Part

 501 61        |             maleńkie wydrążenia, które w znacznej liczbie upatrzyć
 502 61        |                pokutujących, które raz w rok z grobów wstają i usiłują
 503 61        |                wracają na rok ciężkiej w grobie pokuty. Widują ludzie
 504 61        |               o ich ciężkiej pokucie i w modłach nieraz westchną
 505 62        |                              62. Skarb w Luboni~W starym zamku, z
 506 62        |                     62. Skarb w Luboni~W starym zamku, z którego
 507 62        |            pierwszej nocy swego pobytu w zamku. Skarby te przecież
 508 62        |            nową ugodą Lubonia przeszła w ręce pani Zborowskiej dziedziczki
 509 62        |                swój zamiar do. skutku. W tym celu powołała dzieci
 510 62        |       rozrzucać ogromny kopiec. Ziemia w Luboni urodzajna, lecz twarda,
 511 62        |          blisko, pokazują się albowiem w ziemi obrabiane głazy, dalej
 512 62        |               jak kupy plew lub zgonin w spichlerzu. Łakomie rzuca
 513 62        |          wyciąga i garść złota bierze. W tejże chwili dochodzą ją
 514 62        |               domowników: — Gore! Gore w Pawłowicach! — Odbiegają
 515 62        |         wyciąga i garść złota bierze i w tejże chwili dolatują ją
 516 62        |           głosy ze dworu: — Gore! Gore w Zdzitowiecku! — Odbiegają
 517 62        |              nieugięta i niepohamowana w łakomstwie garnęła do siebie
 518 63        |                    63. Stare zamczysko w Kórniku~O pół mili od miasteczka
 519 63        |             zarośli widać gruzy zamku. W zwaliskach jego ukryte są
 520 63        |          okropne czyśćcowe męki. I tak w onym zamczysku pilnuje ich
 521 63        |           zamczysku pilnuje ich diabeł w postaci czarnego koguta
 522 63        |             panna chciała te pieniądze w jezioro wrzucić, jak od
 523 63        |              laty wchodzono z szatanem w układy o te pieniądze i
 524 63        |        Proboszcz kórnicki miał przyjść w uroczystej procesji, gdyby
 525 63        |               trzykroć więc wychodziła w tym celu procesja; ale cóż
 526 63        |          wielkim trzaskiem tak głęboko w ziemię się zapadły, iż gmin
 527 64        |                         64. Gnieźninek~W pobliżu Gniezna są dwa szańce,
 528 64        |         sierota, upuścił raz czapkę aż w samą głębię rozpadliny znajdującej
 529 64        |              skruszył samego biesa, co w tej rozpadlinie zazwyczaj
 530 65        |                przez wieś Rudę, leżącą w Kaliskiem, przechodził św.
 531 66        |                   66. Milczący dzwonek~W kościele w miasteczku Turku
 532 66        |            Milczący dzwonek~W kościele w miasteczku Turku jest dzwonek,
 533 66        |             trącił go dzwonkiem, który w tejże chwili przestał dzwonić
 534 67        |             klasztoru benedyktyńskiego w Lubiniu udał się do Grodziska
 535 67        |              pobłogosławił studnię. Aż w tej chwili trysnęło źródło
 536 67        |            mieszkańcy Grodziska co rok w procesji do Lubinia chodzili
 537 67        |                klasztorowi beczkę piwa w darze składali.~
 538 68        |                   68. Brzoza gryżyńska~W bliskości rzeki Obry leży
 539 68        |              wiedząc innej rady, kazał w dzwony uderzyć, aby się
 540 68        |              niebożątko nie ma spokoju w grobie. Na to wezwanie matka
 541 68        |               jej źle odpłacił, bo raz w gniewie odważył się ją uderzyć.~—
 542 69        |          Stanisława~We wsi Dojazdowie, w bliskości Krakowa, rośnie
 543 69        |         bliskości Krakowa, rośnie wiąz w ogrodzie mający przeszło
 544 70        |               po rozdzieleniu znikłoby w małości. Bracia postanowili
 545 70        |             lecz młodszy zawsze myślał w duchu, że gdyby starszego
 546 70        |                i być zamożnym. Myśl ta w nim się wzmogła i na koniec
 547 70        |              brata. Zamiar ten wykonał w polu, gdy oba przyjechali
 548 71        |                     71. Chleb kamienny w Oliwie~Jest klasztor nad
 549 71        |         cysterskie- go Oliwa rzeczony; w tym to kościele między wielu
 550 71        |          prawej za szkłem bułka chleba w kamień obró- cona, a to
 551 71        |                aż obaczy, że kamień, a w nim znak palca jego, zaczem
 552 72        |            Chytkowicz ś. o. Franciszka w reformie naszej polskiej,
 553 72        |          naszej polskiej, gdy mieszkał w klasztorze zakliczyńskim,
 554 72        |             ani dotąd nie usycha, choć w tymże ogrodzie przez srogie
 555 73        |               73. Wizerunek Zbawiciela w trybunale lubelskim~W sali
 556 73        |       Zbawiciela w trybunale lubelskim~W sali sądowej w Lublinie
 557 73        |               lubelskim~W sali sądowej w Lublinie stał krzyż kamienny
 558 73        |            wdowa wyrzekła na cały głos w izbie: — Żeby mię sądzili
 559 73        |         wysiadają jacyś panowie, jedni w kontuszach, drudzy w rokietach,
 560 73        |             jedni w kontuszach, drudzy w rokietach, z rogami na głowie
 561 73        |       kancelaria, że to byli diabli, i w wielkim strachu przy stołach
 562 73        | przenajświętszą krwią Jego wykupiony i w którym tylu kapłanów zasiadało,
 563 73        |               pozbędzie zaprzedajności w sądach, łakomstwa w księżach
 564 73        |     zaprzedajności w sądach, łakomstwa w księżach i pijaństwa w szlachcie.
 565 73        |       łakomstwa w księżach i pijaństwa w szlachcie. Ów dekret diabli
 566 73        |           Złożono go na wieczną pamięć w archiwach.~ ~
 567 74        |              Bronisława, panna zakonna w klasztorze Św. Norberta,
 568 74        |                od kościoła Św. Trójcy, w którym leżało ciało św.
 569 74        |              której Najświętsza Pan na w poczęcie wielu innych świętych
 570 74        |         Bronisławo, wam się pomieszało w głowie! Ledwie te słowa
 571 74        |            słowa wyrzekła, sama wpadła w wielkie pomieszanie zmysłów;
 572 75        |           dobytek tak, że nic nie było w chacie od krówki do jaja,
 573 76        |          pamięć tak żywo utrzymuje się w gminie ukraińskim, zostawił
 574 76        |              objawienie miało nastąpić w ten sposób: Wernyhor był
 575 76        |                dusza trzy dni błądziła w krainach wieczności, gdzie
 576 76        |                całą przyszłość świata; w końcu trzeciego dnia przybył
 577 76        |        mianowicie zaleciwszy milczenie w wielu rzeczach, przyprowadził
 578 76        |               jest: ciało, potrącił ją w też przepaść i wtem Wernyhor
 579 76        |               Wernyhor odzyskał życie. W tej chwili zerwała się ogromna
 580 76        |      Przelękniony naród szukał uchrony w polu przyległym mogile Soroki,
 581 76        |              wróżbami: *~Że Pan Bóg ma w szczególnej swej opiece
 582 76(*)     |            przytoczone tu wróżby krążą w podaniu ustnym u gminu;
 583 76(*)     |               znajdują się przechowane w rękopismach polskich.~
 584 76        |       przyległych mogile Soroce. **~Że w znacznej części świata nabożeństwo
 585 77        |                przeglądać, wtem ujrzał w ulu jednym próżnym siedzącą
 586 77        |              ksykanie na kształt wężów w ogrodzie słychać było.~
 587 78        |                   78. Dzwon wornieński w jeziorze Łukście~Na Żmudzi
 588 78        |             jeziorze Łukście~Na Żmudzi w czasie przewozu nowo odlanych
 589 78        |              lodu jeden większy utonął w jeziorze Łukście. Stąd więc,
 590 78        |             brołau! (bracie! bracie!). W ogóle gmin przyznaje wiele
 591 79        |                       79. Krzysztofory w Krakowie .~W środku rynku
 592 79        |              Krzysztofory w Krakowie .~W środku rynku starożytnego
 593 79        |      Krzysztofora, zwolennika magii, a w ostatnich czasach do starosty
 594 79        |              Panny Marii. Nie wiadomo, w jakim czasie to się działo;
 595 79        |                coraz głębszych piwnic. W końcu nie znalazłszy zguby
 596 79        |              drogę cieniuchny Niemczyk w trójgraniastym kapeluszu,
 597 79        |              był to przemieniony kogut w diabła, który uspokaja przelękłą
 598 80        |                             80. Kamień w Podkamieniu~Przed samym
 599 80        |           kościołem księży Dominikanów w Podkamieniu, miasteczku
 600 80        |          zbudowano, diabeł gniewny, że w nim się będzie odprawiać
 601 80        |               leciał z nią pewnej nocy w zamiarze rzucenia na szczyt
 602 80        |              wtedy zapiał i głaz runął w to miejsce, gdzie dzisiaj
 603 81        |        Niedaleko klasztoru Norbertanek w Strzelnic (pod Inowrocławiem),
 604 81        |              głaz ogromny wyobrażający w oddaleniu dość dobrze postać
 605 81        |               człowieka niosącego wodę w wiadrach. Jest podanie,
 606 81        |             wiadrach. Jest podanie, że w głaz ten przemieniła się
 607 81        |                zniecierpliwiona rzekła w uniesieniu: — Bodaj taka
 608 81        |               szukać jej, z obawy, czy w wodę nie wpadła. Lecz jakież
 609 81        |            przeklonu, wraz z wiadrami, w kamień przemienioną!~ ~
 610 82        |                   82. Droga Sierpiahy*~W jednym państwie, w dalekiej
 611 82        |          Sierpiahy*~W jednym państwie, w dalekiej krainie, król miał
 612 82        |    rzeczywiście kazała zebrać wszystko w kraju żelazo i ukuła z niego
 613 82        |            król i wysłał swoich posłów w rozmaite świata strony,
 614 82        |               rybę i wszystko, co było w karczmie, aby się dowiedzieć,
 615 82        |              że ojciec siłacza mieszka w Kaniowie, a sam siłacz "
 616 82        |            kaniowskim rynku, hrajetsia w swynku". Posłowie natychmiast
 617 82        |               trzy dni on się wybierze w drogę; lecz gdyby go długo
 618 82        |                było, to niech podniosą w górę daną im konewkę, wtenczas
 619 82        |                 co by mu zrobiło drogę w jego podróży. Posłowie i
 620 82        |            wszystkim musiał się wybrać w drogę, chodziło tylko o
 621 82        |               do wyboru, siłacz wybrał w nim jednego najmniejszego
 622 82        |             ziemi; i na nim puścił się w drogę. Po powrocie posłów
 623 82        |           pokazał się obłoczek. Radość w całym królestwie była największa,
 624 82        |                zżął nim łan żyta, lecz w końcu powiedział, żre nie
 625 82        |          królewnej za żonę i królestwa w posagu.~        ~
 626 83        |                    83. Ludzie obróceni w kamień~I~Niedaleko Brześcia
 627 83        |               matce, gdy siano grabiła w dzień świąteczny, przez
 628 83        |            dzień świąteczny, przez nią w kamień zaklętą została.~
 629 83        |             kamień zaklętą została.~II~W bliskości wsi Koronat na
 630 83        |                pewien gospodarz, orząc w niedzielę, został przeklęty
 631 83        |                przeklina ją, ażeby się w kamień obróciła; i oto taż
 632 83        |                sama nieposłuszna córka w kamień się zaraz obróciła
 633 83        |                miała: Pracującej matce w polu przyniosła córka jedzenie,
 634 83        |               podniosła rękę, chcąc ją w twarz uderzyć. Nie dopuściło
 635 83        |           czynu, bo zaraz obróciła się w kamień z pod- niesionym
 636 83        |            podobieństwo do bliźniaków, w których zwykle wieśniacy
 637 83        |                strawę noszą pracującym w polu.~ ~
 638 84        |              ta, mężnie się ucierając, w pień była wycięta. Nie wiedział
 639 84        |          ratunku, gdy zapuściwszy sieć w staw pobliższy pałacowi,
 640 84        |              na msze i jałmużny, i gdy w staw zapuścić kazał niewód,
 641 85        |                          85. Brzezicki~W rocie pana Skuminowej służył,
 642 85        |              zmieniał nawet bielizny i w jednej tylko opończy hulał
 643 85        |                 Spał on jak zwyczajnie w sali; tamże był jakiś Rzepnicki
 644 85        |              jego krewny, który służył w chorągwi na swoim koniu,
 645 85        |               przy łóżku Brzezickiego. W wozie były cztery konie,
 646 85        |                Patrzaj! Aż tu istotnie w wozie sześć koni przedziwnych.
 647 85        |                  Chłopcze! Chłopcze! A w głowie chłopca ktoś stoi
 648 85        |               głowie chłopca ktoś stoi w bieli, nie puszcza go i
 649 85        |          zawsze mu diabeł przed oczyma w rozmaitych postaciach, to
 650 85        |          koniec zaledwie upamiętał się w pół roku.~ ~
 651 86        |                Polski. Chory ten leżał w jednej izbie pustej, a kiedy
 652 86        |         grającą; rozumiejąc, że to tam w inszych pokojach grają,
 653 86        |          tańczyć po izbie. Ów stangret w okrutnym był strachu. Po
 654 86        |             drzwiami, a uczyniwszy się w oczach jego dużym mężczyzną,
 655 86        |            prowadzili traktem, a potem w ową myszą jamę powłazili.
 656 86        |              ową myszą jamę powłazili. W godzinę lub też więcej,
 657 86        |              niego ci, co go doglądali w jego chorobie, i ten lekarz,
 658 87        |              ujrzał sobola, jak szparą w ogromnej skale przebiegał.
 659 87        |               on sam z wielkiego mrozu w kamień się obrócił.~Nadszedł
 660 87        |           kamień się obrócił.~Nadszedł w to samo miejsce drugi pielgrzym
 661 88        |           schronienia przed tą klęską. W jednej wsi pozostał wszakże
 662 88        |             gdy się właśnie ściemniło, w największym boru koń nagle
 663 88        |          zaczął parskać i kopytami bić w ziemię. Szlachcic zdziwiony,
 664 88        |               spróchniałą kłodę leżącą w poprzek drogi i już miał
 665 88        |             nowych czapek, które także w tych 24 godzinach nowo uszyte
 666 88        |            trzonkami do góry a ostrzem w futro, jak pióra; to wszystko
 667 88        |               i każe pomienione rzeczy w 24 godzinach wygotować.
 668 88        |           zabrawszy one rzeczy ruszyli w wiadome miejsce. Ledwie
 669 89        |               to; konie, woły i krowy, w niektóre nocy następujące
 670 89        |          wyszedł tajemnie na swą oborę w nocy przed Nowym Rokiem,
 671 90        |              przechodzących wyskoczył, w chęci nastraszenia. Chrystus
 672 90        |             dla ludzi" — i zamienił go w niedźwiedzia. Taki więc
 673 90        |               się na ziemi, zachowując w łapach przednich kształt
 674 92        |            głowę dziewicy.~Już wszyscy w cerkwi czekają, a nie widać
 675 92        |                 posyłają, nie masz jej w komnatach starego dworca.
 676 92        |              kniahinka przemieniła się w kukułkę. Pamiętna wszelako
 677 92        |                nań obowiązku; a jeżeli w nim dostrzeże zuchwałą chęć
 678 92        |           pochodząc, kukułka nie tylko w wysiadywaniu jaj i usłaniu
 679 92        |               cudzą wyręcza się pracą, w podróży nawet ma przy sobie
 680 94        |          człowiekiem zasypiać mającym, w kierunku, w którym patrzy.
 681 94        |          zasypiać mającym, w kierunku, w którym patrzy. Okropnością
 682 94        |          siebie odpędzić. Wił przecież w mgnieniu oka usuwa się na
 683 94        |                zamach i zawsze zostaje w jednej odległości od człowieka
 684 94        |       odległości od człowieka i zawsze w kierunku, gdzie patrzy.
 685 95        |              mając zniesie i ze wstydu w koński gnój zakopuje.~Takie
 686 95        |           podania:~Za Zygmunta Augusta w Warszawie na pogorzelisku,
 687 95        |                jaskinia jaka, piwnica, w tej miał jamę bazyliszek,
 688 95        |        wieczerzy nie widać, szukać ich w owej piwnicy. Kazano tam
 689 95        |           jakiegoś odważnego człowieka w same zewsząd zwierciadła
 690 95        |      bazyliszek, jak sam siebie obaczy w zwierciadle, zaraz zdechnie.
 691 95        |         złoczyńców na gardło skazanych w więzieniu siedziało, je-
 692 95        |                inszą świecę, żeby mógł w ciemnych między rumem lochach
 693 95        |             indyczą, oczy miała żabie.~W Wilnie także za Zygmunta
 694 95        |              także za Zygmunta Augusta w pustej także piwnicy ulągł
 695 95        |           Cztery snopy ruty po jednemu w piwnicę wpuszczono i znowu,
 696 95        |                 Powiada on, że poganie w ten sposób tworzą sobie
 697 95        |          bazyliszków: mają oni piwnicę w ziemi wyłożoną całkiem płytami
 698 95        |        maleńkie zostawione są okienka. W taki loch sadzają dwa koguty
 699 95        |                niechybnie zaryłyby się w ziemię. W podaniach ludu
 700 95        |      niechybnie zaryłyby się w ziemię. W podaniach ludu smoki także
 701 96        |          nasłała żabę. Żaba ta skakała w jej ślady, skrzecząc ustawicznie.
 702 96        |               Niewiasta prześladowana, w ciemię nie bita i znająca
 703 96        |         Pochwyciła więc żabę, uwiązała w weretę, co piec zatykają,
 704 96        |             piec zatykają, i zawiesiła w kominie, podkurzając skrzeczącą
 705 98        |               po wieczornicach, przeto w całej okolicy skarżono się
 706 98        |             Matka tylko jedna widziała w nim wszystko dobre; aby
 707 98        |            przez siebie najpiękniejszą w okolicy dziewczyną. Posłano
 708 98        |                sobie drużynę i poszedł w Krym po dary dla swej lubej.
 709 98        |             panny, już sześć głów miał w sakwach, gdy król tatarski
 710 98        |               który z ogniem i mieczem w kraju jego gości, wyjechał
 711 98        |                 Kazał go potem związać w worek i w morze wrzucić.
 712 98        |                potem związać w worek i w morze wrzucić. Gdy się matka
 713 98        |           zmieniła kochankę swego syna w czajkę i kazała jej latać
 714 99        |              pod Czerczą jar skalisty, w głębi jaru w połowie skały
 715 99        |             jar skalisty, w głębi jaru w połowie skały jaskinia.
 716 99        |              Wchód do niej z kapliczki w skale wykutej, ale tak niski,
 717 99        |             osób dwadzieścia stojących w niej pomieścić się może;
 718 99        |               niej pomieścić się może; w kilku miejscach po ścianach
 719 99        |              będziesz moim mężem! Może w innej zakochasz się dziewczynie!"
 720 99        |             wyjdziemy. Słuchaj, Hanko, w nocy, kiedy część mołodźców
 721 99        |               przed rankiem kapłan był w jaskini. Ale Hanka jeszcze
 722 99        |              nią, aby do niego zeszła, w drugiej trzymał łuk napięty
 723 99        |        świsnęła tuż koło niej i gdzieś w szczelinie skał utknęła.
 724 99        |                 i wbiegła z barwinkiem w ręku pośród drużek i bez
 725 99        |         przytomności na ziemię upadła.~W przeciągu dwóch godzin cały
 726 99        |            cały hufiec tatarski stanął w jarze i drapał się po wschodach
 727 99        |              zupełnie. Dotąd ich kości w czerczeńskiej jaskini bieleją.~ ~
 728 100       |             100. Pieczary pod Straczem~W obwodzie lwowskim we wsi
 729 100       |                lwowskim we wsi Stracz, w połowie góry lasem sosnowym
 730 100       |      wielkanocnej komunii, błąkała się w niej aż do drugiej bez żadnego
 731 100       |            tylko ksiądz pobłogosławił, w proch się rozsypała.~
 732 101       |                          101. Pieczary w Czarnej Górze~W bliskości
 733 101       |               Pieczary w Czarnej Górze~W bliskości pieczar Czarnej
 734 101       |                swoje niegdyś siedzibę. W milczącym i poważnym orszaku
 735 101       |             wychodzi dwanaście postaci w bieli, które niosą na barkach
 736 101       |      Niezmierne skarby przechowali oni w tych pieczarach, gdzie są
 737 101       |                wchód pokazuje; a widma w postaci pustelników wchodzą
 738 101       |             pustelnik, a potem zniknął w ścianie opoki. Wieśniak,
 739 101       |               pragnął wiedzieć, co się w tych pieczarach znajduje.
 740 101       |       pieczarach znajduje. Pościł więc w sobotę, a w niedzielę poszedł
 741 101       |                Pościł więc w sobotę, a w niedzielę poszedł z krzyżem
 742 101       |            niedzielę poszedł z krzyżem w ręku do naznaczonego miejsca.
 743 101       |          zamknęły.~Wokoło niego leżała w skrzyniach i w beczkach
 744 101       |            niego leżała w skrzyniach i w beczkach niezmierna moc
 745 101       |              znowu! — Zakręciło mu się w głowie i ledwie miał siłę
 746 101       |             wybiegł na dwór uradowany. W domu nic nie powiedział
 747 101       |               zostało, chciał zachować w ziemi, aby na każdy przypadek
 748 101       |             przypadek mógł się zapomóc w gospodarstwie. Jednakże
 749 101       |          pieniądze na lichwę pożyczał. W onej ćwierci były wielkie
 750 101       |              szpary, otóż zaroniło się w nie przy mierzeniu kilka
 751 101       |           łakomcy. Szukał więc kmiecia w lesie; a gdy go znalazł,
 752 101       |              kościół dziesięcinę, lecz w duchu zamierzał poczciwego
 753 101       |             wschodem słońca do pieczar w Czarnej Górze. Dźwigał skąpiec
 754 101       |               i skwapliwie przesypywać w wory. Wtem wyszedł z głębi
 755 101       |                pełzał ku drzwiom, lecz w strachu zapomniał wymówić: —
 756 101       |               drzwiczki! — i tylko raz w raz powtarzał: — Zawrzyjcie
 757 101       |            srebrem zapadały się powoli w ziemię przed jego oczyma.~ ~
 758 102       |                          102. Pieczara w Bruśniku~O mil trzy na wschód
 759 102       |              bardzo ubogi, doszedł, że w pewne święta diabli się
 760 102       |         strasznego miejsca; nie zastał w samej rzeczy nikogo z duchów,
 761 103       |                    103. Jamy zbójeckie~W dolinie Skoruszyny jest
 762 103       |               Czarną Turnią, z dziurą, w której dwunastu zbójników
 763 103       |               opowiadają o innej jamie w dolinie Kościeliskiej. Zbójnicy
 764 103       |           mieli tam wszelkie sprzęty i w niej podczas zimy mieszkali;
 765 104       |               104. Zbójeckie pieniądze~W dolinie KościeliskIEej,
 766 104       |               odeszli, poszedł za nimi w miejsce, gdzie się skryli
 767 105       |                 Jama nad Morskim Okiem~W skale nad Morskim Okiem
 768 105       |                urąbie siekiera; kto by w czym przekroczył, zginie
 769 106       |             Jest między góralami wiara w księgi czarnoksięskie, mające
 770 106       |                 zostawił takie księgi. W górach pokazują skałę, z
 771 107       |          wędrowne~Wyżej Pięciu Stawów, w górach tatrzańskich leży
 772 107       |              Nieraz dają się znajdować w tym miejscu pozostałe po
 773 108       |               płynąc morzem rozbił się w czasie okropnej burzy; życie
 774 108       |              swoje kosztowności. Długo w smutku pogrążony szukał
 775 109       |          opiekunem Wszystkich kruszców w ziemi polskiej. Nieraz w
 776 109       |               w ziemi polskiej. Nieraz w górniczej kurcie przychodzi
 777 109       |               z szybu do szybu wycina; w przeciwnym razie mści się
 778 109       |               to go Skarbnik nazajutrz w szybie obłąkał; a wodząc
 779 110       |                palce, także nachuchali w cztery szklanki i przewrócili
 780 110       |              braci, siekierę morderczą w ręku zostawili: a tak schwytana
 781 111       |    Najgłośniejszym ze zbójeckich dzieł w Tatrach jest Janoszczyk.
 782 111       |             swego szałasu. Student ów, w zmowie ze zwierzchnością,
 783 111       |             ale kula cudownym sposobem w bok poszła. Janoszczyk,
 784 111       |            jego siekierki, zamknęła ją w dziewięciu skrzyniach dziewięcią
 785 112       |             112. Kowal z Harklowej~Raz w nocy zajechał przed kowala
 786 112       |              dzikimi końmi zaprzężony, w którym pan ubrany po niemiecku
 787 112       |                i ptaki, jakich nawet i w kraju nie ma.~
 788 113       |                 Parobek z Łopuszny~Żył w Łopuszny parobek bardzo
 789 113       |              Harklowej na mszę, ujrzał w potoku łososia; schylił
 790 113       |           Pochowano go, a nóż wrzucono w potok łopuszański. W tym
 791 113       |          wrzucono w potok łopuszański. W tym tedy miejscu, gdzie
 792 114       |    najroślejszego chłopa. Ukazywał się w różnych postaciach, najczęściej
 793 114       |                postaciach, najczęściej w bieli lub kapturze mnisim.
 794 114       |             Ginął we wodzie; wszedłszy w nią rozpostarł kaptur i
 795 114       |              go przebranego za kobietę w szlacheckim stroju, nic
 796 115       |             zazdrość za jego zręczność w skakaniu, strzelaniu, szybkości,
 797 115       |             wezmą i rzucą gdzie daleko w parowy, zawsze na powrót
 798 116       |                Diabeł cechujący jawory~W bukowinie łopuszańskiej
 799 116       |   łopuszańskiej pod Kluczkami widziano w dzień św. Piotra i Pawła,
 800 116       |        napiętnowany jawor znajduje się w górach, dlatego górale bardzo
 801 117       |                ujrzał, jak diabeł stał w pokornej postawie, przybity
 802 117       |             połcie słoniny, a talarami w ćwierci bawią się dzieci.
 803 117       |                stary chrzestny widział w głowach stojącego tegoż
 804 119       |                na Litwie, iż pieniądze w postaci różnego koloru osób
 805 119       |              nalegają, aby ich uderzyć w policzek Lecz nikt nie jest
 806 120       |                       120. Dar ogniowi~W jednym obejściu mieszkało
 807 120       |              to jest: stawienia na noc w piecu małego garnuszka z
 808 122       |          gromadził siano. Była pogoda, w południe zaczęły się chmury
 809 122       |               zwijała i sam już składa w stogi; a tu chmury się zbiły
 810 122       |           Czemuś nie przyszedł do mnie w goście na kupałę? Ot i za
 811 122       |             tym słowem znachor odszedł w leszczynę, a za nim pojechał
 812 122       |             wrócił z gałązką leszczyny w ręku. Wkrótce silniejszy
 813 123       |              to, lecz smutek swój sama w sobie kryła. Pewnego razu
 814 123       |          mlewem i mołodyca, choć późno w noc, wróciła do domu. Wchodzi
 815 123       |                sprawunki wdowiec jakiś w góry, aż pod jedną wsią
 816 123       |      Porobiwszy swoje sprawunki, późno w noc wraca do domu; wchodzi
 817 123       |               go ciągle tak dalece, że w dzień nikogo nie widział,
 818 123       |                się ruszył, ona za nim. W takim ciężkim razie zasięgnął
 819 124       |            Jeden bogaty Żyd puścił się w podróż daleką po różne towary.
 820 124       |                daleką po różne towary. W drodze zajechał w bardzo
 821 124       |              towary. W drodze zajechał w bardzo gęsty bór; a że kłoda
 822 124       |            Zięć wpatrzył się zdziwiony w kupca.~— Tylko prędko! Tylko
 823 124       |                 Jadą, jadą — zajechali w gęsty bór. Powysiadawszy
 824 124       |             został najbogatszym kupcem w mieście.~ ~
 825 125       |                krąży podanie:~Zniknęła w Łopusznej młoda i ładna
 826 125       |            zaprowadzony jakąś potrzebą w głębie gór łopuszańskich,
 827 125       |              gór łopuszańskich, ujrzał w największej gęstwi dziewczynę
 828 125       |           sposobu i stanęło na tym, że w dzień umówiony, kiedy ona
 829 125       |                 Góral złapał dziwożonę w swojej rzepie, ale ta mu
 830 125       |         uciekła, czapeczkę tylko swoje w jego rękach zostawiwszy.
 831 125       |                jej czerwoną czapeczkę.~W jaskini leżącej nad rzeką
 832 126       |               Oto złośnice te, widząc, w jakim szczęściu Marysia
 833 126       |                 z zazdrości utopiły ją w jeziorze; macocha zaś posiadając
 834 126       |           przemieniła własną swą córkę w żonę tego pana. Mąż jej
 835 126       |              stroskany sam rzucił syna w wodę; a odtąd każdej nocy
 836 127       |                okrajca i szczypty soli w czystą szmatkę zawiniętej.
 837 127       |             owym podarkiem zostawia to w borze wraz z chorobą i słaby —
 838 127       |                 iż kto pierwszy wstąpi w ślad Dobrochoczego, zaraz
 839 127       |        Dobrochoczego, zaraz się obłąka w lesie i wieczorem zaledwie
 840 128       |             Boginki te przykrząc sobie w górnych przestworzach, zamieszkanych
 841 128       |       każdorocznie zbiegają na ziemię, w porze kiedy zboża zaczynają
 842 128       |               różne sztuki wprowadzają w dobry humor, a potem łaskota-
 843 128       |             tam staw przeczystej wody, w którym lubiły się kąpać,
 844 128       |           wreszcie ujrzawszy stojącego w kole miawek, napiął łuk
 845 128       |          przeniosły się na Czarną Górę w Tureczczyźnie, a z nimi
 846 129       |                polować ptastwa wodne i w susze skraplać pola swojego
 847 129       |             swojego pana.~Często także w postaci pięknych dziewic
 848 129       |             obliczem, porywają ze sobą w głuche lasy na dno jezior
 849 130       |               wiatrem powstaje wrzawa, w której wyraźnie odróżnić
 850 130       |          wysoka niewieścia postać cała w bieli z rozczochranym włosem,
 851 131       |            mleko złodziejowi wiszącemu w ucho lać, nachyliwszy ucha
 852 132       |            lubo dostatecznie opatrzony w żywność i mogący najdłużej
 853 132       |                owa miała być zachowaną w kościele jakiegoś miasteczka.~
 854 132       |          Powiadają także, że powietrze w postaci niewiasty w białe
 855 132       |          powietrze w postaci niewiasty w białe szaty przybranej na
 856 132       |              Chwalcież go na wieki — i w tym domu zaraza nie panowała.
 857 133       |             morowe powietrze sprzątało w Wielkopolsce tysiącami ludzi
 858 134       |              po skończonej uczcie, jak w pierwszej parze hasała czartowskiego
 859 134       |             zaniosła do jednej piwnicy w Gdańsku, gdzie właśnie tejże
 860 134       |       przypomniał sobie, że ma jeszcze w kieszeni trochę maści czarownicy,
 861 134       |                posmarował się zatem, a w tejże chwili porwany pędem
 862 135       |          Wiejski parobek rozkochał się w kowalczance, ale ta o innym
 863 135       |          północy przyszedł. Stawił się w oznaczonym czasie parobek,
 864 135       |   niezrozumiałe szepty odprawując, tak w ostatku zawołała:~— Przybądź,
 865 135       |        Przybądź, Parasko! Zaklinam cię w imię tego, co mocen jest
 866 135       |         Przybądź! — i okaż się, choćby w postaci konającej lub nagiej,
 867 135       |               mina i zaczął się modlić w cichości, ale w tej chwili
 868 135       |             się modlić w cichości, ale w tej chwili czarownica wykrzyknęła: —
 869 135       |               usty tocząc białą pianę, w jednej koszuli stanęła na
 870 135       |           jakiegoś napoju kilka kropel w usta, ucięła kosmyk włosów
 871 136       |                  136. Bojaźliwy rycerz~W zamku na środku Wisły mieszkał
 872 136       |           schował się jak podły tchórz w najgłębszym lochu swego
 873 136       |               i skrzydłami uderzyła go w czoło, a on upadł jakby
 874 136       |           wkrótce umarł z przestrachu. W kilka lat potem czarownicę,
 875 137       |                       137. Urocze oczy~W powiecie łosickim we wsi
 876 137       |           niósł i chorobę. Starzec sam w to wierzył, że urodził się
 877 137       |              zapewniał, że jak spojrzy w nieszczęśliwej godzinie
 878 137       |           zawsze pamiętał tę formułę i w chwili, na co się tylko
 879 137(*)    |             Peczyna — glina przepalana w piecu.
 880 138       |       znajomości rozlicznych pieśni; i w futorach właśnie, gdzie
 881 138       |            starzy ludzie, co to byli i w Krymie, i w Rzymie, i w
 882 138       |               co to byli i w Krymie, i w Rzymie, i w babińsich karczmach,
 883 138       |                w Krymie, i w Rzymie, i w babińsich karczmach, co
 884 138       |              się młode dziewczęta, jak w Polsce albo w Moskwie; to,
 885 138       |          dziewczęta, jak w Polsce albo w Moskwie; to, co tam udają
 886 138       |              tam udają za kochanie, to w Ukrainie nie byłoby małym
 887 138       |                Tak było długo, gdy raz w późnej godzinie Charko przyjechał
 888 138       |               dłoń zostawiała na długo w szorstkim jego ręku, on
 889 138       |             prędko wróci, gdyż pójdzie w Kozakami na wojnę. Dziewczę
 890 138       |               niej nastraszony zarżał. W kilka dni potem Charko już
 891 138       |             dziewczę dowiaduje się, że w sąsiednim futorze jest wróżka,
 892 138       |           tylko twój kochanek. On żyje w dalekiej stąd krainie, przestań
 893 138       |              czarownica powiedziała:~— W sam czas, moja droga, przychodzisz,
 894 138       |            twój Charko już się wybiera w podróż, teraz już go nudzi,
 895 138       |             tęskni, a za chwilę będzie w drodze. Jakże chcesz, czy
 896 138       |                  Puść mię, czarownico!~W rozpaczy dziewczę przeklinało
 897 138       |                aby niewiernego zmienić w wilkołaka. Stara daje jej
 898 138       |        kociubie kominem.~Mówiono potem w sąsiednich futorach, że
 899 138       |               każdy wieczór i ranek, a w całej okolicy zaczęto mówić
 900 138       |               i dziewczęta.~Jedną razą w siedm lat po tym zdarzeniu
 901 139       |                    139. Zaklęte wesele~W województwie podlaskim,
 902 139       |            Chłopkowie niedaleko Łosic, w czasie obrzędu weselnego
 903 139       |        przyszła rozgniewana czarownica w chęci zemszczenia się i
 904 139       |               przemienienia nowożeńców w wilkołaki. Jakoż pas, którym
 905 139       |       wilkołaki. Jakoż pas, którym się w stanie przewiązywała, skręciwszy,
 906 139       |          sześcią drużbami przemienieni w wilkołaki uciekli z chaty
 907 139       |            ogon mu wilczy pozostał; aż w dni kilka czarownica tymże
 908 140       |                140. Porwana dziewczyna~W uroczystości dożynek grała
 909 140       |            muzykę i śpiewy; poskoczono w stronę, skąd krzyki powstały
 910 140       |           ujrzano, jak wilkołak unosił w paszczy najpiękniejszą dziewkę.
 911 140       |          wilkołak porwał swą zdobycz i w największym pędzie uciekł
 912 140       |            Zaproszony do zabawy usiadł w milczeniu i wychylił kubek
 913 140       |               znajomego i wszedł z nim w rozmowę, a po krótkiej chwili
 914 140       |          krótkiej chwili wpatrując się w niego zawołał: — Tyżeś to,
 915 140       |               to, mój bracie! — poznał w nim bowiem starszego brata,
 916 140       |             zmieniony przez czarownicę w wilka porwał swoją kochankę
 917 140       |             Lat cztery, jak się błąkam w postaci człowieczej, chciałem
 918 140       |           Ledwo domówił, gdy zmieniony w wilka zawył przeraźliwie
 919 140       |         przeraźliwie i znikł na zawsze w pobliskim lesie.~
 920 141       |           Czarownica, rozkochawszy się w młodym parobku, daremnie
 921 141       |           cięciem siekiery zamieni się w wilkołaka.~Nie zważał zrazu
 922 141       |                a cięciem silnym rąbnął w drzewo, siekiera wypadła
 923 141       |              że ręce jego zmieniły się w wilcze łapy. Bezprzytomny
 924 141       |         postrzegł, że cały zmienił się w wilka. Pospieszył do swoich
 925 141       |               nie mogąc mimo przemiany w wilka oderwać się od strzechy
 926 141       |                po obudzeniu ujrzał się w postaci człowieczej.~Uradowany
 927 141       |          krótka była jego pociecha, bo w domu rodzice już pomarli,
 928 141       |      przyjaciele dawni pomarli, drudzy w świat poszli.~ ~
 929 142       |          przemieniony został na powrót w człowieka. Spiesząc co tchu
 930 142       |              bo na powrót przemieniony w wilka z wściekłością rzucił
 931 143       |           słuchał śpiewania zakonnic i w gniewie raz wyrzekł:~— Wolałbym
 932 143       |           Wkrótce potem nagle umarł, a w sam dzień rocznicy jego
 933 143       |             czeladź jechała przez las, w którym był skonał, aż oto
 934 143       |             żem zwał wilczycami, za to w tej postaci aż do dnia sądnego
 935 144       |               postrzegał tam Niemczyka w kusym fraczku przeskakującego
 936 144       |                 wnet go duch nieczysty w rozmaite wyzywał zakłady,
 937 144       |          siebie z łyka łoziny rosnącej w tamtym miejscu. Po kilku
 938 144       |                ogromny kamień i cisnął w powietrze, kamień spadł
 939 144       |              godziny.~Uburtis zaś miał w ręku skowronka i puścił.
 940 144       |              nim.~To mówiąc postraszył w łomie leżącego zająca. Zając
 941 144       |              spadła, połowa zaryła się w ziemi.~— Teraz na ciebie
 942 144       |                nadeszła. Mój brat jest w niebie kowalem i teraz bardzo
 943 144       |                   Dobrze, chodź ze mną w głąb lasu, a tam mi oddasz
 944 144       |                wsypał jeden wór złota, w kapeluszu ani znaku, przy-
 945 144       |              już napełniło się miejsce w jamie, napełnił nareszcie
 946 144       |           piłem, przez brodę ciekło, a w zęby się nie dostało.~ ~
 947 145       |            Diabeł przystał, myśląc, że w jesieni przyjdzie jak po
 948 145       |               którą był dół głęboki, a w terminie oddał tą ćwiercią,
 949 145       |              chłopem stracił diabeł na w spółce w ten sposób: Poczęli
 950 145       |             stracił diabeł na w spółce w ten sposób: Poczęli razem
 951 145       |              pomagał, gdy cały war był w kadzi, rzekł: — Dzielmy
 952 145       |             dalej, kmotrze. — Rzucajmy w górę, kto z nas mocniejszy?
 953 145       |              zamiótł po piasku, rzucił w górę, aż nad komin swojej
 954 145       |             mnie kolej i porwał diabła w poły, ścisnął, ale miasto
 955 145       |            ścisnął, ale miasto rzucić, w górę wlepił oczy, patrzy
 956 145       |                wlepił oczy, patrzy się w miesiąc, co był w pełni.
 957 145       |           patrzy się w miesiąc, co był w pełni. Zdziwiony diabeł
 958 145       |                 odbierze.~Diabeł na to w przestrachu wyrwał się z
 959 146       |                 146. Wesele zamienione w wilkołaki~Przez jedną wieś
 960 146       |            Bugiem przechodził żołnierz w czasie wesela. Pan młody,
 961 146       |          wymówiwszy zaklął całe wesele w wilkołaki, które wielkie
 962 146       |        wilkołaki, które wielkie szkody w bydle narobiły i nie- mało
 963 146       |            mało ludzi pożarły. Później w trzy lata, w czasie obławy
 964 146       |          pożarły. Później w trzy lata, w czasie obławy na wilki,
 965 146       |           przywrócić im postać ludzką. W tym celu wziąwszy z sobą
 966 147       |               kwitnie tylko o północy, w dzień św. Jana, i to jedną
 967 147       |               zbłąkanej krowy. Właśnie w przed j utrze św. Jana szedł
 968 147       |               północy, gdy przypadkiem w łapcie wpadł mu kwiat paproci.
 969 147       |             skarbach i cała przyszłość w widnej postaci stanęła mu
 970 148       |         grzęską była, nogi jej uwięzły w ziemi i tak mocno ziemia
 971 148       |                mogła i przemieniła się w drzewo wierzbowe. To dało
 972 149       |             dzieci przez dżumę, uciekł w lasy z opustoszałej chaty
 973 149       |        wszystko niemal przerzucało się w widmo.~Słabo tlało jego
 974 149       |            zaczęło.~Osłupiał wieśniak; w niemym przestrachu porywa
 975 149       |                mu ulata, przerzuca się w wyniosłą niewiastę z kruczym
 976 150       |                ciemny; błądził długo i w pomroce nocnej ugrzązł w
 977 150       |               w pomroce nocnej ugrzązł w bagnie bez ratunku. Zasmucony
 978 150       |            począł rozpaczać, gdy nagle w postaci ludzkiej zły duch
 979 150       |              warunkiem, że to, co masz w domu, a o czym ty nie wiesz,
 980 150       |             powiła mu, podczas gdy był w podróży, urodne- go syna.
 981 150       |                żoną, tymczasem dziecię w pacholę wyrosło.~Było ciche,
 982 150       |             spokojne i chętne do nauk; w piątym roku już dobrze czytało
 983 150       |                ile razy zapatrywał się w jego urodne oblicze. Tyle
 984 150       |                i daleko, aż zawędrował w puszczę ciemną i straszną,
 985 150       |                ciemną i straszną, a tu w jaskini ukrytej zamieszkał
 986 150       |                 zabłąkanych podróżnych w jaskini przechowywała, ale
 987 150       |         litując lat młodych, ukryła go w ciasnym zakątku jaskini,
 988 150       |              warunkiem, ażeby zobaczył w piekle, jakie dlań zgotowano
 989 150       |              okropną męką, oddał pismo w tejże chwili.~Ciekawy chłopczyna
 990 150       |                z jaskini; Madej ukląkł w lesie, zatknął w ziemi przy
 991 150       |                ukląkł w lesie, zatknął w ziemi przy sobie morderczą
 992 150       |          wkrótce wracają i donoszą, że w pobliżu jest piękna jabłoń,
 993 150       |              osłupieniem widzieli, jak w czasie spowiedzi jabłko
 994 150       |            jabłko po jabłku zamienione w białe gołąbki znikały w
 995 150       |                w białe gołąbki znikały w powietrzu. Jedno tylko pozostało
 996 150       |           ostatnie jabłko przemienione w siwego gołąbka za innymi
 997 150       |            trącił palcem, ciało Madeja w drobny proch się rozsypało.~ ~
 998 151       |              151. Iskrzycki~Pewien pan w okolicach Tarnowa potrzebował
 999 151       |                 waha się jakąś chwilę, w końcu zrywa całą umowę i
1000 151       |             ale obrał sobie mieszkanie w piecu i stamtąd wszystkie