Part

1001 9 |             owładaniu zupełnym mojej matki i jej majątku. Kto tylko nie
1002 9 |              naszego nie mógł się utrzymać i do niego nie miał nawet
1003 9 |                  nie miał nawet przystępu. I matka moja została zupełną
1004 9 |                wmówili powołanie do zakonu i w klasztorze ją osadzili;
1005 9 |                klasztorze ją osadzili; toż i ze mną chcieli zrobić, ale
1006 9 |                    narodowej. Będąc młodym i burzliwym, nieraz, bywając
1007 9 |                    jaką nasz dom przybrał, i dziwacznych obyczajów, które
1008 9 |                 poróżnił z moim ojcem, tak i ode mnie jej serce odwrócił.
1009 9 |                    jestem kalwinem ukrytym i że majątek w moim ręku będzie
1010 9 |                  jest pod ciężkim grzechem i że nie ma skuteczniejszego
1011 9 |              którego on jest założycielem. I kiedy ja Rzeczypospolitej
1012 9 |                   panny z zacnych rodziców i wkrótce otrzymałem obietnicę
1013 9 |                  dla mnie nie wyłączając - i osiada w Orszy na dewocji
1014 9 |                powinienem wolą mojej matki i cieszyć się nawet, że jej
1015 9 |                   młodzieży w bogobojności i nawracanie pogan. Że żadnego
1016 9 |                    synem ich dobrodziejki. I to wyrzekłszy, uniżenie
1017 9 |             klasztoru w największej złości i pałając zemstą; udałem się
1018 9 |                  kara przeznaczona zbójcom i świętokradcom. Kryłem więc
1019 9 |                     Nabyłem w Siczy zasług i znalazłem w niej znaczenie.
1020 9 |                    piastuję urząd pisarza, i Bóg mi świadkiem, że żadnej
1021 9 |                   być użytecznym ojczyźnie i rodakom. Żadna zgryzota
1022 9 |                     jej obyczaje przyjąłem i do nich nawykłem. Między
1023 9 |                 prostymi, są wielkie cnoty i ich zapalona miłość do swobody
1024 9 |          Zamiłowałem szczerze nasze ustawy i to mnie tylko teraz udręcza,
1025 10|                 znałem. Był dobry żołnierz i rozumiał, jak wytykać obozy,
1026 10|                  jeszcze bieglejszy, jakoż i Kellerman, co całą gębą
1027 10|              mądrość nad nasze mózgownice. I nasi im nie ustępywali;
1028 10|                 uczyć się nie potrzebowali i jeszcze ich mogliby czegoś
1029 10|               wszystkiemu u nas naganiając i tylko siebie chwaląc, robi
1030 10|                    Radziwiłła głupcem. Toż i inny Francuz, którego nazwiska
1031 10|              sprawiedliwości oddaje, jakoż i o księcia Karola wytrwałości
1032 10|                 księcia Karola wytrwałości i męstwie przez piąte i dziesiąte
1033 10|          wytrwałości i męstwie przez piąte i dziesiąte coś usłyszawszy
1034 10|               młodzieży rozbojem się bawił i okrucieństwa na Litwie popełniał,
1035 10|          okrucieństwa na Litwie popełniał, i w tym się godzi z Demulierem,
1036 10|                hasz książę rozumu nie miał i był barbarzyńcem.~Że książę
1037 10|                była pani wielkiego światła i książki nawet pisała; ale
1038 10|                     pieściła go do zbytku; i książę Karol miał już rok
1039 10|             paziami, konia oklep dojeżdżać i z fuzyjki w jaja na powietrzu
1040 10|                    przodków dostojeństwa - i o tym księżnę przekonał.
1041 10|               takiemu, co go wyuczy czytać i pisać, ale bez żadnego się
1042 10|            wyniosło na majętnego obywatela i później na podstolego rzeczyckiego.
1043 10|            rzeczyckiego. On księcia Karola i dwóch jemu dodanych obywatelskich
1044 10|                    nadwornego litewskiego, i pana Michała Rejtena, podkomorzyca
1045 10|             nowogródzkiego, wyuczył czytać i pisać i pierwiastkowych
1046 10|                     wyuczył czytać i pisać i pierwiastkowych nauk bez
1047 10|                strzelbą w ręku kulą nabitą i trafiał w litery wymienione
1048 10|               wyrazy, a na koniec periody; i wszystko strzelbą trafiając,
1049 10|                własnej ochoty wyuczyli się i pisać; a trochę czytaniem,
1050 10|                    świadomymi wyuczyli się i prawa krajowego, i historii
1051 10|            wyuczyli się i prawa krajowego, i historii swojego narodu,
1052 10|                   historii swojego narodu, i tej dla nas ważnej nauki -
1053 10|                nauki -znajomości stosunków i związków familijnych. A
1054 10|               prawdą, a co jest kruczkiem. I po skończonym urzędowaniu
1055 10|                 raz był obrany marszałkiem i byłby nim do śmierci, gdyby
1056 10|           powodować, jeno własnemu światłu i sumieniowi, i lepszych nie
1057 10|             własnemu światłu i sumieniowi, i lepszych nie mógł znaleźć
1058 10|               młodości swojej okrucieństwa i rozboje popełniał, jest
1059 10|                   ponoszący stratę sowicie i jak sam żądał, bywał nadgrodzony.
1060 10|               trudów dla niej nie żałowali i wszyscy są godni być umieszczonymi
1061 10|                Wołodkowicz, którego odwaga i nadludzka siła dziś za bajeczkę
1062 10|                 został marszałkiem pińskim i był wielkim statystą. On
1063 10|         wielkopolską, małopolską, litewską i ruską, żeby każda miała
1064 10|          podskarbiego, wojsko, uniwersytet i sejm, żeby unicki obrządek
1065 10|              został rządowym, żeby pijarom i bazylianom wyłącznie wszystkie
1066 10|                  powierzyć, a uniwersyteta i gimnazja świeckim, a przy
1067 10|                   wykonawcza wraz z królem i sądzenie obwinionych we
1068 10|                  tronu dla familii saskiej i znieść liberum veto, żeby
1069 10|          kościelnych uposażyć uniwersytety i szkoły. Chciał także zniesienia
1070 10|               skarb Rzeczypospolitej; jako i większą część starostw do
1071 10|               przychody, z monopolium soli i tytuniu, z opłaty podniesionej
1072 10|                    podymnym, z wpływem ceł i stempla i z podatkiem konsumpcyjnym,
1073 10|                    z wpływem ceł i stempla i z podatkiem konsumpcyjnym,
1074 10|                  obaczywszy przepisałem go i u siebie starannie zachowuję. -
1075 10|                    marszałkował po sejmach i trybunałach, zawsze świetnie,
1076 10|                   był wielkim wierszopisem i w Rzymie nawet uchodził
1077 10|              prawnictwie narodowym wielki, i nieodżałowaną jest dla publiczności
1078 10|               zostały. Byli Janusz Górecki i Maciej Dereas, co później
1079 10|                    nauce wytykania obozów, i wiele jeszcze innych, których
1080 10|                    innych, których synowie i wnuki żyją, składali bandę
1081 10|                    młodzieży przewodniczył i od niej ku sobie ślepe przywiązanie
1082 10|                   do rycerskiego rzemiosła i im kto wymyślił zapamiętalszy
1083 10|             wynagrodzim; wpadniem do sieni i bić się będziemy na ostre,
1084 10|              wyrzekłszy, wlecieli do sieni i bić się zaczęli; a że obydwa
1085 10|              wyniósł spośród ognia, tak że i suknie popalone były, i
1086 10|                    i suknie popalone były, i sami popieczeni, i ich czuprynom
1087 10|                   były, i sami popieczeni, i ich czuprynom się dostało.
1088 10|                dali? Nikt by temu już dziś i nie uwierzył.~Otóż kiedy
1089 10|                 już był wojewodą wileńskim i prowadził królewicza Sasa;
1090 10|                władza trybunalska, ziemska i grodzka była w ręku kapturów.
1091 10|                  lubił zbierać do kolekcji i moskiewskie ruble, chcąc
1092 10|                  zastraszyć partię Moskwie i panu stolnikowi Poniatowskiemu
1093 10|                wojewodą wileńskim rabunków i gwałtów się dopuścili po
1094 10|                  hulała sobie w Nieświeżu, i książę do czego innego ich
1095 10|         wileńskiego, kniazia Massalskiego. I dobrawszy sobie sześciu
1096 10|              rębaczów milicji nieświeskiej i dwóch z bandy albeńskiej:
1097 10|                  albeńskiej: Więcławowicza i Wazgirda, którzy byli jedyni
1098 10|           klasztorze dominikanów się oparł i tam dopiero miał siebie
1099 10|           Matusiewicz chciał miną nadrobić i odezwał się:~- Waćpan z
1100 10|                   Dopiero pan Więcławowicz i pan Wazgird porwali pisarza,
1101 10|                    papiery na stole leżące i kazał regentowi wszystkie
1102 10|                    jurysdykcji sobie wydać i te wszystkie papiery z sobą
1103 10|             kaptury ustały: sądom ziemskim i grodzkim czynność została
1104 10|                   czynność została wróconą i brano się do urządzenia
1105 10|                tylko napiszą, co im każe - i sam zjechał na reasumpcję
1106 10|           trybunału dla uciśnienia księcia i jego przyjaciół. Po wszystkich
1107 10|                    nadziei, tylko w orężu; i podniosła się konfederacja
1108 10|           Wołodkowiczem. Księciu biskupowi i marszałkowi trybunału szło
1109 10|                  się z panem Wołodkowiczem i wmawia w niego, że jest
1110 10|           poświęconym dla Rzeczypospolitej i księcia wojewody, że większą
1111 10|                część oficerów przekabacił, i przysięga mu, że cały regiment
1112 10|                 oprócz może kilku oficerów i szefa, których powiążą.
1113 10|                wybuchnie powstanie pułku - i żywcem ich połapie co do
1114 10|                    sam jeden do Nowogródka i przed samym świtem zajeżdża
1115 10|                poniewczasie; dobywa szabli i próbuje przedrzeć się przez
1116 10|                 dwudziestu ludzi obznaczył i kilku nawet ubił, ale widocznie
1117 10|              ogrodzie, do niego się dostał i nową walkę rozpoczął, jakby
1118 10|                 biegł, szablą ich kaleczył i do odwrotu zmuszał. Rady
1119 10|                    bety żydowskie poznosić i rzucać w loch, a za nimi
1120 10|                   już ruszać się nie mógł, i dopiero żołnierze go wzięli;
1121 10|                  osoby więcej przywiązana. I zawsze mógł się tłomaczyć
1122 10|          skrzywdzenie więc pisarza grzywny i wieża po sprawiedliwemu,
1123 10|            wybadany, osądzony, dekretowany i dysponowany na śmierć, a
1124 10|                Zaraz po dopełnieniu wyroku i trybunał, i książę biskup
1125 10|             dopełnieniu wyroku i trybunał, i książę biskup rozjechali
1126 10|              książę biskup rozjechali się, i w porę, bo książę wojewoda
1127 10|            przeczuł jego niebezpieczeństwo i na czele sześciu tysięcy
1128 10|                     którą zebrał naprędce, i bandy albeńskiej ruszył
1129 10|                   albeńskiej ruszył za nim i w ośm godzin po rozstrzelaniu
1130 10|        drugie-rozstrzelanie Wołodkowicza." I nigdy nie przestał opłakiwać
1131 10|                    zamku, otoczony sługami i domownikami; przyjmował
1132 10|                każdego wychodząc do drzwi, i wznowu siadał w swoje głębokie
1133 10|                   pomarańczowym kołnierzem i takimi obszlegami i czapką,
1134 10|             kołnierzem i takimi obszlegami i czapką, a żupanie białym.
1135 10|           oficjerem wojsk Rzeczypospolitej i życzyłbym sobie w milicji
1136 10|                 pułku imienia Massalskich. I oto mój abszyt i świadectwo
1137 10|              Massalskich. I oto mój abszyt i świadectwo mojej konduity,
1138 10|             papiery, raptownie zasępił się i wyrzekł:~- Wołodkowicza
1139 10|                   potem przerwał milczenie i śmiałym głosem odezwał się:~-
1140 10|                   była słuchać naczelników i dopełniać ich rozkazy, a
1141 10|                   spełniał rozkazy królowi i Rzeczypospolitej.~Na to
1142 10|               Wołodkowicza rozstrzelali! - i obróciwszy się do swojego
1143 10|                    z mojej warty, z bronią i ostrymi ładunkami: Wołodkowicza
1144 10|                   się stał jak skamieniały i blady gdyby trup. Ponure
1145 10|                gorszyć, bo lubośmy z duszą i z sercem byli poświęceni
1146 10|                   byliśmy szlachtą polską, i żaden z nas nie był rad
1147 10|                 serce z papieru czerwonego i przyszpilcie go! -Oficer
1148 10|          abszytowanego imienia Massalskich i zabierał się jemu serce
1149 10|                 zakomenderował: "Ognia!" - i trzy kule przybiły serce.
1150 11|                    tak się starano należeć i co miano sobie za bardzo
1151 11|                 utworzył w Albie, ogrodzie i domie wiejskim pod Nieświeżem,
1152 11|                   z trzech liter: K. X. R. I w tym mundurze trzeba było
1153 11|                    przymuszony go zrzucić. I tak pan Skirmunt, co był
1154 11|                 koniuszego nowogródzkiego, i pana Jana Wierzejskiego,
1155 11|             napadli, mundur z niego zdarli i jeszcze wyszturchali, chociaż
1156 11|                  słuszność panu Sołohubowi i Wierzejskiemu, ale nawet
1157 11|                   łowieckiej doświadczonym i niepospolitej odwagi. A
1158 11|                   konno w całym rynsztunku i iść z nim, gdzie mu się
1159 11|              księcia wojewody, swój własny i każdego z członków towarzystwa.
1160 11|              między nimi pan Leon Borowski i pan Bonifacy Sołohub. Pan
1161 11|                 tęgo chodził, bo~był silny i nieustraszony. A miał strzelbę
1162 11|               chciał jej koniecznie dostać i różne proponował facjendy,
1163 11|                  palił; ale ten był twardy i zawsze mówił:~- Prędzej
1164 11|                   Słuchaj! tu dobra knieja i niewielka pod Samuelowem.
1165 11|                  Ale zróbmy opis na piśmie i wręczmy go panu generałowi.
1166 11|                 ubijesz.~Wziął tedy papier i pióro pan Bonifacy i napisał: "
1167 11|                papier i pióro pan Bonifacy i napisał: "Między W. Leonem
1168 11|              Litewskiego, gospodarza domu, i z jednym dojeżdżaczem na
1169 11|                  Sołohub, W. Leon Borowski i sam JW. gospodarz, i inni
1170 11|              Borowski i sam JW. gospodarz, i inni wymienieni goście,
1171 11|                    W. Sołohu-bowi wydane - i do nich żadnej pretensji
1172 11|           egzekucji."~Podpisali się strony i świadkowie. A pan generał
1173 11|              jeżeli chcesz, aby moje konie i twoja strzelba były przy
1174 11|                 się z końmi, panie Leonie, i na dal w opisach twoich
1175 11|             chcecie, a ja zatrzymuję konie i strzelbę u siebie i to wszystko
1176 11|                  konie i strzelbę u siebie i to wszystko oddam, komu
1177 11|                  powiedział pan Bonifacy - i piszę się, na kogo chce
1178 11|                Leon, byle z naszego grona. I w tym uważajcie, panowie,
1179 11|              naszego rzecz nasza skończona i mam już niezaprzeczone prawo
1180 11|       niezaprzeczone prawo posiadania koni i strzelby.~- To waćpan sobie
1181 11|             Nieświeża jechać, jedźmy z nim i tak kończmy; a JW. generał
1182 11|                  Nieświeżu z twojego uporu i żeś się dał złapać. A kiedy
1183 11|                  chciał przyjąć w powozie, i wolał u arendarza podwodę
1184 11|                    arendarza podwodę nająć i samopas puścić się do Nieświeża;
1185 11|             wszyscy się śmieli do rozpuku. I tak zjechali się do Nieświeża;
1186 11|                 Jedźcie więc do Nowogródka i powracajcie z przyznaną
1187 11|                    Bonifacy temu się oparł i sprawiedliwie wniósł, że
1188 11|                    na niego strony położyć i nie może być sędzią, jak
1189 11|                 więc, przyznali inskrypcją i wrócili nazajutrz do Nieświeża
1190 11|                 akt sądu kompromisarskiego i kazał sprawę wprowadzić.
1191 11|                  przed ogłoszeniem dekretu i naznaczył kary na strony
1192 11|                     za co został uwięziony i przez moskiewską komendę
1193 11|                    prowadziła, rozsypał ją i oswobodził jego. A dekret
1194 11|                    A dekret abiudicationis i banicji, na niego przez
1195 11|            czytania dekretu, tylko pobladł i wargi mu się trzęsły, i
1196 11|                    i wargi mu się trzęsły, i natychmiast, nie podziękowawszy
1197 11|                   w niepohamowanym gniewie i zajechawszy do Niehoryły,
1198 11|            wyrzucając mu niesprawiedliwość i odsyłając mundur albeński
1199 11|               wyrokowi nigdy się nie podda i że jako wolny szlachcic,
1200 11|                  jej w kaprysach pańskich, i inne podobne rzeczy. Jak
1201 11|               zwalić kompromisarski dekret i wszędzie przegrawszy, podał
1202 11|                    jurysdykcji nienawidził i opierał się, o ile mógł,
1203 11|                    z wolnością obywatelską i z niezawisłością sądownictw
1204 11|        niezawisłością sądownictw krajowych i władz prawodawczych. Bo
1205 11|           smoleński, mąż wysokiego światła i znający, że w narodzie żadna
1206 11|                   na tym nie poprzestanie, i po kilkokrotnie, ledwo nie
1207 11|                   słudzy moi się panoszą - i to cały dowód ich przywiązania.~
1208 11|             przeszywały jakby nożem, bośmy i pana Leona lubili, pomimo
1209 11|                   pomagać, za każdym mówił i prosił, a za sobą nigdy.
1210 11|                 nigdy. Ale nasze obowiązki i dla księcia były święte:
1211 11|               święte: my chleb jego jedli, i niesuchy; i gdyby pan Leon
1212 11|                    jego jedli, i niesuchy; i gdyby pan Leon nie był przeprosił
1213 11|               naszego księcia. Przyjaciele i słudzy księcia zrobiliśmy
1214 11|                  ani względem przywiązania i wdzięczności dla księcia,
1215 11|            wielkiej powagi, jedyny do rady i wielki kunktator i który
1216 11|                    rady i wielki kunktator i który miał przewagę nad
1217 11|               przewagę nad nami wszystkimi i nad samym panem Leonem,
1218 11|                Leonem, dawszy tyle dowodów i wielkiego światła, i wielkiego
1219 11|               dowodów i wielkiego światła, i wielkiego charakteru, uprosiliśmy
1220 11|                  go, aby do niego się udał i wmówił mu, by się upokorzył
1221 11|              dobrze znał, że tak nie było, i jeszcze przed upłynionym
1222 11|              rokiem odebrał był dowód sług i przyjaciół swoich przywiązania.
1223 11|                 ogromną upudrowaną fryzurą i z kulczykiem na lewym uchu -
1224 11|                     pan Paweł Siemieradzki i pan Bazyli Czeczot, obydwa
1225 11|              Czeczot, obydwa albeńczykowie i Nowogródzanie, z kilku sługami
1226 11|                księcia wojewody tam wpadli i w obliczu księcia kasztelana
1227 11|                   się przeląkł z obawy, by i jemu samemu się nie dostało,
1228 11|                 nadspodziewane honorarium. I książę nasz, chociaż umiał
1229 11|             kasztelana, wysokiego senatora i kuzyna księcia naszego,
1230 11|                    on tam był komornikiem. I zastał go prawie w czarnej
1231 11|                 gdzie mnie czort zapędził! I dwudziestoletnie zasługi
1232 11|    dwudziestoletnie zasługi diabli wzięli, i piękny majątek utraciłem,
1233 11|                  piękny majątek utraciłem, i jeszcze wcześniej czy później
1234 11|                    pół garnca wódki starej i tym cię traktować będę,
1235 11|                    której wypadła złotówka i kilka srebrnych groszów. -
1236 11|                  żeś o mnie nie zapomniał.~I nalawszy kielich wódki,
1237 11|                  wypił do krajczego. Wypił i krajczy.~- Cóż myślisz z
1238 11|                    nieboszczki mojej żony; i ona leży w aktach nowogródzkich
1239 11|                      wcześniej czy później i tu mnie znajdzie.~- Co mamy
1240 11|                dokumencik, a przy kielichu i uradzim, i uradujem się.~-
1241 11|                   przy kielichu i uradzim, i uradujem się.~- Tać to i
1242 11|                   i uradujem się.~- Tać to i Bóg, i ludzie wiedzą, że
1243 11|              uradujem się.~- Tać to i Bóg, i ludzie wiedzą, że masz więcej
1244 11|                    jej w rękę, co ci daję, i powiedz, żeby mi przysłała
1245 11|                   będzie traktował gościa, i jeszcze tak dobrym winem,
1246 11|                  złożywszy włożył za nadrę i kielichem zaczęli się bawić.
1247 11|                   że nie tyle garniec, ale i dziesięć ich by się wypróżniło
1248 11|             dziesięć ich by się wypróżniło i aniby się spostrzeżono,
1249 11|               obatożyć, jak mu się pokażę, i nie jeleń weźmie w skórę,
1250 11|                 ale pan Leon personaliter. I między nami, wart tego.
1251 11|          niewdzięczny, tak zapamiętały, że i nieboszczykowi Sierotce
1252 11|                   podchmieli, ciebie szuka i przymrużając oczy, mruczy
1253 11|                    do tego się nie miesza, i za rodzonym ojcem słówka
1254 11|          zniecierpliwi, na tym poprzestaje i ani za sobą, ani za nikim,
1255 11|                 jak wiesz, się nie wstawia i rad by księcia więcej do
1256 11|               oprócz tych trzech nikomu by i nie bardzo uszło być z księciem
1257 11|                  Po tobie tęskno wszystkim i jeżeli ci prawdę mam powiedzieć,
1258 11|              Kantembryngiem do niego pójdź i powiedz, że...~- A co to
1259 11|                     Już konie moje popasły i koniecznie muszę dziś jeszcze
1260 11|                  Pan Bóg tobie instynktuje i nie dopuszcza na ciebie
1261 11|                  wszak my obadwa sodalisy.~I tak pożegnawszy się czule,
1262 11|                  Leon już w dobrej nadziei i wesołym humorze został.
1263 11|                  kazałem, aby kilka łosiów i dzików przywieziono na wesele
1264 11|              chorążanki; nie ma ich dotąd. I wstydzić się trzeba przed
1265 11|                mnie się porachują, a Litwy i znać nie chcę.~I coraz mocniej
1266 11|                   a Litwy i znać nie chcę.~I coraz mocniej zaczął sapać,
1267 11|               drzwi od sieni się otwierają i wchodzi - kto? - pan Leon
1268 11|              kontuszu nowogródzkim pąsowym i niziutko skłonił się księciu.
1269 11|                krzesła, potem siadł wznowu i odezwał się jakby w roztargnieniu:~-
1270 11|                  książę, ale ostrzegam, że i kijem z Nieświeża mnie nie
1271 11|             Nieświeża mnie nie wypędzisz - i kląkł przed księciem.~Książę
1272 11|                   go, a ten mu do nóg padł i rozpłakał się i my wszyscy
1273 11|                   nóg padł i rozpłakał się i my wszyscy się rozpłakali.
1274 11|                  go umiał rozweselić, jako i wszystkich. I wrócono mu
1275 11|             rozweselić, jako i wszystkich. I wrócono mu Niehoryłę i mundur
1276 11|                     I wrócono mu Niehoryłę i mundur albeński, przy dawnej
1277 11|               albeński, przy dawnej łasce, i odtąd już nigdy pan Leon
1278 11|                   księciu się nie naraził.~I takiego pana, któremu równego
1279 12|           najuboższy, był równym magnatowi i przy pomocy boskiej mógł
1280 12|      Rzeczypospolitej, posłował po sejmach i został orderowym panem,
1281 12|                    został orderowym panem, i ożenił się z siostrzenicą
1282 12|         Brzostowską, z tak wysokiego domu, i nikt się temu nie dziwował,
1283 12|                  niego służąc służył razem i ojczyźnie. Już dziś panów
1284 12|            ojczyźnie, nie z tego, co boli, i często nawet nie z soli
1285 12|           nieuczciwych, z handelków, lichw i podobnych szachrajstw ponabywali
1286 12|                majątków znacznych; a że ci i dziadów swoich nie mogą
1287 12|            wyrzucano, żeśmy ich nie mieli, i teraz nie widzę, tylko po
1288 12|                 nas było w doświadczeniu - i dokładniej: bo nasi przodkowie
1289 12|                wymyślać. Ale czy zaszczyty i szczęście naszego szlachectwa
1290 12|                 swojego mógł się przenieść i na ławicę poselską, i na
1291 12|            przenieść i na ławicę poselską, i na krzesło senatorskie -
1292 12|                    na krzesło senatorskie -i na tron nawet. Toteż nasi
1293 12|                  za szlachtę przyznawali - i takich nazywano ex charta
1294 12|                     że były co sejm skargi i domagania się, choć daremne,
1295 12|               familijnego zamieszania. Toż i hetman Rewera Potocki do
1296 12|                    za ojczyznę przelewali, i sejm potwierdził jego sprawiedliwe
1297 12|                     Jaroszyńscy, Santamany i inni, co bez niczyjego zgorszenia
1298 12|              sędzią lub prawodawcą, a może i królem. Ten mu zadawał imparitatem,
1299 12|                zaszczytu jemu nienależnego i tym uwolnił obywatelstwo
1300 12|                    ile że gdy by mu tego n i e dowiódł, podpadał poena
1301 12|              Mirscy noszą mitry na herbach i są prawdziwymi książętami,
1302 12|               miłość równości szlacheckiej i po wtóre, co księstwo prawdziwemu
1303 12|                   w Polsce o szlachectwo." I dziwi się młodzież, że ci
1304 12|                 hetmana rzymskiego cesarza i księcia udzielnego, przyjąć
1305 12|           bezczelni, że jeden drugiemu psy i konie kradnie wśród białego
1306 12|                mocno mnie była zastanowiła i temu wierzyć nie mogłem,
1307 12|                  wierzyć nie mogłem, jakoż i teraz myślę, że trochę przysadził
1308 12|                kijowski, został handlarzem i do swojego miasteczka Machnówki
1309 12|              grosza, szlachtą się porobili i między sobą porozbierali
1310 12|                zaraz nastąpił, to im uszło i via facti [drogą faktu dokonanego]
1311 12|           utrzymali się przy szlachectwie; i teraz urzędują, i nosy do
1312 12|            szlachectwie; i teraz urzędują, i nosy do góry zadzierają
1313 12|                góry zadzierają ich synowie I cóż może być dobrego z takich?
1314 12|                    dziś być nim obsypanym? I chwała niech będzie Bogu,
1315 12|                 Litwie szlachta się trzyma i od dziadów i naddziadów
1316 12|                    się trzyma i od dziadów i naddziadów na dziedzicznej
1317 12|                choćby się urodził chłopem. I na dowód tego przytoczę
1318 12|                  posłuszny. A nie tylko ja i mnie podobni, ale JW. Potoccy,
1319 12|                   zaczął łajać wojewodzica i grozić mu, że jeżeli kiedykolwiek
1320 12|                    jednego drzewa może być i krzyż, i motyka!), a że
1321 12|                   drzewa może być i krzyż, i motyka!), a że od dzieciństwa
1322 12|            dzieciństwa umiał śpiewać dumki i grać na bandurce, pan Woronicz,
1323 12|                   a nawykł do innych zabaw i spisą, i szablą tęgo robił,
1324 12|                   do innych zabaw i spisą, i szablą tęgo robił, i na
1325 12|                spisą, i szablą tęgo robił, i na polowaniach zające z
1326 12|                    zające z pistoletu bił, i naszego języka się wyuczył,
1327 12|                naszego języka się wyuczył, i nasz obrządek przyjął, chociaż
1328 12|                  obrządek przyjął, chociaż i pierwej był katolikiem,
1329 12|               Fryderykowi pruskiemu służył i niepospolitą sławę zjednał;
1330 12|                niepospolitą sławę zjednał; i mógłby tam los sobie zapewnić,
1331 12|                komputowym wojsku umieścić, i musiał na nowo po panach
1332 12|                    na reasumpcji trybunału i mnóstwo było panów z licznymi
1333 12|                   pod tę porę w Piotrkowie i wisiał przy dworze JW. Działyńskiego,
1334 12|                łatwo się z nimi porozumiał i tak koło nich pochodził,
1335 12|                liczyć, jak na cztery tuze. I kiedy pan Kwilecki, starosta
1336 12|              złączył się z panem Kwileckim i z nim razem wszedł do Piotrkowa.
1337 12|                    swojej przedniej straży i zaczęli maszerować ku Warszawie,
1338 12|                  koronna z nimi się złączy i że nie ma czego się obawiać
1339 12|                  wiadomość, że całe Kujawy i Płockie powstaną, aby tylko
1340 12|                  konfederat im się ukazał. I to go zdecydowało zaniechać
1341 12|            wielkopolska przepadnie, której i trzecia część jeszcze nie
1342 12|           opanowali Wyszogród, całe Kujawy i Płockie podniosły konfederacją.
1343 12|                  kota drzeć, jak szlachcic i oficer gwardii z Kozakiem,
1344 12|                   stał batalion moskiewski i kilkuset Dońców, ale mnóstwo
1345 12|            szlacheckie] do naszych umknęło i zaciągnęło się pod znaki
1346 12|                  Moskale przed Zakroczymem i na widok naszych zaczęli
1347 12|              uciekając przed karabinierami i Dońcami, tak ich za sobą
1348 12|                 uszykowała się w czworobok i dała ognia; ale pan Sawa
1349 12|                złamał, cztery armat zabrał i cały batalion co do nogi
1350 12|                 nachwytał, ile sam chciał.~I tak wszedł pan Sawa do Zakroczymia,
1351 12|                 rozdał między mieszkańcami i nie tracąc czasu, zebrał
1352 12|             regimentarzami panowie Lelewel i Kiciński.~- Bójcie się Boga,
1353 12|              krzyknęła szlachta. - Pan Bóg i twoje zasługi zrobiły ciebie
1354 12|                 był] przytomny; bo wiem to i od samego pana marszałka
1355 12|                samego pana marszałka Sawy, i od pana Dzierżanowskiego,
1356 12|                  od pana Dzierżanowskiego, i od pana Lelewela, regimentarza
1357 12|              regimentarza zakroczymskiego, i od wielu innych, z którymi
1358 12|           widziałem, jak inni marszałkowie i sam JW. Pac, co był nad
1359 12|                obcowali z nim jak z równym i szanowali go tak, że gdyby
1360 12|                     że gdyby go wyniesiono i na kasztelana krakowskiego,
1361 12|                  niego był wielki wojownik i godny obywatel. - Ciągle
1362 12|             znajdzie. A że ludzie przy nim i za nim padali, że kule ustawicznie
1363 12|                 nie mogła. Więc to od nich i po nas rozeszło się; przyznaję,
1364 12|                   niebezpieczeństwo idzie; i nieraz świadkiem byłem,
1365 12|               dostać nie może. Ale na moje i ojczyzny nieszczęście przekonałem
1366 12|              tysiąca jazdy, między którymi i ja mu się dostał; szliśmy
1367 12|              Jedlińskiem Drewiczaśmy zbili i może byśmy go samego wzięli,
1368 12|                 kazał pan marszałek zakłuć i pastwiono się nad nimi.
1369 12|                  nimi. Pan Sawa był ludzki i z niewolnikami moskiewskimi
1370 12|               konfederatów piersi odrzynał i niewolnikom skóry z ramion
1371 12|              oddzielił się, by nas ścigać, i zastąpił nam drogę pod Mszczonowem.
1372 12|            moskiewska przeszła była groblę i piechota zaczynała przez
1373 12|                    nim piechota przejdzie, i skrzydłem ją atakując, od
1374 12|             zaczęli uciekać w nieporządku, i już ich był oderżnął, ale
1375 12|                 Była to jego rana pierwsza i ostatnia. Kozacy, co byli
1376 12|                  wołyński z odwodem, gdzie i ja się znajdowałem.~Zaczęliśmy
1377 12|           uciekający Moskale opatrzyli się i na nowo zaczęli się szykować.
1378 12|                  wynieść kołyskę z karczmy i ją przywiązać do dwóch koni
1379 12|              Kozakami na powietrzu wisiał, i kazał sobie podać proporzec.
1380 12|              proporzec. Tak niebezpiecznie i niewygodnie siedząc, uszykował
1381 12|              siedząc, uszykował nasz odwód i zakomenderował naprzód,
1382 12|                     złamał szyk moskiewski i zmusił ich do ucieczki.
1383 12|                wszystko było za późno. Już i piechota moskiewska, i armaty
1384 12|                 Już i piechota moskiewska, i armaty przeprawiły się były
1385 12|                   krakowskiemu województwu i nigdy nie łączyli się z
1386 12|                     a sam z dwoma Kozakami i ze mną, co nie chciałem
1387 12|                    las piechotąśmy unieśli i pierwszą noc przepędziliśmy
1388 12|       podleśniczych mszczonowskiej puszczy i tam oddawszy się Bogu, na
1389 12|                  się poczciwym szlachcicem i ojczyźnie wiernym, a choć
1390 12|            ojczyźnie wiernym, a choć ubogi i obarczony dziećmi, ostatkiem
1391 12|               podzielił. Poprzebierał mnie i Kozaków za gajowych, pościel
1392 12|                  zamkniętej komorze posłał i na niej marszałka złożył,
1393 12|         opatrzeniem, że nie mógł wytrzymać i jęknął kilka razy, a potem
1394 12|           pielęgnowała jak rodzonego ojca. I dobrze nam szło przez tydzień,
1395 12|             zaczynał przychodzić do siebie i na jednej nodze skacząc
1396 12|                  aby nie nadto zaleniwieć. I robił nam cerulik nadzieją,
1397 12|             wojewodzie wołyński nie umknął i w kilkanaście godzin po
1398 12|        Drewiczowskich huzarów, którym ręce i nosy kazał poodrzynać pan
1399 12|            pułkownika z znacznym oddziałem i kazał mu stanąć w Mszczonowie
1400 12|                    mu stanąć w Mszczonowie i koniecznie dostać Sawy.~
1401 12|                żołnierze, a połowa szpiegi i tych ostatnich większa wziętość
1402 12|                 ostatnich większa wziętość i prędsze postąpienie niż
1403 12|                gdzieś wyjeżdża. Łapią jego i dopóty biją, aż się przyznaje;
1404 12|                 aby był ich przewodnikiem, i w czterdziestu jeźdźców
1405 12|                 zamkniętą, wysadzają drzwi i zastają pana Sawę siedzącego
1406 12|              chałupę zapalić. Wpadliśmy ja i dwaj Kozacy i wynieśliśmy
1407 12|                 Wpadliśmy ja i dwaj Kozacy i wynieśliśmy pana marszałka.
1408 12|                     odpowiedział marszałek i wystrzeliwszy, pierś mu
1409 12|                  po łbie, krew mnie oblała i przygłuszony zostałem, a
1410 12|                  mnie wpadło z postronkami i związali mnie, żem ruszyć
1411 12|                 ich obydwóch zakłuć kazał, i ci przy mnie skonali mając
1412 12|             zgorszył się postępkiem Polaka i sam zaczął zasłaniać naszego
1413 12|                    Leżaszczaho nie bit' "- i dopiero się zreflektował [
1414 12|                  niż gdy trupa przyniesie.~I na jednym wozie nas obydwóch
1415 12|                     mnie z głową obwiązaną i związanego, żem ruszyć [
1416 12|                   odprawiał psalmy pokutne i taką mnie głos jego impresją
1417 12|               chociaż już pięćdziesiąt lat i więcej minęło, ile razy
1418 12|              oczyma marszałek zakroczymski i łzami się zalewam. I teraz
1419 12|          zakroczymski i łzami się zalewam. I teraz to pisząc płaczę.~
1420 12|                   rodowity, człowiek godny i tkliwy. On bardzo się z
1421 12|                    Sawy mówił z szacunkiem i łagodnością i jemu dał izbę
1422 12|                   szacunkiem i łagodnością i jemu dał izbę we własnej
1423 12|                 kazał nasze rany opatrywać i zapytał pana Sawy, czego
1424 12|          sprowadzono, który go wyspowiadał i dał mu ciało Pańskie, potem
1425 12|                     ale wkrótce się ocknął i powiedział mnie:~- Oto mam
1426 12|                   jak skonam, zdejmiesz go i zaklinam waćpana, byś go
1427 12|                 ale już przełknąć me mógł, i coś mówił niewyraźnie, ale
1428 12|                     Jezus, Maria, Józef" - i zaczął konać. Nie pamiętam,
1429 12|           dopełniłem, bo szkaplerz zdjąłem i ciągle go nosiłem, aż dopóki
1430 12|           niewolnikami, między którymi był i JW. Potocki, wojewodzic
1431 12|                   się cieszyć tak dzielnym i poczciwym synem, jakim był
1432 13|                  Chociażbym miał za zrzędę i dziwaka uchodzić, wszelako
1433 13|              rozporządzenia, ustawy, mądre i zbawienne, ale nie prawa.
1434 13|                przyznać, jak że jest mądre i zbawienne: trzeba mieć wiarę
1435 13|                    trzeba mieć wiarę w nie i miłość i żeby do wykonania
1436 13|                  mieć wiarę w nie i miłość i żeby do wykonania onego,
1437 13|                 ale przekonanie wewnętrzne i sumienie ciągnęło. I dlatego
1438 13|            wewnętrzne i sumienie ciągnęło. I dlatego prawodawca nie tyle
1439 13|                 jedynie ludzką, ale boską, i bez jakiegoś boskiego natchnienia
1440 13|               nauką, ale jakimś obyczajem. I my nie znali, jakich teraz
1441 13|              postanowienie pieniężne, opał i kwaterę, uczą prawa krajowego
1442 13|                    od deszczki do deszczki i tłomaczą go. Nasi profesorowie
1443 13|                 bez tego wszystkiego niech i dziesięć lat siedzi w Wilnie
1444 13|             obywatel prawie był prawnikiem i kiedy na kompromis zapiszą
1445 13|                    taką upatruje pobożność i duch Boży. I tu sprawdza
1446 13|            upatruje pobożność i duch Boży. I tu sprawdza się obietnica
1447 13|                 częścią religii naszej, bo i one od Boga pochodziły.
1448 13|                   pochodziły. Czytałem ja, i z uwagą, Kodeks Napoleona.
1449 13|                    imię Boga się zbierali. I dlatego do wykonania onego
1450 13|                   przynajmniej tyle rozumu i światła przyznaje, co innym
1451 13|                    prawo, ale siła rządzi, i tak wszędzie. A u nas nie
1452 13|               grzesznikowi nie dodaje, tak i gród dekret tylko ogłaszał,
1453 13|                  się, iż wysiedział wieżę, i powracał do domu z sumieniem
1454 13|                    publiczny mu się wracał i mógł spać spokojnie. Wielkie
1455 13|                  gardząc prawem pospolitym i jakby u nas zwierzchności
1456 13|                 hańbę, ale sławę przynosi. I kiedy JW. Kalinowski, starosta
1457 13|                  wyciągnąć kazał z pojazdu i obatożyć, pan Kalinowski,
1458 13|              Kalinowski, chociaż był możny i do korda tęgi, nie wyzwał
1459 13|                    sprawiedliwości u prawa i znalazł ją, bo go osadził
1460 13|             obrócił je na chwałę Pana Boga i za nie wymurował kościół
1461 13|                   za nie wymurował kościół i klasztor obszerny i piękny,
1462 13|                kościół i klasztor obszerny i piękny, gdzie ojców kapucynów
1463 13|                 kapucynów wprowadził, a ci i dotąd w nim siedzą. Jak
1464 13|              spowiada się, pokutę odbędzie i tym powstaje, tak kiedy
1465 13|                     pokutę prawną znosząc. I najwięksi panowie wieżę
1466 13|                 łeb nikt go [nie] ciągnął. I nie tylko wieżę siedział,
1467 13|                  tylko wieżę siedział, ale i gorsze rzeczy: bo kiedy
1468 13|                  familii swojej nie kaził. I kiedy panu Samuelowi Zborowskiemu
1469 13|              najpierwsze urzęda piastowali i z tego powodu żaden z nich
1470 13|                  że był stateczny obywatel i wielki senator, umarł w
1471 13|               umarł w starości pełen sławy i szacunku publicznego - i
1472 13|                   i szacunku publicznego - i nikt jemu nie wymówił, że
1473 13|         ochraniając nędznego żywota, który i tak wiecznie trwać nie będzie -
1474 13|                    mąż ojczyźnie zasłużony i który z nami Częstochowy
1475 13|             starosty wareckiego, na którym i ja na szarym końcu siedziałem (
1476 13|                   trembowelskim do śmierci i że w czasie jego urzędowania
1477 13|               którym był kiedyś w szkołach i długo z nim żył w przyjaźni.
1478 13|               rodzonej swojej siostrzenicy i chciał się z nią ożenić;
1479 13|                    się z nią ożenić; jakoż i ona nie była od tego. Kiedy
1480 13|               bracia rodzone siostry brali i to nie było a grzechem,
1481 13|                  jak się ludzie rozrodzili i można już było znaleźć żonkę
1482 13|               można już było znaleźć żonkę i za domem, braciom nie pozwolono
1483 13|             Mojżesz, obwarował, aby ludzie i opodal od siebie mieszkający
1484 13|                    córkę innego monarchy - i mniej się gorszono, kiedy
1485 13|                    zwłaszcza że oprócz nas i Węgrzynów wszędzie nie wybieralni,
1486 13|             Zamiast tych rosłych, pięknych i walecznych monarchów, co
1487 13|                  się swojego posłuszeństwa i jeden naród po drugim pozbywają
1488 13|                  myśli. Dość że po świecie i magnaci zaczęli iść za przykładem
1489 13|                   iść za przykładem królów i między sobą się wiązać,
1490 13|                    między sobą się wiązać, i papieżom naprzykrzać się
1491 13|                    się o dyspensa, dlatego i oni ród swój zwiedli, choć
1492 13|                   mieszczuki książki piszą i uczą rozumu narodu. Oni
1493 13|          mecenasują, ba, nawet prawa piszą i naród im wierzy, a szlachta
1494 13|                znaleźli oni wstęp do panów i pań naszych - i bardzo ich
1495 13|                   do panów i pań naszych - i bardzo ich z wielkiego rozumu
1496 13|               poznałem, że to byli głupce, i nie dziwiłem się, że ich
1497 13|                    go pokażą! Z korzennych i z bławatnych sklepów wychodzą
1498 13|              wszyscy byli jaśnie wielmożni i siedzieli na przodków urzędach.~
1499 13|            siedzieli na przodków urzędach.~I u nas zdarzało się, że magnat
1500 13|                szlachcicowi tak trudno, że i myśli podobnej do głowy