Part

   1 Kilka     |                nadziei. Z nią zstąpiło w serce człowieka mnóstwo
   2 Kilka     |                człowieka, który wierzy w to, co opowiada i z wiary
   3 Kilka     |                uczuciem, którzy wierzą w to, co im opowiadanym jest.
   4 Kilka     |                wierszy. Dlatego poezja w znaczeniu prostym i pierwotnym
   5 Kilka     |                ducha, albo też zasiąść w kole wieśniaczym. Tam to
   6 Kilka     |                przechodzą jak puścizna w nieomylnym i poważnym słowie
   7 Kilka     |                są zmuszone zamykać się w obrębach zwykłego prawdopodobieństwa,
   8 Kilka     |              prawdopodobieństwa, nawet w obrębach możliwości; bo
   9 Kilka     |             duchowy, z którym wieśniak w ściślejszych zostawał stosunkach
  10 Kilka     |                doświadczenia na ludzie w ogólności, jeżeli rozważymy,
  11 Kilka     |           jeżeli rozważymy, jakim jest w krajach, gdzie go pewna
  12 Kilka     |              oświata owionęła, a jakim w tych, gdzie przy dawnych
  13 Kilka     |            wyobrażeniach pozostał? Oto w pierwszych  - stracił bardzo
  14 Kilka     |         śpiewać jako zbyt prostackich; w powieść, którą opowiada,
  15 Kilka     |           jedno, czy przewracać ziemię w przedpotopowych lasach nowego
  16 Kilka     |                Rozumiem tu głównie lud w naszych polskich ziemiach
  17 Kilka     |           żywotnego się wysnuć, czytać w otwartej księdze ludu; zbadać
  18 Kilka     |                za obiecane złote góry. W przedmiocie tym najjaśniej
  19 Kilka     |               tatrańskich umieszczonej w piśmie czasowym "Rok 1844"
  20 Kilka     |  nie-pcwnościom morza. Nie przeczę, że w pracach tego rodzaju potrzebne
  21 Kilka     |          Przykład Chodakowskiego wielu w tym względzie poruszył,
  22 Kilka     |              cząstkowie działali tylko w tym nowym dla siebie żywiole;
  23 Kilka(*)  |              raczej przyjąć należy, że w bezduszne formy wiar pierwotnych
  24 Kilka(*)  |               Panna Maria Perkunatele. W Poładze, jak mówi ks. Jncewicz,
  25 Kilka(*)  |          dlaczego się modli? Odrzekła: w czasie mojej choroby uczyniłam
  26 Kilka     |        społeczeństwa, przechowała może w swym łonie pierwotne objawienie
  27 Kilka     |       wzajemności, należy takim stanąć w oczach wieśniaka, jakim
  28 Kilka     |              jego uczuć, popadłszy się w ręce nie poświęcone, utracą
  29 Kilka(**) |                znaczne różnice, już to w ubiorze, już w przechowywaniu
  30 Kilka(**) |         różnice, już to w ubiorze, już w przechowywaniu podań miejscowych,
  31 Kilka(**) |  przechowywaniu podań miejscowych, już w zwyczajach; dlatego należy
  32 Kilka(**) |        późniejszych osadników; tak np. w Krakowskiem plemię chrobackie
  33 Kilka     |           kieliszkiem, mówi grzecznie, w końcu nakręca do podań miejscowych
  34 Kilka     |      doświadczeniem, a utrzymujące się w postaci przysłowia lub przypowieści;
  35 Kilka     |                swoich tajemnic jak oka w głowie, inaczej, rozpowszechnione
  36 Kilka     |             który go zbawiennie używa; w jego bowiem przekonaniu
  37 Kilka     |            ostrożność okazuje wieśniak w udzielaniu wszystkiego,
  38 Kilka     |                udzielaniu wszystkiego, w co wierzy; przeciwnie tam,
  39 Kilka     |          Staszica, który wyraźnie mówi w Ziemiorództwie gór karpackich,
  40 Kilka     |               strony wszedłszy z ludem w duchowy stosunek, przypuszczeni
  41 Kilka     |             tej jaskini istnie-j jącej w podaniu, gdzie możemy garściami
  42 Kilka     |                ludzkość nigdy nie jest w stanie ani podnieść się
  43 Kilka     |           dziejowych i nie posiada się w uniesieniu; Narbutt za odśpiewaną
  44 Kilka     |                Lietwa oddaje Litwinowi w zapale zegarek, bo z niej
  45 Kilka     |                oprócz Chodakowskiego i w części Wójcickiego położył
  46 Kilka     |             urywków jego umieszczonych w "Athenaeum". Od lat wielu
  47 Kilka     |         pamiątki żywe obudzają uczucia w Ukraińcu, a oko jego, jakkolwiek
  48 Kilka     |                te resztki przeszłości, w której żyje Ukrainiec, którą
  49 Kilka     |              zdarzeniach i bohaterach, w których cześć swą dici tych
  50 Kilka     |         złożoną lub splątaną na głowie w gęstych włosach; jego na
  51 Kilka     |       podziwienia, to żalu, to smutku; w dali jednak przebija się,
  52 Kilka     |               mamy dążyć do odrodzenia w postępie, czyli przechodzić
  53 Kilka     |         wierzącymi, jak ten lud wielki w swej niewinności i ciemnocie,
  54 Kilka     |            kościelnych przechowywanych w jakiej pamiątce - następnie
  55 Kilka     |               Raczyńskiego, aczkolwiek w ostatnie to dzieło wpłynęło
  56 Kilka     |                artykułów umieszczonych w "Przyjacielu Ludu". Wiele
  57 Kilka     |        igraszką fantazji lubującej się w pewnych obrazach i przedmiotach,
  58 Kilka     |             przedmiotach, a mianowicie w postaciach bohaterskich.
  59 Kilka     |       religijnej wiary, jaką ma często w podanie; tym ona jest dla
  60 Kilka     |             które miałem nie ogłoszone w moim zbiorze, albo korzystać
  61 Kilka     |              liczba podań ogromną jest w naszym kraju, a mianowicie
  62 Kilka     |             naszym kraju, a mianowicie w Krakowskiem i na Litwie.
  63 Kilka     |          poetyckim i wyraźnie czuć się w nich daje, że pogańska przeszłość
  64 Kilka     |             ogłoszenie drukiem. I tak: w Krakowskiem krąży powieść
  65 Kilka     |           człowieka i znaleźli rolnika w polu jedzącego obiad na
  66 Kilka     |            Znowu: olbrzymka wyszedłszy w pole znalazła wieśniaka
  67 Kilka     |              Podobne podanie słyszałem w Wogezach. Na Pobereżu opowiadano
  68 Kilka     |            Buniu jest dokładna powieść w kromce znajdującej się w
  69 Kilka     |               w kromce znajdującej się w archiwach konsystorza we
  70 Kilka     |      konsystorza we Lwowie. Wnoszę, że w tej osobie przechowała się
  71 Kilka     |          połowieckiego wodza, Boniaka.~W Górznie w Wielkopolsce,
  72 Kilka     |              wodza, Boniaka.~W Górznie w Wielkopolsce, gdzie pokazują
  73 Kilka     |                pojawiającej się zwykle w południe z pękiem kluczy.
  74 Kilka     |               pamiątka Ludgardy żyjąca w tym podaniu?~Na każdym prawie
  75 Kilka     |                się bluszczem udzielnie w tych sokolich gniazdach
  76 Kilka(***)|             ludu. Posłuchajmy, co mówi w tej mierze o wieśniakach
  77 Kilka(***)|                kampańskich p. Visconti w dziełku Saggio de canti
  78 Kilka(***)|              pokrywał wtedy rumieniec, w całej postaci okazywał się
  79 Smok      |             ciele pożarł razem: gdy to w nim tłalo tak długo, pił
  80 2         |                         2. Mysia wieża w Kruszwicy ~Po pogrzebie
  81 2         |            która mu się bardzo wkradła w serce, tak iż ona rządziła,
  82 2         |             nie dała ich chować, jedno w jezioro wmietać; z których
  83 2         |           zrobić wielką szklaną banię, w której się zamknął z żoną
  84 3         |                           3. Piast~Był w Kruszwicy obywatel, syn
  85 3         |       nagodzili się mu dwaj nieznajomi w pielgrzymskim odzieniu młodzieńcy,
  86 3         |     odepchnieni byli, łaskawie wezwał, w dom swój chętnie wprowadził,
  87 3         |          statków więcej spożycza, miód w nie przelewa, a za sprawą
  88 3         |               swoich, tak jako chodził w siermiędze, w kurpiach łyczanych
  89 3         |             jako chodził w siermiędze, w kurpiach łyczanych na zamek
  90 4         |           nudną, postrzega się na lewo w lesie klasztor Minichowski,
  91 4         |               desek zbita i pochylona; w niej studzienka w najgorętszej
  92 4         |           pochylona; w niej studzienka w najgorętszej nawet porze
  93 4         |            kalectwa leczyła, a ludziom w łasce Bożej będącym nawet
  94 4         |                czasie na łowy zjeżdżał w te strony; — bo były też
  95 4         |                na błoniach przy rzece, w tej okolicy, gdzie potem
  96 4         |               też właśnie, że naonczas w tej puszczy mieszkało pięciu
  97 4         |            mieszkała razem, choć każdy w osobnym domeczku; na pamiątkę
  98 4         |          domków do dziś dnia utrzymują w Kazimierzu kapliczki, każdą
  99 4         |            Kazimierzu kapliczki, każdą w swoim miejscu, podobnie
 100 4         |            święci pustelnicy mieszkali w kniei, którą wkoło swoich
 101 4         |                 które gładko obrabiali w kostkę; z nich potem wystawiono
 102 4         |          cudownym kamieniom, które się w murach znajdują pomiędzy
 103 4         |                chłop polski, a skromni w jadle i napoju. Przez długi
 104 4         |                i trochą warzywa, które w swoich ogródkach sadzili.
 105 4         |                a co do ryb, to choć tu w okolicy po jeziorach nie
 106 4         |            opuścić przy ciężkiej pracy w głodzie i niedostatku —
 107 4         |                na kmietwie; a kiedy tu w tę okolicę zaszedł w czasie
 108 4         |                tu w tę okolicę zaszedł w czasie południa, ujrzał
 109 4         |             zaraz owo mięso przemienił w rybę bardzo wielką i piękną.
 110 4         |              mu tak głos Boży rozkazał w jego duszy. Owoż nazajutrz,
 111 4         |              swojej studzienki i łowić w niej zaczął, bo mu znowu
 112 4         |          zaczął, bo mu znowu głos Boży w jego duszy tak zrobić rozkazał
 113 4         |         wszystkich wydobył z niej rybę w całości taką, jak ją wczoraj
 114 4         |           Nazajutrz ryba znowu odrosła w całości i tak cud ten co
 115 4         |                 Owoż tedy zdarzyło się w parę lat później, że Chrobry
 116 4         |                lat później, że Chrobry w te strony na łowy zajechał —
 117 4         |              niezmordowanej gorliwości w ociosywaniu kamieni na przybytek
 118 4         |            modlitwy pobiegł łowić rybę w studzience. Aliści tą rażą
 119 4         |             zostawione udał się z nimi w drogę do Gosławic, gdzie
 120 4         |      posłuchanie, stawił się przed nim w pokorze i rzekł: "Królu
 121 4         |        prędszego wybudowania kościoła, w którym by niezadługo chciał
 122 4         |            sprawiedliwą karą, jaką Bóg w tej chwili braciom moim
 123 4         |             szczęścia, jakie ich czeka w niebiesiech!" I tu duchem
 124 4         |            mogąc znaleźć owych skarbów w żadnym domku pustelniczym
 125 4         |                rozumieli, że je gdzieś w ziemi zakopano i męczarniami
 126 4         |                wołał płacząc Barnaba — w tej chwili dokonywają swej
 127 4         |               wnet się wszyscy dostali w ręce pogoni. Tej jeszcze
 128 4         |        powiązanych przed królem, który w gniewie wielkim chciał wszystkich
 129 4         |                gdy król ujrzał, poznał w tym wszechmocny palec Boży
 130 4         |           Barnabie zbrodniarzy, którzy w nim zbawcę i świętego uznali,
 131 4         |                owe chaty, co tak jasno w nocy gorzały, teraz przez
 132 4         |           przez ogień nietknięte stały w całości. Wprowadzili się
 133 4         |               tu Śgo Barnaby, którąśmy w Miniszewie widzieli.~Stanąwszy
 134 4         |         Miniszewie widzieli.~Stanąwszy w Kazimierzu pospieszyłem
 135 4         |             jeszcze osobliwość pokazać w domu pewnego mieszczanina,
 136 4         |           zaszedłszy, oglądałem pokój, w którym niegdyś nocował Karol
 137 4         |         przeciągnięty dziurą wydrążoną w ścianie bocznej, do którego
 138 4         |         nieszczęśliwy Patkul uwięziony w przyległym pokoju. Nazajutrz
 139 4         |           Karola, pokazując ową dziurę w ścianie jako niewątpliwe
 140 4         |             Damianus, pisarz XI wieku, w żywocie Śgo Romualda, któremu
 141 4         |               Polski rzeczony Damianus w ten sposób się wyraża (Bollandystów
 142 4         |                 C. IX.):~Kiedy Romuald w Pereo zamieszkiwał (gdzie
 143 4         |         przysłał duchownych, którzy by w państwie jego lud na wiarę
 144 4         |              pierwej (pod jego opieką) w pustyni i dla tym lepszego
 145 4         |   pustelniczego świadomi wespół z nimi w krajach słowiańskich zamieszkiwali.~
 146 4(*)      |             nauczaniu nowo nawróconych w Polsce".~
 147 4         |               z trwogą drogi szukając, w żaden sposób błędnymi nogi
 148 4         |      męczenników przykuć ich rozkazał; w którym to stanie albo do
 149 4         |               dopóki by ich ciż święci w miłosierdziu swojem z pęt
 150 4         |               ażeby posłowie Bolesława w jego popadli ręce. Mnich
 151 4         |           Rzymu, schwycony nareszcie i w więzieniu osadzony został.
 152 4         |             więzieniu osadzony został. W nocy zasie odwiedził go
 153 4         |           Długosz, Naruszewicz i inni. W roku zaś 1777 wyszła w Poznaniu
 154 4         |                 W roku zaś 1777 wyszła w Poznaniu książeczka nabożna,
 155 4         |           nabożna, przedrukowana tamże w roku 1842: Pięć filarów...,
 156 4         |          Mateusza, Izaaka i Chrystyna, w której są godzinki i hymny
 157 4         |              męczenników po dziś dzień w Kazimierzu śpiewywane. Na
 158 4         |       umieszczono imienia Barnaby, ale w jednym hymnie znajdują się
 159 5         |             dowód do trzeciego dnia, a w tym czasie kazał pościć
 160 5         |                do kościoła św. Tomasza w Piotrowinie, kazał odkryć
 161 5         |                rękę mu podał i rzekł: "W imię Ojca i Syna i Ducha
 162 5         |          czyszczu wybawił, boć jeszcze w nim mam być do pewnego czasu,
 163 5         |               i uczynił: wstąpił zasię w grób, oczy zawarł przysypan
 164 5         |              powieść gminna, iż co rok w rocznicę wskrzeszenia Piotrowina
 165 6         |                mieć i innych świętości w kościołach sprawować; i
 166 6         |              biskupa we mszą na Skałce w ko- ściele. Piszą kronikarze,
 167 6         |       Stanisława przez trzy dni, które w kęsy rozsiekane było, aby
 168 6         |             wi- dziano świece gorejące w nocy.~~
 169 6(*)      |                                        W niektórych familiach polskich
 170 7         |                i hojny, kochał się był w żonie króla swego gdzieś
 171 7         |               swego gdzieś tam daleko, w duńskim kraju; król zazdrosny
 172 8         |             obóz ruszyć mieli, gdy oto w dzień jasny na oko wszystkim
 173 8         |     młodzieniec on jabłko złote, które w ręku trzymał przeciwko miastu
 174 9         |               a tu bieży tłum niewiast w czarnych szatach, a poprzedzał
 175 9         |               Tatarzyn znowu błaga go, w końcu grozi mieczem; ale
 176 10        |                był człowiek i wszystko w Rzeczypospolitej mieszał,
 177 10        |                przeto też trzykroć był w więzieniu. Jednego czasu
 178 10        |           będąc u dominikanów, mnichów w Krakowie, usłyszał głos
 179 11        |               swój przestrach zatapiać w doskonałym winie. Wreście
 180 11        |                kołataniu wszedł Gamrat w biskupim stroju i uderzywszy
 181 11        |    nieskrupulatni wykonawcy testamentu w przeciągu roku umrzeć mieli.~
 182 12        |           Wtenczas to zdarzyło się, iż w klasztorze dominikanów sandomierskich,
 183 12        |            które zaraz po przeczytaniu w ręku ich zniknęły. Zaczem
 184 13        |          Powodowski, kawaler maltański~W kościele katedralnym w Poznaniu
 185 13        |       maltański~W kościele katedralnym w Poznaniu znajduje się grobowiec
 186 13        |            maltańskiego aż do r. 1543, w którym przeniósł się do
 187 13        |                nosić powinni, trzymali w ręku sami prałaci, a w ich
 188 13        |        trzymali w ręku sami prałaci, a w ich nieobecności kanonicy,
 189 13        |               iż takowe okazywanie się w kościele zmarłego Powodowskiego
 190 13        |        zwyczaju, aby kawaler maltański w czasie nabożeństwa pałasz
 191 13        |       nabożeństwa pałasz dobywał i nim w powietrzu przed ołtarzem
 192 14        |               i Ukrainą pokazywała się w Barze na Podolu procesja
 193 15        |              zabit bowiem pod Szkłowem w Litwie, a gdy był w Czechrynie
 194 15        |           Szkłowem w Litwie, a gdy był w Czechrynie chowan na katafalku,
 195 15        |                gdy wielu nie wierzyło, w dzień sam pogrzebu, gdy
 196 15        |             pogrzeb Złotaryńko odebrał w ogniu.~ ~
 197 16        |                    16. Królowa Bałtyku~W głębinie wód Bałtyku wznosił
 198 16        |     przydwornym orszakiem, ukazała się w sali, uprzejmym ukłonem
 199 16        |               i wszystkich mieszkańców w nich będących; same byłyście
 200 16        |               i narzekać. Wszyscy żyli w pokoju i zgodzie; nikt się
 201 16        |       niewinnych moich poddanych, imać w sieci i na śmierć wskazywać;
 202 16        |               go na dno rnorza  udusim w uściskach i oczy żwirem
 203 16        |          głowie, z bursztynowym berłem w ręku królowa morza. Dźwięk
 204 16        |             ponętą już chce się rzucić w objęcia bogini, gdy królowa
 205 16        |              piosnkę, że wnet będziesz w mej mocy, a za dotknięciem
 206 16        |                morskie bałwany uderzył w mieszkanie królowej, samą
 207 18        |              tak ogromnego wzrostu, że w wielkim palcu swojej rękawicy
 208 18        |                jej grób usypać, nabrał w but swoi ziemi i wytrząsnął
 209 18        |              przepaść tyle mil głęboka w ziemi, ile mil góra nad
 210 18        |        rzewliwie, a wszystkie łzy jego w otchłań kapały i zrobiło
 211 18        |               i nie znał, co to strach w życiu.~Przybywszy do niego
 212 18        |               sług królewskich wymówił w gniewie imię diabła. Słysząc
 213 18        |               i powędrował na puszczę, w której dnia pewnego napotkał
 214 18        |            pazurami u rąk, a z widłami w pazurach. W pośrodku siedział
 215 18        |                a z widłami w pazurach. W pośrodku siedział najczarniejszy
 216 18        |               jak pałąk i pierwszy raz w życiu uczuł strach i drżenie.
 217 18        |                służysz; chrzczę ciebie w imię Ojca, w imię moje i
 218 18        |            chrzczę ciebie w imię Ojca, w imię moje i w imię Ducha
 219 18        |               imię Ojca, w imię moje i w imię Ducha Świętego. Odtąd
 220 18(*)     |                innymi legendami, które w średnich wiekach z Niemiec
 221 18(*)     |           posągi Krysztofora na domach w Krakowie, Kazimierzu itd.
 222 18(*)     |            Krysztoforze, którą Lelewel w księgach bibliograficznych
 223 18(*)     |         przytacza. Wiara taka panowała w średnich wiekach, iż stąd
 224 19        |                kiedy bogów nie obrażał w życiu. Inaczej grzesznego
 225 20        |                nad brzegiem rzeki Roś; w tym zamiarze wybiegła niepostrzeżona.
 226 20        |               Woda go z wolna kołysząc w swym biegu, podwajała jego
 227 20        |               Rzeka była bardzo miałka w tym miejscu, płynęła po
 228 20        |             rozwarło i została porwaną w otchłań podziemną, Pragaras,
 229 20        |           Pragaras, to jest do piekła. W tym państwie piekielnym
 230 20        |          Staubunas zwanych, znaleziono w nim kamień, na którym Prze-
 231 20        |          zemstą, zapuszcza się królowa w podziemne państwo Pokola.
 232 20        |                 nagość przemieniły się w obfitość, dostatki, przepych
 233 21        |           przybyli zza morza żeglowali w górę Niemnem, doszedłszy
 234 21        |           Seradnik. Upłynąwszy Dubissą w górę całą milę, wypoczywali
 235 21        |               Dalej płynąc dostali się w puszcze niezmierne, gdzie
 236 22        |               siekierę, z płaczem więc w nocy powraca do domu. Gdy
 237 22        |           odtajał. Gdy się miał rzucić w wodę, nadbiega szatan i
 238 22        |         rozśmiał się gorzko i wskakuje w przerębel, ale szatan go
 239 22        |              dać mi wprzódy to, czegoś w domu nie zostawił.~Rumszys
 240 22        |           zezwolił na warunek szatana. W drodze już skutek obietnicy
 241 22        |        Rumszysem, miał na sobie wór, a w nim futro, szabla i dzwonek.
 242 22        |                na konia — lecz go nikt w domu nie poznał; dzieci
 243 22        |          kochałam, ale teraz widzę cię w zlocie, nie mogłeś tego
 244 22        |                Krywe-krywejty, aby się w świątyni wychował, żeby
 245 22        |              gdy przyjdzie czas umowy, w którym szatan ma zabrać
 246 22        |         młodego Rumszysa; miało to być w dziewiętnastym roku życia.~
 247 22        |              przychodziły i kładły się w porządne zręby. Kogo uderzył
 248 22        |           uderzył szablą, zmieniał się w co chciał, a gdy przywdział
 249 22        |                rozpaczy, rzucił kamień w Niemen. Długo jeszcze potem
 250 22        |              ów kamień sterczy do dziś w poprzecz Niemna i tworzy
 251 23        |           dwoma krowami i miano zaszyć w worze skórzanym z psem,
 252 23        |                 kotem i żmiją i utopić w Niemnie. Wtem rycerz, który
 253 23        |      nieszczęścia, ukazał się na koniu w żelaznej zbroi, uwolnił
 254 23        |         niekiedy przy świetle księżyca w nocy na brzeg, śpiewa piosnkę
 255 23        |              daje niemowlęciu. Czasami w towarzystwie rycerza ukazuje
 256 24        |      Nepromacha, stoczyła z nim bitwę, w której Sorokę położyła trupem.
 257 24        |                Sorokę położyła trupem. W ostatniej chwili błąd swój
 258 24        |                swój poznawszy, usypała w pamięć poległego mogiłę,
 259 24        |               drugich złożyła pobitych w tym boju obu wojsk mężów.
 260 24        |                swojemu wojsku, wyzwała w osobisty bój Nepromacha,
 261 24        |               osobisty bój Nepromacha, w którym wzajemnie siebie
 262 24        |            wojska ponasypywały mogiłę.~W późniejszych czasach na
 263 24(*)     |            Soroki, leżąca przy Kalniku w powiecie lipowieckim, dziś
 264 25        |           Połowców z wojskiem odzianym w zbroje nieprzyjacielskie.
 265 25        |                nieprzyjacielskie. Żona w trwodze uderzyła nie niego
 266 25        |           drużyną; i polegli tam oboje w błędnej tej bitwie. Przy
 267 26        |            mogiła nazywa od pochowanej w niej ładnej dziewczyny tego
 268 26        |               od Satany, czyli upiora, w wieczór św. Katarzyny, w
 269 26        |               w wieczór św. Katarzyny, w którym Ukrainki zbiegłszy
 270 26        |                Mełanka nie była wierną w dotrzymaniu słowa wyjścia
 271 27        |                   27. Świrydowa mogiła~W pan; godzin drogi od warowni
 272 27        |                drogi od warowni Kilji, w kierunku Benderu, jest mogiła
 273 27        |          kierunku Benderu, jest mogiła w polu, na wierzchołku której
 274 27        |              wojskiem trzy razy Turków w boju pokona, bo właśnie
 275 27        |            napił, widział jak na dłoni w przyszłości, że on, choćby
 276 27        |               bojarzyn zakochawszy się w onej pięknej dziewczynie
 277 27        |            przez które wszystkiego, co w swej przyszłości widział,
 278 27        |              się najniebezpieczniejsi. W tymże czasie i ów bogaty
 279 27        |         płaczącą swą narzeczoną, a sam w pole wyciąga; znalazł Turków
 280 27        |          Dunajem i zaraz wszedł z nimi w bój; lecz pokonany, stracił
 281 27        |                starą czarownicę diabli w nocy aż dotąd topią w jednej
 282 27        |           diabli w nocy aż dotąd topią w jednej studni wykopanej
 283 27        |                jednej studni wykopanej w polu, wokoło której na milę
 284 27(*)     |                Świdryd mógł być znanym w dziejach hetmanem Janem
 285 27(*)     |              poległ on niedaleko Kilji w roku 1574~
 286 28        |                           28. Wał Olgi~W okolicach Zborowa (na Podolu),
 287 28        |              Tatarów, przemieniała się w mysz i szła pod ziemię i
 288 28        |          Horodyszczu zwanym Pleśnisko, w pobliżu Podhorzec, gdzie
 289 28        |        Podhorzec, gdzie zamknąwszy się w grodzie, dała odpór hordom
 290 28        |          miejscu widać kilkaset mogił; w pobliżu stoi monasterek
 291 29        |                         29. Wał Żmii~I~W niepamiętnych czasach Kozaczyzny
 292 29        |                koleją z każdej rodziny w kraju. W sto lat potem przyszła
 293 29        |                każdej rodziny w kraju. W sto lat potem przyszła kolej
 294 29        |             kolej na rodzinę panującą, w której był tylko jeden młodzian,
 295 29        |          Próżno cały naród ofiarowywał w zamian swych synów, potwór
 296 29        |              drzwi kuźni zatrzasnęli i w tejże prawie chwili przybiegła
 297 29        |              przyczynę płaczu zapytał; w czym objaśniony, przyrzekł
 298 29        |                twarz młodzieńca uczuła w sercu nowe, dotąd obce dla
 299 29        |               dlaczego by tak go mocno w twarz upiekła? Odrzekła,
 300 29        |            Młodzieniec uchwycił broń i w pogotowiu czekał na Żmiję.
 301 29        |               ożenił się z nią i wziął w posagu królestwo: żeby zaś
 302 29        |             nazwę wałów żmijowych.~III~W Kozaczyźnie był hetman Żmija,
 303 29        |             chrobry i wielki wojownik. W jednej z wypraw swoich poznał
 304 29        |         podzielił kraj na 10 pułków, a w każdym pułku kazał na granicy
 305 29        |                Prace te jednak zaledwo w części przyprowadzono do
 306 30        |            Miał konia, którego, że był w biedzie, sprzedał Węgrzynowi
 307 31        |                         31. Żupy solne w Wieliczce~Bolesław Wstydliwy
 308 31        |               ojca brać żadnego posagu w złocie i srebrze, prosiła
 309 31        |              wrzuciła. Stanąwszy potem w Krakowie, kazała się wieść
 310 31        |             zaczęto, znaleziono sól, a w pierwszej bryle rzuconą
 311 31        |                pierwszej bryle rzuconą w Węgrzech obrączkę.~
 312 32        |                            32. Strukis~W powiecie mariampolskim,
 313 32        |                powiecie mariampolskim, w lasach pilwiskich jest jezioro
 314 32        |            pochodzi, iż wszystkie ryby w tym jeziorze znajdujące
 315 32        |               raz tylko na rok zasypia w noc świętego Jana; spoczywa
 316 32        |             Strukis się obudził, wpadł w wściekłość, olbrzymimi skrzelami
 317 33        |      Białogrodu (Akermanu) nad Limanem w skałach znajdującej się,
 318 33        |                rodem z Polski. Tatarzy w jednym ze swoich napadów
 319 33        |              lat szesnaście, ale dusza w niej nad lata i pobożność
 320 33        |            pieścił ją chcąc ułagodzić, w haremie swym trzymał, obsypywał
 321 33        |              się do niej. Anioł stanął w obronie pobożnej. Przerażony
 322 33        |            chwili przerażenia skoczyła w nie; minęła straże, pobiegła
 323 33        |               wysłana, napadła Paraskę w skałach, gdzie się kryła
 324 33        |               ją mieli porwać, gdy się w czyste rozpłynęła źródło:
 325 34        |                    34. Lasy użwarmskie~W lasach użwarmskich na Żmudzi,
 326 34        |               i laumy swoje siedlisko. W środku tych trzęsawisk mieszka
 327 35        |                              35. Dziwo w jeziorze krakowskim~W wigilię
 328 35        |            Dziwo w jeziorze krakowskim~W wigilię Nowego Roku za czasów
 329 35        |            widziano widowisko straszne w krakowskim powiecie. Jezioro
 330 35        |              moc opanowawszy, łowienia w nim ryb i używania wszelkiego
 331 36        |                górą Dżuga, niejakiegoś w dawnych czasach żmudzkiego
 332 36        |         diabłów, z którymi żył niegdyś w wielkiej przyjaźni. Za ich
 333 37        |            żony olbrzyma Aleisa; tutaj w wigilię świętego Jana z
 334 37        |             tej górze dzieje, udał się w nocy przed św. Janem na
 335 37        |                i mężczyzn poubieranych w stroje niemieckie, mających
 336 38        |               do nogi wycięli; a że to w wigilię Bożego Narodzenia
 337 38        |              Gdy więc komtur wyciągnął w pole i szedł na bitwę pod
 338 38        |         starszego przeraziły, iż wpadł w gorączkę i na drugi dzień
 339 38        |               iż żaden żyjący człowiek w tym zamku wytrzymać nie
 340 38        |               Krzyżacy — bywało — jeść w zamku się zabierają, a tu
 341 38        |               raz bowiem znaleziono go w studni zawieszonego za brodę,
 342 38        |              zamek opuścili, który się w gruzy rozsypał. Ten zamek
 343 38        |            dowiedzieć się, poszedł raz w południe do zamku i tam
 344 38        |              kumie, cieszy mię, że was w dobrym i czerstwym zdrowiu
 345 38        |         oglądam; co też tam się dzieje w tym zamku, o którym takie
 346 38        |            wiele bardzo ludu grającego w kostki i karty, jedni śmiali
 347 38        |           śmiali się, niektórzy klęli. W drugiej komnacie wszyscy
 348 38        |        odprawiać, a kanonicy siedzieli w stallach i spali. Potem
 349 38        |               i myślał sobie, że już i w piekle gorzej być nie może. —
 350 38        |             osławić; kazał więc kowala w worek zaszyć i utopić.~ ~
 351 39        |                     39. Orły Herburtów~W bliskości Dobromila na wyniosłej
 352 39        |             tamtejszy, przemieniał się w siwego orła i obierał na
 353 39        |             dowiedział się, iż właśnie w chwili zabicia orła skonał
 354 39        |               całkiem zdrowego jeszcze w domu był zostawił.~Od tego
 355 39        |                przestały się gnieździć w skale; uciekło szczęście
 356 40        |          zamążpójściem, zamieniały się w gołębie; za mężne zaś w
 357 40        |                w gołębie; za mężne zaś w ćmy nocne i ukąszeniem przepowiadały
 358 41        |           Zabieżów, o milę od Krakowa, w dolinie przerżniętej pięknym
 359 41        |               szczytu skały rzucił się w strumień z rozpaczy, że
 360 41        |             rękę kochanki. Stary napis w połowie zatarty maluje nam
 361 41        |           przyjdzie thu, ~Mając męstwo w owym dniu, ~To i radość
 362 41        |          przyjdzie thu, ~Ma strapienie w onym dniu, ~Tho i spokój
 363 42        |                    42. Kamienna figura w kolegiacie w Wiślicy~Na
 364 42        |           Kamienna figura w kolegiacie w Wiślicy~Na facjacie kolegiaty
 365 42        |               ufundować piękny kościół w Wiślicy; tym końcem kazał
 366 42        |              jest mniejszy od podanego w abrysie. Nie posiadając
 367 42        |            abrysie. Nie posiadając się w gniewie, natychmiast każe
 368 42        |          omyłki majster ów rzadkim był w swej sztuce i drugiego niełatwo
 369 42        |        Odpowiedzieli dworscy, że wisi. W parę dni jednakże żal się
 370 43        |               43. Żaby, drzwi i grobla w Wiślicy~Był sobie jeden
 371 43        |         Wiślicy~Był sobie jeden ksiądz w Wiślicy bardzo pobożny i
 372 43        |     niezmiernych błot rzeki Nidy; owoż w tych błotach gnieździła
 373 43        |               ich głos nie był słyszan w Wiślicy.~Pewnego razu tenże
 374 43        |            chłopa pijanego zaprowadził w błota; drugi, że staremu
 375 43        |               tu brakuje właśnie, jest w Rzymie. Dziś rano, kiedy
 376 43        |           odprawiał, on mu się pokazał w kościele w postaci prześlicznej
 377 43        |              mu się pokazał w kościele w postaci prześlicznej panny;
 378 43        |             mówił dalej opowiadający — w tej chwili ona tam jest
 379 43        |               mają do czynienia, dalej w prośby, ale na próżno! Ksiądz,
 380 43        |              zawiasami, ksiądz siadł i w mgnieniu stanęli w Rzymie.
 381 43        |             siadł i w mgnieniu stanęli w Rzymie. Przyjechawszy przed
 382 43        |             Dotąd stoją one bez użytku w kościele wiślickim.~Gdy
 383 43        |              kontrakt między stronami, w którym diabeł zastrzegł
 384 43        |       duszyczkę; aż tu coś bieży — oni w skok się rzucą, chcąc porwać
 385 43        |           Diabeł widząc się oszukanym, w największej furii porwał
 386 43        |         zakręcił i z całej mocy cisnął w środek grobli, tak, że wybił
 387 44        |                też strzegła go jak oka w głowie, sama proszki i pyłki
 388 44        |                wód węgierskich, umarła w drodze, leży na Kalwarii.
 389 44        |               wyniosła i poważna, cała w bieli przechadzała się po
 390 44        |           burzę, piorunem dach zapala, w ogniu staje zamek cały!
 391 45        |                              45. Głowa w izbie senatorskiej w Krakowie~
 392 45        |             Głowa w izbie senatorskiej w Krakowie~W obszernej izbie
 393 45        |                senatorskiej w Krakowie~W obszernej izbie senatorskiej
 394 45        |               snycerską ozdoby, zwykle w czworoboki; otóż w tej sali
 395 45        |              zwykle w czworoboki; otóż w tej sali było sto takich
 396 45        |             głów męskich i niewieścich w kolorach naturalnych i właściwych
 397 46        |                     46. Stół marmurowy w Olesku.~W czasie przyjścia
 398 46        |               Stół marmurowy w Olesku.~W czasie przyjścia Jana III
 399 46        |               wtórego czerwca 1624 r., w wigilię Przenajświętszej
 400 46        |        przygoda zrządzeniem niepojętej w swych cudach Opatrzności.
 401 46        |               stole marmurowym*, który w tej chwili jak gdyby zrysowany
 402 46        |  wszechmocności chwałę odebrało, która w całym chrześcijaństwie walor
 403 46        |               świetna ta jednak chwała w czasie dalszym przepęknie
 404 46(*)     |          mniejsze stoły znajdujące się w Podhorcach.~
 405 47        |             panowania króla Sobka tyle w Koronie Polskiej namnożyło
 406 47        |            Król zrazu kiwał głową, ale w końcu usłuchał rady niewieściej;
 407 47        |        targować i wykupno jeńców dając w dwunasób tyle, ile stało
 408 47        |               dwunasób tyle, ile stało w umowie. Ale chan ani rusz,
 409 47        |       czerwieńcu i Tatarzy pognali lud w jasyr. Wonczas to taki powstał
 410 47        |           wskoczył, jak stał na koniu, w bliskie jezioro i utonął.
 411 49        |                      49.Pan Przyjemski w Koźminie~W kościele farnym
 412 49        |              Pan Przyjemski w Koźminie~W kościele farnym w Koźminie,
 413 49        |             Koźminie~W kościele farnym w Koźminie, w kaplicy tak
 414 49        |            kościele farnym w Koźminie, w kaplicy tak zwanej fundatorskiej
 415 49        |           Aleksander Przyjemski zmarły w roku 1694. Zwłoki jego nie
 416 49        |          doświadczyć, czy mocno siedzą w skórze. Tymczasem gdy pociągnął,
 417 50        |              Wieża czarnej księżniczki w Szamotułach~W zamku szamotulskim
 418 50        |              księżniczki w Szamotułach~W zamku szamotulskim stoi
 419 50        |              Opuszczona od wszystkich, w nie- dostatku i nędzy długo
 420 50        |             dostatku i nędzy długo się w pobliższych wsiach tułała,
 421 50        |             pojmana, za karę występnej w oczach ojca miłości, w czarnej
 422 50        |       występnej w oczach ojca miłości, w czarnej maszce w tej baszcie
 423 50        |              miłości, w czarnej maszce w tej baszcie zamknięta została.
 424 50        |               na całe życie zamknął ją w tej wieży. *~Jest jeszcze
 425 50        |                figurka wypukłej roboty w wielkim ołtarzu w kościele
 426 50        |               roboty w wielkim ołtarzu w kościele umieszczona; w
 427 50        |                w kościele umieszczona; w mniemaniu gminu jest ona
 428 50(*)     |        Świętosław Orzelski powiada, że w Szamotułach długo była więziona
 429 51        |                      51. Zaklęty zamek w Lubaszu~Na wysokich wzgórzach
 430 51        |              dziedzica zagrzebał zamek w przepaści, która się rozstąpiła
 431 51        |         głęboki. Ponura cichość panuje w tej części zaklętego zamczyska;
 432 51        |                zamek, doznał i kościół w bliskości stojący; zapadł
 433 51        |          nieszczęścia.~Przy pogrążonym w ziemi kościele, i zaklęty
 434 51        |               mieszka pustelnik, który w nocnych godzinach często
 435 51        |           nocnych godzinach często się w tym miejscu pokazuje i w
 436 51        |               w tym miejscu pokazuje i w zakonnym stroju, z kapturem
 437 52        |                              52. Widmo w zamku rydzyńskim~W zamku
 438 52        |               Widmo w zamku rydzyńskim~W zamku rydzyńskim jest kaplica,
 439 52        |                 przed kaplicą pokój, a w tym pokoju obraz kobiety
 440 52        |              zawiesił, skąd się wzięła w tym zamku? Nikt tego nigdy
 441 52        |                nie ma nic uderzającego w sobie oprócz surowego nieco
 442 52        |        wprawdzie jak o domysł podobny, w którym zapewne i cienia
 443 52        |              przed niepamiętnymi czasy w miejscu tym jakaś zbrodnia
 444 52        |                ukazującej się niekiedy w zamku kobiety nie wywoływało
 445 52        |               na korytarzu i zatopione w modłach; gościom nawet nocującym
 446 52        |                gościom nawet nocującym w przykaplicznym pokoju, cichym
 447 52        |                względne.~Jest przecież w każdym roku jedna noc straszliwa,
 448 52        |       straszliwa, okropna, której nikt w zamku przespać nie może;
 449 52        |             nadzwyczajnego przeczuwają w naturze. Przez całą tę noc,
 450 52        |            słychać jakiś szum i łoskot w kaplicy, jakieś wyraźne
 451 52        |                światłem; widmo kobiety w białej i długiej szacie,
 452 52        |              wkoło; ukazuje się kapłan w ornacie ze mszą świętą idący.
 453 52        |      poprzedzają go dwa małe szkielety w komżach. Jeden z nich niesie
 454 52        |           obraca się, przyklęka, czyta w mszale, gorąco się modli;
 455 52        |                dosłyszeć się nie daje. W chwili tylko podniesienia
 456 52        |             się obrzęd; kapłan zasiada w krześle — widmo przystępuje
 457 52        |             pot zlewa się strumieniem, w wydrążonych oczach błyska
 458 52        |               schyla głowę, i bije się w piersi na znak żalu i skruchy.
 459 52        |                odpowiada głosem: — Nie w tym roku jeszcze! — I kiedyż,
 460 53        |                           53. Skarbiec w Zbąszyniu~W Zbąszyniu po
 461 53        |               53. Skarbiec w Zbąszyniu~W Zbąszyniu po dziś dzień
 462 53        |                tego zamku prowadziwszy w młodości życie rozwiązłe,
 463 53        |           uczynki, a powiernikiem jego w rozdawaniu jałmużn był doświadczony
 464 53        |                 widząc wielką skrzynię w żalazo okutą, którą skwapliwie
 465 53        |              skwapliwie otworzył, lecz w której księgi pobożne tylko
 466 53        |         podwoje i starego sługę samego w piwnicy zostawił. Dzikie
 467 53        |              zamku. Dwa dni przepędził w więzieniu nieszczęśliwy
 468 53        |               uwolni, jeśli potrafi. — W tejże chwili otworzyły się
 469 53        |         skarbcu. Wchodzi umarły ojciec w śnieżną przybrany suknię
 470 54        |              54. Krzywoprzysiężna pani~W stronie północnej za Tarnopolem
 471 54        |              nazywany Szlachcinieckim; w nim schodzą się granice
 472 54        |              kilku włości przyległych; w gęstwinie tego lasu, gdzie
 473 54        |            figura z ciosanego kamienia w kształcie czworokątnego
 474 54        |       nabrawszy z swoich gruntów ziemi w trzewiki, stanęła na roli,
 475 54        |            wykonała krzywoprzysięstwo, w tym samym miejscu padła
 476 54        |             mara błąkała się po lesie; w czahary zapraszała przechodzących
 477 55        |                              55. Zamek w Wyszynie~Wieś Wyszyna, położona
 478 55        |                 że król Batory polował w tych borach; pokazują bowiem
 479 55        |     niedźwiedzia) przez króla ubitego. W czasie tych wspaniałych
 480 56        |                też po śmierci pokutuje w Gosławicach; widywano go
 481 57        |           Dzisiaj okoliczni wieśniacy, w chwilach gdy słońce zachodzi,
 482 57        |           promień jego tworzy niekiedy w obłokach złotą przepaskę,
 483 57        |               na głowie mające wianek, w prawej ręce krzyż, a w lewej
 484 57        |                 w prawej ręce krzyż, a w lewej kwiaty. Zjawisko to
 485 58        |                zwane, bardzo głębokie, w którym niezmierne skarby
 486 58        |          skarby leżą.~Podanie jest, że w czasie szwedzkiej wojny,
 487 58        |              namiętną miłość wzbudziła w oficerze szwedzkim na załodze
 488 58        |          oficerze szwedzkim na załodze w miasteczku stojącym; gdy
 489 58        |              bezpieczeństwa dla siebie w domu nie upatrywała, postanowiła
 490 58        |       Wyśledzili ją niebawnie Szwedzi, w pogoń za nią poszli i już
 491 58        |                załamał i oboje utonęli w jeziorze. Przez wiele lat
 492 58        |              postać niewieścia znikała w przezroczu właśnie w tym
 493 58        |           znikała w przezroczu właśnie w tym miejscu, gdzie leżeć
 494 59        |                        59. Myśliwy pan~W Czerwonej Wsi mieszkał dziedzic
 495 59        |        największe święta i najczęściej w czasie wielkiego nabożeństwa
 496 59        |             daremne. Zagorzały myśliwy w następną zaraz polował niedzielę;
 497 59        |             ciężko na zdrowie zapadł i w kilka dni umarł. Wkrótce
 498 60        |                              60. Pająk w Pajęcznie~Pajęczno leży
 499 60        |                Pajęcznie~Pajęczno leży w ziemi wieluńskiej. Jest
 500 61        |                61. Kościół Bożogrobców w Gnieźnie~Gmin gnieźnieński