Part

 501 8 |                    w piwnicy, że o nim nikt nie wiedział, pokąd na weselu
 502 8 |                  przyjaciele wraz ze mną go nie wypróżnili.~W czasie naszego
 503 8 |                      gdzie były jego dobra, nie było kadencji bez kilkunastu
 504 8 |                     życiu nigdy się z nikim nie zgodził, ale zawsze pieniał
 505 8 |                     Glinkowa, wyraźnie zbyć nie chciała swojego majątku,
 506 8 |                 jego wartość pewnie o wiele nie dochodziła kwoty za niego
 507 8 |                     czego pieniędzmi dostać nie mógł. Miał on sobie obowiązanym
 508 8 |                   żadnego brudnego interesu nie opuścił, byle mu za niego
 509 8 |          Kurdwanowskiego sumienie ruszyło i nie chciał być na sprawie. Jakoż
 510 8 |                   się sądzi z dokumentów, a nie z własnej wiadomości, przysądził
 511 8 |              Chojeckiego i adwokata Chamca, nie może mniejszej kary naznaczyć
 512 8 |               skończonym indukcie marszałek nie czekając repliki - ba, po
 513 8 |                     prawdzie powiedziawszy, nie było co replikować - odezwał
 514 8 |                   że kto przekupuje, za łeb nie bierze - więc ci, co przedali
 515 8 |                sobie myślą; a on tak dalece nie wykroczył, że nawet nie
 516 8 |                     nie wykroczył, że nawet nie on, ale jego umocowany zaprzysięgał
 517 8 |               okazał się skłonnym do zgody. Nie tylko z całego procederu
 518 8 |                 Bożych dla nikogo straconym nie został. Odtąd pan Kurdwanowski
 519 8 |               kiedym go widział w Lublinie, nie był młody, ale umarł w sam
 520 9 |                    całą Polskę przebiegłem, nie mogę nie przyznać, że Krasna
 521 9 |                Polskę przebiegłem, nie mogę nie przyznać, że Krasna Ruś
 522 9 |                  poznałem w r. 1763, ale to nie był czas spostrzeżenia robić
 523 9 |                    szybkim pochodem i ledwo nie co dzień bijąc się, przebiegliśmy
 524 9 |                    przygodach żadną chmurką nie oziębiał naszych nadziei.
 525 9 |                ustnie mogły przechodzić, bo nie było sposobu w papierki
 526 9 |                   bo i pan Azulewicz od nas nie wiekiem, ale wziętością
 527 9 |             konfederacji, której to ufności nie zawiódł. Otóż było nas czterech
 528 9 |                     ani datkami, ani mękami nie dał się zachwiać, oddał
 529 9 |                      czego nawet z wejzyrem nie robił, i natychmiast wojnę
 530 9 |                 nikt z nas od niego zapewne nie był świadomszy, że jeno
 531 9 |                 odpowiedział podczaszy - że nie dla rozpusty ani niedowiarstwa
 532 9 |                  najgorliwszy obywatel, nic nie powiedział, tylko westchnął
 533 9 |              narodzie pana; o duszy jego my nie zapomnieli, bo pan Roguszewski
 534 9 |           bazylianów mu sprawił, na których nie tylko my, ale nawet pan
 535 9 |                  ale wedle ich praw koszowy nie powinien był umieć ni czytać,
 536 9 |            podwodach wołami ciągnionych, tę nie najdłuższą podróż odbywając,
 537 9 |                moskiewskiego kacapa któż by nie poznał po długim sarafanie
 538 9 |                  sadłem opatrzonych. Kobiet nie było innych, jeno Ukrainki,
 539 9 |                   niczym na siebieśmy oczów nie zwracali. Pan Azulewicz
 540 9 |                 znajomość i przyjaźń, co mu nie było trudno - on, co po
 541 9 |                  nafrasował, bo żaden z nas nie umiał tłomaczyć się językiem
 542 9 |               byłaby bieda! Ale nic wszakże nie mogło pana Michała oderwać
 543 9 |                 mowy się czasem naśmiewała, nie bez przyjemności spoglądała
 544 9 |                   od niego nic mnie oderwać nie mogło. Z niego się dowiedziałem,
 545 9 |                 księżna Ostrogska bez niego nie da sobie rady; że wzrósłszy
 546 9 |                     na dworze kniazia Ilii, nie godzi mu się opuścić jego
 547 9 |                 Ewangelii dwom panom służyć nie może - jakoż dopiero po
 548 9 |                    panowie rady uskutecznić nie dopuścili, chcąc jego wprzódy
 549 9 |                    i sobie tego mówić nawet nie pozwalał, i z powodu niedotrzymania
 550 9 |              przylgnął, a że za to zostanie nie kasztelanem, ale kniaziem
 551 9 |                     nieprzyjacielem w pisma nie będę wchodził, ale ty jemu
 552 9 |               Uważałem, że dziewki ledwo go nie zjadły oczyma i do której
 553 9 |                     mężczyzn, znajomych lub nie, gorzałką i miodem traktowali,
 554 9 |                     grzecznością, tak żeśmy nie śmieli im odmówić za ich
 555 9 |                 lubo postanowiłem sobie ust nie otwierać, nie wytrzymałem
 556 9 |                     sobie ust nie otwierać, nie wytrzymałem i Żyda zapytałem,
 557 9 |                    niesłychanego upału. Ale nie miałem potrzeby tak długo
 558 9 |                     bo jeszcze dwóch godzin nie minęło, a jak zaczął ich
 559 9 |               dobrze pijani, wyszli, nikomu nie powiedziawszy: "Bywaj zdrów."~
 560 9 |                  chodzić nam będzie trzeba, nie mógł się wyrwać od swoich
 561 9 |                pagórka, ani drzewka nigdzie nie widząc, tylko ogromną przestrzeń,
 562 9 |                 kiedy żaden wietrzyk po nim nie powiewa. Napotykaliśmy kiedy
 563 9 |                   tym nic ekonomia humańska nie straci, bo byle kufę, choć
 564 9 |           Potockiego, wojewody kijowskiego, nie tylko że ich odpierał i
 565 9 |                     wieczny traktat, że już nie wolno będzie Zaporożcom
 566 9 |                 pili i bili, pokąd mu życia nie odebrali. Takową śmierć
 567 9 |                    sami mają, dla popów ich nie wystarcza; Zaporożcy jeszcze
 568 9 |                 hultajstwo), żadnej kobiety nie ma ani w Siczy, ani w ziemiach
 569 9 |                    niej należących i żadnej nie wolno nogę na ich posiadłości
 570 9 |                    Jeżeli zaś Kozak umierał nie zostawując przysposobionych
 571 9 |                sędzia, ubogim swoim ubiorem nie różnili się od prostych
 572 9 |                    jego siedliskiem. Bo już nie goły step, ale gdzieniegdzie
 573 9 |                  smutno, że śladu rolnictwa nie można było spostrzec. Żadnej
 574 9 |                     spostrzec. Żadnej pracy nie chce znosić Zaporożec i
 575 9 |                    Źle się zrobiło. Godzina nie upłynęła, jak obrano koszowym
 576 9 |         szlacheckich. Pokąd Majboroda żyje, nie ma nadziei, abyście jakiejkolwiek
 577 9 |                   obowiązek, co długo trwać nie będzie, a wy z daleka stojąc
 578 9 |               żadnego trunku mocnego do ust nie może przyłożyć wedle praw
 579 9 |                     ale oprócz dzbanka wody nie miał innego napoju Przybyłym
 580 9 |                  Przybyłym kupcom i ludziom nie należącym do Siczy, między
 581 9 |                      a na siczowych Kozaków nie ma co rachować, bo wszystkie
 582 9 |                    że przeciwko nam działać nie będą. Dodał nam Dziumdzuryk:
 583 9 |                     Polsce swoje panowanie, nie ścierpł ich swobodnego życia,
 584 9 |                   podczas kiedy wolny naród nie byłby się gorszył z ich
 585 9 |            zaprzedać dla dostatków, których nie dostaną, bo Moskwa żadnemu
 586 9 |                     zdrajcy nigdy obietnicy nie dotrzymała.~Przed moim odjazdem
 587 9 |                   nam na to odpowiedział:~- Nie będę przed wami taił tajemnic
 588 9 |                     w której był wychowany, nie była ku temu na przeszkodzie:
 589 9 |                 krewną za jakim magnatem, a nie za szlachcicem, chociaż
 590 9 |               pożycia cienia zgorszenia jej nie dał. Było nas dwoje dzieci:
 591 9 |                   tak, że nikt w domu o tym nie wiedział. O religii nigdy
 592 9 |                   wiedział. O religii nigdy nie mówił, w obyczajach stosował
 593 9 |                  prawideł miłości bliźniego nie wyłączający, żył, pożycie
 594 9 |                   dla żony, temu przeszkody nie stawał. Ksiądz Rokita, przełożony
 595 9 |                   innego przedmiotu i nigdy nie omijając się z grzecznością
 596 9 |                    żadną ścisłość z nim się nie chciał wdawać. Tam więc
 597 9 |                    Tam więc księdzu gdy się nie udało, jak zaczął wmawiać
 598 9 |                   Chrystusa, że kto papieża nie słucha, jest poganinem i
 599 9 |                      że prócz katolika nikt nie wierzy w rzetelność swojej
 600 9 |                    religii i każdy dysydent nie z rzetelnego przekonania,
 601 9 |                które żadnego względu u Boga nie mają, i że dla Chrystusa
 602 9 |                zgryzoty ojcu mojemu śmierci nie przyspieszyły, właśnie jakby
 603 9 |                  ojca już żadnej przeszkody nie mieli jezuici w owładaniu
 604 9 |                    i jej majątku. Kto tylko nie był z ich ręki, u dworu
 605 9 |                   ich ręki, u dworu naszego nie mógł się utrzymać i do niego
 606 9 |                     się utrzymać i do niego nie miał nawet przystępu. I
 607 9 |                 okolicznościach niczego się nie imała bez jego zezwolenia.
 608 9 |                  chcieli zrobić, ale ja się nie dał: za wsparciem Brzostowskich,
 609 9 |                    nieraz, bywając u matki, nie mogłem nie szydzić z postawy,
 610 9 |                 bywając u matki, nie mogłem nie szydzić z postawy, jaką
 611 9 |                prowadzę życie, że się nigdy nie spowiadam, że jestem kalwinem
 612 9 |                   pod ciężkim grzechem i że nie ma skuteczniejszego sposobu,
 613 9 |                     z majątku. Ja, o niczym nie wiedząc, zacząłem się starać
 614 9 |                     dla siebie ani dla mnie nie wyłączając - i osiada w
 615 9 |                  dziecka na włóczęgę puścić nie możem." Udałem się do ojców
 616 9 |                     Że żadnego udziału mnie nie mogą zrobić z daru matki,
 617 9 |                    determinacja, modlić się nie przestaną za synem ich dobrodziejki.
 618 9 |                     mnie o przebaczenie, że nie może dłużej ze mną bawić,
 619 9 |                   szukania schronienia. Już nie było mi czego siedzieć w
 620 9 |                mocniejsi jeszcze niż teraz; nie mogąc nie ściągnąć na siebie
 621 9 |                jeszcze niż teraz; nie mogąc nie ściągnąć na siebie podejrzenia,
 622 9 |          podejrzenia, wcześniej czy później nie ominęłaby mnie kara przeznaczona
 623 9 |                  tej ojczyzny, w której już nie mogłem mieszkać bezpiecznie.
 624 9 |                      że żadnej okoliczności nie omieszkałem być użytecznym
 625 9 |                    zgryzota mojego sumienia nie dręczy: moja czynność z
 626 9 |                gdzie prawodawstwo obywatela nie zasłania od łupiestwa, sam
 627 9 |                  zapalona miłość do swobody nie może nie ująć szlachcica
 628 9 |                  miłość do swobody nie może nie ująć szlachcica polskiego.
 629 9 |                   popsutą, a Moskwa niczego nie zaniedbuje, aby do reszty
 630 9 |                tuszę, że, starzec, tego się nie doczekam. Wierzcie mnie,
 631 9 |                Rzeczypospolitej przywiązany nie tylko jako jej ziemianin,
 632 9 |                przekonany, że żadna wolność nie będzie nigdzie szanowaną,
 633 10|                    czas przykro mi było, że nie umiem po francusku, bo człowiek
 634 10|                    że tych książek rozumieć nie mogę, bo niczego bym się
 635 10|                   bo niczego bym się z nich nie nauczył, a co bym się nagniewał,
 636 10|               kawalerzysta, ale chwała Bogu nie była to mądrość nad nasze
 637 10|                 nasze mózgownice. I nasi im nie ustępywali; a pewnie ani
 638 10|                    od nich rozumu uczyć się nie potrzebowali i jeszcze ich
 639 10|                   Francuz, którego nazwiska nie umiem wymówić ani napisać,
 640 10|           Demulierem, że hasz książę rozumu nie miał i był barbarzyńcem.~
 641 10|                     barbarzyńcem.~Że książę nie był po zagranicznemu oświecony,
 642 10|                   książki nawet pisała; ale nie mając, jeno jednego syna,
 643 10|             piętnasty, kiedy czytać jeszcze nie umiał, bo każdy nauczyciel,
 644 10|                     kontenta, bo nikomu się nie dawał powodować, jeno własnemu
 645 10|                    i sumieniowi, i lepszych nie mógł znaleźć doradców. A
 646 10|                   było dalekie od wszelkiej nie tyle podłości, ale nawet
 647 10|                młody, żywych namiętności, a nie znajdując pola, na którym
 648 10|                swawolę porznęli, o to nigdy nie było procederu, bo ponoszący
 649 10|                  nigdy żadnego okrucieństwa nie dopuszczali się, ile że
 650 10|                  serce tak czułe, że znieść nie mógł cudzego cierpienia.~
 651 10|                   krwi, ani trudów dla niej nie żałowali i wszyscy są godni
 652 10|             ulubieńcom księcia, który nigdy nie przestał opłakiwać jego
 653 10|               wojewodzic Witebski, co gdyby nie był zginął w pojedynku z
 654 10|                    duchowieństwa, aby jeden nie nadto, a drugi zbyt mało
 655 10|                      jednak w tym wszystkim nie widzę nic złego. Ten projekt
 656 10|                  ani panu Demulierowi nawet nie ustępywali w nauce wytykania
 657 10|                   przywiązanie uzyskał, sam nie musiał być bez wielkich
 658 10|            przygłuszony, a pan Wołodkowicz, nie dawszy mu czasu przyjść
 659 10|                     ostre, a nikt niech się nie waży ratować, pokąd jeden
 660 10|                    pokąd jeden z nas rannym nie będzie." To wyrzekłszy,
 661 10|                     wokoło nich się paliło; nie wiedzieć, jak już oddychali;
 662 10|                     Nikt by temu już dziś i nie uwierzył.~Otóż kiedy bezkrólewie
 663 10|                 inotescencja samemu księciu nie była wydana, to dlatego,
 664 10|                   mógł być sądzonym, ile że nie tylko szło o uczynki gwałtowne,
 665 10|                      Pan Wołodkowicz, co go nie spostrzegł, zapytał się
 666 10|                    co ma ius gladii w ręku, nie napadaj!~A pan Wołodkowicz:~-
 667 10|                   trybu-nału. Ale szlachcie nie można było zjechać na deputackie
 668 10|                     deputackie sejmiki: kto nie był z partii króla, tego
 669 10|                    był z partii króla, tego nie dopuszczano, a że mało kto
 670 10|                    ich oprymuje. Książę już nie miał nadziei, tylko w orężu;
 671 10|                  zjechał do Nowogródka, aby nie dać czasu księciu biskupowi
 672 10|                    zęby na księcia biskupa, nie mógł się oprzeć mamiącej
 673 10|               zarozumiały, nikomu się o tym nie zwierza, a pewny swego,
 674 10|                 farnego kościoła, skąd może nie odważono by się go porwać.
 675 10|                   zmuszał. Rady by jemu tam nie dali, a trzeba było najprędzej
 676 10|                obrzucili, że już ruszać się nie mógł, i dopiero żołnierze
 677 10|               pięści w skronie. Ale już nic nie pomogło: związanego zanieśli
 678 10|                 stole będący przeciął, a on nie tylko że takiego świętokradztwa
 679 10|                  takiego świętokradztwa się nie dopuścił, ale nawet nie
 680 10|                     nie dopuścił, ale nawet nie wy jął z pochwy pałasza.
 681 10|              pisarza Matusiewicza, tego się nie zapierał, ale to, lubo było
 682 10|         przestąpieniem, śmiercią karane być nie mogło, bo jurysdykcja kapturowa,
 683 10|              kapturowa, będąc nadzwyczajną, nie do miejsca, ale do osoby
 684 10|                   że w niebytności sędziego nie uznawał jurysdykcji; za
 685 10|                sprawiedliwemu, a nic więcej nie powinno go było czekać Ale
 686 10|                   go było czekać Ale tu już nie chodziło o sprawiedliwość,
 687 10| drugie-rozstrzelanie Wołodkowicza." I nigdy nie przestał opłakiwać tej straty.~
 688 10|                   dla innego przybywającego nie wstanie. A że każdy gość
 689 10|                     razem, póki się wszyscy nie zjadą, można powiedzieć,
 690 10|               śmiałym głosem odezwał się:~- Nie zapieram się, że w Nowogródku
 691 10|                     Wołodkowicza; ale w tym nie mam sobie nic do wyrzucenia.
 692 10|                    dopełniać ich rozkazy, a nie wchodzić w sprawiedliwość
 693 10|                      Nikt z nas odezwać się nie śmiał; a tu widocznie gotował
 694 10|                 gotował się kryminał, który nie mógł nas wszystkich nie
 695 10|                     nie mógł nas wszystkich nie gorszyć, bo lubośmy z duszą
 696 10|              szlachtą polską, i żaden z nas nie był rad być świadkiem, jak
 697 10|                   Gdzie to serce kładziesz? Nie tu, ale przyłóż go waść
 698 10|                     ani on, ani żaden z nas nie wspominając o tym zdarzeniu,
 699 11|                 myśl, że może już nikt dziś nie wie, co znaczyła ta banda,
 700 11|                     Nieświeżu; a gdyby kto, nie mając na to patentu, ważył
 701 11|              ekonomem generalnym w Birżach, nie będąc do tego upoważnionym,
 702 11|                   żalił księciu, ale książę nie tylko że przyznał słuszność
 703 11|              niepospolitej odwagi. A książę nie mógł nikogo patentować,
 704 11|                      gdzie mu się podoba, a nie zważając na nijakie niebezpieczeństwo,
 705 11|          albeńczyków, mając z sobą zajście, nie powinni byli się ciągnąć
 706 11|                    u samego księcia lepszej nie było. Pan Leon, co nadzwyczajne
 707 11|                     ona zda, kiedy strzelać nie umiesz?~- Czy umiem, czy
 708 11|                    umiesz?~- Czy umiem, czy nie umiem, to nie twój interes,
 709 11|                    umiem, czy nie umiem, to nie twój interes, a fuzji ci
 710 11|                    twój interes, a fuzji ci nie dam.~- Słuchaj! tu dobra
 711 11|                 moje cztery konie, a jeżeli nie, to mnie oddasz strzelbę.~-
 712 11|                     gotów mnie zbyć: my się nie od wczorajszego dnia znamy.~-
 713 11|                   Nikt strzelby z sobą mieć nie będzie oprócz W. Sołohuba,
 714 11|                  ani prawa własności rościć nie będzie W. Borowski; jeżeli
 715 11|                  zwierza ubitego W. Sołohub nie okaże, natenczas strzelba
 716 11|                  żadnego prawa sobie rościć nie będzie, zapewnia. A za zezwoleniem
 717 11|                     a pan Bonifacy fantazji nie tracił, mówiąc tylko:~-
 718 11|           Przeczytaj opis, tam o zającu się nie pisze, tylko o zwierzu;
 719 11|                   wszyscy do domu; pan Leon nie posiadający się z gniewu,
 720 11|                      a potem odezwał się:~- Nie ma napisanego rodzaju zwierza,
 721 11|                    zakład.~- Ja na to nigdy nie pozwolę - powiedział pan
 722 11|                     pan Bonifacy:~- A jużci nie ptak. Pożegnaj się z końmi,
 723 11|                     pilnuj.~- Ty moich koni nie dostaniesz, a strzelba moją
 724 11|                     będzie, chyba Pana Boga nie ma na świecie. Jeżeli pan
 725 11|                     co mnie sprawiedliwości nie odmówią. Wolę cały majątek
 726 11|                    mię gubić błazeństwem.~- Nie strasz jurysdykcjami, bo
 727 11|                 skończyć. Ja na twoje pozwy nie stanę, bo błaźnić się nie
 728 11|                   nie stanę, bo błaźnić się nie chcę. Niech nas, kto chce
 729 11|                    to pan generał:~- Ja się nie ubiegam o to, abym wasze
 730 11|                      Ja o waćpana przycinki nie stoję. Wiemy wszyscy, że
 731 11|                  tak kończmy; a JW. generał nie zapomni z sobą przywieźć
 732 11|                   miejsce na mojej bryce.~- Nie doczekasz się, abym z twojej
 733 11|                     strzelbę, ale dla Boga, nie sięgaj po moje konie.~-
 734 11|                      prawda, jaki ty mądry! Nie wmówisz we mnie, abym odstąpił
 735 11|                     się dał złapać. A kiedy nie przyjmujesz mojej grzeczności,
 736 11|                  kiedy chcesz.~Pan Leon nic nie odpowiedział, ale że widział
 737 11|            rozzłościł, że od nikogo miejsca nie chciał przyjąć w powozie,
 738 11|                   na niego strony położyć i nie może być sędzią, jak tylko
 739 11|                  Bonifacego, że mówić z nim nie chciał, a cóż dopiero podróż
 740 11|               jedność, ile można, zachować, nie pozwolił żadnemu z nich
 741 11|                      ale na szczęście jego, nie dochodząc do Świerznia,
 742 11|                     trzęsły, i natychmiast, nie podziękowawszy księciu,
 743 11|               nieprawemu wyrokowi nigdy się nie podda i że jako wolny szlachcic,
 744 11|                     po sądach szlacheckich, nie znajdując jej w kaprysach
 745 11|                   da się przeprosić.~Ale to nie dość na tym. Pana Leona
 746 11|                     prawa? Pan Leon niczego nie wskórał, bo Rada Nieustająca
 747 11|                     w narodzie żadna władza nie jest w prawie naruszać świętości
 748 11|                     odgrażał się, że na tym nie poprzestanie, i po kilkokrotnie,
 749 11|                    i po kilkokrotnie, ledwo nie co dzień, przed nami odzywał
 750 11|              odzywał się:~- Panie kochanku, nie mam ani przyjaciół, ani
 751 11|               ukrzywdził, a nikt się za mną nie ujmuje. Kto mnie szczerze
 752 11|                   mnie szczerze kochał, już nie żyje. Gdyby żył Zawisza
 753 11|             największych łaskach u księcia, nie tylko że nikomu z nas nie
 754 11|                   nie tylko że nikomu z nas nie był na przeszkodzie, ale
 755 11|                  niesuchy; i gdyby pan Leon nie był przeprosił księcia,
 756 11|                     wszystko pogodzić, żeby nie mieć sobie nic do wyrzucenia
 757 11|                    zniewolić sama z siebie, nie czekając, aż pomimo że go
 758 11|                   duchu dobrze znał, że tak nie było, i jeszcze przed upłynionym
 759 11|             obojętnie przyjęli; ale dwu dni nie upłynęło, kiedy książę kasztelan
 760 11|                     do Pohulanki, gdzie już nie dochodziła jurysdykcja marszałkowska,
 761 11|                 obawy, by i jemu samemu się nie dostało, że potem w Wilnie
 762 11|                   się parę dni, że go świat nie widział, wrócił do swojej
 763 11|                    być karany. To kiedy oni nie oglądali się na JO. księcia
 764 11|              później po skórze dostanę. Nic nie brakuje, tylko tego. Wybaczaj,
 765 11|                  tym cię traktować będę, bo nie ma z czego. Patrz! - dodał
 766 11|         samuelowskie! Ale sam znam, żem się nie popisał. Wstyd mi, a było
 767 11|                   głupim interesem, którego nie mogłem nie przegrać, chociażbym
 768 11|               interesem, którego nie mogłem nie przegrać, chociażbym był
 769 11|                      gdyby poczciwy Sołohub nie był przysłał przez Tatara
 770 11|                     którym wyraża, że nigdy nie przestanie ubolewać, iż
 771 11|                  moich dolegliwości. On nic nie winien, ale ja jak ostatni
 772 11|                  Bóg ci odpłaci, żeś o mnie nie zapomniał.~I nalawszy kielich
 773 11|                     pokazał; tego już dawno nie bywało, więc zmartwieniom
 774 11|                Leonie, czy już z desperacji nie rozpiłeś się gorzałką?~-
 775 11|              pierwszego kupca tutejszego. A nie mając tu, jeno mnie znajomego,
 776 11|                     wódki. To, panie Jerzy, nie pozwalasz, bym do ciebie
 777 11|                   truciznę ledwo z tobą bym nie wypił; ale wolałbym wina
 778 11|                  ani kapitału, ani procentu nie widzę. Ja to mam za przepadło.~-
 779 11|            imparitatem zadał, to bronić się nie będę. Dziękuję ci więc,
 780 11|                    Jerzy, ale twojej ofiary nie przyjmę.~- Panie Leonie,
 781 11|                    Wszak wiesz, że ja nigdy nie uchodził za takiego, co
 782 11|                  Leon, ale tak dowcipne, że nie tyle garniec, ale i dziesięć
 783 11|                  odpowiadał:~- Ja na to się nie odważę. Znam ja księcia
 784 11|              obatożyć, jak mu się pokażę, i nie jeleń weźmie w skórę, ale
 785 11|                naprzykrzył; a dopiero jemu. Nie ma rady, on wszelkie do
 786 11|                     dwór za tobą tęskni, bo nie ma komu za kim do księcia
 787 11|                   tylko sumienia książęcego nie tyczy, do tego się nie miesza,
 788 11|           książęcego nie tyczy, do tego się nie miesza, i za rodzonym ojcem
 789 11|                    za rodzonym ojcem słówka nie powie. Pan Mikołaj Morawski,
 790 11|                    za nikim, jak wiesz, się nie wstawia i rad by księcia
 791 11|                     a pięciu diabłów by się nie zląkł, przed nim boi się
 792 11|                     tych trzech nikomu by i nie bardzo uszło być z księciem
 793 11|                  się pokazać?~- Albo ja sam nie potrafię się zaprosić?~-
 794 11|                Pozwolisz po drugi posłać?~- Nie, nie, jakem sodalis, ani
 795 11|                     po drugi posłać?~- Nie, nie, jakem sodalis, ani kropli
 796 11|                     Bóg tobie instynktuje i nie dopuszcza na ciebie nowej
 797 11|                    opisał. Aleśmy się nigdy nie spodziewali, żeby pan Leon
 798 11|                 złym humorze, bo sapał, nic nie mówił, tylko szczenięta
 799 11|          przywieziono na wesele chorążanki; nie ma ich dotąd. I wstydzić
 800 11|                  kapcański obiad. Nikt mnie nie słucha, drwią ze mnie; odkąd
 801 11|                     za Boże stworzenie mnie nie mają. Trzeba uciekać z Litwy,
 802 11|                   porachują, a Litwy i znać nie chcę.~I coraz mocniej zaczął
 803 11|                sapać, a my, co go otaczali, nie wiedzieli już, co z sobą
 804 11|                    i kijem z Nieświeża mnie nie wypędzisz - i kląkł przed
 805 11|                  nigdy pan Leon księciu się nie naraził.~I takiego pana,
 806 11|                 pana, któremu równego nigdy nie będzie, śmią nazywać barbarzyńcem
 807 12|                   przysady wyznać można, że nie tylko doświadczeniem, ale
 808 12|          doświadczeniem, ale pożyciem nawet nie można objąć większego zaszczytu,
 809 12|                     tej równości z magnatem nie tracił nawet służąc u niego.
 810 12|             wysokiego domu, i nikt się temu nie dziwował, że sam książę
 811 12|                   ojczyźnie. Już dziś panów nie ma w Polsce ani na Litwie,
 812 12|                 namnożyło się podpanków, co nie służąc ojczyźnie, nie z
 813 12|                    co nie służąc ojczyźnie, nie z tego, co boli, i często
 814 12|                     co boli, i często nawet nie z soli ani z roli, ale z
 815 12|                    a że ci i dziadów swoich nie mogą okazać, tylko albo
 816 12|                Okolski, ani nawet Niesiecki nie wiedzieli - więc krzyczą
 817 12|                postęp teraźniejszego czasu. Nie wiem, kto z tego postępu
 818 12|                    nam wyrzucano, żeśmy ich nie mieli, i teraz nie widzę,
 819 12|                żeśmy ich nie mieli, i teraz nie widzę, tylko po dawnemu
 820 12|                    zagranicznych książek, a nie wiedzą, że co tam się pisze,
 821 12|                    się zasadzały? Szlachcic nie mógł być ani rządzonym,
 822 12|                   scartabellatu, chociaż to nie było za zasługi wojenne.
 823 12|                    pobożne, przeciw któremu nie można było sarkać, bo stworzone
 824 12|                      Ale takowe szlachectwa nie były u nas poważane, bo
 825 12|                    najdawniejszym poważane. Nie podszywano się dawniej do
 826 12|                    im kazał pieczętować się nie Lubiczem Żółkiewskich, ale
 827 12|                     chłopów ukraińskich, co nie tylko że do buntu Chmielnickiego
 828 12|                buntu Chmielnickiego należeć nie chcieli, ale z nim razem
 829 12|                  omnibus par - a może o tym nie wie, że na Litwie jest kilkadziesiąt
 830 12|                     książęcego tytułu nosić nie chcą, a mają do niego prawo.
 831 12|                      a mają do niego prawo. Nie tylko Ogińscy, ale Puzynowie
 832 12|                  czego nigdy przyznawać się nie chcieli przez miłość równości
 833 12|           szlachcicowi dodawało? Jeszcze to nie najdawniej, kiedy książę
 834 12|                     przyjąć szlachcicem lub nie, obruszali się na jakiego
 835 12|                  zastanowiła i temu wierzyć nie mogłem, jakoż i teraz myślę,
 836 12|                  może być dobrego z takich? Nie lepiejże było za naszych
 837 12|                Toteż takich paskudztw o nas nie piszą. Tłomaczę jaśnie,
 838 12|                   nasze szlachectwo cenili. Nie była to pycha, ale natura
 839 12|           zasłużonym, tym samym mieliśmy go nie tylko za szlachcica, ale
 840 12|               prostym Kozakiem, nobilitacji nie miał, a był marszałkiem
 841 12|                     ręku skonał; a chociaż, nie chwaląc się, z dawnego rodu
 842 12|                       byłem mu posłuszny. A nie tylko ja i mnie podobni,
 843 12|                     że jeden z wojewodziców nie dość prędko dopełnił jego
 844 12|       spokrewnionych z wojewodzicem, a nikt nie powiedział: "A co to ma
 845 12|              powrócił, a jako nieszlachcic, nie mógł się w komputowym wojsku
 846 12|              koronna z nimi się złączy i że nie ma czego się obawiać stojących
 847 12|                   brzeg Wisły. "Nuż nam się nie uda opanować Warszawy -
 848 12|                     i trzecia część jeszcze nie powstała. Lepiej nam się
 849 12|                     wnioskowania Sawy - nic nie mogło przekonać pana Kwileckiego,
 850 12|                  zwycięstwa pod Rozrażowem, nie mógł pojąć, jak można we
 851 12|                 istocie pod pewnym względem nie pomylił się pan Kwilecki,
 852 12|                    dała ognia; ale pan Sawa nie dał im się poprawić, czworobok
 853 12|                   czego pan Sawa dla wojska nie użył, rozdał między mieszkańcami
 854 12|                rozdał między mieszkańcami i nie tracąc czasu, zebrał szlachtę
 855 12|            marszałkować?~- Innego marszałka nie chcemy! - krzyknęła szlachta. -
 856 12|                 ciebie takim uzna.~Przy tym nie byłem, ale świadom jestem,
 857 12|                     że ta sama szlachta, co nie tylko urzędziku, ale wioski
 858 12|                      ale wioski dzierżać by nie pozwoliła nieszlachcicowi,
 859 12|                    bo nasza duma szlachecka nie była ad destruendum, sed
 860 12|                    a sam nigdy plejzerowany nie był, a Rusini że są zabobonni,
 861 12|                zamawiać, iż go żadna trafić nie mogła. Więc to od nich i
 862 12|                   szczęście, że rany dostać nie może. Ale na moje i ojczyzny
 863 12|         nieszczęście przekonałem się, że on nie był charakternikiem. Bo
 864 12|                     pan regimentarz Potocki nie był się o jedną godzinę
 865 12|                      ale najmniejszego jęku nie wydał, tylko wszystko patrzał
 866 12|                 oddał. Ale ten jej rady dać nie mógł; bo jak się spostrzegli,
 867 12|                     jak się spostrzegli, że nie Sawa ich prowadzi, pierzchnęli
 868 12|                    pan Sawa pomiarkował, że nie ma nic do czynienia, tylko
 869 12|            krakowskiemu województwu i nigdy nie łączyli się z sobą; a sam
 870 12|                 dwoma Kozakami i ze mną, co nie chciałem jego odstąpić,
 871 12|                  ich znajdzie, gdzie by oni nie byli. Myśmy wszystkie konie
 872 12|                   pierwszym opatrzeniem, że nie mógł wytrzymać i jęknął
 873 12|                     przekonaliście się, żem nie charakternik. Umówił się
 874 12|                     na którym siadywał, aby nie nadto zaleniwieć. I robił
 875 12|                     pan wojewodzie wołyński nie umknął i w kilkanaście godzin
 876 12|               związali mnie, żem ruszyć się nie mógł. A pana marszałka,
 877 12|                 wodza, mówiąc: "Leżaszczaho nie bit' "- i dopiero się zreflektował [
 878 12|                związanego, żem ruszyć [się] nie mógł, a pana Sawy kilkakrotnie
 879 12|                  oderwanym, że do człowieka nie był podobny. Każde ruszenie
 880 12|                  Sawa bardzo przytomnie, że nie mogłem do głowy sobie przypuścić,
 881 12|                    Józef" - i zaczął konać. Nie pamiętam, co się ze mną
 882 12|               wolności, jak że ojczyzna już nie będzie się cieszyć tak dzielnym
 883 13|                   moją, że już dziś nigdzie nie ma praw między ludźmi. Są
 884 13|                      mądre i zbawienne, ale nie prawa. Bo żeby prawo było
 885 13|              zbawienne: trzeba mieć wiarę w nie i miłość i żeby do wykonania
 886 13|                    onego, kiedy niesmaczne, nie kruki ani inna cudza siła,
 887 13|              ciągnęło. I dlatego prawodawca nie tyle mądrym, ile świętobliwym
 888 13|                powinien, bo prawdziwe prawo nie jest rzeczą jedynie ludzką,
 889 13|             boskiego natchnienia obejść się nie może. Stąd władza prawodawcza
 890 13|                     Stąd władza prawodawcza nie była, jak dziś, rzemiosłem,
 891 13|                 życie zakonne, a prawnictwo nie było nauką, ale jakimś obyczajem.
 892 13|                  ale jakimś obyczajem. I my nie znali, jakich teraz widzim
 893 13|                     się, dlatego prawnikiem nie będzie. Bo żeby być prawnikiem,
 894 13|                chociaż on nigdy w palestrze nie był, nikogo nie prosił,
 895 13|                   palestrze nie był, nikogo nie prosił, by mu dekret napisał.
 896 13|                   prawdziwym obywatelem, to nie na tym się kończyło, że
 897 13|                   takiemu Pan Bóg instynktu nie odmawiał. Stąd to, kiedy
 898 13|                    w imię konieczności, ale nie w imię Boga się zbierali.
 899 13|                     siły potrzeba. Więc już nie prawo, ale siła rządzi,
 900 13|                     i tak wszędzie. A u nas nie tak było.~W Nowogródku w
 901 13|                naznaczy, warty grzesznikowi nie dodaje, tak i gród dekret
 902 13|                      bo kto karę odbył, już nie miał sobie nic do wyrzucenia
 903 13|             zamiłowanie dla naszych praw, a nie słuchać prawa była to u
 904 13|                    a on się ociąga, to oczu nie śmie podnieść między ludźmi.
 905 13|                   jakby u nas zwierzchności nie było; a grzywny, co je skrzywdzony
 906 13|                     dekretem pobierał, jego nie hańbiły: dopełnienie woli
 907 13|                      dopełnienie woli prawa nie hańbę, ale sławę przynosi.
 908 13|                  był możny i do korda tęgi, nie wyzwał na rękę pana kaniowskiego,
 909 13|                 basarunki na nim zyskał, że nie potrzebując z nich się bogacić,
 910 13|                    na chwałę Pana Boga i za nie wymurował kościół i klasztor
 911 13|                     Jak kiedy człowiek - że nie jest aniołem -przeciw Panu
 912 13|                     chociaż za łeb nikt go [nie] ciągnął. I nie tylko wieżę
 913 13|                    nikt go [nie] ciągnął. I nie tylko wieżę siedział, ale
 914 13|                   woli prawa familii swojej nie kaził. I kiedy panu Samuelowi
 915 13|               powodu żaden z nich na sławie nie cierpiał. Byli, prawda,
 916 13|                   publicznego - i nikt jemu nie wymówił, że miał braci łotrów.~
 917 13|                  który i tak wiecznie trwać nie będzie - żyć w niesławie.
 918 13|                pieczeń z konia zajadali, bo nie była pora wymyślać), opowiadał,
 919 13|                     nią ożenić; jakoż i ona nie była od tego. Kiedy to jeszcze
 920 13|                  rodzone siostry brali i to nie było a grzechem, bo inaczej
 921 13|                    grzechem, bo inaczej być nie mogło, ale jak się ludzie
 922 13|                   żonkę i za domem, braciom nie pozwolono żenić się z siostrami,
 923 13|                     zalotów braci do sióstr nie wynikały paskudztwa. A potem,
 924 13|             czwartego stopnia pokrewieństwa nie wiązano się małżeństwem,
 925 13|                   wschodni przestrzega, ale nie wiem, jak w nim dalej będzie;
 926 13|                     nim dalej będzie; bo że nie mają papieża, który by w
 927 13|                     kościelnemu poddanym, a nie gorszyli ich. Ale jak potem
 928 13|                    niesłusznie, że monarcha nie może mieć żony, tylko córkę
 929 13|                     palcach łatwo policzyć, nie sposób było znaleźć królewiczowi
 930 13|                  nim jakiegoś pokrewieństwa nie miała, zwłaszcza że oprócz
 931 13|                    nas i Węgrzynów wszędzie nie wybieralni, ale spadkowi
 932 13|                   wiązać, że królewska żona nie raz ani dwa, ale kilkadziesiąt
 933 13|                  wszystko się skończy, tego nie wiemy; jeno co nam do tego:
 934 13|                  oni ród swój zwiedli, choć nie tyle.~Jeżeli się oni na
 935 13|                  nich widziałem, a żadnegom nie znalazł, co by umiał po
 936 13|              poznałem, że to byli głupce, i nie dziwiłem się, że ich przepędzono;
 937 13|                  się doczeka. U nas magnaci nie składali stanu oddzielnego;
 938 13|                  rymotwórcy, dziejopisarze. Nie tak jak u nas, co to Lwy
 939 13|                     myśli podobnej do głowy nie przypuścił.~Ale że pan Leszczyc
 940 13|                    poniósł, a taki dyspensy nie wskórał. Bo trzeba było
 941 13|                  przyczyny kanoniczne. A że nie umiano jeszcze konsystorzom
 942 13|                   okazała się tak jasna, że nie było sposobu mitygować ostrości
 943 13|                    na Węgry i śladu o sobie nie zostawił. A gród, swoje
 944 13|               sumieniowi zadość uczyniwszy, nie troszczył się o pana Leszczyca,
 945 13|                    minęło, i o tym już nikt nie pamiętał; i nikomu wchodzić
 946 13|                      i nikomu wchodzić w to nie przyszło, że dekret nieegzekwowany
 947 13|                    nigdy mól serca gryźć mu nie przestał, że gardził prawem
 948 13|                   ód wyroku się uchylał, że nie mogąc dłużej znieść swojego
 949 13|                     tylko, aby o duszy jego nie zapomnieli. Jakoż najprzykładniej
 950 13|                  jak za granicą, do śmierci nie naglił, ciało i krew Pańską
 951 13|                   mu się podobało, bo warty nie było - przyszedł do grodu,
 952 14|                 CZAPSKI~Nigdy dobry uczynek nie przepadnie, nawet na tym
 953 14|                 Pomijam, że nigdzie magnaci nie byli tak datni jak u nas
 954 14|                 jest rzecz niezaprzeczona i nie dość nad tym nasi uczeni
 955 14|                   się u niego znajdywały. A nie majac czym je zastąpić i
 956 14|                    od rodziców, czasu nawet nie ma, aby swoimi zasłonić
 957 14|                     jak rządowych pieniędzy nie znajdzie, odda go pod sąd,
 958 14|                  tym matkę w grób wpędzi; a nie mogąc znieść takich nieszczęść,
 959 14|                    go, aby dopóki z nim się nie obaczy, niczego nie przedsiębrał,
 960 14|                     się nie obaczy, niczego nie przedsiębrał, i na to słowo
 961 14|                    honoru natychmiast, i że nie wstanie, pokąd ojciec go
 962 14|                    wstanie, pokąd ojciec go nie wyratuje. Ojciec, co był
 963 14|                    życie swoje karty w rękę nie weźmie (którą to przysięgę
 964 14|                powiedział mu:~- Życia sobie nie odbieraj, żyj dla matki
 965 14|                  razem, iż przyjaźni swojej nie z płochym człowiekiem, ale
 966 14|                   się znajduje, póki by się nie opatrzył, że tam same tylko
 967 14|                 który był nad nami ojcem, a nie zwierzchnikiem. Do tego
 968 14|                    On mu:~- Bóg świadek, że nie przypominam sobie, gdzie
 969 14|                     że gdyby nasza ojczyzna nie była tak słodką, że do niej
 970 14|                   niej Polak nigdy wzdychać nie przestanie, bylibyśmy o
 971 14|                swoich, ale utrzymać Kazania nie mógł i ustąpił, dopełniwszy
 972 14|                     niezdatnego. Jednak już nie wiem, z jakiej chimery,
 973 14|                    bo ani pisać, ani czytać nie umiał, to kiedy się zapije,
 974 14|                    deżurnym, czasem rozkazu nie dopuści spełnić; a potem
 975 14|                      że dał rozkaz, którego nie spełniono, i o to wrzeszczy,
 976 14|                    przeczy, jako nigdy tego nie odbierał; a że mu Puhaczew
 977 14|             Puhaczew wstydził się, iż pisać nie umie, a chciał taki za uczonego
 978 14|                  napisał. A diak:~- Ja tego nie umiem przeczytać.~- A to
 979 14|                  car ze mnie żartuje, bo to nie jest pismo. Tak Puhaczew:~-
 980 14|                zadajesz? Ja, car, bym pisać nie umiał?~I natychmiast rozkazał
 981 14|                  Położenie pana Zabłockiego nie było do zazdrości, a patrzcie,
 982 14|            hultajstwo, a z tym daleko zajść nie można, nie mając kogo, co
 983 14|                     daleko zajść nie można, nie mając kogo, co by tym poruszeniem
 984 14|                     poradzić, niczyjej rady nie słuchał i co godzina inny
 985 14|             przyjmował; stąd gubernator, co nie był Wojejkowem, ale w policji
 986 14|                     Jam mu odpowiedział, że nie będąc carowej poddanym,
 987 14|                     będąc carowej poddanym, nie czuję się być buntownikiem.
 988 14|                    Jak ty śmiesz mówić, żeś nie poddany carowej? Kto nie
 989 14|                    nie poddany carowej? Kto nie jest poddany carowej? Feldmarszałkowie,
 990 14|                      a ty, co żadnego czynu nie masz, śmiesz mówić, żeś
 991 14|                     masz, śmiesz mówić, żeś nie jej poddany!~I nie poprzestawszy
 992 14|                      żeś nie jej poddany!~I nie poprzestawszy na grubiańskich
 993 14|                     dodając:~- A co, czy ty nie poddany carowej? - A potem: -
 994 14|                     że póki z Polskiej mnie nie wzięli, nie tylko, że nie
 995 14|                   Polskiej mnie nie wzięli, nie tylko, że nie wiedziałem
 996 14|                   nie wzięli, nie tylko, że nie wiedziałem o Puhaczewie
 997 14|                     ale że egzystuje Kazań, nie wiedziałem.~- Oj, ty nic
 998 14|                    wiedziałem.~- Oj, ty nic nie wiedziałeś! Ty, hramotny
 999 14|                    że ma być bunt Puhaczewa nie wiedziałeś? A dlaczegoś
1000 14|                     za świadka, że o niczym nie wiem. I tego było kilka