczało się zwolna za międzymorze,
 926 Latar|           ku drugiemu oceanowi, ale i Atlantyk był jeszcze pełen
 927 Latar|         Starzec oparł głowę o skałę i przymknął oczy. A wówczas "
 928 Latar|    Częstochowy", zabrała jego duszę i przeniosła "do tych pól,
 929 Latar|      jeszcze długie szlaki czerwone i złote, a on w tych światłościach
 930 Latar|     przestronne, miedze, łąki, lasy i wioski. Noc już! O tej porze
 931 Latar|         głowa pochyla się na piersi i śni. Obrazy przesuwają się
 932 Latar|            przed jego oczyma szybko i trochę bezładnie. Nie widzi
 933 Latar|          dwa stawy, podane ku sobie i brzmiące całą noc chórami
 934 Latar|       widzeń. Oto znowu jest ułanem i stoi na widecie: z dala
 935 Latar|            pogląda płonącymi oczyma i brzmi, i śpiewa, i huczy
 936 Latar|           płonącymi oczyma i brzmi, i śpiewa, i huczy wśród ciszy
 937 Latar|           oczyma i brzmi, i śpiewa, i huczy wśród ciszy nocnej
 938 Latar|       tupotaniem, głosami skrzypiec i basetli: "U-ha! U-ha!" To
 939 Latar|             jak okiem sięgnąć, mgła i mgła nieprzejrzana: opar
 940 Latar|         widocznie podnosi się z łąk i obejmuje świat cały białawym
 941 Latar|       derkacz ozwie się w ciemności i bąki zahuczą po trzcinach.
 942 Latar|        trzcinach. Noc jest spokojna i chłodna, prawdziwie polska
 943 Latar|      świtanie .wschód ubieli: jakoż i kury pieją już w zapłociach.
 944 Latar|         głos z chaty do chaty; wraz i żurawie krzyczą już gdzieś
 945 Latar|         jutrzejszej bitwie. Hej! to i pójdzie, jak pójdą inni,
 946 Latar|          jak pójdą inni, z krzykiem i furkotaniem chorągiewek.
 947 Latar|             wam? Stary otwiera oczy i patrzy ze zdziwieniem na
 948 Latar|            Wreszcie widzenia bledną i nikną. Przed nim stoi Johns,
 949 Latar|             by nim rzucać po lądach i morzach, by się nad nim
 950 Latar|        kilka dni posunął się bardzo i pochylił; oczy miał tylko
 951 Latar|         ręką, jakby w obawie, by mu i ona nie zginęła...~
 952 Sach |            cyrk tancerek, minstreli i linochodów. Miasto było
 953 Sach |    niemieckim, Berlinowi, Grundenau i Harmonii, że osadnicy dłużej
 954 Sach |     kolonistów z Berlina, Grundenau i Harmonii? Pewnym jest, że
 955 Sach |          Czarnym Wężom ziemię, wodę i powietrze, ale natomiast
 956 Sach |           więc z Berlina, Grundenau i Harmonii zebrali się pewnej
 957 Sach |   księżycowej w liczbie czterechset i wezwawszy na pomoc Meksykanów
 958 Sach |        mieszkańcy bez różnicy wieku i płci w pień wycięci. Ocalały
 959 Sach |          zaraz z Berlina, Grundenau i Harmonii rozpoczęła się
 960 Sach |          pobliskim Lesie Umarłych - i odtąd nic nie stało na zawadzie
 961 Sach |          wychodziły dwa "Tagblatty" i jedna "Montagsrevue". Kolej
 962 Sach |          łączyła je z Rio del Norte i San Antonio; na Opuncia-Gasse
 963 Sach |       poszanowania cudzej własności i innych cnót, potrzebnych
 964 Sach |    założenia uniwersytetu, do czego i rząd stanowy musiałby się
 965 Sach |           pomarańczami, jęczmieniem i winem przynosił im znakomite
 966 Sach |             głosów trochę powolnych i gardłowych, tych: Mahlzeit!
 967 Sach |             już było ganz gemutlich i o zgliszczach nikt nie myślał.
 968 Sach |       stwierdzało poniekąd wielkość i znaczenie Antylopy. Była
 969 Sach |     znaczenie Antylopy. Była jednak i trzecia, a może najważniejsza
 970 Sach |            potomek królów pokolenia i ostatni z pokolenia: l)
 971 Sach |           Skoki Antylopy. 3) Taniec i pieśń śmierci." Jeżeli gdzie,
 972 Sach |          Stary umarł istotnie z ran i wycieńczenia, przed śmiercią
 973 Sach |             sachema" Czarnych Wężów i następcą jego godności.~
 974 Sach |            była niegdyś Chiavattą - i że słynny linochód będzie
 975 Sach |        importowanym z Niemiec żonom i synom, którzy ani razu w
 976 Sach |         ostatniego z Czarnych Wężów i powiedzieć: "Patrzcie, oto
 977 Sach |         zarówno z ust Amalchen, jak i małego Fryca. W całym też
 978 Sach |            twarzami rozciekawionymi i przerażonymi zarazem, starsi
 979 Sach |        przed główną bramą, palą się i kopcą. Powiew chwieje pióropuszami
 980 Sach |           chwieje pióropuszami dymu i jaskrawego płomienia, który
 981 Sach |       okrągła, ze śpiczastym dachem i z gwiaździstą amerykańską
 982 Sach |          ściągają zasłonę na dobre, i tłum wchodzi. Puste przejścia
 983 Sach |            tętnić krokami ludzkimi, i wkrótce ciemna, ruchliwa
 984 Sach |             naftowych, oblewa arenę i widzów potokami światła.
 985 Sach |      piwoszów, młode twarze kobiece i śliczne, zdziwione buzie
 986 Sach |            miny ciekawe, zadowolone i głupie, jak zwykle publiczność
 987 Sach |       masztalerzy w palonych butach i staje w dwóch szeregach
 988 Sach |        wpada rozhukany koń bez uzdy i siodła, a na nim jakby obłok
 989 Sach |        jakby obłok muślinu, wstążek i tiulu. Jest to tancerka
 990 Sach |     grocernika Flossa z tejże ulicy i pyta z cicha: czy ją kocha
 991 Sach |              Tymczasem koń galopuje i oddycha jak lokomotywa,
 992 Sach |       wpadło za tancerką, wrzeszczą i biją się po twarzach, tancerka
 993 Sach |    kilkanaście stóp drewniane kozły i stawiają po dwóch stronach
 994 Sach |      światła pada od strony wejścia i oblewa krwawym blaskiem
 995 Sach |             Kłania się publiczności i zabiera głos. Ma on zaszczyt
 996 Sach |          zaszczyt prosić "łaskawych i szanownych gentlemanów oraz
 997 Sach |             gentlemanów oraz piękne i niemniej szanowne ladies
 998 Sach |  zachowywanie się, niedawanie brawa i zupełną ciszę, albowiem
 999 Sach |             nadzwyczaj rozdrażniony i dzikszy niż zwykle". Słowa
1000 Sach |        sprawiają niemałe wrażenie - i dziwna rzecz, ci sami honoratiores