Nowela

  1 Janko|         jeszcze:~- Ja ciebie "krzcę" w Imię Ojca i Syna, i Ducha
  2 Janko|           chorej zrobiło się lepiej. W tydzień wyszła baba do roboty.
  3 Janko|           ledwo zipał, ale zipał; aż w czwartym roku okukała kukułka
  4 Janko|         chorobę, więc się poprawił i w jakim takim zdrowiu doszedł
  5 Janko|             patrzące na świat, jakby w jakąś niezmierną dalekość
  6 Janko|       niezmierną dalekość wpatrzone. W zimie siadywał za piecem
  7 Janko|             do garnka; latem chodził w koszulinie przepasanej krajką
  8 Janko|      koszulinie przepasanej krajką i w słomianym "kapalusie", spod
  9 Janko|         zwykle nazywała "odmieńcem". W ósmym roku chodził już jako
 10 Janko|         potrzódka za bydłem lub, gdy w chałupie nie było co jeść,
 11 Janko|     szepleniąc:~- Matulu! tak ci coś w boru "grlało". Oj! Oj!~A
 12 Janko|              taki myślał, że tam coś w boru grało... Co? Albo on
 13 Janko|            bór, i basta!~Echo też... W polu grała mu bylica, w
 14 Janko|              W polu grała mu bylica, w sadku pod chałupą ćwirkotały
 15 Janko|               to mu nawet wiatr grał w widłach.~Zobaczył go tak
 16 Janko|       czupryną i słuchającego wiatru w drewnianych widłach... zobaczył
 17 Janko|             go jeden wie, jakie on i w tym nawet słyszał granie...
 18 Janko|              Janka, przemykającą się w ciemności ku karczmie. Ale
 19 Janko|              światłem, a każda belka w karczmie zdawała się drgać,
 20 Janko|      przynajmniej pozwolili choć raz w rękę wziąć coś takiego!...
 21 Janko|              do domu, a za nim biegł w ciemnościach głos skrzypiec: "
 22 Janko|           grać tak pięknie jak tamte w karczmie: brzęczały cicho,
 23 Janko|            odbierał szturchańców, że w końcu wyglądał jak obite
 24 Janko|             przynajmniej raz mieć je w ręku, przynajmniej przypatrzeć
 25 Janko|          Pewnej nocy nikogo nie było w kredensie. Państwo od dawna
 26 Janko|        pokojowej. Janko, przyczajony w łopuchach, patrzył już od
 27 Janko|            do kredensu, odbijając je w kształcie wielkiego jasnego
 28 Janko|            się powoli do skrzypiec i w końcu oświetlił je zupełnie.
 29 Janko|       oświetlił je zupełnie. Wówczas w ciemnej głębi wydawało się,
 30 Janko|          ledwie mógł patrzeć na nie. W onym blasku widać było wszystko
 31 Janko|         coraz chciwiej. Przykucnięty w łopuchach, z łokciami opartymi
 32 Janko|           czy co?... Ale te skrzypce w jasności czasem zdawały
 33 Janko|              usłyszał:~- Idź, Janku! w kredensie nie ma nikogo...
 34 Janko|               Noc była widna, jasna. W ogrodzie dworskim nad stawem
 35 Janko|        wołasz: "Nie! nie!" Janek już w kredensie.~Zarzechotały
 36 Janko|     Zarzechotały zaraz ogromnie żaby w stawie ogrodowym, jak gdyby
 37 Janko|             zaraz go strach ogarnął. W łopuchach czuł się jakby
 38 Janko|        siebie, jak dzikie zwierzątko w zaroślach, a teraz był jak
 39 Janko|            był jak dzikie zwierzątko w pułapce. Ruchy jego stały
 40 Janko|           Kto tam?~Janek zataił dech w piersiach, ale gruby głos
 41 Janko|            świateł po szybach, hałas w całym dworze...~Na drugi
 42 Janko|             stał przed nimi z palcem w gębie, z wytrzeszczonymi
 43 Janko|         zrobią? Dopiero jak go Stach w stodole wziął garścią, rozciągnął
 44 Janko|       kilimkiem.~Jaskółki świegotały w czereśni, co rosła pod przyzbą;
 45 Janko|              główkę dziecka i twarz, w której nie zostało kropli
 46 Janko|              odejść. Dobrze, że choć w chwilę śmierci odchodziła
 47 Janko|        dziecka była jakby zasłuchana w te odgłosy wiejskie, które
 48 Janko|                Matulu, Pan Bóg mi da w niebie prawdziwe skrzypki?~-
 49   1  |              Od czterech dni był już w drodze, a od dwóch minął
 50   1  |             i szarą równinę, pooraną w bruzdy i zagony, rozkołysaną
 51   1  |        ciężko, miejscami zapienioną, w dali coraz ciemniejszą i
 52   1  |       pracowicie na fale, to zapadał w głąb, jakby tonął; czasem
 53   1  |           sterem, przewracając kozły w powietrzu i kwiląc jakby
 54   1  |           pochylali się i prostowali w takt do śpiewu, a wołania
 55   1  |              burty spoglądali na dół w wodę.~Było i kilka kobiet
 56   1  |               że "ono takuteńkie jak w Lipińcach". Jakoż wszystko
 57   1  |             ludzi zawieszonych jakby w powietrzu nad otchłanią
 58   1  |           też kolonię ma...~- Ma, to w Lipińcach.~Marysia nie odrzekła
 59   1  |              ustało prawie zupełnie. W oddali woda wydawała się
 60   1  |          Marysią, by nie leźć nikomu w oczy, usiedli na zwoju lin
 61   1  |           oczy, usiedli na zwoju lin w samym kątku wedle dzioba.~-
 62   1  |     katolicku.~- A jakże my będziewa w Ameryce się rozmawiać?~-
 63   1  |           się i dziwować, ale zawdyk w Lipińcach było lepiej.~-
 64   1  |          stało? Oto przed pół rokiem w lato zajęli mu krowę z koniczyny.
 65   1  |            deszcze; zboże porosło mu w snopach, więc pomyślał,
 66   1  |      pomyślał, że przez jedną szkodę w koniczynie cała jego chudoba
 67   1  |       rozpacz straszna i począł pić. W karczmie poznał się z Niemcem,
 68   1  |        wsiach niby o len zamawiał, a w rzeczy samej ludzi za morze
 69   1  |            obiecywał darmo tyle, ile w całych Lipińcach nie było -
 70   1  |       zatracenie podawać? Mali wziąć w rękę kij z jeżem i śpiewać
 71   1  |              pomyślał. Niemca dłonią w dłoń uderzył, do świętego
 72   1  |          dobrze, jak się spodziewał. W Hamburgu obdarli ich bardzo
 73   1  |           drwili z niego i z Marysi. W porze obiadowej, gdy wszyscy
 74   1  |             jak nazywał towarzyszów, w wodę ich oboje wrzucą, może
 75   1  |           otaczało, nie mogło mu się w głowie pomieścić; więc nic
 76   1  |      frasunku. Powiew morski grał mu w uszach i powtarzał jakby
 77   1  |           się masz, Wawrzonie? Byłom w Lipińcach", ale śruba burzyła
 78   1  |            do studni, do żurawianej, w Lipińcach wodę brać. Pierwsze
 79   1  |          będziesz, tam i ja żurawiem w powietrzu polecę, kaczorem
 80   1  |              jakby żywego. Miała też w tym rozmyślaniu ulgę i pociechę
 81   1  |           dać. Co on tam robił teraz w Lipińcach, kiedy już pierwsze
 82   1  |        zamarzły żuraw przy studni, a w dali bór, od zorzy czerwony
 83   1  |             tatusiowa wola zawiodła! W dali, jak okiem sięgnąć,
 84   1  |    popłyniesz, czy ty o niej myślisz w Lipińcach?~Powoli słońce
 85   1  |              ku zachodowi i zapadało w ocean. Na pomarszczonej
 86   1  |      słoneczny gościniec, udzierzgał w łuską złotą, mienił się,
 87   1  |        większy i coraz niżej zapadał w toń. Wkrótce połowę już
 88   1  |         zorza i już nie wiadomo było w tych blaskach, gdzie się
 89   1  |           mruczał pacierz wieczorny.~W takich chwilach dusza dostaje
 90   1  |      chwilach dusza dostaje skrzydeł w człowieku i co ma pamiętać -
 91   1  |            rodzime to nie ta strona, w którą jechali, ale tamta,
 92   1  |             zniknęły. Mgła gęstniała w oczach, przesłaniając niebo,
 93   1  |           się z daleka jakby cienie. W godzinę później wszystko
 94   1  |          później wszystko ukryło się w białawym tumanie, nawet
 95   1  |       wyraźniejsze. Kapitan, odziany w gumowy płaszcz z kapturem,
 96   1  |          sali pod pokładem. Panowała w niej cisza. Światła lamp
 97   1  |             Światła lamp umocowanych w bardzo niskim sklepieniu
 98   1  |          ogromnej piwnicy. Powietrze w niej było przesycone zapachem
 99   1  |        Przejazd choćby dwutygodniowy w takich salach zatruwa płuca
100   1  |              z sobą, rozrzucone były w mniejszych i większych kupkach
101   1  |          niski pułap i układając się w długie pasma przesłaniały
102   1  |              i Marysia nie mogli się w niczym zmiarkować, chociaż
103   1  |     nieskończoności.~Siedzieli oboje w głębi sali, w najwęższym
104   1  |        Siedzieli oboje w głębi sali, w najwęższym jej miejscu.
105   1  |     zadźwięczały posępnie, płomienie w lampach podskoczyły i błysnęły
106   1  |    jednocześnie fala głucho uderzyła w okrągłe okienka jednego
107   1  |       okręcił nim naokoło, porwał go w górę i cisnął nim w otchłanie.
108   1  |        porwał go w górę i cisnął nim w otchłanie. Wiązania poczęły
109   1  |          podłodze, przewalane z kąta w kąt. Kilku ludzi padło na
110   1  |          latać po powietrzn, a szkła w lampach zadźwięczały smutnie.~
111   1  |      szeptała Marysia.~Dziób okrętu, w którym oboje byli umieszczeni,
112   1  |          byli umieszczeni, wzlatywał w górę, a potem spadał jak
113   1  |              i rzucały nim na prawo, w lewo i od chmur aż do dna
114   1  |        zamętem.~Olejne lampy zaczęły w sali gasnąć. Robiło się
115   1  |             ni nam pomazanie, ni nam w ziemi leżeć, ino z wody
116   1  |      przelatywały jej przez głowę, a w duszy krzyczało coś:~- Jaśku,
117   1  |      serdeczny, czy ty mnie słyszysz w Lipińcach?!~I żal okrutny
118   1  |             Szlochania rozlegały się w tej sali, gdzie wszyscy
119   1  |         ciemniej. Ludzie zbijali się w jeden kąt, by być bliżej
120   1  |                Mówili oboje litanię. W ciemnej sali głos starego
121   1  |            oficer służbowy z latarką w ręku, cały mokry i zaczerwieniony.
122   1  |              mokry i zaczerwieniony. W kilku słowach uspokoił kobiety,
123   1  |        jeszcze gorzej od dziewczyny. W jego skostniałej głowie
124   1  |          przejedzie, jako już nieraz w życiu przejeżdżał. Gdyby
125   1  |            tak ogromne, byłby został w Lipińcach. Prócz tego jeszcze
126   1  |              jedna myśl kołatała się w nim niespokojnie: oto czy
127   1  |            do drugiego brzegu, jeśli w ogóle istniał jaki brzeg
128   1  |              które nie mogły od razu w świadomą myśl się ułożyć...
129   1  |      Lipiniec?~Maryś, która nadeszła w czasie rozmowy, zarumieniła
130   1  |              Majtek począł spoglądać w zamyśleniu na mosiężny gwóźdź
131   1  |           rzekł poważnie:~- Ja byłem w Gdańsku... rozumiem po polsku...
132   1  |             którą poprzednio trzymał w ręku, odwrócił się i wykrzyknąwszy
133   1  |             fale poruszały łagodnie: w dali czerniała druga taka,
134   1  |            lądu.~Duch lepszy wstąpił w nią i w Wawrzona. Aż tu
135   1  |          Duch lepszy wstąpił w nią i w Wawrzona. Aż tu na zachodzie
136   1  |            wielkim gmachem, stojącym w pośrodku, a w dali niby
137   1  |               stojącym w pośrodku, a w dali niby zgęstniała mgła,
138   1  |           się i ginąć, a na ich tle, w miarę jak okręt pruł srebrną
139   1  |       kominami słupy dymów, rozwiane w puszyste kiście na górze.
140   1  |             tu widać jak maku. Ja że w Polsce chłop, a tu będę
141   1  |              chłop, a tu będę pan...~W tej chwili przepyszny "National-Park"
142   1  |       rozwinął się przed jego oczyma w całej swej długości. Wawrzon,
143   1  |          przyszła jej piosenka, jaką w Lipińcach panny młode na
144   1  |        dotarł do warfów i zsunął się w wąski dok portowy.~Podróż
145   1  |             i za chwilę znaleźli się w obszernym celniczym budynku.~
146   1  |              budynku.~Celnik, ubrany w szary surdut ze srebrną
147   1  |             ulicach tłumy ludu jakby w czasie jarmarku; środkiem
148   1  |              rozgardiasz panował jak w tartaku.~Upłynęła w ten
149   1  |              jak w tartaku.~Upłynęła w ten sposób jedna godzina
150   1  |  przedstawiał na amerykańskim brzegu w Nowym Jorku ten chłop polski
151   1  |        długich, siwiejących włosach, w rogatej czapce z barankiem
152   1  |        dziewczyna z Lipiniec, ubrana w granatową przyjaciółkę,
153   1  |          wśród wielkiego miasta, ale w tym mieście wśród gwaru
154   1  |        Mroczyło się na świecie. Ruch w porcie ustawał, na ulicach
155   1  |         rzęsistych świateł zapłonęło w całym mieście. Robotnicy
156   1  |             Yankee Doodley, ciągnęli w mniejszych i większych gromadach
157   1  |               Wreszcie zapadła noc i w porcie zrobiła się cisza.
158   1  |            snopy iskier, które gasły w ciemnościach, lub zabełkotała
159   1  |           olbrzymi ciężar wtłacza go w ziemię, że chyba gniew Boży
160   1  |              a we śnie jakby obrazek w ramkach: Lipińce i coś niby
161   1  |              Pierwsze blaski dzienne w porcie nowojorskim padły
162   1  |        maszty i na budynek celniczy.~W szarym tym świetle odróżnić
163   1  |       nieruchome, jakoby martwe. Ale w księdze ich niedoli pierwsze
164   1  |                                  II. W NOWYM JORKU~ ~Schodząc w
165   1  |             W NOWYM JORKU~ ~Schodząc w Nowym Jorku z szerokiej
166   1  |             ulicy Brodway ku portowi w kierunku Chattam-square
167   1  |         murów, same zaś mury zapadły w ziemię tak, że okna suteren
168   1  |      zastępują tu miejsce ulubionych w Ameryce linii prostych;
169   1  |             tej części miasta kałuże w wybojach ulicznych nie wysychają
170   1  |         domów ponuro przeglądają się w tej wodzie, której plugawa
171   1  |               nieład i nędzę ludzką.~W tej to dzielnicy znajdują
172   1  |        boardinghousy" czyli zajazdy, w których za dwa dolary tygodniowo
173   1  |      szynkowanie, czyli "bar-roomy", w których wielorybnicy werbują
174   1  |            na piasek; tajne domy gry w kości, pralnie chińskie,
175   1  |       chwilowego nawet pomieszczenia w koszarach Castle-Garden,
176   1  |          chwila całe kółka włóczęgów w obdartych kapeluszach, z
177   1  |     obdartych kapeluszach, z fajkami w zębach przypatrują się pięściowym
178   1  |      czuprynach zamiast spędzać czas w szkole włóczą się po ulicach,
179   1  |          żeber wołowych lub szukając w błocie resztek warzywa,
180   1  |               jeśli się tam zabłąka.~W takiej gehennie ludzkiej
181   1  |              przedstawia się nam oto w kształcie ciasnej izby,
182   1  |           ciasnej izby, zaklęśniętej w ziemi, o jednym oknie z
183   1  |              stołek o trzech nogach; w kącie trochę słomy jęczmiennej
184   1  |           przed piecykiem szuka, czy w wygasłym popiele nie schował
185   1  |            kolana patrzy nieruchomie w podłogę. Dziewczyna chora
186   1  |          mieszkają na bruku i siedzą w tej jamie, więc pieniędzy
187   1  |      pieniądze, a zaczynał się głód.~W kraju, między swoimi, gdyby
188   1  |              by wysłała z pieniądzem w różanej rączce i z wielkimi
189   1  |             i z wielkimi wpatrzonymi w dziada oczyma; chłop by
190   1  |        miałby nad sobą jego ramiona, w górze niebo, a naokoło pola
191   1  |              niebo, a naokoło pola i w onej ciszy wiejskiej Pan
192   1  |      usłyszałby jego śpiewanie. A tu w tym mieście huczało coś
193   1  |             coś tak strasznie, jakby w jakiejś wielkiej maszynie,
194   1  |            pomieścić wszystkiego, co w nie lazło, a myśl jedna
195   1  |              każdy, co się nie umiał w tym wirze kręcić, musiał
196   1  |              Hej! co za różnica! Oto w spokojnych Lipińcach Wawrzon
197   1  |           łyżkę strawy każdego dnia, w niedzielę przed ołtarz ze
198   1  |        drżący, skulony i zgłodniały. W początkowych dniach niedoli
199   1  |              mówiły: "Lepiej ci było w Lipińcach". Sumienie krzyczało: "
200   1  |             Nie było żadnego światła w tej ciemności, którą przed
201   1  |           trzeba, do czego się dusza w nim chłopska rwie i wije
202   1  |            Chłop czuł, że go coś jak w ziemię wgniata. Chwilami
203   1  |            łańcuchu, albo wołać niby w obłąkaniu - kogo? - sam
204   1  |      dziewczyna z oczyma wpatrzonymi w ziemię, zgłodniała i cierpi
205   1  |              do drugiego. Żyli jakby w urazie wielkiej. Źle i ciężko
206   1  |             nie ma już ani pieniędzy w kieszeni, ani kartofli w
207   1  |             w kieszeni, ani kartofli w piecu, ani rady w głowie.~
208   1  |           kartofli w piecu, ani rady w głowie.~Pomocy też nie doznali
209   1  |              od nikogo. Polaków żyje w Nowym Jorku bardzo wielu,
210   1  |        zamożniejszy nikt nie mieszka w okolicach Chattam-square.
211   1  |            okolicach Chattam-square. W drugim tygodniu po przybycíu
212   1  |             rozmówić, kogoś zapytać? W ten sposób każdy wydany
213   1  |             po schodach prowadzących w otchłań nędzy.~Siedzieli
214   1  |             otchłań nędzy.~Siedzieli w tej chwili, on przy piecyku,
215   1  |      Upłynęła jedna godzina i druga. W izbie robiło się coraz ciemniej,
216   1  |            ciemniej, bo choć to było w południe, ale mgła wstawała
217   1  |             już ciepło, oboje drżeli w izbie od chłodu; wreszcie
218   1  |       nadzieję, żeby co znalazło się w popiele.~- Maryś! - rzekł -
219   1  |        drzewa nałapać; napaliwa choć w piecu, a może znajdę co
220   1  |        zieloności na fali; może było w nich i co do zjedzenia,
221   1  |              rzucali na nie sznury i w ten sposób przyciągali je
222   1  |              wóz z kartoflami, który w drodze do portu ugrzązł
223   1  |              drodze do portu ugrzązł w wyboju i nie mógł się ruszyć.
224   1  |             koła. Ciężko było, aż go w krzyżach zabolało, ale wreszcie
225   1  |              sporo kartofli i wpadło w błoto. Woźnica ani myślał
226   1  |             drżącymi rękoma, schował w zanadrzu i zaraz lepsza
227   1  |            lepsza otucha wstąpiła mu w serce. W głodzie znaleziony
228   1  |          otucha wstąpiła mu w serce. W głodzie znaleziony kawałek
229   1  |               Pan Bóg je miłosierny. W izbie zaraz zrobi się raźniej.
230   1  |             rano drzewa, to napaliła w piecyku, przyniosła wody,
231   1  |             godzinami wpatrywała się w ogień. Szukała i ona w swoim
232   1  |           się w ogień. Szukała i ona w swoim czasie roboty. Najęto
233   1  |              całych dniach siadywała w domu bojąc się wyjść na
234   1  |         biedną, taką głodną jak mysz w lipinieckim kościele. Czy
235   1  |            Łachmany. Psy by na nią i w Lipińcach szczekały, a jednak
236   1  |     wszystkich ludzi przy nim jednym w świecie.~Gdy ogień w piecyku
237   1  |          jednym w świecie.~Gdy ogień w piecyku był i głód nie tak,
238   1  |        innymi dziewczynami siadywała w czworakach przy kądzieli.
239   1  |              było dobrze, tak wesoło w duszy, jak i wówczas, gdy
240   1  |           twarz; ale teraz jak ognia w piecyku, tak i łez w oczach
241   1  |           ognia w piecyku, tak i łez w oczach nie było, bo ile
242   1  |             jak ptak, którego męczą. W ten sposób spoglądała i
243   1  |            drzwiami od izby. Marysia w mniemaniu, że to ojciec,
244   1  |            Był to właściciel rudery, w której mieszkali, stary
245   1  |          cicho pod nogi i pocałowała w rękę.~- Przychodzę po dolara! -
246   1  |             za ramię, popchnął lekko w górę na schody, wyprowadził
247   1  |              Mulat zniknął następnie w ciemnej sieni, a dziewczyna
248   1  |              domu, by się nie walały w błocie i stanąwszy przy
249   1  |            zaczepiali jej tym razem. W izbie było ciemno, ale na
250   1  |           tym dobrym uczuciem, jakie w bardzo biednych ludziach
251   1  |              a o pojutrze nie myślał w tej chwili, bo był zbyt
252   1  |           już było nadto. Wygnać ich w tej chwili, gdy było drzewo
253   1  |           grzmotnął Wawrzon i czapkę w błoto.~- Jezu! Jezu! - okręcił
254   1  |            przekłuje. Zrobiło mu się w oczach ciemno zupełnie.~-
255   1  |            upiec.~Poszedł. Po chwili w sieni dał się słyszeć hałas,
256   1  |              nędzy. Dokąd mogli iść? W jaką jeszcze ciemność, w
257   1  |             W jaką jeszcze ciemność, w jaką jeszcze niedolę, w
258   1  |              w jaką jeszcze niedolę, w jaką jeszcze mękę?~Oddech
259   1  |             wreszcie rzekła z prośbą w głosie:~- Tatulu! weźta
260   1  |              nad samą wodę. Budowano w tym miejscu nowy dok. Wysokie
261   1  |             mogła iść dalej, Wawrzon w milczeniu koło niej.~Godzina
262   1  |            ich nadmiarem. Toń morska w dali zlewała się wdzięcznie
263   1  |             się wdzięcznie z niebem. W tych błękitach bliżej środka
264   1  |          portu zdawały się iść jakby w górę lub jakby spod wody
265   1  |       Porozpinane i wydęte ich żagle w kształcie chmurek, całe
266   1  |              kształcie chmurek, całe w promieniach, lśniły oślepiającą
267   1  |           pieniąc za sobą wodę. Szły w stronę, gdzie leżały Lipińce,
268   1  |             na ten brzeg daleki. Toć w Jego ręku było im wrócić
269   1  |              przecie statków odpływa w tamtą stronę, a odpływa
270   1  |         Marysi jeszcze raz poleciała w stronę Lipiniec i Jaśka
271   1  |             pamięta? Ona pamięta, bo w szczęściu się tylko zapomina,
272   1  |        szczęściu się tylko zapomina, w niedoli zasię, w osamotnieniu
273   1  |           zapomina, w niedoli zasię, w osamotnieniu myśl tak obwija
274   1  |         Kasia z chłopskiej piosenki, w "Dunajec głęboki" i zaraz
275   1  |        warkocza już nie ma i że leci w przepaść. Sen pierzchnął.
276   1  |        ukojenie wielkie rozlane były w powietrzu: zdawało się,
277   1  |              będziewa spali.~Poszli. W ciemności zupełnej musieli
278   1  |              ostrożnie, by nie wpaść w wodę.~Amerykańskie wiązania
279   1  |            wstawaj!~Było coś takiego w tym wołaniu, iż rozbudziła
280   1  |            nie będziesz się męczyła.~W ciemności nie mogła go dojrzeć,
281   1  |              jaką daje młodość. Cała w niej dusza wzdrygnęła się
282   1  |         będzie topielcem, że pójdzie w jakąś ciemność, że będzie
283   1  |           ciemność, że będzie leżała w wodzie, wśród ryb i gadów,
284   1  |              dnie szlamistym. Za nic w świecie! Nieopisany wstręt
285   1  |          wstręt i strach ogarnęły ją w tej chwili, a rodzony ojciec
286   1  |           rodzony ojciec mówiący tak w ciemności wydał się jej
287   1  |          tych rąk, które ją spychały w przepaść. Ale jego to wszystko
288   1  |     podniecać. Spokój jego przeszedł w obłęd: zaczął rzęzić i chrapać.
289   1  |              koniec portu, na którym w dzień nawet prócz robotników
290   1  |         wołała przeraźliwie Marysia.~W tej chwili jedną ręką pociągnął
291   1  |        rusztowania, drugą począł bić w głowę, by przytłumić jej
292   1  |           echa: pies tylko jakiś wył w dali.~Dziewczyna uczuła,
293   1  |              Marysia uczuła, że leci w przepaść.~Jakoż spadła z
294   1  |             Matka Boska uśmiechnięta w jasności wielkiej. Ona na
295   1  |              ręce, które spychają ją w wodę, chwytają teraz jej
296   1  |             siłą nadludzką ciągną ją w górę. Już znowu czuje pod
297   1  |            poczuł, że oddycha. Serce w niej biło, choć słabo; zrozumiał
298   1  |              pieścić i jakby utulać. W tych blaskach i w wianku
299   1  |            utulać. W tych blaskach i w wianku jasnych włosów, porozwiązywanych
300   1  |        nadzieja zaczęła mu wstępować w serce.~Jakoż siność ustępowała
301   1  |             dzień miał być wyjątkowy w dniach ich niedoli, bo ledwo
302   1  |         między dwie belki chustkę, a w niej zawinięty chleb, gotowaną
303   1  |              Kto położył tę żywność? W ich mniemaniu Ten, co o
304   1  |             głównych doków. Wstąpiły w nich nowe siły. Doszedłszy
305   1  |              codziennych zatrudnień. W jednej takiej bramie ukazał
306   1  |  uśmiechająca się do nich przyjaźnie w Nowym Jorku to był dziw,
307   1  |           skąd, ludzie?~Jakby piorun w nich uderzył. Chłop zamiast
308   1  |      Poznania.~- Co wy tu robicie?~- W nędzy, w głodzie i w niedoli
309   1  |            wy tu robicie?~- W nędzy, w głodzie i w niedoli srogiej
310   1  |                 W nędzy, w głodzie i w niedoli srogiej żyjewa,
311   1  |        klęczy i po nogach go całuje.~W Ameryce to niebywała rzecz!
312   1  |         które palił, zaczął gryźć go w oczy, bo przetarł je kułakami
313   1  |         znowu zaczął widocznie gryźć w oczy.~W tej samej chwili
314   1  |              widocznie gryźć w oczy.~W tej samej chwili przynieśli
315   1  |              Gdy się zbliżyła, wziął w obie ręce jej głowę i pocałował
316   1  |             jej głowę i pocałował ją w czoło.~Potem myślał przez
317   1  |            tak okropnie zaczął gryźć w oczy, że źrenice zaszły
318   1  |              mieli: pójdą na dziady. W służbie z dziewczyną Bóg
319   1  |             Nie macież ginąć potem!? W Chicago jest takich jak
320   1  |              ze dwadzieścia tysięcy, w Milwaukee tyleż, w Detroit
321   1  |          tysięcy, w Milwaukee tyleż, w Detroit sporo, w Bufallo
322   1  |              tyleż, w Detroit sporo, w Bufallo sporo. Pracują po
323   1  |          Zakładają jakiś nowy Poznań w stepach w Nebrasce, ale
324   1  |          jakiś nowy Poznań w stepach w Nebrasce, ale to daleko.
325   1  |          drogo kosztuje. Panna Maria w Teksasie także daleko. Do
326   1  |           wam bilety darmo, a co dam w rękę, to schowacie na gospodarstwo.~
327   1  |            teraz nową osadę~Borowina w Arkansas. Jest to piękny
328   1  |      widocznie dym z cygara gryzł go w oczy, bo je sobie często
329   1  |               Chłop czuł sto dolarów w kieszeni i o biedzie zupełnie
330   1  |              to zupełnie inaczej niż w Nowym Jorku. Były pola i
331   1  |       wielkimi szmatami zupełnie jak w Polsce. Na ten widok Wawrzonowi
332   1  |        znikły, a kraj roztworzył się w szeroki pusty step. Wiatr
333   1  |         stepem, wpatrując się pilnie w trawę. Pociąg rwał naprzód,
334   1  |         tylko; ale między stacjami i w bok ani żywego ducha. Wawrzon
335   1  |              i noc. Rankiem wjechali w bory, w których drzewa były
336   1  |             Rankiem wjechali w bory, w których drzewa były pookręcane
337   1  |              bór tak gęsty, że chyba w niego siekierą jak w ścianę
338   1  |           chyba w niego siekierą jak w ścianę bić. Nieznane ptactwo
339   1  |         Nieznane ptactwo świergotało w tych zielonych gąszczach.
340   1  |              Borowiny.~Porzucamy ich w tej chwili. Drugi okres
341   1  |             Trzeci miał się odgrywać w lasach, wśród huku siekier
342   1  |         lasach, wśród huku siekier i w ciężkim znoju osadniczego
343   1  |         osadniczego życia. Czy mniej w nim było łez, cierpień i
344   1  |             i angielskie, wychodzące w Nowym Jorku, Chicago, Bufallo,
345   1  |         polską, głosiły urbi et orbi w ogólności, a polskim osadnikom
346   1  |       ogólności, a polskim osadnikom w szczególności, że kto by
347   1  |              się zapisuje na działkę w raju ziemskim, czyli w Borowinie.
348   1  |       działkę w raju ziemskim, czyli w Borowinie. Ogłoszenia mówiły,
349   1  |      Ogłoszenia mówiły, że Arkansas, w którym ma stanąć Borowina,
350   1  |            jeszcze, ale najzdrowszym w świecie. Wprawdzie miasteczko
351   1  |       takiego składu rzeczy osadnicy w Borowinie mieszkać będą
352   1  |          czerwonoskórymi od zachodu, w pasie zupełnie neutralnym,
353   1  |       pójdzie na place do sprzedania w cenie mniej więcej tysiąca
354   1  |        żelazna i słupy telegraficzne w kształcie krzyżów, tam owe
355   1  |        nadawanych kolejom przez rząd w krajach pustych miała zapewnić,
356   1  |      znajdować na linii drogi leżała w głuchej pustyni, do której
357   1  |            wiadomo jest, że ogłoszeń w tym kraju nie można brać
358   1  |        kosztem owoców, tak i reklama w amerykańskich gazetach tak
359   1  |           jednak na bok wszystko, co w ogłoszeniach o Borowinie
360   1  |          zapisało się na osiedleńców w mającej powstać osadzie.
361   1  |        którzy pracowali po fabrykach w Chicago i Milwaukee i którzy
362   1  |             jąć się pługa i siekiery w przestronnych polach, borach
363   1  |            Ci, którym było za gorąco w Pannie Marii w Teksas lub
364   1  |             za gorąco w Pannie Marii w Teksas lub za zimno w Minnesocie,
365   1  |          Marii w Teksas lub za zimno w Minnesocie, lub za wilgotno
366   1  |          Minnesocie, lub za wilgotno w Detroit, lub za głodno w
367   1  |             w Detroit, lub za głodno w Radomiu w Illinois, połączyli
368   1  |              lub za głodno w Radomiu w Illinois, połączyli się
369   1  |              ten obfituje dotychczas w drapieżnych Indian, w tak
370   1  |     dotychczas w drapieżnych Indian, w tak zwanych outlawów, czyli
371   1  |    rozbójników zbiegłych spod prawa, w zdziczałych skwaterów, wycinających
372   1  |            rządowym nad Red-River, i w różnych innych awanturników
373   1  |             Mazur, gdy czuje sękacza w łapie, a zwłaszcza jeszcze
374   1  |               a temu, co by mu nadto w drogę lazł, gotów krzyknąć:~
375   1  |              trzymać razem i osiadać w ten sposób, by Maciek Maćkowi
376   1  |               by Maciek Maćkowi mógł w każdej chwili z kłonicą
377   1  |            całą gromadę, puścili się w pojedynkę, zginęło bez wieści,
378   1  |         czaporalem z dołu, powikłana w górze lianami, które przeskakując
379   1  |           zbite, że oko nie pobiegło w dal, jako w naszych lasach:
380   1  |             nie pobiegło w dal, jako w naszych lasach: kto się
381   1  |         nieba nad sobą nie dojrzał i w mroku błądzić musiał, i
382   1  |            jaki taki przeżegnał się, w ręce splunął, chwycił toporzysko,
383   1  |             było słychać huk siekier w tym arkansaskim lesie, a
384   1  |         brzegiem której miały stanąć w kwadrat chałupy, na środku
385   1  |         osadnicze. Wozy te ustawiono w trójkąt, by w razie napadu
386   1  |              ustawiono w trójkąt, by w razie napadu można w nich
387   1  |              by w razie napadu można w nich się bronić jak w fortecy.
388   1  |          można w nich się bronić jak w fortecy. Za wozami na pozostałej
389   1  |              obrębem naokoło ognisk.~W dzień kobiety i dzieci zostawały
390   1  |           kobiety i dzieci zostawały w taborze, obecność zaś mężczyzn
391   1  |   rozbrzmiewał cały las. Nocami wyły w gąszczach dzikie zwierzęta,
392   1  |             się zapasami zakupionymi w Little-Rock lub Clarcsville,
393   1  |       zamiast iść spać puszczała się w taniec. Jakiś grajek przywiózł
394   1  |        sposób amerykański, brzękając w blaszane miski. Życie uchodziło
395   1  |      blaszane miski. Życie uchodziło w pracy ciężkiej gwarnie,
396   1  |              karczunek, zaczęli orać w miejscach, gdzie puszcza
397   1  |            pierwszy raz rozległy się w nim nawoływania:~- Heć,
398   1  |        nawoływania:~- Heć, kso, byś!~W ogóle jednak taki nawał
399   1  |            od kolei na wiarę i nigdy w niej poprzednio nie był;
400   1  |    Clarcsville, nie pokazali się już w osadzie.~Wkrótce wyszło
401   1  |    Grünmańskiego. Ten pan Grünmański w Cincinnati, np., gdzie mieszkają
402   1  |             się krócej: Grünman, ale w Borowinie dodał sobie "ski"
403   1  |          sposobem wóz ten przejechał w całości niebezpieezną pustynię
404   1  |              nader błahe powody. Oto w osadnikach obudził się jakiś
405   1  |     parobczak spod Chicago. - U nas, w Illinois, gdzie spojrzysz,
406   1  |        szyngiels, albo ci łeb umoczę w kryku, kiedy się sierdzisz.
407   1  |                                      W osadzie źle się po prostu
408   1  |               Przychodziło do bitew, w których towarzysze z jednych
409   1  |            zawsze mogli je utrzymać. W chwilach tylko niebezpieczeństw
410   1  |           chłopi rzucili się za nimi w pogoń hurmem i bez chwili
411   1  |            boru wtórował mu, płomień w ogniskach sykał i strzelał
412   1  |              wszystko coraz bardziej w osadzie. Bezład powiększał
413   1  |      Dostawszy się do Arkansas mieli w Borowinie dzielić losy innych.
414   1  |    inwentarza trochę, nabytego tanio w Clarcsville, i trochę porządków
415   1  |            dziewczyna musiała chusty w strumieniu prać, ogień rozniecać,
416   1  |            jakiej nabyła przez nędzę w Nowym Jorku. Gorący powiew
417   1  | przyskakiwali do siebie z pięściami, w tym tylko byli zgodni, że
418   1  |             stronie. Niejeden też mu w ścinaniu drzewa i obrabianiu
419   1  |              i obrabianiu belek albo w zakładaniu na zręby pomagał,
420   1  |            lepiej nawet niż innym, a w ogóle byłoby wcale dobrze,
421   1  |            co zrobiono, było fraszką w porównaniu z tym, co należało
422   1  |            Ci, którzy się zagłębiali w chaszcze, przynosili dziwaczne
423   1  |            nie ma, że dalej straszne w nim bagna, bajora i jakaś
424   1  |     położeniu grozy przesąd dodawał. W kilka dni po widzeniu diabła
425   1  |        zdarzało się, że dwóch zuchów w las poszło i więcej ich
426   1  |            stopnia, że do ran i krwi w bitwach przychodziło. Kto
427   1  |         ogarniała ludzi. Huk siekier w lesie się zmniejsza, bo
428   1  |              włożywszy ostatni grosz w sprawę, nie mieli o czym
429   1  |           oczy do góry ku gwiazdom i w blaskach ogniska wyglądała
430   1  |             kraj świata, jeden Jaśko w Lipińcach. Ale ten, choć
431   1  |           nie mogła nie wiedzieć, że w osadzie źle się dzieje,
432   1  |          osadzie źle się dzieje, ale w takiej już była toni, z
433   1  |            jej dusza stała się jasna w niedoli, że ufności w pomoc
434   1  |          jasna w niedoli, że ufności w pomoc niebieską nic jej
435   1  |             wspomniała, że stary pan w Nowym Jorku, który im pomógł
436   1  |             otucha jakaś wstąpiła im w serce. Ci, co go znali jeszcze
437   1  |            bo to był myśliwiec nawet w Teksasie sławny. Chłop to
438   1  |        sławny. Chłop to był istotnie w stepach zdziczały i silny
439   1  |             jak dąb. Na niedźwiedzia w pojedynkę chodził. W Sant-Antonio,
440   1  |    niedźwiedzia w pojedynkę chodził. W Sant-Antonio, gdzie przedtem
441   1  |        pustynię, to po parę miesięcy w domu go nie bywało, a zawsze
442   1  |           klątwą nie zagroził. Teraz w Borowinie on tylko o nic
443   1  |            głowy, on zaczął wszystko w ręce brać i rządzić się,
444   1  |           lasu.~Noc już zapadła, gdy w czarnej dali leśnej ludzie
445   1  |            się pali! - zaczęto wołać w taborze.~Chmary ptactwa
446   1  |           kracząc, świergocąc. Bydło w obozie zaczęło ryczeć żałośnie,
447   1  |          tylko od polanki. Tymczasem w dali zabłysła druga czerwona
448   1  |             pękały z hukiem armatnim w płomieniach. Czerwone węże
449   1  |             zaczerwieniło się, jakby w nim drugi był pożar. Zrobiło
450   1  |         pożar. Zrobiło się widno jak w dzień. Potem wszystkie płomienie
451   1  |        wszystkie płomienie zlały się w jedno morze ognia i szły
452   1  |          napełniły powietrze. Ludzie w taborze, choć im nie groziło
453   1  |            strony pożaru pokazał się w skrach i blasku Czarny Orlik.~
454   1  |              ciele, bo łuna świeciła w oczach Orlika i cały wydał
455   1  |           Bogu, że Jaśko był daleko, w Lipińcach.~Pożoga tymczasem
456   1  |              na kształt mgły zawisła w powietrzu, tak że człowiek
457   1  |            kroków nie mógł odróżnić. W nocy zaczął padać deszcz,
458   1  |              który wkrótce przeszedł w straszliwą ulewę. Być może,
459   1  |          tego była to pora wiosenna, w czasie której na dalszym
460   1  |              biegu Missisipi tudzież w widłach rzeki Arkansas i
461   1  |          tego i parowanie wód, które w Arkansas pokrywając w kształcie
462   1  |          które w Arkansas pokrywając w kształcie błot, małych jezior
463   1  |             powodu topnienia śniegów w dalekich górach. Cała polanka
464   1  |             i zmieniła się stopniowo w wielką sadzawkę. Ludzie,
465   1  |             żądał.~- Czy to ja jedna w świecie? - wypraszała się
466   1  |           cię wezmę jak wilk jagnię, w lasy zaniosę, aleć nie poźrę.
467   1  |          poszedł jak zwykle do boru, w taborze rozległ się krzyk
468   1  |       przetarli ze snu oczy, ujrzeli w ciemności, jak okiem sięgnąć,
469   1  |         pędem wielkim.~Krzyk powstał w całym obozie. Kobiety i
470   1  |            póki nie znikły, niesione w stronę drzew. Deszcz lał
471   1  |              Daleki szum zmienił się w ogromny gwar i huk rozwścieczonych
472   1  |               Ratunku!", zamkniętych w nim kobiet, kilka ciemnych
473   1  |      ratujących, okręciła i poniosła w las na zgubę. Na innych
474   1  |         postacią przemknęła, rzucana w górę i na dół, chwilami
475   1  |        wysunęła się z wody i zapadła w nią na zawsze.~Coraz wścieklejszy
476   1  |             całej polanki i poniosła w stronę lasu, tam uderzyła
477   1  |        drugie i wepchnąwszy wreszcie w łożysko strumienia poniosła
478   1  |          łożysko strumienia poniosła w dal i ciemność.~Dziewczyna
479   1  |              tylko widać z wody, ale w tej samej chwili z owego
480   1  |           gałąź z drzewa, obrobił ją w mgnieniu oka, potem wypchnął
481   1  |              widząc, że żadnego pnia w pobliżu nie ma, przestał
482   1  |             wielkie, ulga wieczysta. W samo południe obudził się
483   1  |        krzyknął: "Nie wrzucajta mnie w wodę, bom nie pies"; a potem
484   1  |              wypogodziło się. Słońce w chwili zachodu pokazało
485   1  |          zalaną okolicą i odbiło się w wodzie długą, złocistą taśmą.
486   1  |             tamtej ziemi", ale potem w obłędzie gorączki zdało
487   1  |       śpiewają. Potem widzi ten port w Hamburgu, z którego wyjechał,
488   1  |               miasta różne migają mu w oczach, mowa niemiecka brzmi
489   1  |          szare i kościoły. Tam chłop w baraniej czapce chodzi za
490   1  |       kwitnie... chrabąszcze brzęczą w powietrzu... w Przyręblach
491   1  |   chrabąszcze brzęczą w powietrzu... w Przyręblach dzwonią na Anioł
492   1  |         obejmuje go rękoma: już jest w Lipińcach. Tak jest. On
493   1  |          Lipińcach. Tak jest. On już w Lipińcach, bo tylko martwe
494   1  |            do ciebie! Jemu za dobrze w Lipińcach.~Nadeszła noc.
495   1  |         tylko topiel wodną.~Wpłynęli w łożysko jakiejś większej
496   1  |           światło!~Marysia spojrzała w kierunku, w którym wyciągał
497   1  |        Marysia spojrzała w kierunku, w którym wyciągał rękę. Istotnie
498   1  |           którego smuga odbijała się w wodzie.~- To łódź z Clarcsville! -
499   1  |      wysileniem. Jakoż ogień rósł im w oczach, a w czerwonym jego
500   1  |            ogień rósł im w oczach, a w czerwonym jego świetle zarysowało