Part

 501 57        |              z którego śmiercią miała się zacząć kole] nieszczęść
 502 57        |         kwiaty. Zjawisko to dopóty ma się pojawiać, póki świetniejsze
 503 58        |         miasteczko otaczają, znajduje się jezioro Skrzynką, czyli
 504 58        |       upatrywała, postanowiła oddalić się z tej okolicy i zabrać z
 505 58        |             szwedzki oficer, lecz gdy się do niej zbliżał, lód się
 506 58        |              się do niej zbliżał, lód się pod nimi załamał i oboje
 507 58        |        widywano cień kobiety unoszący się nad wodą, widywano oraz
 508 58        |        widywano oraz mężczyznę, który się za nią uganiał. Nigdy jej
 509 59        |          polowali. Ale i tu okazywała się dzikość tego człowieka,
 510 59        |            albowiem bić ludzi, jeżeli się dali psom do chleba uprzedzić;
 511 59        |              zagroził śmiercią, gdyby się nie poprawił. Lecz słowa
 512 59        |            gdzie stał zamek, pokazuje się jakby wielka łuna pożaru,
 513 60        |      cierpiano tę potworę, aż znalazł się jeden z odważniej szych
 514 61        |          drzwi zawarte, starają dobyć się przez mur i suchymi palcami
 515 61        |            ludzie z miasta krzątające się duchy na górze około kościoła;
 516 62        |              tylko kopiec, znajdowały się ogromne skarby; każdy nowy
 517 62        |            dobyte być mogły. Zabierał się niejeden do wykopania ich,
 518 62        |            nabyciu Luboni wprowadziła się do zamku nowa dziedziczka
 519 62        |       wstrętem przejęta, nie odważyła się ich poszukiwać. Przemogła
 520 62        |            skarby są blisko, pokazują się albowiem w ziemi obrabiane
 521 62        |             za tymi drzwiami pokazują się drugie, za drugimi i trzecie,
 522 62        |             spichlerzu. Łakomie rzuca się na złoto pani Zborowska,
 523 62        |  niespodzianie okropny jakiś ryk daje się słyszeć ze dworu; wybiegają
 524 62        |              są moje. Biada temu, kto się ich dotknie, ogniem karać
 525 62        |               zniknął. Wszyscy srodze się przelękli. Pani Zborowska
 526 62        |       przelękli. Pani Zborowska jedna się nie zlękła, bo zaraz wraca
 527 62        |             wsi, lecz na próżno! Cała się doszczętnie spaliła.~Nazajutrz
 528 62        |        sposobem dwanaście wsi spaliło się, a pani Zborowska nieugięta
 529 62        |            własność szatana.~Spełniła się przecież miarka jej występnej
 530 62        |             Poddani jej, zbuntowawszy się, zamordowali ją i ziemią
 531 63        |        wielkie skarby, które czyszczą się, to jest palą, tyle razy,
 532 63        |            rzecz do tego, iż skłaniał się do wydania skarbu, atoli
 533 63        |              zapomniano, układ stawał się nieważnym. Po trzykroć więc
 534 63        |        trzaskiem tak głęboko w ziemię się zapadły, iż gmin kórnicki
 535 64        |             okopy; jeden z nich zowie się Gnieźninkiem i takie krąży
 536 64        |         głębię rozpadliny znajdującej się na Gnieźninku. Postradawszy
 537 64        |            wyrządzać. Bies, uniósłszy się hojnością, napełnił czapkę
 538 64        |           biesa; nuż pastuchy zbiegać się i rzucać czapki swoje, tak
 539 65        |              pogan nawracać. Zdarzyło się, iż święty on mąż szedł
 540 65        |              sobie gościńcem i modlił się na brewiarzu; aż tu leci
 541 65        |               na brewiarz. Rozgniewał się mąż pobożny za tę zniewagę
 542 66        |                który pomimo zbliżenia się księdza z miejsca nie powstał,
 543 67        |       benedyktyńskiego w Lubiniu udał się do Grodziska i ujrzał tamecznych
 544 67        |             miasta i szpitalu. Użalił się nad nieszczęśliwymi zakonnik
 545 67        |            cembrzyny. Piwowarzy biorą się niebawem do roboty; jakież
 546 68        |         zrujnowany, a przy nim wznosi się niezmiernej wielkości brzoza.~
 547 68        |               co ziemi przyrzucał, co się namodlił, nic nie pomogło,
 548 68        |           kazał w dzwony uderzyć, aby się gromada zbiegła; a gdy go
 549 68        |               otoczyła kołem, odezwał się do matki zmarłego dziecięcia,
 550 68        |               wezwanie matka zanosząc się od płaczu zeznała, iż jedynego
 551 68        |              bo raz w gniewie odważył się ją uderzyć.~— Bierz więc
 552 68        |               rękę syna, która domaga się spełnienia ziemskiej kary.~
 553 68        |              oto natychmiast schowała się pod ziemię. Na tę pamiątkę
 554 70        |              które nie dzielone mogło się jakkolwiek utrzymać, lecz
 555 70        |       posiadać cały majątek, przy tym się ożenić i być zamożnym. Myśl
 556 70        |               zamożnym. Myśl ta w nim się wzmogła i na koniec jedną
 557 70        |               wielkiej zbrodni ciągle się przypominał i odwodził ich
 558 71        |             wielu ozdobami znaj- duje się na stronie prawej za szkłem
 559 71        |             ludziom rozdawać. Trafiło się, że jeden z ubogich wziął
 560 71        |        wyszedłszy z klasztoru, wrócił się potem i skłamawszy, że dopiero
 561 71        |               była za matrona, wrócił się do klasztoru oliwskiego,
 562 72        |           sosna zawsze kwitnąca zowie się sosną brata Piotra.~
 563 73        |               ale pewien wypadek stał się przyczyną tej zmiany:~Była
 564 73        |              jej nie słyszeli, z czym się odezwała; i że to było pod
 565 73        |           koniec sesji, porozjeżdżali się marszałek i deputaci, tak
 566 73        |               jako i świeccy; została się tylko kancelaria i pisarze
 567 73        |               głowie i ogonami, które się spod sukien dobywały. I
 568 73        |               deputatów. Pomiarkowali się pisarze i kancelaria, że
 569 73        |         stołem i wziąć pióro. Zbliżył się pisarz wpół umarły z bojaźni
 570 73        |          bazylian lubelski), aż naród się pozbędzie zaprzedajności
 571 73        |              był położony; bo rozumie się, że nikt z kancelarii ruszyć
 572 74        |               tylko z sióstr znalazła się, co ze szyderstwem rzekła: —
 573 74        |               siostro Bronisławo, wam się pomieszało w głowie! Ledwie
 574 75        |       cierpiał biedny lud to znęcanie się i łakomstwo swego pana,
 575 75        |           swojej strony, widząc na co się zanosi, zebrał dużo wojsko.
 576 75        |             ludu była niezmierna. Pan się bronił zajadle, a oni wciąż
 577 76        |             pamięć tak żywo utrzymuje się w gminie ukraińskim, zostawił
 578 76        |           życie. W tej chwili zerwała się ogromna burza; wiatr wył
 579 76        |          stepach straszliwie i ziemia się zatrzęsła. Przelękniony
 580 76        |            wtem z jej wierzchołka dał się słyszeć głos przeraźliwy
 581 76        |           krakanie kruka, zaczynający się od słów: Posłuchajte lude
 582 76        |          uprzedzi krwawa bitwa mająca się stoczyć między jej obrońcami
 583 76(*)     |              obszer- niejsze znajdują się przechowane w rękopismach
 584 76        |              być i nastanie, mówić mi się nie godzi, bo by Dniepr
 585 76(**)    |              Do tego proroctwa odnosi się i ta pieśń gminna:~Preczystaja
 586 77        |               długim zaprzyjaźnieniem się i samego na wiarę chrystusową,
 587 77        |          straszydło tam było. Zapomni się od strachu gospodarz; potem
 588 77        |           który tak długo tu będę, aż się tęgo nad tobą zemszczę,
 589 77        |  prześladowanie będziesz miał, jeżeli się do ofiar jemu należących
 590 77        |          znikła i nie wiedzieć, gdzie się podziała. Kiedy jednak na
 591 78        |            tamten żałośnie co wieczór się odzywa: brołau! brołau! (
 592 78        |             sposobem z miejsca ruszyć się nie daje. Dzwony zaklęte
 593 79        |       kluczewskiego. Pod mą rozciągać się mają obszerne piwnice wzdłuż
 594 79        |            wiadomo, w jakim czasie to się działo; dosyć, że młoda
 595 79        |       koniecznie doścignąć, zapędzała się za nim coraz dalej nie zważając,
 596 79        |             odbiera napomnienie, żeby się nie obejrzała poza siebie,
 597 79        |               oczy poza siebie: drzwi się z łoskotem zatrzasnęły i
 598 80        |              diabeł gniewny, że w nim się będzie odprawiać nabożeństwo
 599 81        |            wsi zwanej Młyny, znajduje się głaz ogromny wyobrażający
 600 81        |             że w głaz ten przemieniła się przed laty pewna służebna
 601 81        |             gospodyni wysłała, lubiła się długo zabawić. Jednego razu
 602 82        |            kilku ludzi; tam, napiwszy się i podjadłszy, wzięli kwartę
 603 82        |               Żyda, że ten uderzywszy się o karczmę zawalił ją i umarł.~
 604 82        |               co było w karczmie, aby się dowiedzieć, gdzie mieszka
 605 82        |              ów chłop bez ręki drożył się ze swoją tajemnicą, a potem
 606 82        |            Posłowie natychmiast udali się do Kaniowa; poszli wprzód
 607 82        |            męża ich królewnie. Ojciec się na to zgadzał. Posłano więc
 608 82        |             do domu, a za trzy dni on się wybierze w drogę; lecz gdyby
 609 82        |               konewkę, wtenczas jeśli się ukaże siwy obłoczek na niebie,
 610 82        |              już jedzie; a gdy pokaże się czarna chmura, znaczyć to
 611 82        |             będzie, że jeszcze z domu się nie wybrał i niech przyszłą
 612 82        |             niech przyszłą dowiedzieć się o przyczynie. Odjechali
 613 82        |             podróży. Posłowie i na to się zgodzili; i odtąd zrobiła
 614 82        |             zgodzili; i odtąd zrobiła się na Ukrainie Sierpiahowa
 615 82        |               po tym wszystkim musiał się wybrać w drogę, chodziło
 616 82        |             od ziemi; i na nim puścił się w drogę. Po powrocie posłów
 617 82        |            chmura, lecz płowy pokazał się obłoczek. Radość w całym
 618 82        |     największa, zaczęto przygotowywać się do wesela. Przybył wreszcie
 619 82(*)     |            Koniec tego podania zgadza się z okolicznościami śmierci
 620 83        |       rozgniewana przeklina ją, ażeby się w kamień obróciła; i oto
 621 83        |           nieposłuszna córka w kamień się zaraz obróciła i stoi przy
 622 83        |               podniesioną ręką. Rzecz się tak miała: Pracującej matce
 623 83        |               gdy ją matka łajała, że się i zbyt spóźniła, i jadło
 624 83        |              czynu, bo zaraz obróciła się w kamień z pod- niesionym
 625 84        |  nieprzyjaciołom ojczyzny; ta, mężnie się ucierając, w pień była wycięta.
 626 84        |               książę Albrecht, aż gdy się modli niedaleko kominka,
 627 84        |             ogień przykładał. Obejrzy się książę i poznawszy go pyta,
 628 84        |      sprawiedliwości boskiej wypłacić się musimy; ty, byłeś chciał,
 629 84        |           wyciągną — i zniknął.~Wylał się zatem na dobre uczynki Albrecht
 630 85        |              gorzałkę z każdym, z kim się spotkał. Nigdy się nie wychmielił,
 631 85        |              z kim się spotkał. Nigdy się nie wychmielił, nie wiedział,
 632 85        |           prosto do sali i zatrzymuje się przy łóżku Brzezickiego.
 633 85        |           przedziwnych. Chcąc z biedy się wyplątać, Brzezicki znów
 634 85        |          diabła. Tu już nie miał czym się wymówić. Diabeł nalega koniecznie,
 635 85        |               ni żywy, ni martwy dnia się doczekał i jak tylko rozedniało,
 636 85        |               dwa tygodnie: spowiadał się, przyjął komuniją — i wszystko
 637 85        |           wszystko było próżno. Dokąd się uda, zawsze mu diabeł przed
 638 85        |        rozmaitych postaciach, to psem się przerzuci, to kotem. Nigdzie
 639 85        |            nad nim kapłani i zarzekał się pić wódkę, nic nie pomagało;
 640 85        |             koniec zaledwie upamiętał się w pół roku.~ ~
 641 86        |          który mu rzekł: — Nie turbuj się tym, co widzisz, bo tu tobie
 642 86        |             też tu wesele swoje, żeni się nasz brat, idziemy do ślubu
 643 86        |           pode drzwiami, a uczyniwszy się w oczach jego dużym mężczyzną,
 644 86        |          haczyk otworzył drzwi; i tym się znowu, co pierwej, prowadzili
 645 86        |             nie jesz? Odpowiada: — Bo się tego jeść boję. Owi mówią
 646 86        |               bądź prostakiem nie bój się, jedz, dobre to rzeczy.
 647 87        |              wielkiego mrozu w kamień się obrócił.~Nadszedł w to samo
 648 87        |            czarnym zatrzymał, a teraz się świeżą murawką okryły. Przyszedł
 649 88        |        wymierało, a tysiące rozbiegło się po lasach, szukając schronienia
 650 88        |       pierwszym zaborem kraju), który się mocno obwarował od tego
 651 88        |             wypadała przez las, a gdy się właśnie ściemniło, w największym
 652 88        |            coś wyglądał na włóczącego się Niemczyka. Postać ta zbliżywszy
 653 88        |       Niemczyka. Postać ta zbliżywszy się doń powitała go grzecznie
 654 88        |               tylko dopomóc, a nic ci się złego nie stanie; bo nawet
 655 88        |               dosiadłszy konia kopnął się do domu i opowiedział wszystko
 656 88        |               wiadome miejsce. Ledwie się zbliżyli do kłody, gdy wyszedł
 657 88        |                a mianowicie kniaź, że się dżumie wykupił; lecz nazajutrz
 658 89        |              rozmów tych podsłuchiwać się nie godzi pod utratą życia,
 659 89        |  najładniejszych siwych wołów naprzód się położyła, inne woły pytały
 660 89        |                 Dlaczego tak wcześnie się kładą i czemu by były smutne? —
 661 89        |            odpo- wiedziały: — Jak nam się nie smucić, jak nam nie
 662 89        |          odpoczywać, kiedy jutro, nim się dzień skończy, będziemy
 663 89        |             do grobu.~Nazajutrz odbył się pogrzeb gospodarza i para
 664 90        |         chodzili, jeden młynarz chcąc się przekonać, czy Chrystus
 665 90        |           prawdziwym Bogiem, ukrywszy się pod mostem na przechodzących
 666 90        |            który raz pierwszy pokazał się na ziemi, zachowując w łapach
 667 91        |               piękności, o mieniących się barwach i o grzebyku diamentowym
 668 91        |              wężów na pomoc.~Zdarzyło się, iż pewien pastuszek, widując
 669 91        |           tego króla wężów i dziwując się diamentowej jego koronie,
 670 91        |              Kitka diamentowa trzęsie się do słońca, pastuch poskoczył,
 671 91        |         zerwał kitę, która przylepiła się do smoły. Ale tu jakiż strach
 672 91        |               Król wężów gwizdnął, aż się liście zatrzęsły i oto zewsząd
 673 91        |       zatrzęsły i oto zewsząd zlatują się gromady wężów. Nie było
 674 92        |              Młoda kniahinka opierała się długo rozkazom matki, lecz
 675 92        |             zajaśniało, przygotowania się rozpoczęły na wielkim dworze
 676 92        |          tylko jakiś śmiejący rozlega się wokoło. —  Kryj się więc
 677 92        |           rozlega się wokoło. —  Kryj się więc na wieki! — zawołała
 678 92        |        rozgniewana matka — i na wieki się odzywaj!~Niezadługo usłyszano
 679 92        |             Tak kniahinka przemieniła się w kukułkę. Pamiętna wszelako
 680 92        |          gniazdo, a tym więcej nudzić się dni kilkanaście na jajach:
 681 92        |         usłaniu gniazda cudzą wyręcza się pracą, w podróży nawet ma
 682 93        |           sposobami i łakotkami stara się do siebie przywabić tak,
 683 93        |               Ująwszy je zaś, odziewa się gęstym obłokiem i uniesiona
 684 94        |              czyni. Na próżno odwraca się człowiek zbiedzony; gdziekolwiek
 685 94        |              co noc odwiedzało, rwali się do szabli, chcąc je porąbać
 686 94        |         przecież w mgnieniu oka usuwa się na każdy zamach i zawsze
 687 95        |        skrzydłami żółty. Mniemają, że się rodzi z jaja koguciego,
 688 95        |              nikt nie wiedział, gdzie się podzieli. Kiedy ich długo
 689 95        |             znaleźć nie może; domyśli się na ostatek, kiedy ich wieczorem
 690 95        |             dziewki i dziecięcia; gdy się nikt nie odzywa, zlękła
 691 95        |               nikt nie odzywa, zlękła się, krzyczeć i lamentować poczęła,
 692 95        |              i lamentować poczęła, aż się sąsiedzi Rozbiegali. Doszło
 693 95        |              Strach było widzieć, jak się strasznie jak bębny powydymały,
 694 95        |        straszne widowisko całe miasto się zbiegło; przyszedł też i
 695 95        |         według dekretu, albo który by się z nich odważył iść na zgubienie
 696 95        |            życiem go darować. Odważył się Szlązak. Więc gdy wszystkiego
 697 95        |               bestyję już nieżywą, bo się sam wzrokiem swoim ów bazyliszek
 698 95        |            pustej także piwnicy ulągł się bazyliszek, który wyglądając
 699 95        |        dwunastoletnie, karmiąc je, aż się utuczą; wtenczas te koguty
 700 95        |          pochodzące z tłustości parzą się między sobą i znoszą jaja.
 701 95        |         natenczas niechybnie zaryłyby się w ziemię. W podaniach ludu
 702 95        |            podaniach ludu smoki także się z takich jaj kogucich tworzą.~ ~
 703 96        |             ciemię nie bita i znająca się na tym, wiedziała, że zabijając
 704 97        |             czy mu ją kto ukradł, czy się sama urwała, ciągle się
 705 97        |               się sama urwała, ciągle się tylko upominał u lipy, wołając:
 706 97        |             ze ściętego pnia posypały się pieniądze.~ ~
 707 98        |               i pijanica, nie trzymał się domu, chodził po wieczornicach,
 708 98        |              w całej okolicy skarżono się na niego. Matka tylko jedna
 709 98        |        wielkiej radości matki zgadzał się ożenić, ale tylko z wybraną
 710 98        |               o tym posłyszał, bardzo się rozradował; a chociaż matka
 711 98        |          worek i w morze wrzucić. Gdy się matka Jasiuka o tym dowiedziała,
 712 99        |             na rękach i nogach trzeba się do jaskini wczołgać. Jaskinia
 713 99        |            stojących w niej pomieścić się może; w kilku miejscach
 714 99        |              uciekali z wiosek, kryli się, gdzie komu łatwiej przyszło.
 715 99        |          Jedna gromada cała schroniła się do tej jaskini, aby kilka
 716 99        |               i dziewczyna... Kochali się czule; już po dziewosłębach
 717 99        |                Może w innej zakochasz się dziewczynie!" I Hanka rzewnymi
 718 99        |      zapomnieć, czarownico, a zalecać się do innej. Ale mnie także
 719 99        |               mołodycą będzie."~I tak się stało, jak obiecał Hryćko;
 720 99        |        wybrane drużki wesoło krzątają się koło niej i chcą jej ciemne
 721 99        |          barwinek weselny?" Zmieszały się drużki i nie wiedzą, co
 722 99        |           nikogo nie słucha, i wymyka się spomiędzy tłumu, i ciasnym
 723 99        |            jaszczurka, już wyśliznęła się z jaskini. Pędem leci ze
 724 99        |         rzeczułką biegnie; i schyliła się nagle i zerwała duży pęk
 725 99        |               i tam dopiero obejrzała się lękliwie, czy jej kto nie
 726 99        |           skał utknęła. Hanka rzuciła się do kaplicy i wpełzła do
 727 99        |               stanął w jarze i drapał się po wschodach kamiennych
 728 99        |             śmiech szatański rozlegał się po jarze, a z jaskini odpowiadał
 729 100       |           przed Tatarami, ziemia sama się jej rozstąpiwszy tę jaskinię
 730 100       |         wielkanocnej komunii, błąkała się w niej aż do drugiej bez
 731 100       |         ksiądz pobłogosławił, w proch się rozsypała.~
 732 101       |              słońce zajdzie, pokazują się przy miesiącu widma rozbójników,
 733 101       |              nich prowadzące, chociaż się często zawarty wchód pokazuje;
 734 101       |               śledził, dostrzegł, jak się zatrzymał przy małych drzwiczkach,
 735 101       |          cicha i wyrzekł: — Otwórzcie się, drzwiczki!, a drzwi się
 736 101       |              się, drzwiczki!, a drzwi się rozwarły. Na drugi rozkaz: —
 737 101       |            drugi rozkaz: — Zamknijcie się, drzwiczki! — znowu się
 738 101       |               się, drzwiczki! — znowu się zamknęły. Drżał góral ze
 739 101       |              tak pragnął wiedzieć, co się w tych pieczarach znajduje.
 740 101       |             drzwiczkami, długo trząsł się ze strachu i długo przysłuchiwał
 741 101       |         strachu i długo przysłuchiwał się; aż wreszcie odwaga przyszła
 742 101       |            mocno, mówiąc: — Otwórzcie się, drzwiczki! Na to zaklęcie
 743 101       |                Na to zaklęcie otwarła się pieczara. Wszedł głębiej
 744 101       |              jasną izbę. — Zamknijcie się, drzwiczki! — rzekł mimowolnie
 745 101       |              rzekł mimowolnie i drzwi się zamknęły.~Wokoło niego leżała
 746 101       |               pereł i kamieni. Żegnał się z podziwienia wieśniak,
 747 101       |             wieśniak, jednak nie mógł się wstrzymać, aby cokolwiek
 748 101       |          ładował kieszenie i zabierał się do wyjścia, odezwał się
 749 101       |               się do wyjścia, odezwał się głos gruby z głębi pieczary: —
 750 101       |         Przyjdź znowu! — Zakręciło mu się w głowie i ledwie miał siłę
 751 101       |               powiedzieć: — Otwórzcie się, drzwiczki! Otwarły się
 752 101       |               się, drzwiczki! Otwarły się i wybiegł na dwór uradowany.
 753 101       |               na każdy przypadek mógł się zapomóc w gospodarstwie.
 754 101       |         wielkie szpary, otóż zaroniło się w nie przy mierzeniu kilka
 755 101       |          wytrząsł, a które nie utaiły się przed okiem łakomcy. Szukał
 756 101       |     wieśniakowi nie było po myśli, że się zawistny jego sąsiad dowie-
 757 101       |               groźbami zniewolony dał się namówić, aby z nim do drzwi
 758 101       |           Skąpiec obiecywał podzielić się z nim na połowę i także
 759 101       |      Następnej więc niedzieli wybrali się przed wschodem słońca do
 760 101       |            grubym głosem: — Otwórzcie się, drzwiczki! — Drzwi się
 761 101       |               się, drzwiczki! — Drzwi się otwarły. — Zamknijcie się,
 762 101       |             się otwarły. — Zamknijcie się, drzwi! — i drzwi się za
 763 101       |      Zamknijcie się, drzwi! — i drzwi się za nim zamknęły. Zaledwie
 764 101       |         błyszczącymi oczyma i położył się na skarbach. Wystraszonemu
 765 101       |        zapomniał wymówić: — Otwórzcie się, drzwiczki! — i tylko raz
 766 101       |               powtarzał: — Zawrzyjcie się, drzwiczki! — I drzwi były
 767 101       |   przemówiwszy zwykłe wyrazy, a drzwi się otwarły. Jakaż tam okropność!
 768 101       |             złotem i srebrem zapadały się powoli w ziemię przed jego
 769 102       |              na jej gruntach znajduje się znacznej długości pieczara.
 770 102       |              że w pewne święta diabli się rozchodzą i zostawiają pieczarę
 771 102       |          Korzystał więc z pory i udał się do strasznego miejsca; nie
 772 102       |         nabrał więc pieniędzy, ile mu się spodobało, i wrócił szczęśliwie
 773 102       |     pomyślnych. Pewnego razu zdarzyło się. iż zabawił na rabunku dłużej,
 774 102       |       przynajmniej dość czasu wymknąć się rozgniewanym złym duchom;
 775 103       |       Kościeliskiej. Zbójnicy do niej się spuszczali zawsze; mieli
 776 103       |       wynajdzie, ale do munduru niech się nikt nie zbliża, gdyż na
 777 104       |           zbawisz. Chłop jednakże bał się przyjmować skarbu, mówiąc:
 778 104       |       przyjmować skarbu, mówiąc: Boję się, bo byście mię wydali —
 779 104       |        jednakże pilnie patrzał, gdzie się podzieli zbójnicy. A gdy
 780 104       |              za nimi w miejsce, gdzie się skryli do góry, jednakże
 781 105       |            trzeba palić światełko, aż się przyjdzie do obszernego
 782 105       |         obszernego miejsca. Tam ukażą się światełka bardzo błyszczące,
 783 105       |               dotknąć nie można, i da się słyszeć głos, który zabrania
 784 105       |        każdemu z nich należy pokłonić się z osobna, a potem brać ze
 785 106       |         księgi czarnoksięskie, mające się znajdować gdzieś na dolinach,
 786 106       |            księgi wychodzi smok, daje się kulbaczyć i jeździć na sobie.
 787 106       |               Jakiemuś Niemcowi udało się jeździć na tym smoku, ale
 788 107       |        wracają do siebie. Nieraz dają się znajdować w tym miejscu
 789 108       |            nie do zgłębienia i łączyć się z Morzem Adriatyckim.~Pan
 790 108       |            jakiś płynąc morzem rozbił się w czasie okropnej burzy;
 791 109       |               w przeciwnym razie mści się na winowajcy. Raz go jakiś
 792 109       |              czyste złoto strumieniem się lało. Górnik na samym oglądaniu
 793 110       |             na dwór szlachecki, bojąc się zaś, żeby nie doznali oporu,
 794 110       |           sprzęty, a żadnego dobudzić się nie mogła. Kiedy wymordowali
 795 111       |             ze zwierzchnością, podjął się go zabić. Wybrał do tego
 796 111       |           Janoszczyk klęczał i modlił się; zaszedł więc z tyłu klęczącemu
 797 111       |            nie uważał, nie przestawał się modlić. Student poprawił
 798 111       |               rażą; Janoszczyk ciągle się modlił; dopiero kiedy zdrajca
 799 111       |       gwizdnął na siekierkę i zaczęła się wyrąbywać; już zrąbała ośm
 800 112       |               ubrany po niemiecku sam się powoził. Widziano, jak ten
 801 112       |              Odtąd z tego kowala stał się zawołany strzelec, bo nie
 802 113       |               potoku łososia; schylił się więc po niego, a schylając
 803 113       |            więc po niego, a schylając się przebił się nożem, który
 804 113       |               a schylając się przebił się nożem, który miał za pasem.
 805 113       |         wrzucono, duch parobka ciągle się pokazywał. Obrały się śmiałe
 806 113       |          ciągle się pokazywał. Obrały się śmiałe jakieś dziewczęta,
 807 113       |     dotrzymały mu placu i dowiedziały się z własnych ust jego, że
 808 113       |          kupiły, a duch nie pokazywał się więcej.~
 809 114       |       najroślejszego chłopa. Ukazywał się w różnych postaciach, najczęściej
 810 114       |             widziano go więcej. Kiedy się jeszcze pokazywał, gdy go
 811 115       |                  115. Głowa błąkająca się~Na polanie zwanej Kamieniska
 812 115       |               długimi włosami ukazuje się na tej polanie i chociaż
 813 116       |               św. Piotra i Pawła, jak się pokazał diabeł ubrany po
 814 116       |         zrąbać, niezawodnie okaleczył się i musiał pracę zaniechać.
 815 116       |           napiętnowany jawor znajduje się w górach, dlatego górale
 816 116       |         górach, dlatego górale bardzo się strzegą, zwłaszcza pierwszych
 817 117       |          diabli taniec, czyli kręcący się wicher, cisnął weń nowym
 818 117       |              talarami w ćwierci bawią się dzieci. Wrócił i uwolnił
 819 119       |          Czerwony chłopczyk~Utrzymuje się podanie na Litwie, iż pieniądze
 820 119       |              nie jest tak śmiałym, by się odważył ich życzeniu dogodzić.
 821 119       |      pieniężnego chłepczyka i dotknął się, choć lekko, jego twarzy:
 822 119       |              postaci pęka i pieniądze się rozsypują. Z tego to powstało
 823 120       |         przesądu pierwszej naśmiewała się. Jedną rażą żona pierwszego
 824 120       |             mu nie postawiła, wszczął się pożar, który całe jej obejście
 825 121       |              pracę dokończyć. Zbywszy się roboty, rozniecił dobry
 826 121       |         zachodzie słońca, kiedy wziął się do jadła, aż tu idzie człowiek
 827 121       |       pokaleczył; na drugi raz strzeż się rzucać nóż przeciw wiatru.
 828 122       |            pogoda, w południe zaczęły się chmury zbierać; wiatr pociągnął
 829 122       |         gwałtowny, grzmiało i łyskało się straszliwie. Gospodarz znachor
 830 122       |             znachor woła czeladź, aby się żwawo zwijała i sam już
 831 122       |           składa w stogi; a tu chmury się zbiły i ciągle nad nimi
 832 122       |               grzmi i szumi, krzyżują się błyskawice, a deszczu ani
 833 122       |                 Puszczaj ludzi, bo mi się pomordowali. Gospodarz znachor
 834 123       |         Parobek mając latawca, ożenił się i młodą pojął żonę. Żona
 835 123       |               oboje całują i pieszczą się, chociaż mąż spał widocznie.
 836 123       |             legła na przypiecku. Wtem się schwyci latawiec i rzecze: —
 837 123       |              wsią spotkał góralkę, co się podkasała wyżej kolan; ucieszony
 838 123       |          dziewka? Parobek na to: — Co się wam dzieje? Przy mnie nie
 839 123       |               dziewka za nim; kładzie się na łóżku, ona koło niego;
 840 123       |          łóżku, ona koło niego; żegna się, modli — widziadło nie znika
 841 123       |               to wieczór, gdzie tylko się ruszył, ona za nim. W takim
 842 123       |              smarowano, dopiero kiedy się okadził świńskim gnojem,
 843 124       |               Jeden bogaty Żyd puścił się w podróż daleką po różne
 844 124       |            przyjdzie po pieniądze, bo się nam już uprzykrzyło jego
 845 124       |               jedynaczkę. — Nie godzi się żartować z ubogiego pachołka —
 846 124       |       bliźnich.~Jakoż niebawem odbyło się sute wesele, uczta; a po
 847 124       |            zięcia i rzecze:~— Zbieraj się, pójdziem za twoimi pieniędzmi.
 848 124       |             pieniędzmi. Zięć wpatrzył się zdziwiony w kupca.~— Tylko
 849 125       |            macierzyńskie uczucie, jak się to pokazuje ze sposobu odbierania
 850 125       |             moje. — Dziwożona litując się nad cierpieniem swego dziecka
 851 125       |           dziewczynę piorącą. Zbliżył się do niej i poznał, że to
 852 125       |              to była ta sama, o którą się cała wieś troszczyła. Ta
 853 125       |               nich uwolnił. Naradzono się względem sposobu i stanęło
 854 125       |     Postrzegły to dziwożony i puściły się takim pędem, że już go dognać
 855 125       |       Dziewczyna krzyknęła: — Trzymaj się dzwonków! Góral ciągle kierował
 856 125       |            prostą drogą do wsi dostał się.~Jeszcze inna krąży o nich
 857 125       |          narzekała, aż on zlitowawszy się oddał jej czerwoną czapeczkę.~
 858 126       |            córką na chrzciny. Ale cóż się robi? Oto złośnice te, widząc,
 859 126       |               matka i łzami zalewając się karmi to dziecię. Dostrzeżono
 860 126       |               i płacze, nie okazywała się matka; albowiem czarownica
 861 127       |               szmatkę zawiniętej. Kto się tego podejmuje, idzie do
 862 127       |             ślad Dobrochoczego, zaraz się obłąka w lesie i wieczorem
 863 128       |            Krwią takiej ofiary karmią się i różne złości czynią ludziom.~
 864 128       |     przeczystej wody, w którym lubiły się kąpać, tyły i ogrody pełne
 865 128       |            kwiatów i owoców.~Zdarzyło się, iż na swej górze spotkały
 866 128       |         rozgniewane miawki przeniosły się na Czarną Górę w Tureczczyźnie,
 867 129       |             skutku, a wodnice stałyby się jego niewolnicami i musiałyby
 868 130       |             czują z daleka zbliżające się widmo, wtedy warczą na nie,
 869 131       |              przedała, czego ona, gdy się mężowi swemu po długim namyśleniu
 870 131       |         słyszy ryk bydła, zasmuciwszy się, odeszli do onej białogłowy
 871 132       |              jednej na Litwie zjawiła się morowa dziewica i według
 872 132       |           postanowił jednak poświęcić się dla dobra bliźnich: wziął
 873 133       |               i już ta plaga zbliżała się do Miłosławia, znalazł się
 874 133       |            się do Miłosławia, znalazł się jakiś pobożny starzec, który
 875 133       |              także bliźniąt. Skoro to się stało, morowe powietrze,
 876 134       |             Górę, we czwartek położył się na ławie przy kominie, udając
 877 134       |            parobek śpi, wysmarowawszy się maścią, dosiada na pomiotło
 878 134       |   dostatecznie przekonany, wysmarował się cały i wsiadłszy na łopatę,
 879 134       |          maści czarownicy, posmarował się zatem, a w tejże chwili
 880 135       |             Wiejski parobek rozkochał się w kowalczance, ale ta o
 881 135       |               dary, lecz potem śmiała się z niego. Nie mogąc znieść
 882 135       |              już dłużej, Kiryłło (tak się zwał on parobek) udał się
 883 135       |             się zwał on parobek) udał się do czarownicy, mieszkającej
 884 135       |           mile; ta kazała mu wystarać się o kosmyk włosów i kawałek
 885 135       |             północy przyszedł. Stawił się w oznaczonym czasie parobek,
 886 135       |           wietrze! Przybądź! — i okaż się, choćby w postaci konającej
 887 135       |             oczy od ko- mina i zaczął się modlić w cichości, ale w
 888 135       |         trzaskiem na ściężaj rozwarły się, a Paraska wybladła, spocona,
 889 135       |               nad samym świtem. Stało się podług wróżby czarownicy,
 890 136       |             wygrał. Czarownica, chcąc się na nim za coś ze- mścić,
 891 136       |           czele swych znaków, schował się jak podły tchórz w najgłębszym
 892 136       |          zamczyska. Dworzanie dziwili się wielce, co za powód był
 893 137       |              co tylko spojrzał, zaraz się nie darzyło; ludziom i zwierzętom
 894 137       |              w to wierzył, że urodził się z tak nieszczęśliwymi oczyma.
 895 137       |             formułę i w chwili, na co się tylko zapatruje, odmawiał,
 896 138       |              Zaporożu młody Kozak, co się nazywał Charko, syn także
 897 138       |               babińsich karczmach, co się napatrzyli różnych rzeczy
 898 138       |              świecie, nie tak kochają się młode dziewczęta, jak w
 899 138       |               że gdy to wymówił, ktoś się pod oknem chaty roześmiał;
 900 138       |               nimi nie wrócił i gdzie się podział, nikt o nim nie
 901 138       |        drożynach i ścieżkach wijących się po dolinie i pa- górkach
 902 138       |               Wtem dziewczę dowiaduje się, że w sąsiednim futorze
 903 138       |           więc postanowiła dowiedzieć się o losie swego miłego. Jakoż
 904 138       |              będzie przy tobie.~Stało się, jak wróżka kazała. Wnet
 905 138       |             była owa wróżka) nie dała się uprzedzić, już ją dziewczyna
 906 138       |         przychodzisz, twój Charko już się wybiera w podróż, teraz
 907 138       |              to go puszczę niżej, aby się rozbił o lasy i góry.~ —
 908 138       |            progu chaty; niebawem dało się słyszeć wołanie: Pić, pić,
 909 138       |               wody! Gdy głos ten stał się wyraźnym tak, że z niego
 910 138       |               dziewczyna już uwiesiła się na ramionach Charka, lecz
 911 138       |          pogrzeb. Wycie to powtarzało się każdy wieczór i ranek, a
 912 138       |       wilkołakiem jeszcze przedzierał się przez tarniny, sznurek mu
 913 138       |           sznurek mu na szyi rozerwał się i on znowu został człowiekiem.~ ~
 914 139       |        czarownica w chęci zemszczenia się i przemienienia nowożeńców
 915 139       |          wilkołaki. Jakoż pas, którym się w stanie przewiązywała,
 916 140       |       najpiękniejszą dziewkę. Rzucili się za nim parobcy, ale potwór,
 917 140       |               na tymże miejscu bawiąc się młodzież spostrzegła siwizną
 918 140       |             krótkiej chwili wpatrując się w niego zawołał: — Tyżeś
 919 140       |         starszego brata, który gdzieś się podział przed pięćdziesiąt
 920 140       |                mówił dalej — rzucałem się na wszystkich i pożerałem.
 921 140       |            pożerałem. Lat cztery, jak się błąkam w postaci człowieczej,
 922 141       |              Czarownica, rozkochawszy się w młodym parobku, daremnie
 923 141       |              cięciem siekiery zamieni się w wilkołaka.~Nie zważał
 924 141       |          widzi, że ręce jego zmieniły się w wilcze łapy. Bezprzytomny
 925 141       |     natrafiwszy zdrojowisko przejrzał się i postrzegł, że cały zmienił
 926 141       |            postrzegł, że cały zmienił się w wilka. Pospieszył do swoich
 927 141       |        przeraźliwie. Widząc tedy, jak się sprawdziły pogróżki pogardzonej
 928 141       |             przemiany w wilka oderwać się od strzechy rodzinnej, błąkał
 929 141       |            strzechy rodzinnej, błąkał się po okolicy. Nadaremnie usiłował
 930 141       |      Nadaremnie usiłował przyzwyczaić się do surowego mięsa, nie mógł
 931 141       |               a tym bardziej nie mógł się żywić ludzkim ciałem. Dlatego
 932 141       |          pociąg nadzwyczajny, położył się więc i zasnął. Ale jakież
 933 141       |             kiedy po obudzeniu ujrzał się w postaci człowieczej.~Uradowany
 934 142       |          swego dawnego parobka, który się z jego żoną ożenił, a teraz
 935 142       |              mego nieszczęścia!~Stało się zadość jego życzeniu, bo
 936 142       |           wilka z wściekłością rzucił się na żonę karmiącą dziecko
 937 142       |     nieszczęśliwej niewiasty zlecieli się sąsiedzi i uderzyli na drapieżnego
 938 142       |            świetle zaczęto przyglądać się zwierzęciu, postrzeżono,
 939 143       |           kupiec poznański, trzymając się wyznania luterskiego i mając
 940 143       |               zaczyna ją gonić. Kiedy się zatem ludzie Ridta do broni
 941 144       |        strachem; bo kto tylko do niej się zbliżył, wnet go duch nieczysty
 942 144       |         pierwszy zakład?~— Spróbujemy się, kto silniejszy.~— Dobrze.~—
 943 144       |                 Dobrze.~— No! Mocujmy się.~— Dałbyś sobie pokój, co
 944 144       |          sobie pokój, co tobie ze mną się porywać, kiedy ty nawet
 945 144       |             Zmordowany, zbity, ledwie się wydobył biedny diabeł z
 946 144       |                Co tobie diable ze mną się porywać, ty nawet mego dziecięcia
 947 144       |      dopędzisz. Jeśli chcesz, spróbuj się z nim.~To mówiąc postraszył
 948 144       |             gdy spadła, połowa zaryła się w ziemi.~— Teraz na ciebie
 949 144       |              obłokom, które po niebie się przesuwały.~— Czegóż się
 950 144       |              się przesuwały.~— Czegóż się tak przypatrujesz? — rzekł
 951 144       |             kulę podał.~— Ach! Zmiłuj się, dobry człecze, nie rzucaj,
 952 144       |            setny. A gdy już napełniło się miejsce w jamie, napełnił
 953 144       |              nigdy diabeł nie pokazał się na górze Dżuga. Uburtis
 954 144       |               Dżuga. Uburtis zaś stał się bogatym, zbudował sobie
 955 144       |          przez brodę ciekło, a w zęby się nie dostało.~ ~
 956 145       |             diabeł przyszedł upominać się, chłop pokazał mu sosny
 957 145       |               kadzi, rzekł: — Dzielmy się teraz. — Dzielmy — kmieć
 958 145       |           Widzi diabeł, ze źle, a gdy się kurczy pocierając żywot,
 959 145       |               żywot, co go bolał, gdy się opił drożdży burzących,
 960 145       |         bierze z wierzchu; dostały mu się liściaste nacie, a chłopu
 961 145       |        pomyślał sobie bies — pomszczę się na chamie — dalej, kmotrze. —
 962 145       |              górę wlepił oczy, patrzy się w miesiąc, co był w pełni.
 963 145       |              Patrzę, mój kmotrze, czy się mój rodzic na miesiącu nie
 964 145       |               to w przestrachu wyrwał się z rąk chłopa i uciekł jak
 965 146       |           wieść o tym wypadku zaczęła się rozchodzić, jeden ze śmielszych
 966 147       |            chwilkę, bo zaledwie kwiat się pokaże, natychmiast niknie;
 967 147       |             że za paznokciem wygodnie się zachować może), nie tylko
 968 147       |            Ale na próżno wielu kusiło się o tak ważną zdobycz, na
 969 147       |            obłąkaną krowę, dowiedział się o skrytych rozlicznych skarbach
 970 147       |              Wróciwszy do domu rozzuł się z łapci i kwiat zgubił.
 971 148       |           Niewiasta pewna, nazywająca się Blinda, miała szczególny
 972 148       |               nie mogła i przemieniła się w drzewo wierzbowe. To dało
 973 149       |            piszczałek. Słucha dziwiąc się, że gdy wkoło śmierć grasuje,
 974 149       |             wkoło śmierć grasuje, tam się cieszą tak radośnie.~Odgłos
 975 149       |               Odgłos słyszany zbliżał się coraz i wystraszony wieśniak
 976 149       |         ujrzał szeroką drogą ciągnący się homen. Był to orszak mar
 977 149       |              krokiem coraz zwiększała się straszliwa drużyna, bo po
 978 149       |           wszystko niemal przerzucało się w widmo.~Słabo tlało jego
 979 149       |        jeszcze nieco: zaledwo zbliżył się homen, głownia stanęła na
 980 149       |               rąk mu ulata, przerzuca się w wyniosłą niewiastę z kruczym
 981 150       |          postaci ludzkiej zły duch mu się pokazał.~— Nie smućcie się,
 982 150       |            się pokazał.~— Nie smućcie się, człowieku! — wyrzekł do
 983 150       |           widzianą, o tyle za- smucił się widząc ładnego syna, którego
 984 150       |         dziecięciem tak lubym wkrótce się rozstać musi, oddając na
 985 150       |           rzewne, ile razy zapatrywał się w jego urodne oblicze. Tyle
 986 150       |               wszystko.~— Nie troszcz się, mój rodzicu, Bóg mi dopomoże,
 987 150       |               ludzkie mięso.~Chroniąc się przed burzą, przypadkiem
 988 150       |               rozbójnik dowiedziawszy się, gdzie idzie, podarował
 989 150       |              jaskinię, prędko dostało się do piekielnej bramy; święconą
 990 150       |           które przylepiał, otworzyła się snadnie. Zaskoczył mu Lucyper
 991 150       |           brzytwami, pod spodem palił się ogień nieustanny, a z góry
 992 150       |              młode pacholę poświęciło się na księdza, przyrzekł, iż
 993 150       |      rozgrzeszenie prosił. Przychylił się kapłan do jego prośby, dworzanie
 994 150       |               innymi uleciało.~Modlił się gorąco biskup nad grzesznikiem,
 995 150       |           ciało Madeja w drobny proch się rozsypało.~ ~
 996 151       |     potrzebował ekonoma. Jak raz jawi się nieznajomy człowiek, powiada,
 997 151       |      nieznajomy człowiek, powiada, że się zowie Iskrzycki i prosi,
 998 151       |           ludzkie ma pazury.~Zmieszał się obywatel, waha się jakąś
 999 151       |           Zmieszał się obywatel, waha się jakąś chwilę, w końcu zrywa
1000 151       |              ginie.~Odtąd nie pokazał się już nikomu, ale obrał sobie