Part

   1 Inc       |            się rumienił z ich powodu i zanim jego dziewicza poezja, 
   2 Kilka     |            pełna szczytnych tajemnic i szczytniejszych nadziei.
   3 Kilka     |    miłosierdzie, przebaczenie krzywd i uraz. Pod takimi wpływami
   4 Kilka     |              mająca także swoje mity i podania. Przez długi czas
   5 Kilka     |          wszelkiego rodzaju; pobożną i tkliwą legendę zostawiano
   6 Kilka     |        zostawiano tylko starym babom i dzieciom, jakby niegodną
   7 Kilka     |     przypadające do miary jego pojęć i poszukiwań. Zgoła, z biegiem
   8 Kilka     |       wzrastającym duchom dociekania i rozbiorowości psuła się
   9 Kilka     |       źródłem, a bez której nie masz i być nie może prawdziwej
  10 Kilka     |          żywiołów: ze szczerej wiary i wyobraźni człowieka, który
  11 Kilka     |             wierzy w to, co opowiada i z wiary szczerej ludzi z
  12 Kilka     |             Za granicami tej ufności i wspólnego pojęcia, gdzie
  13 Kilka     |           poezja w znaczeniu prostym i pierwotnym tego wyrazu nie
  14 Kilka     |            przez ludzi gorącej wiary i prostego ducha, albo też
  15 Kilka     |              to jeszcze krążą tkliwe i urocze podania, których
  16 Kilka     |            jak puścizna w nieomylnym i poważnym słowie starców.
  17 Kilka     |              wymagań rozumowych, jak i wzgardliwej filozofii; utwory
  18 Kilka     |          czasów, kiedy świat młodszy i niewinniejszy zasługiwał,
  19 Kilka     |             niego cuda, kiedy anieli i święci bez ubliżenia swej
  20 Kilka     |         mieszali się z ludem prostym i czystym, który dzielił swój
  21 Kilka     |            między pracą dnia każdego i pełnienia świętych powinności.~
  22 Kilka     |          kilku materialnych ulepszeń i celów odbiera szeroki świat
  23 Kilka     |        wieków odzywały się jego lasy i pola, dziś wstydzi się śpiewać
  24 Kilka     |           którą opowiada, nie wierzy i nie gniewa się, gdy ktoś
  25 Kilka     |             się bardziej kosmopolitą i wszystko mu jedno, czy przewracać
  26 Kilka     |           nie wygasłe ognisko wiary; i patrzmy tam, gdzie jeszcze
  27 Kilka     |             jakim był przed tysiącem i więcej lat. Religia chrześcijańska
  28 Kilka     |             system domowy, społeczny i polityczny, a bynajmniej
  29 Kilka     |           podań, ale wytłumaczyła je i uzupełniła, co właśnie,
  30 Kilka     |           pojęcia pierwiastków złego i dobrego, tylko objaśniła
  31 Kilka     |              przesądem lub zabobonem i gwałtem mu narzucają formy
  32 Kilka     |            lada wypadek, wstrząsa je i obala. Daleko ważniejszym
  33 Kilka     |             we wszystkich korzeniach i gałęziach tego tajemniczego
  34 Kilka     |             tego tajemniczego drzewa i znaleźć klucz do jego serca,
  35 Kilka     |              jeszcze się nie otwarło i nie otworzy nawet za obiecane
  36 Kilka     |           przedmiocie tym najjaśniej i najgłębiej wypisał się autor
  37 Kilka     |            odsyłam; tam znajdzie się i podział tej pracy, i wytknięte
  38 Kilka     |             się i podział tej pracy, i wytknięte jej cele. To jeszcze
  39 Kilka     |        starych broszur lub paszkwili i karykatur różnoczcsnych,
  40 Kilka     |       odgadywał przeszłość polskiego i ruskiego narodu. Nie za
  41 Kilka     |             stolikiem, to z piórkiem i okularami, nie nad stosem
  42 Kilka     |             spuszczenia się na wiatr i losy, bez poświęcenia swej
  43 Kilka     |       rodzaju potrzebne są gruntowne i głębokie wiadomości, ale
  44 Kilka     |               ale tylko jako środek, i to podrzędny. Przykład Chodakowskiego
  45 Kilka     |             klechdy, inni do strojów i zwyczajów ludu, a nikt jeszcze
  46 Kilka(*)  |        Kupajło; toż samo o Kolladzie i Pałykopie, z których pierwsza
  47 Kilka(*)  |           odbywa pobożne pielgrzymki i uznaje ja za święty i właśnie
  48 Kilka(*)  |    pielgrzymki i uznaje ja za święty i właśnie kiedy zwiedzał tę
  49 Kilka     |          historią naturalną (ludową) i innymi gałęziami świata
  50 Kilka     |           łonie pierwotne objawienie i najdawniejsze tradycje.~ ~
  51 Kilka     |           wszystko szczytnej miłości i prostoty duszy; gdyż bez
  52 Kilka     |           poświęcone, utracą woń swą i barwy, ma się ciągle na
  53 Kilka     |            ma się ciągle na baczeniu i niełatwo przed pierwszym
  54 Kilka     |               co przestawali z ludem i chcieli zeń coś wyciągnąć***.
  55 Kilka(**) |              nim pomieszało. To samo i gdzie indziej.~
  56 Kilka     |         nakręca do podań miejscowych i klechd. Starzec ujęty zaczął
  57 Kilka     |     opowiadać - myślicie, że klechdy i podania? Bynajmniej - zbył
  58 Kilka     |              się do zbieracza pieśni i zawołał: - Za moich młodych
  59 Kilka     |           ale takie tylko śpiewano - i zawiódł przecudną dumę,
  60 Kilka     |          więcej, ma on swoje pewniki i prawa, które my nazywamy
  61 Kilka     |           liczby takich prawd należy i ta, aby strzec swoich tajemnic
  62 Kilka     |  rozpowszechnione tracą na swej mocy i potędze. Wiemy, jak trudno
  63 Kilka     |              gdzie pomiesza świeckie i obce wiadomości ze swymi
  64 Kilka     |        nazwiska perskie, Amschapsans i Bachman, wspomniane były.
  65 Kilka     |             podnosić drogie kamienie i złoto, i byle się nie obracać
  66 Kilka     |             drogie kamienie i złoto, i byle się nie obracać poza
  67 Kilka     |                klechd, pieśni, uczuć i wyobrażeń, nie wolno nam
  68 Kilka     |          zajęły miejsce silnej wiary i żywej poezji, bez których
  69 Kilka     |      przejścia labiryntów dziejowych i nie posiada się w uniesieniu;
  70 Kilka     |        Drobne to tylko przykłady; bo i usiłowania dotąd były drobne.
  71 Kilka     |        zasługi oprócz Chodakowskiego i w części Wójcickiego położył
  72 Kilka     |        pojawia, notąd tylko ułamkami i wyjątkami nas dochodzi.
  73 Kilka     |          Ukrainiec, którą się pyszni i szczyci; i kto go tylko
  74 Kilka     |          którą się pyszni i szczyci; i kto go tylko zdoła zniewolić
  75 Kilka     |          razem z miłosnymi, hulackmi i tym podobnymi; opowie znane
  76 Kilka     |         sobie powieści o zdarzeniach i bohaterach, w których cześć
  77 Kilka     |         cześć swą dici tych powieści i pamiątek zakończy tą tęskną
  78 Kilka     |          jego na koniec wyraz twarzy i poruszenie głowy malujące
  79 Kilka     |      naocznymi świadkami. Ich twarze i cała postać przybiera wtedy
  80 Kilka     |            wielki w swej niewinności i ciemnocie, już to na tejże
  81 Kilka     |        zasobów naszego doświadczenia i odkryć na polu nauk i życia
  82 Kilka     |  doświadczenia i odkryć na polu nauk i życia społeczeńskiego.~ ~
  83 Kilka     |             niniejszym zbiorze podań i legend wykonanym przeze
  84 Kilka     |          małą cząstkę tego wielkiego i pracowitego zadania, zbierając
  85 Kilka     |             pamiątce - następnie też i do wyobrażeń dziś istniejących
  86 Kilka     |              z Klechd p. Wójcickiego i ze Wspomnień Wielkopolski
  87 Kilka     |           znanego poety Berwińskiego i artykułów umieszczonych
  88 Kilka     |     lubującej się w pewnych obrazach i przedmiotach, a mianowicie
  89 Kilka     |          koniecznym rozgatunkowaniem i oddzieleniem tych, które
  90 Kilka     |             mianowicie w Krakowskiem i na Litwie. Ostatnie szczególniej
  91 Kilka     |      nieporównanym urokiem poetyckim i wyraźnie czuć się w nich
  92 Kilka     |       postarały się o zebranie onych i ogłoszenie drukiem. I tak:
  93 Kilka     |          onych i ogłoszenie drukiem. I tak: w Krakowskiem krąży
  94 Kilka     |             szukać takiego człowieka i znaleźli rolnika w polu
  95 Kilka     |               byle chęć mieć ku temu i nie ważyć lekce podobnych
  96 Kilka     |            stąd korzyści dla badaczy i poetów, każda okolica nabiera
  97 Kilka     |            zwiedzał nadreńskie zamki i zwaliska, ten przyzna, że
  98 Kilka     |            sokolich gniazdach panują i odmładzają myślą żywotną
  99 Kilka     |    odmładzają myślą żywotną milczące i ponure głazy.~ ~
 100 Kilka(***)|                 Nie tylko u nas, ale i gdzie indziej trudno jest
 101 Kilka(***)|             jest dostać się do podań i pieśni ludu. Posłuchajmy,
 102 Kilka(***)|         odbierałem odmowna odpowiedź i tylko niekiedy za wysoka
 103 Kilka(***)|     skłoniono się do mego żądania; a i to jeszcze winienem byt
 104 Kilka(***)|             się przymus, pomieszanie i kwaśny humor trudny do opisania -
 105 Smok      |          dobytka naraz zjadał, także i ludzi kradł i jadł; przeto
 106 Smok      |          zjadał, także i ludzi kradł i jadł; przeto musieli mu
 107 Smok      |        którego potem dobrze udarowa! i opatrzył. On wyszedłszy
 108 2         |           którego Chostkiem od brody i włosów na głowie rzadkich,
 109 2         |    poprzestał, a R. P. przedsięwziął i o niej lepiej radził. Żonę
 110 2         |           zbytków, które czyni. Lecz i ona, bojąc się tego, aby
 111 2         |            się na śmierć rozniemógł, i prosząc, aby się do niego
 112 2         |       cieszyli chorego: on im dzieci i żonę poruczał, był płacz
 113 2         |     siedzieli przy nim, a pili z nim i jedli. Przyniesiono trunki
 114 2         |          sobie, iż się chce uspokoić i prosił, żeby mu ustąpili,
 115 2         |         musieli co złego nam myślić, i nie dała ich chować, jedno
 116 2         |         które się rzuciły na Popielą i zżarły go, i zamordowały
 117 2         |              na Popielą i zżarły go, i zamordowały i jego żonę,
 118 2         |             zżarły go, i zamordowały i jego żonę, i syny, których
 119 2         |             zamordowały i jego żonę, i syny, których nie mogli
 120 2         |            której się zamknął z żoną i z dziećmi, i tak kazał się
 121 2         |          zamknął z żoną i z dziećmi, i tak kazał się puścić na
 122 2         |         puścić na jezioro Gopło, ale i to nie pomogło, bo myszy
 123 2         |            bo myszy banię przegryzły i zajadły Popiela.~
 124 3         |          wzrostu siadłego, szerokich i długich pleców, wiek średni
 125 3         |           niewielkiego grunciku roli i z barci żywot swój utrzymując.
 126 3         |     sprawiedliwy, ludzki, jałmużnik, i podług mienia swego uczciciel
 127 3         |         pogańskim synowi podstrzygać i nazwisko nadać miał: na
 128 3         |             bankiet wieprza zabiwszy i kadź miodu rozsyciwszy,
 129 3         |         wprowadził, stół przygotował i dostatek z onych potraw,
 130 3         |           postawił. Tam rzecz wielka i dziwna przypadła: przyrosło
 131 3         |               już nie tylko sąsiadów i przyjaciół swoich, ale też
 132 3         |        naonczas nie tak się poważnie i pieszczono nosili panowie)
 133 3         |             wielka moc panów: proszą i wymagają na nim, aby lecącą
 134 3         |            się ten. Za sprawą jednak i pozwoleniem gości swoich,
 135 3         |             aniołowie Boży, jałmużnę i dobroczynność, chociaż poganinowi,
 136 4         |         Kazimierza drogą piaszczystą i nudną, postrzega się na
 137 4         |              wzgórku, dziś podupadły i pusty. Naprzeciw niego,
 138 4         |               z prostych desek zbita i pochylona; w niej studzienka
 139 4         |            zwłaszcza na chorobę oczu i kołtuna; — stąd ściany owej
 140 4         |          szkapin po garści włosienia i pokropione taż wodą zaczepił
 141 4         |          bardzo dawnych sięga czasów i z dziwnie starymi zdarzeniami
 142 4         |                były to strony dzikie i leśne, wokoło bagna i puszcze.
 143 4         |         dzikie i leśne, wokoło bagna i puszcze. Stąd jeno mila
 144 4         |            nasi starzy powtarzali, a i my złym parobczakom mawiamy:
 145 4         |            złych ludzi, ale dzikiego i drapieżnego zwierza więcej
 146 4         |            żyli lat dziewięćdziesiąt i sześć na świecie, powiadali
 147 4         |           kiedy powrócili z jarmarku i jednego konia wyprzężonego
 148 4         |              Mateusz, Izaak, Krystyn i Barnabasz. Najstarszy pomiędzy
 149 4         |     Najstarszy pomiędzy nimi wiekiem i najświątobliwszy, Barnabasz,
 150 4         |       Barnabasz, był ich przełożonym i mieszkał na osobności, tu
 151 4         |            ogród. Najbardziej jednak i najusilniej pracowali nad
 152 4         |        wystało; ale jest ich przecie i tak dosyć, a wszystkie ręką
 153 4         |            polski, a skromni w jadle i napoju. Przez długi czas
 154 4         |            czas żyli jeno korzonkami i trochą warzywa, które w
 155 4         |              musieli się tedy obejść i przestać na korzonkach.
 156 4         |             ciężkiej pracy w głodzie i niedostatku — bo to do pracy,
 157 4         |        Gniezna, takoż człek poczciwy i bogobojny — i niósł kawał
 158 4         |         człek poczciwy i bogobojny — i niósł kawał mięsa dla swego
 159 4         |           był dobrym chrześcijaninem i chciał im dać to, co niósł
 160 4         |              rzeźnik, bo mięso jadał i lubił — jeszcze bardziej
 161 4         |        litować się począł nad nimi — i szczerze żałował, że raczej
 162 4         |       zapewne rybę niósłby dla brata i mógłby nią głodnych pustelników
 163 4         |      przemienił w rybę bardzo wielką i piękną. Zdumieli się wszyscy
 164 4         |              że go wysłuchać raczył, i oddał rybę Barnabie, który
 165 4         |              oddawszy głowę, sprawił i upieczoną spożył razem z
 166 4         |     upieczoną spożył razem z drugimi i z owym rzeźnikiem modląc
 167 4         |         Barnaba do swojej studzienki i łowić w niej zaczął, bo
 168 4         |            duszy tak zrobić rozkazał i ku zadziwieniu wszystkich
 169 4         |              znowu odrosła w całości i tak cud ten co dzień się
 170 4         |           ten co dzień się powtarzał i żywił biednych pustelników;
 171 4         |    pustelników; a choć to cud wielki i niepojęty, to i moc Boska
 172 4         |           cud wielki i niepojęty, to i moc Boska wielka i niepojęta,
 173 4         |     niepojęty, to i moc Boska wielka i niepojęta, mój dobrodzieju,
 174 4         |             pamiątkę szczerej ofiary i dobrego uczynku, którymi
 175 4         |              Bogiem zasłużył. Aliści i zgorszenia przyjść muszą —
 176 4         |           było trochę uprawnej ziemi i cztery małe chateczki. Poznał
 177 4         |              ich świątobliwemu życiu i niezmordowanej gorliwości
 178 4         |         widząc za- razem ich ubóstwo i nędzę, że był król wspaniały
 179 4         |         nędzę, że był król wspaniały i wielki, chciał im jakoś
 180 4         |              chciał im jakoś dopomóc i po królewsku łaskę swoje
 181 4         |            im przeto wszystko srebro i złoto, które miał ze sobą
 182 4         |            złoto, które miał ze sobą i na sobie — tak znać tusząc,
 183 4         |               jako człowiek światowy i możny, że całym szczęściem
 184 4         |        przestrachu przed tak wielkim i potężnym królem, którego
 185 4         |              złe ich skusiło; boć to i święci miewali pokusy, a
 186 4         |              na to dworscy królewscy i zazdrościli im skarbów,
 187 4         |              co zaszło, nie wiedział i po dawnemu odmówiwszy modlitwy
 188 4         |             braci, widział wstyd ich i pomieszanie i rzekł zasmucony:
 189 4         |              wstyd ich i pomieszanie i rzekł zasmucony: bracia,
 190 4         |              się przed nim w pokorze i rzekł: "Królu miłościwy!
 191 4         |             Jestem Barnaba pustelnik i najstarszy brat tych czterech,
 192 4         |            spokojność naszą doczesną i zbawienie wieczne!"~Król
 193 4         |               Król zdumiony prostotą i świątobliwością Barnnby,
 194 4         |              jako był dumny z natury i stanu swego, nie chciał
 195 4         |           się zaraz przyznać do winy i mówił, że owo złoto zostawił
 196 4         |             tu Barnaba gorzko płakać i znów się radośnie uśmiechać,
 197 4         |       przyczynę tego dziwnego płaczu i śmiechu, a Barnaba rzekł: "
 198 4         |            ich czeka w niebiesiech!" I tu duchem proroczym natchniony
 199 4         |               unieśli się chciwością i śpiących nocną porą napadli,
 200 4         |              gdzieś w ziemi zakopano i męczarniami chcieli wymóc
 201 4         |     dokonywają swej zbrodni, ostatni i najmilszy brat mój Mateusz
 202 4         |           gwoli schwytania morderców i wnet ukazała im się wielka
 203 4         |            światłość ponad puszczami i wiodła ich na miejsce dokonanej
 204 4         |             wiedzieli, dokąd uciekać i wnet się wszyscy dostali
 205 4         |          Barnaba wstawił się za nimi i jako dobry chrześcijanin
 206 4         |            znajdzie, upadł na kolana i gorąco modlił się do Boga,
 207 4         |         grzesznych, które się pokutą i skruchą oczyścić jeszcze
 208 4         |          gorąco, że go Bóg wysłuchał i nowy cud pokazał, bo oto
 209 4         |             zaraz opadły więzy z rąk i nóg winowajców; co gdy król
 210 4         |           tym wszechmocny palec Boży i przeciw jego wyrokom stawiać
 211 4         |        wyrokom stawiać się nie śmiał i zostawił Barnabie zbrodniarzy,
 212 4         |     zbrodniarzy, którzy w nim zbawcę i świętego uznali, i poprzysięgli
 213 4         |            zbawcę i świętego uznali, i poprzysięgli nigdy go odtąd
 214 4         |           udali się z nim na puszczę i tam nowy cud ujrzeli; bo
 215 4         |              do nich nowi pustelnicy i ciężkimi pokutami starali
 216 4         |      obejrzyć owe starożytne kaplice i znalazłem na ich drewnianych
 217 4         |       niektórymi drobnymi wariantami i ofiarował się jedną jeszcze
 218 4         |            dziś dnia Patkulką zowie, i do dziś dnia opowiadają
 219 4         |     Kazimierza jego śmierć męczeńską i okrucieństwo Karola, pokazując
 220 4         |       WIADOMOŚĆ HISTORYCZNA~Ciekawym i ważnym będzie może dla myślącego
 221 4         |           pod jego opieką) w pustyni i dla tym lepszego nawracania
 222 4         |              tym lepszego nawracania i kazania uczyli się pilnie
 223 4         |             XIX) o wolność nauczania i dodając zarazem, ażeby im
 224 4         |            się doczesnymi sprawami." I tu porzucając króla do cel
 225 4(*)      |                przyzwolono Benedykta i Jana za wstawieniem się
 226 4         |             pustelnię, zabić mmichów i unieść pieniądze. Napad
 227 4         |        spowiedź pomiędzy sobą czynić i znakiem krzyża świętego
 228 4         |      znalazłszy, usiłowali pustelnię i ciała męczenników popalić,
 229 4         |          sposobem zbrodnię swą ukryć i przyczynę wypadku ściągnąć
 230 4         |        rabusie ucieczką ratować, ale i tego nie dozwoliła opatrzność
 231 4         |        zaroślach, błotnych moczarach i ponurych kniejach z trwogą
 232 4         |           błyszczeć światłość wielka i brzmieć słodycz anielskiego
 233 4         |       orszakiem na miejsce pustelni, i ażeby złoczyńcę nie uszli,
 234 4         |           Rzymu, schwycony nareszcie i w więzieniu osadzony został.
 235 4         |            odwiedził go anioł pański i oznajmił mu, że dokonali
 236 4         |        pragski, Długosz, Naruszewicz i inni. W roku zaś 1777 wyszła
 237 4         |          Benedykta, Mateusza, Izaaka i Chrystyna, w której są godzinki
 238 4         |      Chrystyna, w której są godzinki i hymny na cześć tych męczenników
 239 5         |           Stanął biskup przed królem i przed jego radą pod namiotem,
 240 5         |              powiadał, iżem ją kupił i zapłacił nieboszczykowi
 241 5         |          pościć wszemu duchowieństwu i modlitwy czynie, aby mu
 242 5         |             biskupią a rękę mu podał i rzekł: "W imię Ojca i Syna
 243 5         |          podał i rzekł: "W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego, Pietrze
 244 5         |           rzekł: "W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego, Pietrze
 245 5         |          rzecz sprawiedliwą zeznaj." I wstał Piotr, którego biskup
 246 5         |             biskupowi wieś Piotrowin i wziął zupełną zapłatę od
 247 5         |           wszakże niedługiego. Także i uczynił: wstąpił zasię w
 248 6         |            Ruś wylał się na rozpusty i gwałty, czego nie mogąc
 249 6         |             nim zapowiadał mszy mieć i innych świętości w kościołach
 250 6         |              w kościołach sprawować; i sam gdy miał mszą mieć,
 251 6         |        wziąwszy z sobą kilku dworzan i ony, co skarżyli o bliskość
 252 6         |         Strzemieniowie, Srzeniawowie i Drużynowie, co pomagali
 253 6         |            króla przylecieli orłowie i strzegli ciała św. Stanisława
 254 6         |      przyszli, pozbierali one sztuki i złożyli społu; tam się cud
 255 7         |            Duńczyk był to pan wielki i hojny, kochał się był w
 256 7         |          rozpalony do oczu przyłożyć i tak go pozbawił wzroku,
 257 7         |           wyprawił. Żal mu było oczu i uspokoić się nie mógł, że
 258 7         |       pomodliwszy się gorąco wyszedł i powiedział do pana Piotra: —
 259 7         |       Piotrze! Wystaw trzy klasztory i siedm kościołów, a Pan Bóg
 260 7         |                wystaw trzy klasztory i siedm kościołów, a Pan Bóg
 261 7         |        Duńczyk bierze się do budowli i zewsząd cieśli i mularzy
 262 7         |             budowli i zewsząd cieśli i mularzy sprowadza; ale cóż
 263 7         |              być mędrszym od biskupa i wystawił trzydzieści klasztorów
 264 7         |      wystawił trzydzieści klasztorów i siedmdziesiąt kościołów.
 265 7         |             to wszystko nie przydało i po staremu był ciemny. Powraca
 266 7         |           Wszakżem ci trzy klasztory i siedm kościołów stawiać
 267 7         |         kościołów stawiać kazał. Idź i czyń, jak ci rozkazano.~
 268 7         |              Postawił trzy klasztory i siedm kościołów i natychmiast
 269 7         |          klasztory i siedm kościołów i natychmiast przejrzał.~
 270 8         |           jeszcze mało mieli Prusacy i Pomorzanie na onych klęskach,
 271 8         |       ściągnął wojska pod Kruszwicę. I już obóz ruszyć mieli, gdy
 272 8         |          wszyscy zdumiewali, skoczył i przed chorągwie wystąpił.
 273 8         |        miejscem przyrodzonym obronne i ręką dobrze obwarowane,
 274 9         |         pański. Gdy poskoczył ku nim i ciekawie się przy- glądał,
 275 9         |             niewiasta z tego orszaku i rzekła: — Dobry wieczór
 276 9         |          srogi nieprzyjaciel za nami i będzie pytać się, czyśmy
 277 9         |          Tatarów. Jeden przypada doń i pyta: — Powiedz mi, człeku,
 278 9         |          kiedy siałem tę pszenicę... I tak tatarska pogoń wróciła
 279 10        |         Przemankowa zły był człowiek i wszystko w Rzeczypospolitej
 280 10        |          Biada tobie, Pawle niebożę, i lepiej żebyś się był na
 281 10        |           nie tylko sam słyszał, ale i ci co przy nim byli, których
 282 10        |              których było do 70. Też i mnich jeden jawnie to zeznawał,
 283 10        |            tobie biskupie, boś wziął i zabił"; co ludzie rozumieli
 284 10        |             ją był wziął z klasztora i płodząc z nią niecnotę,
 285 10        |        Zaczem dopiero jął pokutować. I przeto zasię usłyszał taki
 286 10        |            Pawle, dla twojej skruchy i będzie się już lepiej wszystko
 287 10        |             psi około niego chodzili i z sokoły przed nim myśliwcy
 288 11        |           nikogo jednak nie znaleźli i wziąwszy to za przypadek
 289 11        |             Gamrat w biskupim stroju i uderzywszy o stół pastorałem
 290 12        |              przyszli pod Sandomierz i tyle ludzi wyścinali, aż
 291 12        |            czytanie zadumiały przeor i z bracią za rozkazaniem
 292 13        |           rok cały (dziwny pobożnymi i tajemniczymi zjawieniami)
 293 13        |       zjawieniami) z grobu wychodził i podczas mszy uroczystych
 294 13        |             między stallami prałatów i kanoników a stallami niższego
 295 13        |       Naradziwszy się przeto prałaci i kanonicy odprawili za niego
 296 13        |           nabożeństwa pałasz dobywał i nim w powietrzu przed ołtarzem
 297 14        |             okropną wojną z Kozakami i Ukrainą pokazywała się w
 298 14        |        podnosząc pienie:~Pókiż niebo i ziemię. Wiekuisty Panie, ~
 299 15        |           jego z trumny się podniósł i znowu pokładał, jęczał i
 300 15        |             i znowu pokładał, jęczał i wzdychał, około stojącym
 301 15        |     Chmielnickim, który przy tym był i na to patrzył, z cerkwi
 302 15        |            Wtem się cerkiew zapaliła i tak godny sprawom swoim
 303 16        |            prosząc do siebie na gody i spoiną poradę. Nadszedł
 304 16        |            Nadszedł dzień naznaczony i zaproszono boginie przybyły;
 305 16        |     uprzejmym ukłonem powitała gości i zasiadłszy na bursztynowym
 306 16        |          zaczęła: „Miłe przyjaciółki i towarzyszki moje! Wiecie
 307 16        |         Praamżimas, pan nieba, ziemi i morza, mojej opiece i władzy
 308 16        |          ziemi i morza, mojej opiece i władzy poruczył te wody
 309 16        |              władzy poruczył te wody i wszystkich mieszkańców w
 310 16        |            świadkami moich łagodnych i szczęśliwych rządów. Żaden
 311 16        |          miały przyczyny skarżyć się i narzekać. Wszyscy żyli w
 312 16        |      narzekać. Wszyscy żyli w pokoju i zgodzie; nikt się na życie
 313 16        |              poddanych, imać w sieci i na śmierć wskazywać; gdy
 314 16        |        zarzucać sieci. Naszymi pląsy i śpiewy zwabimy go na dno
 315 16        |           rnorza  udusim w uściskach i oczy żwirem zasypiem. Rzekła
 316 16        |              żwirem zasypiem. Rzekła i natychmiast sto łodzi bursztynowvch
 317 16        |        śpiewy, zwrócił wzrok na wodę i ujrzał sto łodzi bursztynowych
 318 16        |              sto łodzi bursztynowych i sto przecudnych dziewic,
 319 16        |            otaczają go morskie panny i swymi wdzięki do siebie
 320 16        |            nas będziesz morza panem,~I naszym kochankiem będziesz.~
 321 16        |            będziesz.~Słyszy to rybak i ujęty zdradliwa ponętą już
 322 16        |             się uciszyć towarzyszkom i tak do zdumionego rzecze:~—
 323 16        |       niebaczny! Zbrodnia twa wielka i godna kary, jednak ci przebaczę
 324 16        |            wieki.~Młodzieniec wybrał i zaprzysiągł jej wieczna
 325 16        |            będę przypływać do ciebie i na tej górze, która odtąd
 326 16        |         Jurata przyjeżdżała na brzeg i na górze widywała się z
 327 16        |      mieszkanie królowej, samą zabił i bursztynowy pałac na drobne
 328 16        |       przykuł na dnie morza do skały i położył przed nim trupa
 329 16(**)    |                              Litwini i Żmudź mniemają, iż fląderki
 330 16(**)    |      fląderki dlatego jedno mają oko i postać  jakoby połowy ryby,
 331 16(**)    |             drugą połowę poodgryzała i nazad do morza wpuściła.
 332 17        |      zgadywał. Królowie do jego rady i woli stosowali się. On przebywał
 333 17        |           się. Rozmawiał z księżycem i znał nieskończenie wiele
 334 17        |              się ze dworu tego króla i kiedy powracał z wojskiem
 335 17        |            którym walcząc pokonał go i niezmierne skarby zabrał.
 336 18        |              nabrał w but swoi ziemi i wytrząsnął ją na ciało matczyne,
 337 18        |     wytrząsnął ją na ciało matczyne, i wzniosła się góra aż pod
 338 18        |            przepaścią usiadł Oferusz i płakał rzewliwie, a wszystkie
 339 18        |            łzy jego w otchłań kapały i zrobiło się morze. Dlatego
 340 18        |              woda morska jest gorzka i słona. Potem wyszedł Oferusz
 341 18        |          wyszedł Oferusz na wędrówkę i szukał pana, który by ze
 342 18        |         wszystkich był najmocniejszy i najpotężniejszy: u takiego
 343 18        |              znał wyższego od siebie i nie znał, co to strach w
 344 18        |          popisywał się ze swoją siłą i został mile przyjęty; nie
 345 18        |         odtąd na chwilę boku mocarza i był jego najulubieńszym
 346 18        |          który jeszcze był poganinem i nie znał zwyczajów chrześcijańskich.~—
 347 18        |  silniejszego pana — zawołał Oferusz i zaraz dwór królewski opuścił
 348 18        |         zaraz dwór królewski opuścił i powędrował na puszczę, w
 349 18        |              siedział najczarniejszy i najokropniejszy na tronie
 350 18        |             na tronie z głów trupich i kości ludzkich i wrzasnął
 351 18        |             trupich i kości ludzkich i wrzasnął rykliwym głosem:
 352 18        |                rzekł wódz czartowski i podał rękę Oferuszowi, który
 353 18        |        zdobycz do pobliskiego miasta i przybyła na drogi krzyżowe,
 354 18        |             więc służyć Chrystusowi.~I znowu diabła opuścił; a
 355 18        |         napotkał ubogiego pustelnika i zapytał go: - Gdzie jest
 356 18        |           ale poganin nie rozu- miał i pytał powtórnie: — Jak ja
 357 18        |              strumień płvnący z góry i dowiedział się, że każdy
 358 18        |                dał Bóg silne zdrowie i ciało olbrzymie, przenoś
 359 18        |          Chrustusa — zawołał Oferusz i przenosił dniem i nocą wszelkich
 360 18        |            Oferusz i przenosił dniem i nocą wszelkich pielgrzymów,
 361 18        |             wsadził dziecię na barki i wkroczył we wodę, która
 362 18        |              na środku, szum powstał i wicher, woda się wzburzyła;
 363 18        |            pod dziecięciem jak pałąk i pierwszy raz w życiu uczuł
 364 18        |             raz w życiu uczuł strach i drżenie. Podniósł więc głowę
 365 18        |         drżenie. Podniósł więc głowę i rzekł: — Dziecię! Dziecię!
 366 18        |        odpowie- działo dziecię — ale i tego, który świat stworzył.
 367 18        |             w imię Ojca, w imię moje i w imię Ducha Świętego. Odtąd
 368 18        |            ów wielkolud Krysztoforem i chodził wzdłuż i wszerz
 369 18        |        Krysztoforem i chodził wzdłuż i wszerz po świecie, aby nauczać
 370 18        |           nauczać słowa Pana swojego i został za te nauki od pogan
 371 19        |            iż jest jakaś góra stroma i niedostępna, nazywająca
 372 19        |              górą mieszkający, pożre i równie jak ubogiego grzesznika
 373 20        |               dno rzeki się rozwarło i została porwaną w otchłań
 374 20        |            nie przyniosła, z którymi i wyjechała. Atoli nabyła
 375 20        |        nabyła umiętności uprawy roli i za- siewania z korzyścią
 376 20        |        wściekłością pałająca gniewem i zemstą, zapuszcza się królowa
 377 20        |         obfitość, dostatki, przepych i miłe rolnicze obyczaje.
 378 20        |              ubóstwiał swoją królowę i nauczycielkę najpożyteczniejszej
 379 21        |            nazwane zostało Eiragołłą i tak do dziś się nazywa.
 380 21        |         Betygoła. Wódz tych żeglarzy i wędrowników nazywał się
 381 22        |             próżnym, siadł na lodzie i tak gorącymi łzami płakał,
 382 22        |              w wodę, nadbiega szatan i rzecze:~— Czego sobie masz
 383 22        |          twoim ]est być najbogatszym i najszczęśliwszym człowiekiem. —
 384 22        |          Rumszys rozśmiał się gorzko i wskakuje w przerębel, ale
 385 22        |              ale szatan go pochwycił i z wody wyciągnął.~— Słuchaj,
 386 22        |           wór, a w nim futro, szabla i dzwonek. Ubrał się tedy,
 387 22        |           siedział długo przy ogniu, i postanowił zaraz nazajutrz
 388 22        |           przez to, żeby nabrał mocy i szatana zwojował, gdy przyjdzie
 389 22        |             same z boru przychodziły i kładły się w porządne zręby.
 390 22        |        przywdział futro, mógł wróżyć i widział, co się na drugim
 391 22        |              był nadzwyczajnie silny i tak świątobliwych obyczajów,
 392 22        |           próbę. Zgodził się Rumszys i kazał szatanowi na godzinę
 393 22        |              wylecieć z domu swojego i nim kury zapieją, przynieść
 394 22        |            do dziś w poprzecz Niemna i tworzy próg, z którego woda
 395 23        |            ją czarnymi dwoma krowami i miano zaszyć w worze skórzanym
 396 23        |              skórzanym z psem, kotem i żmiją i utopić w Niemnie.
 397 23        |      skórzanym z psem, kotem i żmiją i utopić w Niemnie. Wtem rycerz,
 398 23        |        żelaznej zbroi, uwolnił pannę i kazał sobie dać z nią ślub
 399 23        |        objąwszy się skoczyli do wody i znikli z oczu. Woda na tym
 400 23        |            Woda na tym miejscu wrzeć i kręcić się poczęła, co i
 401 23        |             i kręcić się poczęła, co i teraz jeszcze się dzieje,
 402 23        |        piosnkę o swo- jej przygodzie i pierś daje niemowlęciu.
 403 23        |        ukazuje się na brzegu rybakom i słyszą przy nich warczenie
 404 23        |       warczenie psa, miauczenie kota i syk żmii.~
 405 24        |           Mogiły Soroki*, Nepromacha i Praksedy~Prakseda, władczyni
 406 25        |                  25. Mogiła Perepiat i Perepiatycha~Perepiat i
 407 25        |              i Perepiatycha~Perepiat i Perepiatycha, dwie mogiły
 408 25        |          podania usypane są dla męża i żony. Mąż, wódz sławny,
 409 25        |              niego z domową drużyną; i polegli tam oboje w błędnej
 410 25        |       niesłychanie czule witając się i żegnając do lepszego świata.~ ~
 411 26        |             wieczornice gotują kaszę i wylazłszy na płot wołają
 412 26        |             wyjścia za niego za mąż, i pochwyciwszy dziewczę, udusił.~ ~
 413 27        |               Dziewczyna ta bała się i nie lubiła Turków: kiedy
 414 27        |              do niej rozmaici bojary i kniazie, ona powiadała,
 415 27        |      tureckie. Poszedł wiec na wojnę i po trzykroć nieprzyjaciół
 416 27        | najniebezpieczniejsi. W tymże czasie i ów bogaty bojar przysłał
 417 27        |           znalazł Turków nad Dunajem i zaraz wszedł z nimi w bój;
 418 27        |        stracił wszystko swoje wojsko i sam został zabitym, kilku
 419 27        |      towarzyszy tę mu usypali mogiłę i położyli na niej kamień
 420 28        |              przemieniała się w mysz i szła pod ziemię i wszędzie,
 421 28        |             w mysz i szła pod ziemię i wszędzie, gdzie nurtowała,
 422 29        |                         29. Wał Żmii~I~W niepamiętnych czasach
 423 29        |             został, zjawił się anioł i nakazał ucieczkę przed Żmiją:
 424 29        |          jakowej nauczył go modlitwy i Ojcze nasz: jakoż, gdy zbliżenie
 425 29        |      ucieczkę, która trwała trzy dni i trzy noce; skoro zaś młodzieniec
 426 29        |         wyziewy z paszczy rozsrożnej i ścigającej Żmii. Czwartego
 427 29        |            kuźnię, gdzie święci Hleb i Borys pracowali nad zrobieniem
 428 29        |           pługa dla ludu tej krainy, i młodzieniec skrył się do
 429 29        |              drzwi kuźni zatrzasnęli i w tejże prawie chwili przybiegła
 430 29        |             przybiegła Żmija, prośbą i groźbą żądając wydania sobie
 431 29        |         językiem żelazne drzwi kuźni i za czwartym razem język
 432 29        |       wprzęgli do gotowego już pługa i odrzucili nim skibę, do
 433 29        |              Żmii, że wyszła z morza i siedm głów miała i że jej
 434 29        |             morza i siedm głów miała i że jej nie młodzieńce, lecz
 435 29        |             mimo ciężki żal rodziców i narodu odprowadzono na oznaczono
 436 29        |             od stóp do głowy zbrojny i o przyczynę płaczu zapytał;
 437 29        |      królewnie wybawić ja od śmierci i dla nabrania siły do walki
 438 29        |              przed śpiącym bohatyrem i pod uchylonym hełmem ujrzawszy
 439 29        |            Młodzieniec uchwycił broń i w pogotowiu czekał na Żmiję.
 440 29        |         walka, która trwała trzy dni i trzy noce. przerywana. to
 441 29        |           rodzicom, ożenił się z nią i wziął w posagu królestwo:
 442 29        |            był hetman Żmija, chrobry i wielki wojownik. W jednej
 443 29        |           poznał bardzo ładną Laszkę i ożenił się z nią: a chcąc
 444 29        |    najechawszy królestwo Żmii ogniem i mieczem je zniszczyli; a
 445 29        |         Żmiję schwytawszy rozsiekali i wszędzie, gdzie tylko były
 446 29        |             kawałku trupa powieszono i odtąd wały te zowią żmijowymi
 447 30        |        sprzedał Węgrzynowi do Węgier i tenże koń we trzy lata zasię
 448 30        |             zasię przyszedł do niego i stado mu wielkie koni z
 449 31        |              żadnego posagu w złocie i srebrze, prosiła go tylko
 450 31        |       darował, co by równie bogaczom i ubogim służyć mogło. Zezwolił
 451 32        |          rybaków odkrył tę tajemnicę i z licznym przyborem czekał
 452 32        |             zatopił łakomych rybaków i uwolnił złapane ryby. Po
 453 32        |       zmienił czas swojego spoczynku i odtąd godzina snu Strukisa
 454 33        |              akermańskiemu. Świeżemu i krasnemu dziecięciu było
 455 33        |            ale dusza w niej nad lata i pobożność wielka. Na próżno
 456 33        |         trzymał, obsypywał podarkami i obietnicami. Ona bvła chmurna,
 457 33        |              ona milczała uporczywie i rozweselić się, i rozchmurzyć
 458 33        |         uporczywie i rozweselić się, i rozchmurzyć nie dawała.
 459 33        |          chciał ja skłonić ku sobie, i prosił, i upokarzał się,
 460 33        |          skłonić ku sobie, i prosił, i upokarzał się, ona się opierała
 461 33        |      upokarzał się, ona się opierała i modliła. Raz wreszcie rozjątrzony
 462 33        |         haremu do mieszkania Paraski i porwał się do niej. Anioł
 463 33        |        korzystając z otwartych drzwi i chwili przerażenia skoczyła
 464 33        |           łódki, co by ją przewiozła i ułatwiła ucieczkę. Pogoń,
 465 33        |            moc cudownie uzdrawiającą i chorzy przyjeżdżają tu do
 466 34        |           gdzie są nieprzebyte bagna i topiele, mają czarownice
 467 34        |             topiele, mają czarownice i laumy swoje siedlisko. W
 468 34        |          zakazaną przestąpić granicę i ujrzał cudną twarz królowej,
 469 34        |              stron złośliwe uśmiechy i naigrawanie bogiń.~ ~
 470 35        |      opanowawszy, łowienia w nim ryb i używania wszelkiego ludziom
 471 35        |              sobą, chorągwi, krzyżów i światłości rozlicznych nabrawszy,
 472 35        |            szkaradnego, straszliwego i wielkiego Dziwa na brzeg
 473 35        |              brzeg wywłóczą z rogami i ze łbem kozim, z którego
 474 36        |             rękami usypał ten kurhan i na grób sobie przeznaczył.
 475 36        |     odwieczne dęby łamał jak trzciny i niebotyczne wywracał góry.
 476 36        |          Telszewskie wykopał jezioro i przy nim osadę założył.~
 477 37        |              wielkie zebranie kobiet i mężczyzn poubieranych w
 478 37        |         napoje lały się strumieniami i całe zgromadzenie do upadłego
 479 37        |           które natychmiast schował, i proszono jak na j usilniej,
 480 37        |           jak na j usilniej, aby pił i był wesół. Ta biesiada trwała
 481 37        |              godzin. Wtem kur zapiał i wszystko znikło. Parobczak
 482 37        |          trupią. Sięgnął do kieszeni i zamiast pieniędzy znalazł
 483 38        |        oblegali. Na koniec go dobyli i wszystkich tam co do nogi
 484 38        |      dwieście lat Krzyżacy ten mocny i ważny zamek posiadali, aż
 485 38        |              komtur wyciągnął w pole i szedł na bitwę pod Tannenbergiem,
 486 38        |              zniecierpliwiony: tobie i tym złym duchom, coście
 487 38        |      przeraziły, iż wpadł w gorączkę i na drugi dzień umarł. Zaraz
 488 38        |           mógł. Toteż tu niesłychane i straszne działy się rzeczy.
 489 38        |          stajni, zachodzili do lochu i tam — bywało — popili, iż
 490 38        |            nie wiedział. Raz kucharz i pomywacze poszli do kościoła,
 491 38        |             bitwie pod Tannenbergiem i Grunwaldem kowal z Kiszporgu
 492 38        |              raz w południe do zamku i tam zastał brata komtura
 493 38        |          cieszy mię, że was w dobrym i czerstwym zdrowiu oglądam;
 494 38        |              ludu grającego w kostki i karty, jedni śmiali się,
 495 38        |       drugiej komnacie wszyscy jedli i pili. Stamtąd przyszli na
 496 38        |            wiele, niewiast, panienek i chłopców; tam tylko na gitarze
 497 38        |           tam tylko na gitarze grano i śpiewano; nic, tylko taniec
 498 38        |          śpiewano; nic, tylko taniec i rozpusta. Poszli potem do
 499 38        |        kanonicy siedzieli w stallach i spali. Potem wyszli z zamku;
 500 38        |      usłyszano stamtąd żałosny płacz i wycie, że kowal zaczął się