Part

 501 38        |            kowal zaczął się strachać i myślał sobie, że już i w
 502 38        |      strachać i myślał sobie, że już i w piekle gorzej być nie
 503 38        |           gorzej być nie może. — Idź i powiedz nowemu wielkiemu
 504 38        |            mistrzowi, coś tu widział i słyszał; tak bowiem żyliśmy,
 505 38        |       widział; a z tego poszła nędza i płacz, któryś słyszał. To
 506 38        |         poszedł do wielkiego mistrza i opowiedział wszystko, jak
 507 38        |           więc kowala w worek zaszyć i utopić.~ ~
 508 39        |              wygaśnięcia tej sławnej i możnej rodziny. Każdy umierający
 509 39        |        przemieniał się w siwego orła i obierał na skałach zamkowi
 510 39        |           Dopóki orły się gnieździły i dopóki je szanowano, dopóty
 511 39        |             skale; uciekło szczęście i dostatek od Herburtów, a
 512 40        |             za mężne zaś w ćmy nocne i ukąszeniem przepowiadały
 513 41        |              męstwo w owym dniu, ~To i radość może mieć;~Zasię
 514 41        |         strapienie w onym dniu, ~Tho i spokój może mieć.~
 515 42        |              Łokietek oglądać budowę i ze zgrozą widzi, jako kościół
 516 42        |            rzadkim był w swej sztuce i drugiego niełatwo by znaleziono,
 517 42        |     nastawano na jego życie, z czego i on korzystał, bo natychmiast
 518 42        |             natychmiast porwał dłuto i kawał głazu i wykuł zeń
 519 42        |           porwał dłuto i kawał głazu i wykuł zeń swój wizerunek
 520 42        |             wykuł zeń swój wizerunek i powiesić go dał na facjacie.
 521 42        |              tak popędliwy dał wyrok i raz wyrzekł: szkoda go,
 522 43        |                      43. Żaby, drzwi i grobla w Wiślicy~Był sobie
 523 43        |             w Wiślicy bardzo pobożny i uczony. Wskutek zapewne
 524 43        |          mógł rozkazywać złym duchom i zaklinać głupie twarze,
 525 43        |           chwały boskiej zaklął żaby i ropuchy i odtąd nigdy ich
 526 43        |        boskiej zaklął żaby i ropuchy i odtąd nigdy ich głos nie
 527 43        |             uczony, rozumiał również i głos ptaszy; przeto zebrała
 528 43        |              różne ze świata nowiny; i tak, jeden się chwalił,
 529 43        |        chwili ona tam jest u papieża i siedzi na łóżku obok niego.
 530 43        |              zawiasami, ksiądz siadł i w mgnieniu stanęli w Rzymie.
 531 43        |         sunął śmiało ku onej pokusie i zaraz od lewicy palnął ją
 532 43        |         zmiękczył papieża, iż ukląkł i kazał mu się wyspowiadać.
 533 43        |        Wiślicy, wyjął inne, ogromne, i na tych zataszczył księdza.
 534 43        |              jego własnością z duszą i ciałem. Proboszcz bojąc
 535 43        |          porwał ją za ogon, zakręcił i z całej mocy cisnął w środek
 536 44        |      zwierciadła, marmurowe posadzki i kolumny; Starości- na też
 537 44        |           oka w głowie, sama proszki i pyłki zbierała po pokojach.
 538 44        |              Maciejowicami, wtenczas i pani Starościna rozchorzała,
 539 44        |        marmury, posadzki poniszczyli i wtenczas to poczęło coś
 540 44        |    nieboszczki, a ona sama, wyniosła i poważna, cała w bieli przechadzała
 541 44        |        Niemców; ale oni nie wierzyli i ustąpić nie chcieli... Było
 542 44        |            obcy wynieśli się z zamku i duch przestał się pokazywać.~
 543 45        |           które misternie są złocone i malowane, między nimi zaś
 544 45        |       wychylało się sto głów męskich i niewieścich w kolorach naturalnych
 545 45        |   niewieścich w kolorach naturalnych i właściwych ubiorach. Pewnego
 546 45        |         cudownym sposobem przemówiła i wyrok zmienionym został.~ ~
 547 46        |        czasie dalszym przepęknie się i polskiemu narodowi szkodliwą
 548 46(*)     |          kazano go przeciąć na dwoje i teraz tworzy dwa mniejsze
 549 47        |     wyprzedajmy lud Tatarom, a wtedy i zboża będzie obfitość, kiedy
 550 47        |             list do krymskiego chana i Tatarzy trzema szlakami
 551 47        |           tysiącami pobrali mężczyzn i kobiet, chan się uradował
 552 47        |              On zaś słysząc ich jęki i wołanie, żal mu się zrobiło,
 553 47        |            zrobiło, że usłuchał żony i już zaczął się z chanem
 554 47        |         zaczął się z chanem targować i wykupno jeńców dając w dwunasób
 555 47        |         tylko za głowę po czerwieńcu i Tatarzy pognali lud w jasyr.
 556 47        |        Wonczas to taki powstał płacz i zawodzenie między ludem,
 557 47        |             Sobek nie mógł wytrzymać i z rozpaczy wskoczył, jak
 558 47        |             koniu, w bliskie jezioro i utonął. Za to co nocy, zwłaszcza
 559 49        |   Przyjemskiego, wyjechał za granicę i już nigdy do dóbr swoich
 560 50        |          wszystkich, w nie- dostatku i nędzy długo się w pobliższych
 561 51        |           Razem z zamkiem zapadł się i należący do niego ogród,
 562 51        |              do niego ogród, a z nim i szpaler, którego kierunek
 563 51        |             mieszkańcy okropne widma i słyszą niezrozumiałe głosy.~
 564 51        |         Tegoż losu, co zamek, doznał i kościół w bliskości stojący;
 565 51        |           zapadł się on wraz z wieżą i dzwonami, których ponure
 566 51        |              śród ziemi się dobywają i pewną są wróżbą jakiegoś
 567 51        |         pogrążonym w ziemi kościele, i zaklęty równie jak kościół,
 568 51        |           się w tym miejscu pokazuje i w zakonnym stroju, z kapturem
 569 52        |            surowego nieco spojrzenia i ręki jednej nienaturalnie
 570 52        |            podobny, w którym zapewne i cienia prawdy nie ma. Tu
 571 52        |            by go można; stara bowiem i głucha wieść krążyła tu
 572 52        |             być miała. Mówiono nawet i o dwóch sierotach, ale z
 573 52        |              ale z taką niepewnością i ciemnotą rzeczy, że nikt
 574 52        |          temu nie dawał. Rzadko więc i bardzo rzadko o tym mówili
 575 52        |       niekiedy klęczące na korytarzu i zatopione w modłach; gościom
 576 52        |            paniem. Niewiast jednakże i drobnych dziatek snu nigdy
 577 52        |           godziny słychać jakiś szum i łoskot w kaplicy, jakieś
 578 52        |             jakieś wyraźne chodzenie i ustawianie sprzętów. Kryje
 579 52        |               widmo kobiety w białej i długiej szacie, z rozpuszczonymi
 580 52        |           msza święta, kapłan składa i rozkłada ręce, obraca się,
 581 52        |             tylko podniesienia ciała i krwi Pańskiej głuchy odgłos
 582 52        |          Spowiada się, kapłan słucha i długo, długo słucha. Ileż
 583 52        |            długo słucha. Ileż to łez i westchnień przerywa tę spowiedź!
 584 52        |        Drobne dwa szkielety, klęcząc i modląc się, zdają się błagać
 585 52        |               Wyzna- ła już wszystko i schyla głowę, i bije się
 586 52        |             wszystko i schyla głowę, i bije się w piersi na znak
 587 52        |            się w piersi na znak żalu i skruchy. Bije silnie — płacze
 588 52        |        skruchy. Bije silnie — płacze i czeka. Czeka chwil kilka,
 589 52        |            na kapłana wzrok błagalny i mówi: — Przebaczenia! A
 590 52        |            Nie w tym roku jeszcze! — I kiedyż, kiedyż! — odzywa
 591 52        |          tylko długi słychać za nimi i naraz wszystko cicho i ani
 592 52        |          nimi i naraz wszystko cicho i ani śladu tego, co przed
 593 53        |     rozwiązłe, przepędzał na pokucie i rozmyślaniu późniejsze swoje
 594 53        |        naprzód mowę, a wkrótce potem i życie starcowi odjęła, a
 595 53        |          nowy dziedzic starego sługę i do skarbcu zaprowadzić się
 596 53        |          której księgi pobożne tylko i włosienicę ujrzał.~— Gdzie
 597 53        |              za sobą żelazne podwoje i starego sługę samego w piwnicy
 598 53        |      nieszczęśliwy sługa bez pokarmu i napoju, cały ten czas swawolna
 599 53        |             śnieżną przybrany suknię i wiernego sługę za rękę prowadzi. —
 600 54        |   Szlachciniec wyjechała, mówiąc, że i ona, i mieszczanie muszą
 601 54        |         wyjechała, mówiąc, że i ona, i mieszczanie muszą przysięgać;
 602 54        |              o którą spór się toczył i wyrzekła: przysięgam Panu
 603 54        |              tym samym miejscu padła i nałożyła hołowkoju (umarła).
 604 54        |      rozpędzała pasące się tam bydło i dusiła owce, a nawet kilkoletnie
 605 55        |         rozwalinach ojczystego zamku i otaczających go zaroślach.
 606 55        |              jękiem przeszłość wzywa i wspomina.~
 607 56        |             on też z wielkim płaczem i narzekaniem czynił, mówiąc,
 608 57        |         ustąpieniem tych pracowitych i przemyślnych ludzi wszystkie
 609 57        |             nieszczęścia zwaliły się i na miasto, i na onego dziedziców.
 610 57        |             zwaliły się i na miasto, i na onego dziedziców. Rodzina
 611 57        |             własność Koniecpolskich. I tej rodziny nie lepszy był
 612 58        |             jednak wzajemną nie była i bezpieczeństwa dla siebie
 613 58        |            oddalić się z tej okolicy i zabrać z sobą klejnoty swoje,
 614 58        |      klejnoty swoje, droższe sprzęty i srebra stołowe. Wyśledzili
 615 58        |       Szwedzi, w pogoń za nią poszli i już ją dopędzili, gdy ona
 616 58        |             lód się pod nimi załamał i oboje utonęli w jeziorze.
 617 59        |            włości, człowiek bezbożny i okrutny, który myślistwo
 618 59        |          uważał na największe święta i najczęściej w czasie wielkiego
 619 59        |              kniejach ze zgrają psów i obławników zmuszonych gwałtem
 620 59        |        którym stał zamek, chleb psom i ludziom, którzy z nim byli
 621 59        |             z nim byli polowali. Ale i tu okazywała się dzikość
 622 59        |          ostatni ostrzegł go pasterz i rychłą zagroził śmiercią,
 623 59        |             ciężko na zdrowie zapadł i w kilka dni umarł. Wkrótce
 624 59        |        krzyki obławników, wycie psów i huk wystrzałów; lecz gdy
 625 59        |           pamiątkę jego przewinienia i kary.~
 626 60        |        dawnego parafialnego kościoła i od niego to miasto przybrało
 627 61        |            raz w rok z grobów wstają i usiłują wejść do kościoła;
 628 61        |          starają dobyć się przez mur i suchymi palcami kościotrupów
 629 61        |             nie mogą, bo kur zapieje i znowu wracają na rok ciężkiej
 630 61        |        wiedzą o ich ciężkiej pokucie i w modłach nieraz westchną
 631 62        |              tylko niewinnymi rękami i bez pomocy żelaza dobyte
 632 62        |              wykonania tego zamiaru. I tak wciąż i wciąż było,
 633 62        |            tego zamiaru. I tak wciąż i wciąż było, aż nową ugodą
 634 62        |            do zamku nowa dziedziczka i zaraz pierwszej nocy widziała
 635 62        |           nocy ciągle przez cały rok i przez ten czas równie jak
 636 62        |          Przemogła wreszcie chciwość i po upłynionym roku postanowiła
 637 62        |          więcej od trzech lat mające i rozkazała im rękami rozrzucać
 638 62        |      pokazują się drugie, za drugimi i trzecie, a coraz cięższe
 639 62        |             trzecie, a coraz cięższe i coraz mocniejszym żelazem
 640 62        |             dworu; wybiegają wszyscy i na pagórku blisko wsi leżącym,
 641 62        |             szarej; tegoż koloru był i jeździec, i ubiór jego. —
 642 62        |         tegoż koloru był i jeździec, i ubiór jego. — Szatan mi
 643 62        |          imię — ryknął ów jeździec — i skarby te są moje. Biada
 644 62        |              będę zuchwalca. — Rzekł i zniknął. Wszyscy srodze
 645 62        |              ręce ku skarbom wyciąga i garść złota bierze. W tejże
 646 62        |          Odbiegają wszyscy swej pani i biega na ratunek wsi, lecz
 647 62        |           Zborowska głucha na prośby i zaklęcia swych dworskich,
 648 62        |          powraca do okropnego sklepu i rękę ku skarbom wyciąga
 649 62        |              rękę ku skarbom wyciąga i garść złota bierze i w tejże
 650 62        |         wyciąga i garść złota bierze i w tejże chwili dolatują
 651 62        |  Zdzitowiecku! — Odbiegają swej pani i spieszą na ratunek rzeczonej
 652 62        |              wsi, lecz na próżno, bo i ta całkiem spłonęła. I tym
 653 62        |            bo i ta całkiem spłonęła. I tym sposobem dwanaście wsi
 654 62        |             pani Zborowska nieugięta i niepohamowana w łakomstwie
 655 62        |     zbuntowawszy się, zamordowali ją i ziemią zarzucili zaklęte
 656 63        |      popełnionych przy nabywaniu ich i tyleż razy cierpieć ma dusza
 657 63        |              okropne czyśćcowe męki. I tak w onym zamczysku pilnuje
 658 63        |         jakaś panna z drugiej strony i nieraz było słychać, gdy
 659 63        |     natychmiast je łopatą z brzękiem i hałasem na powrót odgarniał.
 660 63        |              w układy o te pieniądze i doprowadzano już rzecz do
 661 64        |          nich zowie się Gnieźninkiem i takie krąży o nim podanie:~
 662 64        |      napełnił czapkę chłopca tynfami i wyrzucił mu ją na wierzch.
 663 64        |             nuż pastuchy zbiegać się i rzucać czapki swoje, tak
 664 65        |            mąż szedł sobie gościńcem i modlił się na brewiarzu;
 665 65        |         jakby umyślnie nad nim sroka i trznie mu na brewiarz. Rozgniewał
 666 65        |           mąż pobożny za tę zniewagę i wygnał sroki tak, iż nigdy
 667 66        |      chłopiec jakiś bardzo rozpustny i zepsuty. On to spostrzegłszy
 668 66        |              chwili przestał dzwonić i już nigdy głosu nie wydaje.~
 669 67        |        Lubiniu udał się do Grodziska i ujrzał tamecznych mieszczan
 670 67        |           był źródłem dochodu miasta i szpitalu. Użalił się nad
 671 67        |             nieszczęśliwymi zakonnik i głęboko do Boga westchnąwszy
 672 67        |            trysnęło źródło podziemne i napełniło cembrzyny. Piwowarzy
 673 67        |               jakież ich podziwienie i radość, gdy skosztowawszy
 674 67        |         procesji do Lubinia chodzili i tam na grobie błogosławionego
 675 68        |         wielu laty zmarło tu dziecię i pochowano je na cmentarzu
 676 68        |              wziął natychmiast krzyż i stulę i pobiegł zażegnać
 677 68        |            natychmiast krzyż i stulę i pobiegł zażegnać to dziwo,
 678 68        |            tę rózgę — rzekł pleban — i bij rękę syna, która domaga
 679 68        |           uderzyła różdżką po rączce i oto natychmiast schowała
 680 68        |        zatknął ową różdżkę na grobie i wyrosła z niej ogromna brzoza,
 681 69        |             będąc tej wsi dziedzicem i szczególnym miłośnikiem
 682 69        |              miał ten wiąz zasadzić, i to korzeniami do góry.~
 683 70        |        postanowili razem gospodarzyć i szło im dobrze; lecz młodszy
 684 70        |         majątek, przy tym się ożenić i być zamożnym. Myśl ta w
 685 70        |            Myśl ta w nim się wzmogła i na koniec jedną rażą postanowił
 686 70        |              widłami brata starszego i zabił go. Bóg wnet zniszczył
 687 70        |       zbrodni ciągle się przypominał i odwodził ich od podobnej,
 688 71        |         kazał ustawicznie piec chleb i zgłodniałym ludziom rozdawać.
 689 71        |           ubogich wziął bułkę chleba i wyszedłszy z klasztoru,
 690 71        |          klasztoru, wrócił się potem i skłamawszy, że dopiero pierwszy
 691 71        |               Niechże będzie kamień. I natychmiast zniknęła.~Postąpiwszy
 692 71        |      zniknęła.~Postąpiwszy ów kłamca i nieużyty człowiek o staj
 693 71        |              jego, zaczem struchlały i skruszony, a oświecony od
 694 71        |           winę kłamstwa swego wyznał i rzecz całą opowiedział,
 695 72        |              długo to drzewo kwitnąć i trwać będzie. Gdy zaś zacznie
 696 72        |              upadającej obserwancji. I dziwna to jest rzecz, że
 697 73        |             Pan miał twarz odwróconą i rysów jej nie można było
 698 73        |            zyskał dekret wbrew prawu i sumieniu. Gdy go ogłoszono,
 699 73        |              na roki jej nie pozwano i wszyscy udali, jakoby jej
 700 73        |       słyszeli, z czym się odezwała; i że to było pod koniec sesji,
 701 73        |          porozjeżdżali się marszałek i deputaci, tak duchowni,
 702 73        |         deputaci, tak duchowni, jako i świeccy; została się tylko
 703 73        |         została się tylko kancelaria i pisarze trybunalscy. Aż
 704 73        |        rokietach, z rogami na głowie i ogonami, które się spod
 705 73        |            się spod sukien dobywały. I zaczynają iść po schodach,
 706 73        |             Pomiarkowali się pisarze i kancelaria, że to byli diabli,
 707 73        |       kancelaria, że to byli diabli, i w wielkim strachu przy stołach
 708 73        |               ale z dziwnym dowcipem i z wielką praw naszych znajomością.
 709 73        |     prawdziwego pisarza, nie diabła, i kazał mu siąść za stołem
 710 73        |             kazał mu siąść za stołem i wziąć pióro. Zbliżył się
 711 73        |         pisarz wpół umarły z bojaźni i przymrużając oczy zaczął
 712 73        | przenajświętszą krwią Jego wykupiony i w którym tylu kapłanów zasiadało,
 713 73        |             zasmuconą twarz odwrócił i oblicza swego nie pokaże (
 714 73        |         sądach, łakomstwa w księżach i pijaństwa w szlachcie. Ów
 715 73        |      wypalone łapki różnego kształtu i położywszy go na kobiercu,
 716 74        |          pisma: "Pójdę na górę Mirry i na wzgórki Libanu." O czym,
 717 74        |         opowiadała siostrom zakonnym i wskazywała im palcem na
 718 74        |           niebo, wszystkie uwierzyły i poupadały na kolana, jedna
 719 74        |         wielkie pomieszanie zmysłów; i odtąd, jak chce mieć podanie,
 720 75        |           biedny lud to znęcanie się i łakomstwo swego pana, iż
 721 75        |          wciąż go pędzili przez góry i rzeki wszędzie zabijając
 722 75        |             rzeki wszędzie zabijając i nie dając odpoczynku, dopiero
 723 76        |      Wernyhory~Wernyhor, wojak mężny i śpiewak nad śpiewaków, którego
 724 76        |           dnia przybył do niej anioł i dawszy jej niektóre rozkazy,
 725 76        |           potrącił ją w też przepaść i wtem Wernyhor odzyskał życie.
 726 76        |           wył po stepach straszliwie i ziemia się zatrzęsła. Przelękniony
 727 76        |           oddźwięk szumiącego wiatru i chrzypiący jak krakanie
 728 76        |              szczo Wernyhor skaże... i tak dalej opowiedział swoje
 729 76        |   opowiedział swoje zmartwychwstanie i pocieszył lud wróżbami: *~
 730 76        |         niewolą panów, głodem, morem i wojną; lecz że to wkrótce
 731 76        |              że to wkrótce przeminie i Ukra- ina będzie szczęśliwą.~
 732 76        |         stoczyć między jej obrońcami i nieprzyjaciółmi na polach
 733 76        |      powstaną. Lecz dalej, co ma być i nastanie, mówić mi się nie
 734 76(**)    |            tego proroctwa odnosi się i ta pieśń gminna:~Preczystaja
 735 77        |          długim zaprzyjaźnieniem się i samego na wiarę chrystusową,
 736 77        |      chrystusową, acz z wielką pracą i staraniem, nawrócił i namówił,
 737 77        |          pracą i staraniem, nawrócił i namówił, aby obrzydliwego
 738 77        |             przyszedłszy, kto by był i co by tam robił? — spyta.
 739 77        |            boga swego domowego zabił i jeszcze większe prześladowanie
 740 77        |              Gospodarz nie dbał o to i jako chrześcijanin krzyżem
 741 77        |      poczwarę, że natychmiast znikła i nie wiedzieć, gdzie się
 742 77        |          przez czas długi szum jakiś i ksykanie na kształt wężów
 743 78        |         dzwonom: nim jest poświęcony i nie ma imienia, żadnym sposobem
 744 79        |         napełnia złotem swój fartuch i odbiera napomnienie, żeby
 745 79        |           się z łoskotem zatrzasnęły i choć skarby zatrzymała,
 746 80        |           Karpat ogromny kawał skały i leciał z nią pewnej nocy
 747 80        |          szczęściem kur wtedy zapiał i głaz runął w to miejsce,
 748 81        |           ona być niezmiernie leniwą i gdziekolwiek ją gospodyni
 749 81        |      pobliskiego źródła czerpać wodę i zwyczajem swoim nie wracała
 750 81        |    skamieniała! Po czym upływa jedna i druga godzina, a dziewczyna
 751 81        |            było zdziwienie gospodyni i przestrach, gdy nad źródłem
 752 82        |    oczarowywała jego radnych, wojsko i cały naród. Nieszczęśliwy
 753 82        |              ją wydać za mąż, a choć i wtenczas będzie jednakową,
 754 82        |             wszakże dokuczy narodowi i ojcu; bo mąż za nich będzie
 755 82        |             z tą odpowiedzią do domu i znalazłszy porę, przełożył
 756 82        |          umyślnie każe zrobić. Jakoż i rzeczywiście kazała zebrać
 757 82        |              wszystko w kraju żelazo i ukuła z niego taki sierp,
 758 82        |           można. Zapłakał stary król i wysłał swoich posłów w rozmaite
 759 82        |             ludzi; tam, napiwszy się i podjadłszy, wzięli kwartę
 760 82        |      podjadłszy, wzięli kwartę wódki i zaczęli przytomnych częstować,
 761 82        |              siłacza, co by podniósł i żął sierpem, którego stu
 762 82        |              ja byłem spory wyrostek i chciałem mu jakieś wziąć
 763 82        |           cacko, złapał mnie za rękę i jakby muchę zdusił, tak
 764 82        |          siła; raz wszedł do karczmy i kazał sobie dać wódki. Żyd
 765 82        |        siłacz na to nie odpowiedział i Żyd wódki nie dał, on wziął
 766 82        |           lewą rękę, drugą pod prawą i wychodził z karczmy, a gdy
 767 82        |             się o karczmę zawalił ją i umarł.~Usłyszawszy o tym
 768 82        |              wódkę, piwo, miód, rybę i wszystko, co było w karczmie,
 769 82        |             którego nalegania prośbą i groźbą siłacz dał posłom
 770 82        |        jeszcze z domu się nie wybrał i niech przyszłą dowiedzieć
 771 82        |      przywiozą portret królewny; gdy i to przywieźli, siłacz znów
 772 82        |             na pokaz przywieźli. Gdy i to spełnili, wówczas siłacz
 773 82        |             w jego podróży. Posłowie i na to się zgodzili; i odtąd
 774 82        |       Posłowie i na to się zgodzili; i odtąd zrobiła się na Ukrainie
 775 82        |            nim jednego najmniejszego i najbrzydszego, bo nie był
 776 82        |             nad dwa łokcie od ziemi; i na nim puścił się w drogę.
 777 82        |          podniesiono konewkę do góry i już nie czarna chmura, lecz
 778 82        |             wesela. Przybył wreszcie i siłacz na swym koniu; a
 779 82        |               Próżno go prosili król i naród; daremnie królewna
 780 82        |           zjednać; on jej nie chciał i nie chciał. Wówczas król
 781 82        |             chciał królewnej za żonę i królestwa w posagu.~        ~
 782 82(*)     |          jest od ludu za złowieszczą i służy za przekleństwo: A
 783 83        |             Ludzie obróceni w kamień~I~Niedaleko Brześcia Kujawskiego
 784 83        |     przeklęty od pobożnego człowieka i skamieniał.~III~O ćwierć
 785 83        |          córką pracowały na tej łące i kiedy matka najpilniej robi,
 786 83        |         ażeby się w kamień obróciła; i oto taż sama nieposłuszna
 787 83        |            kamień się zaraz obróciła i stoi przy drodze.~IV~Między
 788 83        |              ją matka łajała, że się i zbyt spóźniła, i jadło lada
 789 83        |              że się i zbyt spóźniła, i jadło lada co przyniosła,
 790 84        |       przykładał. Obejrzy się książę i poznawszy go pyta, co by
 791 84        |              z trudnością wyciągną — i zniknął.~Wylał się zatem
 792 84        |             dusze, osobliwie na msze i jałmużny, i gdy w staw zapuścić
 793 84        |        osobliwie na msze i jałmużny, i gdy w staw zapuścić kazał
 794 84        |             niewód, a więznął; znowu i po drugi raz czynił za nich
 795 84        |              przeszła, zrozumiał, że i oni prze- szli na wolność
 796 85        |              zmieniał nawet bielizny i w jednej tylko opończy hulał
 797 85        |             chorągwi na swoim koniu, i sługa. Ostatni jako młody
 798 85        |           młody chłop czyk spał tęgo i nie wszystko słyszał, tylko
 799 85        |              z uwagi nic nie stracił i zgodnie z Brzezickim opowiadał
 800 85        |             wschodach prosto do sali i zatrzymuje się przy łóżku
 801 85        |            konie, ktoś z niego złazi i mówi do naszego hulaki:~—
 802 85        |          jeżdżę czwórką.~— Otóż masz i sześć koni. Patrzaj! Aż
 803 85        |            masz azjatyckich dywanów. I wszystko było za machnięciem
 804 85        |   przywięzuje do nóg łóżka postronek i ciągnie je razem z Brzezickim.
 805 85        |              w bieli, nie puszcza go i mówi:~— Rzuć tego człowieka,
 806 85        |              powozu wędzonego karpia i dając Brzezickiemu mówi: —
 807 85        |            Poniatowskim, Umichowskim i Kresą). Ci ichmościowie,
 808 85        |           miał. Tymczasem kur zapiał i wszystko zniknęło. Nasz
 809 85        |             martwy dnia się doczekał i jak tylko rozedniało, poszedł
 810 85        |        poszedł do księży bernardynów i nie wychodził z klasztoru
 811 85        |              się, przyjął komuniją — i wszystko było próżno. Dokąd
 812 85        |              czytali nad nim kapłani i zarzekał się pić wódkę,
 813 86        |     niemiecku ubrany, a za nim drugi i trzeci, a potem i damulki;
 814 86        |              drugi i trzeci, a potem i damulki; muzykę też coraz
 815 86        |              coraz to lepiej słychać i poczną tańczyć po izbie.
 816 86        |           także muzyka, wyprowadzono i pannę, zwyczajnie tak, jak
 817 86        |              co widzisz, bo tu tobie i włos z głowy nie spadnie.
 818 86        |          nasz brat, idziemy do ślubu i nazad tędy powracać będziemy,
 819 86        |              na owo widowisko, wstał i założył drzwi na haczyk,
 820 86        |             pogroził mu tylko palcem i zdjąwszy haczyk otworzył
 821 86        |      zdjąwszy haczyk otworzył drzwi; i tym się znowu, co pierwej,
 822 86        |            znowu jeden z owej dziury i przyniósł mu na talerzu
 823 86        |             kołacza suto konfiturami i rodzynkami przeplatanego,
 824 86        |           ten maleńki oddawca: — Weź i skosztuj tych weselnych
 825 86        |           doglądali w jego chorobie, i ten lekarz, co koło jego
 826 86        |             przed oczami jego zjedli i nic im nie szkodził.~Zażywają
 827 86        |            oni tych malców do roboty i do różnych posług. *~ ~
 828 87        |      Pielgrzym~Szedł ubogi pielgrzym i zaszedł między takie skały,
 829 87        |            skale przebiegał. Spojrzy i zobaczył uradowany, że tędy
 830 87        |              miejsce drugi pielgrzym i równie jak pierwszy nie
 831 87        |       wysokich. Już począł rozpaczać i płakać rzewliwie, kiedy
 832 87        |             okryły. Przyszedł bliżej i przeczytał: — Tu więc droga! —
 833 87        |        znalazł nieświadome przejście i już prosto stamtąd do grobu
 834 88        |                            88. Upiór i dżuma~Okropna dżuma panowała
 835 88        |            mu stanął, zaczął parskać i kopytami bić w ziemię. Szlachcic
 836 88        |         kłodę leżącą w poprzek drogi i już miał ją ominąć, gdy
 837 88        |            mrozu był on lekko ubrany i coś wyglądał na włóczącego
 838 88        |            doń powitała go grzecznie i rzekła: — Jestem upiór;
 839 88        |              was dżumę, a z nią głód i nędzę. Lecz muszę ją stąd
 840 88        |          jutro o tej samej porze, co i dziś, przyjedź tu znowu
 841 88        |              dziś, przyjedź tu znowu i przyprowadź całego białego
 842 88        |             mają być uprzedzone nici i wyrobione płótno; dalej
 843 88        |             to wszystko przywieziesz i oddasz mi, a ręczę, że ci
 844 88        |             konia kopnął się do domu i opowiedział wszystko kniaziowi,
 845 88        |            tkaczy, kuśnierzy, kowali i każe pomienione rzeczy w
 846 88        |              Gdy noc nadeszła, kniaż i szlachcic dosiadłszy koni
 847 88        |            szlachcic dosiadłszy koni i zabrawszy one rzeczy ruszyli
 848 88        |            upiór, a zabrawszy czapki i wory, wskoczył na białego
 849 88        |            wskoczył na białego konia i pędem poleciał nie rzekłszy
 850 89        |         domowe, jako to; konie, woły i krowy, w niektóre nocy następujące
 851 89        |      Dlaczego tak wcześnie się kładą i czemu by były smutne? —
 852 89        |      pierwsze — nasz gospodarz dobry i łaskawy miał, Bóg wie, jak
 853 89        |          naszej podsłuchiwać rozmowy i za to tej jeszcze umrze
 854 89        |         odbył się pogrzeb gospodarza i para siwych, najładniejszych
 855 90        |             straszydłem dla ludzi" — i zamienił go w niedźwiedzia.
 856 91        |             o mieniących się barwach i o grzebyku diamentowym na
 857 91        |     Napastowany wydaje gwizd donośny i wnet ze wszystkich stron
 858 91        |             czasami tego króla wężów i dziwując się diamentowej
 859 91        |           osadził na gibkim biczysku i wysmarował smołą; tak przygotowany
 860 91        |             poskoczył, zaciął biczem i zerwał kitę, która przylepiła
 861 91        |              aż się liście zatrzęsły i oto zewsząd zlatują się
 862 91        |       sposobu, jak wziąć nogi za pas i zmykać; pastuszek tak też
 863 91        |            zmykać; pastuszek tak też i zrobił. Uciekał, uciekał,
 864 91        |        uciekał, a węże wciąż za nim; i pewnie byłyby go na mak
 865 91        |              Zwierzyńcu pod Krakowem i bramy za sobą nie zatrząsł.~
 866 92        |           dawnych czasów żyła wielka i bogata kniahini, która koniecznie
 867 92        |         mogła, zezwoliła na wszystko i dzień ślubu naznaczony został.
 868 92        |         rozpoczęły na wielkim dworze i młodą kniahinkę przystrojono
 869 92        |             sama po ogrodach księżna i przy zmroku wieczora szuka,
 870 92        |         zawołała rozgniewana matka — i na wieki się odzywaj!~Niezadługo
 871 92        |            łapie przeto małego ptaka i na jajach siedzieć mu każe.
 872 92        |          włosiem za nogę do gniazda.~I, z tak wysokiego rodu pochodząc,
 873 92        |             tylko w wysiadywaniu jaj i usłaniu gniazda cudzą wyręcza
 874 93        |       dziewica nadzwyczajnie pięknej i ujmującej postaci. Przybywa
 875 93        |            od wsi do wsi pod wieczór i tam samotnie spotkane dzieci
 876 93        |             dzieci różnymi sposobami i łakotkami stara się do siebie
 877 93        |          odziewa się gęstym obłokiem i uniesiona na nim ulatuje
 878 93        |           nim ulatuje na dzikie lasy i stepy, skąd porwane dzieci
 879 94        |            usuwa się na każdy zamach i zawsze zostaje w jednej
 880 94        |              odległości od człowieka i zawsze w kierunku, gdzie
 881 95        |           dziewięć lat mając zniesie i ze wstydu w koński gnój
 882 95        |            ledwie krzyknęła, wkrótce i sama padła i umarła. Kiedy
 883 95        |      krzyknęła, wkrótce i sama padła i umarła. Kiedy długo dziewki
 884 95        |              woła po imieniu dziewki i dziecięcia; gdy się nikt
 885 95        |         odzywa, zlękła się, krzyczeć i lamentować poczęła, aż się
 886 95        |       powydymały, posiniały z gruntu i oczy na wierzch były wysadzone.
 887 95        |           się zbiegło; przyszedł też i wojewoda jeden i architekt
 888 95        |       przyszedł też i wojewoda jeden i architekt z nim bardzo stary.
 889 95        |          gruntu zwierciadłami okryto i oczy nawet szkłem zasłoniono,
 890 95        |            nie mogąc znaleźć, już mu i świecy nie stało; więc prosił
 891 95        |             wielka jak kura, z głową i szyją indyczą, oczy miała
 892 95        |         jednemu w piwnicę wpuszczono i znowu, ale nie zaraz, wyciągano.
 893 95        |              Pierwszy snopek zbielał i usechł, drugi i trzeci już
 894 95        |              zbielał i usechł, drugi i trzeci już nie tak był zwiądł;
 895 95        |           zwiądł; czwarty już zdrowy i świeży wyciągnięto; po tym
 896 95        |           całkiem płytami kamiennymi i dwa tylko maleńkie zostawione
 897 95        |      tłustości parzą się między sobą i znoszą jaja. Po czym zabierają
 898 96        |     prześladowana, w ciemię nie bita i znająca się na tym, wiedziała,
 899 96        |            weretę, co piec zatykają, i zawiesiła w kominie, podkurzając
 900 96        |           podwórzy, z siedmiu grobów i dróg rozstajnych. Zaledwie
 901 96        |     odpędzona, razem z żabą usychała i wkrótce po swoim nasłańcu
 902 97        |           pieniądze na święty Filip) i poszedł sobie. Pamiętając
 903 98        |        Czajka~Był sobie Kozak Jasiuk i miał matkę czarownicę; a
 904 98        |       jedynak bardzo wielki zabijaka i pijanica, nie trzymał się
 905 98        |          pójdzie na wojnę z Tatarami i przyniesie jej z wojny siedm
 906 98        |          wojny siedm głów tatarskich i siedmiu żywych przyprowadzi
 907 98        |             to, zebrał sobie drużynę i poszedł w Krym po dary dla
 908 98        |              Jasiuku, który z ogniem i mieczem w kraju jego gości,
 909 98        |             nie wrócił. Posłał drugi i ten nie wrócił; poszedł
 910 98        |             na koniec sam z wojskiem i Jasiuka złapał. Kazał go
 911 98        |             go potem związać w worek i w morze wrzucić. Gdy się
 912 98        |         kochankę swego syna w czajkę i kazała jej latać ponad morzem
 913 98        |        kazała jej latać ponad morzem i krzyczeć kyhyk, aby tym
 914 98        |           aby tym sposobem za siebie i za matkę opłakała śmierć
 915 99        |             tak ciasny, że na rękach i nogach trzeba się do jaskini
 916 99        |             Tatarzy. Byli tam starce i dzieci, młodzi i kobiety,
 917 99        |              starce i dzieci, młodzi i kobiety, było ludzi dwoje...
 918 99        |           ludzi dwoje... młodzieniec i dziewczyna... Kochali się
 919 99        |       powiązać, gdy Tatarzy nadeszli i wszystkich za życia jeden
 920 99        |          grobu z nazwiskiem mołodycy i twojej żony! Zła myśl serce
 921 99        |          zakochasz się dziewczynie!" I Hanka rzewnymi łzami płakała
 922 99        |         Hanka rzewnymi łzami płakała i targała ciemne warkocze
 923 99        |          smutną narzeczoną pocieszał i łzy jej gorącym pocałunkiem
 924 99        |     żywnością wychodzi, pójdę z nimi i księdza Cyryla przyprowadzę.
 925 99        |             wszystko dla mnie zrobi, i jutro Hanka moją mołodycą
 926 99        |         Hanka moją mołodycą będzie."~I tak się stało, jak obiecał
 927 99        |        wesoło krzątają się koło niej i chcą jej ciemne warkocze
 928 99        |       weselny?" Zmieszały się drużki i nie wiedzą, co począć. Daremnie
 929 99        |         ślubu bez wieńca z barwinka. I nikogo nie słucha, i wymyka
 930 99        |       barwinka. I nikogo nie słucha, i wymyka się spomiędzy tłumu,
 931 99        |          wymyka się spomiędzy tłumu, i ciasnym otworem, jak jaszczurka,
 932 99        |          leci ze wschodów kamiennych i po jarze ponad rzeczułką
 933 99        |             ponad rzeczułką biegnie; i schyliła się nagle i zerwała
 934 99        |        biegnie; i schyliła się nagle i zerwała duży pęk barwinku,
 935 99        |           zerwała duży pęk barwinku, i co tchu pobiegła nazad i
 936 99        |             i co tchu pobiegła nazad i na wschody, i tam dopiero
 937 99        |         pobiegła nazad i na wschody, i tam dopiero obejrzała się
 938 99        |       strzała świsnęła tuż koło niej i gdzieś w szczelinie skał
 939 99        |         Hanka rzuciła się do kaplicy i wpełzła do jaskini, i wbiegła
 940 99        |        kaplicy i wpełzła do jaskini, i wbiegła z barwinkiem w ręku
 941 99        |      barwinkiem w ręku pośród drużek i bez przytomności na ziemię
 942 99        |              tatarski stanął w jarze i drapał się po wschodach
 943 99        |              po wschodach kamiennych i kapliczkę napełniał. Przez
 944 99        |    dochodziły dźwięki wyraźne, płacz i narzekanie. A Tatarzyn ten
 945 99        |       chybiła, kazał przynieść słomy i napchał całą kapliczkę,
 946 99        |              napchał całą kapliczkę, i zapalił.~I śmiech głośny,
 947 99        |           całą kapliczkę, i zapalił.~I śmiech głośny, śmiech szatański
 948 99        |           raz ostatni otworzyła oczy i po raz ostatni uściskała
 949 99        |        ostatni uściskała kochanka... i jęki ustawały powoli, i
 950 99        |              i jęki ustawały powoli, i umilkły zupełnie. Dotąd
 951 101       |        niegdyś siedzibę. W milczącym i poważnym orszaku wychodzi
 952 101       |            czas rozbijali podróżnych i łupili cerkwie. Niezmierne
 953 101       |   drzwiczkach, jak zakołatał z cicha i wyrzekł: — Otwórzcie się,
 954 101       |          długo trząsł się ze strachu i długo przysłuchiwał się;
 955 101       |             wreszcie odwaga przyszła i zakołatał mocno, mówiąc: —
 956 101       |             pieczara. Wszedł głębiej i zobaczył obszerną jasną
 957 101       |        drzwiczki! — rzekł mimowolnie i drzwi się zamknęły.~Wokoło
 958 101       |            niego leżała w skrzyniach i w beczkach niezmierna moc
 959 101       |        beczkach niezmierna moc złota i srebra, drogich pereł i
 960 101       |              i srebra, drogich pereł i kamieni. Żegnał się z podziwienia
 961 101       |          wziął, wspomniawszy na żonę i dzieci.~Kiedy tak ładował
 962 101       |          Kiedy tak ładował kieszenie i zabierał się do wyjścia,
 963 101       |            Zakręciło mu się w głowie i ledwie miał siłę powiedzieć: —
 964 101       |               drzwiczki! Otwarły się i wybiegł na dwór uradowany.
 965 101       |              tylko poszedł do cerkwi i dał część z tych pieniędzy
 966 101       |            tych pieniędzy na kościół i ubogich. Za resztę nakupił
 967 101       |           różnych ubiorów dla dzieci i żony.~Następnej niedzieli
 968 101       |          zawołał: — Przyjdź znowu! — I wieśniak przyszedł na trzecią
 969 101       |       przyszedł na trzecią niedzielę i nabrał pieniędzy.~Teraz
 970 101       |            mierzył? — Leśne nasienie i mysiarki (orzechy) — odpowiedział
 971 101       |              znowu wszytko obiecywał i tak powoli wyłudził tajemnicę
 972 101       |         skarb wyprowadzić z pieczary i jak zostać wielkim panem.
 973 101       |        podzielić się z nim na połowę i także dać na kościół dziesięcinę,
 974 101       |             plecach łopatę, siekierę i mnóstwo worów. Wieśniak
 975 101       |             Zamknijcie się, drzwi! — i drzwi się za nim zamknęły.
 976 101       |              wszedł, a ujrzał beczki i skrzynie z pieniędzmi, zaczął
 977 101       |        pieniędzmi, zaczął je łakomie i skwapliwie przesypywać w
 978 101       |         czarny z błyszczącymi oczyma i położył się na skarbach.
 979 101       |         czarny chart pokazał mu zęby i zawył.~— Po coś tu przyszedł,
 980 101       |              przejęty padł na ziemię i rakiem pełzał ku drzwiom,
 981 101       |          Otwórzcie się, drzwiczki! — i tylko raz w raz powtarzał: —
 982 101       |         Zawrzyjcie się, drzwiczki! — I drzwi były zamknięte.~Drugi
 983 101       |             Tu usłyszał głuchy krzyk i jęk pomieszany z wyciem
 984 101       |            cerkwi, zmówił Ojcze nasz i z lekka zapukał do drzwi,
 985 101       |            krwią zbroczone, a beczki i skrzynie ze złotem i srebrem
 986 101       |          beczki i skrzynie ze złotem i srebrem zapadały się powoli
 987 102       |          święta diabli się rozchodzą i zostawiają pieczarę bez
 988 102       |        straży. Korzystał więc z pory i udał się do strasznego miejsca;
 989 102       |     pieniędzy, ile mu się spodobało, i wrócił szczęśliwie do domu.
 990 102       |              do podobnych częstszych i zawsze pomyślnych. Pewnego
 991 102       |       zatrzasnął, że mu piętę ucięły i z tej przyczyny chromał
 992 103       |            zupełne ubranie; jest tam i świńskie koryto pełne pieniędzy;
 993 103       |             teraz zażegnane, zaklęte i ci ludzie nawet teraz dziury
 994 103       |           mieli tam wszelkie sprzęty i w niej podczas zimy mieszkali;
 995 103       |            mundury na dwunastu ludzi i niezmierne skarby, które
 996 103       |              środku leży broń nabita i za dotknięciem sukien zabije.~ ~
 997 104       |      KościeliskIEej, najpiękniejszej i upoetyzowanej podaniami,
 998 104       |            centa (cetnara) pieniędzy i mówili do niego: Bóg ci
 999 104       |           niego: Bóg ci poszczęścił (i oddawali mu swe pieniądze),
1000 104       |               bo byście mię wydali — i odszedł. Zbójnicy poszli