Part

 501 8  |             kamieniu, jakem go zostawił, a przy nim ci wszyscy panowie,
 502 8  |                Oni stali kołem przy nim, a on na nich poglądał jak
 503 8  |               przybliżyłem się do niego, a on do mnie, mazgaja minę
 504 8  |                koroniarzowskim językiem, a ja ich nie ze wszystkim
 505 8  |               młyn palestry, oto kamień, a my kołem. Kto się tego kamienia
 506 8  |          powiedzcie, którego mamy zmieć, a którego skrupić?~Ja im:~-
 507 8  |                  do komunii przystępuję; a po wtóre, będąc tu za interesem
 508 8  |                przed końcem jego sprawy. A oto jest dworzanin księcia,
 509 8  |             Bądźcie więc panowie łaskawi a puśćcie nas spokojnie.~Między
 510 8  |                  jest umocowany księcia, a że nie dotykał się kamienia,
 511 8  |                  z naszego spichlerza.~- A jakże wy mnie mleć będziecie?~-
 512 8  |               nosisz tylko dla ozdoby?~- A dla ozdoby.~- To my ciebie
 513 8  |              Wstawaj i dobywaj szabli!~- A kiedy mi dobrze na tym kamieniu.
 514 8  |                   ode mnie odczepić się, a mleć którego z waszych,
 515 8  |                ze mną trzeba zaczynać.~- A kiedy ja się asindzieja
 516 8  |                   ojca królowej Jadwigi, a teścia naszego Jagiełłą,
 517 8  |                 temu spokojnemu chłopcu, a pozwólcie, abym posłał po
 518 8  |                 drapiąc się po głowie:~- A, to waćpan jesteś marszałkiem
 519 8  |                  marszałkiem tego młyna? A na Litwie w młynach miernik
 520 8  |               młynach miernik i wieprze, a nie marszałkowie siedzą.~
 521 8  |               żartować, ale serio mówić. A wiesz, dlaczego ja rad bym
 522 8  |                biedy bić z Łęczycaninem, a nie z panem? Bo powiadają,
 523 8  |            Łęczycanie mają wielki rozum; a oto świadek mój kolega,
 524 8  |            Obwiązywali marszałkowi rękę, a on nie tyle z bólu, jak
 525 8  |               kontuzji stał jak wryty.~- A nu - odezwał się pan Bartłomiej -
 526 8  |            koroniarzem wielka filozofia, a tu marszałka oporządzić
 527 8  |                 parę razy [się] złożyli, a i drugi smyczkiem po łbie
 528 8  |                 dostał.~Stanął trzeci:~- A, ty mazgaju litewski, chciałeś
 529 8  |                  i ten po łbie dostał.~- A to diabeł, nie Litwin -
 530 8  |                 z nas. Udawałeś gawrona, a tyś rębacz czternastej próby.
 531 8  |           Bartłomieju, będzie z waćpana, a pocałuj się z tymi zacnymi
 532 8  |               zaczął się z nimi całować, a przepraszać tych, których
 533 8  |                 tych, których obznaczył, a szczególnie marszałka młyńskiego.
 534 8  |                  Zbawiciela wizerunkiem, a nad krzyżem był napis wielkimi
 535 8  |            sprawiedliwszy byłby dekret." A że sumienie nieco kłuło
 536 8  |           słyszeli, z czym się odezwała. A że to było pod koniec sesji,
 537 8  |                 zaczęli iść po schodach, a przyszedłszy do sali trybunalskiej
 538 8  |                praw naszych znajomością. A potem diabeł marszałek po
 539 8  |                 stronę uciśnionej wdowy, a Pan Jezus na taką zgrozę,
 540 8  |          świętokupstwa w duchowieństwie, a pieniactwa w szlachcie.
 541 8  |                 dekret diabli podpisali (a zamiast podpisów były wypalone
 542 8  |                 w oryginale w archiwach, a że nemini acta impedita,
 543 8  |               każdemu wolno go odczytać, a nawet ekstraktem wyjąć.~
 544 8  |                   sandomierski idzie!" - A potem wznowu: "Ustąpcie
 545 8  |                  po drugim się podnosił, a tak regularnie, jakby za
 546 8  |          Rzewuski, hetman polny koronny, a księcia wojewody szwagier,
 547 8  |                 zawsze zdołali sprostać, a która lubo za granicą wychowana,
 548 8  |           miejsca w izbie trybunalskiej, a woźniowie im krzesła przynieśli.
 549 8  |                zaintonował Veni Creator, a deputaci duchowni i niektórzy
 550 8  |                  ogłosić gotowość sesji, a ten, stanąwszy na progu
 551 8  |               głośno przeczytał wokandę, a sprawa JW. margrabi Wielopolskiego,
 552 8  |              stawał od strony powodowej, a pan Plichta bronił W. Dembińskiego.
 553 8  |                 kilka dekretów ogłaszał.~A co to była za okazałość!
 554 8  |             mundurach swoich województw, a palestra cała w mundurze
 555 8  |     woszczatyńskie, także po Iliniczach, a na którym pozwy od sukcesorów
 556 8  |              Tarłowskich były kładzione.~A po sieniach hajduki, pajuki,
 557 8  |              hajduki, pajuki, węgrzynki, a strzelce, a laufry; a na
 558 8  |                   węgrzynki, a strzelce, a laufry; a na rynku karety,
 559 8  |         węgrzynki, a strzelce, a laufry; a na rynku karety, kolasy,
 560 8  |                 na rynku karety, kolasy, a konie, nawet papież nie
 561 8  |           powstydziłby się nimi jeździć; a złoto wszędzie kapało. Na
 562 8  |                sesji wracali do stancji, a przechodziliśmy popod sklepami,
 563 8  |            Francuzów, Włochów i Niemców; a taki nikt z nas do waszych
 564 8  |              początek zgody między nimi. A ksiądz Bykowski, deputat
 565 8  |                deputat kapituły łuckiej, a który dzierżą! z kolacji
 566 8  |             kilku deputatów i mecenasów. A ciągle słyszeliśmy harmaty,
 567 8  |              sposobu trafić, o co rzecz. A jak pokaże się wyżej nas
 568 8  |            zaczną krzyczyć z dołu wiwat, a niektórzy każą wina przynieść
 569 8  |                póki nie skończą zdrowia. A tak nawrzeszczawszy wiwatów
 570 8  |                  o jedenastej skończyła; a tyłem o niej wiedział powracając
 571 8  |              sukcesji po Szydłowieckich, a książęta zakwitowali jego
 572 8  |            trybunału swoją ręką napisał, a strony ją podpisawszy osobiście
 573 8  |              tysiąca czerwonych złotych; a W. Radzi-szewski, ekstraktem
 574 8  |        transportem mojego pana do Litwy. A tak się dostał do Doktorowicz,
 575 8  |            Kurdwanowski, możny obywatel, a który rej wodził partii
 576 8  |       szlachcicowi, co z nim sąsiadował! A taki był uparty, że w życiu
 577 8  |                 środku dóbr jego leżącą, a którą bardzo życzył nabyć
 578 8  |               dzieci jego odziedziczyły, a przecie żadnego brudnego
 579 8  |                  go tak mocno tentowała; a donacja, kontrakt resignationis
 580 8  |                  obiatę tych dokumentów, a tak zatarłszy wszelki ślad
 581 8  |                  świętość swojej sprawy, a więcej jeszcze w świetle
 582 8  |                interes jego pryncypałki. A tak sąd ziemski, do którego
 583 8  |               forytował pisarz Chojecki, a który na koniec może i sumiennie
 584 8  |                  się sądzi z dokumentów, a nie z własnej wiadomości,
 585 8  |                 sobą i czym ich nabywać; a sumienie swoje zupełnie
 586 8  |         skazujący na śmierć pana Chamca; a po przeczytaniu onego każe
 587 8  |               jak pofałszował akta itd., a marszałek wznowu ogłasza
 588 8  |               tej zbrodniczej tajemnicy, a cóż dopiero W. Kurdwanowski,
 589 8  |                  i silnie laską stuknął, a pan Kurdwanow-ski się przebudził.
 590 8  |           sumienie, niech o sobie myślą; a on tak dalece nie wykroczył,
 591 8  |               okazał się dość sumiennym, a na koniec kiedyś, jak przyjdą
 592 8  |             przyjechał nieco uspokojony, a przyjechawszy zaczął koło
 593 8  |         wyciągnęli spod mostu bez duszy, a pan Chojecki we dwie godzin
 594 8  |                  ten dowód nowy wielkich a tajemnych rozrządzeń Bożych
 595 8  |              prawdziwie chrześcijańskie. A te słowa we śnie usłyszane: "
 596 9  |                  największym zaszczytem, a wzdłuż i wszerz kilkakrotnie
 597 9  |                owiec okrywają pastwiska, a śpiewy wieśniaków i uroda
 598 9  |         wytrwaniem i walecznością naszą, a za szczęściem i przytomnością
 599 9  |                wystrzałami karabinowymi, a kula armatnia padła o kilka
 600 9  |                  funtów, kazał podnieść, a później takowej wagi z szczerego
 601 9  |              każdej rzeczy jej donosząc. A dla przesyłania wiadomości,
 602 9  |       Rzeczypospolitej w Stambule, i ja; a każdy z nas osobno musiał
 603 9  |              wówczas łowczego koronnego, a który już się zaprawiał
 604 9  |               wojnę wypowiedziała Rosji, a do tego miał wielkie zaufanie
 605 9  |           litewskiego, który się biedził a biedził, aby sułtana namówić
 606 9  |           zapłacili swoją zaprzedajność. A dopiął swego takim sposobem:
 607 9  |        determinuje się sam do niego iść; a że straży było wiadomo,
 608 9  |                 od ucisku moskiewskiego, a cały mój naród podda się
 609 9  |                Masz mnie tu w zakładzie, a w dniu tym, w którym się
 610 9  |               wyraźnie o honor Mahometa. A co to była za miłość ojczyzny -
 611 9  |                  Otóż, kiedy później JW. a przewielebny Krasiński,
 612 9  |              wodzów naszej konfederacji, a którego rodzony brat, podkomorzy
 613 9  |                 się połączyli w Humaniu, a opłakaliśmy przygodę naszego
 614 9  |         trzydziestu tysięcy mógł zebrać; a tym sposobem konfederacja
 615 9  |           dowodzili, bądź nam sprzyjali, a przy tym wojsko tureckie
 616 9  |             koszowego nam sprzyjającego; a mieliśmy po sobie Dziumdzuryka,
 617 9  |                  nieraz gościli w Siczy; a myśmy się im zupełnie dali
 618 9  |            włości humańskiej należącego, a na którym się kończyły dzierżawy
 619 9  |         podwodami stanąwszy pod karczmą, a woły na paszę puściwszy,
 620 9  |               liczną rozmaitych narodów, a każdego łatwo było poznać,
 621 9  |                   spadająca aż na ramię, a seledcem przez nich nazwana,
 622 9  |           zdradzały ukraińskiego Kozaka. A moskiewskiego kacapa któż
 623 9  |              było innych, jeno Ukrainki, a tych było trzy rodzaje:
 624 9  |            aleśmy przynajmniej milczeli, a pan Michał ciągle z litewska
 625 9  |                hołd oddany jej wdziękom. A ja, lubom był równy jemu
 626 9  |                  się opuścić jego wdowy, a wedle Ewangelii dwom panom
 627 9  |      propozycjami, by do cara przylgnął, a że za to zostanie nie kasztelanem,
 628 9  |   niewdzięcznością odpłaca jego zasługi; a on mu na to odpowiedział:~-
 629 9  |         odpowiedział:~- Krywda krywdoju, a otczyzna otczyzną. Ja z
 630 9  |                szczo maty persze pobyje, a potom pomyłuje, a maczycha
 631 9  |                pobyje, a potom pomyłuje, a maczycha persze pomyłuje,
 632 9  |                maczycha persze pomyłuje, a potom pobyje.~Jak skończył
 633 9  |                  skończył bajarz śpiewać a nadstawił czapkę, to jak
 634 9  |             duchem przepełnioną została.~A potem parobkowie z mołodycami
 635 9  |                wysokie z siwego baranka, a z wierzchu których wisiał
 636 9  |            rozkaz gorzałkę i miód nosił, a co wiadro przyniesie, natychmiast
 637 9  |                 tak hojnie traktujący.~- A wy czużyi, szczo ne znajete
 638 9  |                   podwod byli w Humaniu, a tam dowidatysia, co ich
 639 9  |                 dwóch godzin nie minęło, a jak zaczął ich Żyd rachować,
 640 9  |                 dziegciem ją powalawszy. A potem każdy się ubierał
 641 9  |                za nią, jakby była pełną. A że Zaporoże dzieli się na
 642 9  |                 głębokimi i ostrokołami, a wyćwiczywszy milicją nadworną
 643 9  |               zabijał i do robót używał- A że to kilkakrotnie się zdarzyło,
 644 9  |      Lubomirskich i Potockich przybywać. A oficjalistom i poddanym
 645 9  |              sprawy przez sędziego Siczy a napisaniu wyroku przez pisarza.
 646 9  |          napisaniu wyroku przez pisarza. A śmierć była zadana następnym
 647 9  |             obydwóch Ukrainach śpiewają, a to z powodu, iż koszowy
 648 9  |                bo choć popom dają żonki, a sami bez nich muszą się
 649 9  |                nich muszą się obchodzić; a Moskale najbogatsi, bo mają
 650 9  |            pułków, to jest czterdziestu (a te popy najczęściej rozstrzyżone
 651 9  |          najczęściej najgorszych hultai, a którzy na Siczy, poddawszy
 652 9  |                 brał koszowy dla siebie, a połowę cerkiew pułku, do
 653 9  |                 się od prostych Kozaków, a ich mieszkania mało co były
 654 9  |              owiec na utrzymanie kureni, a w każdym kureniu pułkownik
 655 9  |        gdzieniegdzie okazywały się gaje, a jary zieleniały olszyną
 656 9  |             rynek w regularny czworobok, a każda karczma należała do
 657 9  |                należała do innego pułku; a z tego rynku wychodziły
 658 9  |                koszowego, drugi pisarza, a trzeci sędziego. Chałupy
 659 9  |                 wszystko lepiej wybadam; a potem niech który z panów
 660 9  |                 co wypadnie jej donieść. A teraz muszę iść na ceremonię
 661 9  |                  długo trwać nie będzie, a wy z daleka stojąc możecie
 662 9  |            możecie się temu przypatrzyć; a potem powróćcie do mojej
 663 9  |                 zapisać akt inauguracji.~A my po niejakimś czasie poszliśmy
 664 9  |             zasiadł nowo obrany koszowy, a z każdego pułku jeden towarzysz
 665 9  |            włożyli, tak że go napełnili, a potem zanieśli ten kosz
 666 9  |               został śmieciami obsypany; a pisarz głośno wyrzekł: "
 667 9  |              jadła, których nadmieniłem, a które lubo niewykwintne,
 668 9  |            resztę z nami dobrze zajadał. A gdyśmy zobaczyli, że już
 669 9  |               cała nadzieja na Tatarach; a na siczowych Kozaków nie
 670 9  |                są rozjątrzeni na Polskę, a Jur Majboroda, nowy koszowy,
 671 9  |             między nimi będą podzielone, a koszowego mamią nadzieją,
 672 9  |              zostanie jego dziedzictwem, a on będzie hetmanem kozackim
 673 9  |                 województwa witebskiego, a moje nazwisko jest Wołk.
 674 9  |                krewną za jakim magnatem, a nie za szlachcicem, chociaż
 675 9  |              uczony, obywały za granicą, a mianowicie w Rzymie, i posiadający
 676 9  |            katolików są prawdziwe cnoty, a u różnowierców są tylko
 677 9  |                  wiary, nastąpiły kwasy, a na koniec pożycie dwudziestoletnie
 678 9  |           Brzostowskich, krewnych moich, a ludzi możnych, zostałem
 679 9  |                  kilku sług mojego ojca, a których za namową jezuitów
 680 9  |             księdza Rokitę zamordowałem, a dwóch innych jezuitów, co
 681 9  |                żal. Resztęśmy powiązali, a cały klasztor zrabowawszy
 682 9  |                 Starszyzna jest popsutą, a Moskwa niczego nie zaniedbuje,
 683 9  |                 Polsce będzie naruszoną, a tym bardziej zagładzoną.~
 684 10 |               tego, co się u nas działo; a co gorszego, że młodzież
 685 10 |                  się z nich nie nauczył, a co bym się nagniewał, to
 686 10 |                  nasi im nie ustępywali; a pewnie ani pan Puławski,
 687 10 |                  księżnę matkę oddalony; a książątko tylko w palcaty
 688 10 |                   co dokazał tej sztuki, a to go wyniosło na majętnego
 689 10 |           żadnego przymusu, ich bawiąc - a to tym sposobem: na wielkiej
 690 10 |                na tablicy, potem wyrazy, a na koniec periody; i wszystko
 691 10 |                 w bardzo krótkim czasie. A potem, przywykłszy do poświęcania
 692 10 |             ochoty wyuczyli się i pisać; a trochę czytaniem, a więcej
 693 10 |               pisać; a trochę czytaniem, a więcej jeszcze obcowaniem
 694 10 |                  i związków familijnych. A książę, w dziewiętnastym
 695 10 |                poznawał, co jest prawdą, a co jest kruczkiem. I po
 696 10 |               nie mógł znaleźć doradców. A co się tyczy zarzutu, że
 697 10 |               młody, żywych namiętności, a nie znajdując pola, na którym
 698 10 |              mógł dowody swojego męstwa, a jeżeli czasem jakiemu obywatelowi
 699 10 |                żądał, bywał nadgrodzony. A na ludziach nigdy żadnego
 700 10 |                 księcia Karola szwagier, a świetny regimentarz tejże
 701 10 |             moskiewski został wyrżnięty, a stolica Polski zdobytą.
 702 10 |              szkoły powiatowe powierzyć, a uniwersyteta i gimnazja
 703 10 |        uniwersyteta i gimnazja świeckim, a przy królu żeby był do rady
 704 10 |              przez sejmy prowincjonalne, a połowa przez króla mianowani,
 705 10 |          materiach status [państwowych]. A z tymi warunkami zabezpieczającymi
 706 10 |      duchowieństwa, aby jeden nie nadto, a drugi zbyt mało nic posiadał,
 707 10 |                  zbyt mało nic posiadał, a z przewyżki funduszów kościelnych
 708 10 |                wyboru szlachty zależały, a przychodem miast grodowych
 709 10 |            został wojewodą mścisławskim, a który marszałkował po sejmach
 710 10 |            świetnie, zawsze przykładnie, a był wielkim wierszopisem
 711 10 |                 bez wielkich przymiotów. A każdy z nich się sposobił
 712 10 |               się złomał między żebrami, a niedźwiedź, jeszcze więcej
 713 10 |           niedźwiedź upadł przygłuszony, a pan Wołodkowicz, nie dawszy
 714 10 |               półtora sążnia szerokości, a tyleż głębokości. Raz cała
 715 10 |              zajęła. Ogień był straszny, a wrota otwarte. Aż tu pan
 716 10 |               ratujących:~"Idźcie precz! a my za spaloną karczmę wynagrodzim;
 717 10 |               bić się będziemy na ostre, a nikt niech się nie waży
 718 10 |                 sieni i bić się zaczęli; a że obydwa byli równej z
 719 10 |               ich czuprynom się dostało. A któż by naliczył, ile oni
 720 10 |        manifestów większości uciśnionej, a JW. Chreptowicz został,
 721 10 |         jurysdykcje sądownicze ustawały, a władza trybunalska, ziemska
 722 10 |          niektórych domach szlacheckich. A że ta inotescencja samemu
 723 10 |                 którego pokazał woźnemu. A ten był nahaj rzemienny
 724 10 |                  jawnie szedł do korony, a trzeci z nici złotych pleciony,
 725 10 |           zapytał się po kilkakrotnie:~- A gdzie pan sędzia kapturowy,
 726 10 |              gladii w ręku, nie napadaj!~A pan Wołodkowicz:~- A to
 727 10 |            napadaj!~A pan Wołodkowicz:~- A to piękny sędzia kapturowy,
 728 10 |             inotescencje stronom posyła, a sam w dzień terminu się
 729 10 |               czerwonym suknem pokrytym, a pan Wołodkowicz swoją ręką
 730 10 |             króla, tego nie dopuszczano, a że mało kto na Litwie do
 731 10 |            obywatelów tylko sejmikowało. A tym sposobem zebrał się
 732 10 |              pisarzem wielkim litewskim, a [był] głównym nieprzyjacielem
 733 10 |                 prawie wszyscy deputaci. A książę biskup wileński postarał
 734 10 |                  rachować książę biskup, a majorem tego pułku był niejaki
 735 10 |      przestraszyć Radziwiłłowską partią; a pałając zemstą na pana Wołodkowicza,
 736 10 |              dostał żywcem Wołodkowicza, a podły jurgieltnik takiego
 737 10 |                dostania go w swoje ręce. A że przy niesłychanym męstwie
 738 10 |            nikomu się o tym nie zwierza, a pewny swego, puszcza się
 739 10 |                  się do domu pan Ignacy, a stamtąd wleciał w ogród,
 740 10 |              niego już były przeciętymi, a płoty od ogrodu wywrócono,
 741 10 |                  w lochu dla odpoczynku, a gdy widział, że żołnierze
 742 10 |               Rady by jemu tam nie dali, a trzeba było najprędzej go
 743 10 |                poznosić i rzucać w loch, a za nimi szli żołnierze,
 744 10 |                na stole będący przeciął, a on nie tylko że takiego
 745 10 |                 wy jął z pochwy pałasza. A że nahajem wybił pisarza
 746 10 |                 wieża po sprawiedliwemu, a nic więcej nie powinno go
 747 10 |                 i dysponowany na śmierć, a nareszcie rozstrzelany:
 748 10 |              przybywającego nie wstanie. A że każdy gość stał w sieniach
 749 10 |              takimi obszlegami i czapką, a żupanie białym. Skłonił
 750 10 |                nadzwyczajne pomieszanie, a potem przerwał milczenie
 751 10 |                 i dopełniać ich rozkazy, a nie wchodzić w sprawiedliwość
 752 10 |              później starosta wilatycki, a natenczas podpułkownik milicji
 753 10 |             natychmiast pan Tyszkiewicz, a my w największym podziwieniu
 754 10 |               nas odezwać się nie śmiał; a tu widocznie gotował się
 755 10 |                się jemu serce przyłożyć. A książę: - Gdzie to serce
 756 10 |        dowiedzieć, gdzie się on podział. A my z księciem cały dzień
 757 11 |            Pisałem o bandzie albeńskiej, a przyszło mnie na myśl, że
 758 11 |                 wiejskim pod Nieświeżem, a jej przepisy, trafiając
 759 11 |                  Wołodkowicz do śmierci, a sekretarzem pan Michał Rejten.
 760 11 |              Radziwiłłowski przyjaciel", a książę go nazywał "panie
 761 11 |                nazywał "panie kochanku"; a że z nimi zawsze obcował,
 762 11 |              chodzić zawsze w Nieświeżu; a gdyby kto, nie mając na
 763 11 |             Burby, cześnika rosieńskiego a rządcy ekonomii królewskiej
 764 11 |                  i niepospolitej odwagi. A książę nie mógł nikogo patentować,
 765 11 |                nim, gdzie mu się podoba, a nie zważając na nijakie
 766 11 |          prawdziwie szkoły bohaterskiej, a między innymi, że dwóch
 767 11 |               był silny i nieustraszony. A miał strzelbę dwururną,
 768 11 |                 przyjechał do Samuelowa, a do których pan Bonifacy
 769 11 |              umiem, to nie twój interes, a fuzji ci nie dam.~- Słuchaj!
 770 11 |                 oddam moje cztery konie, a jeżeli nie, to mnie oddasz
 771 11 |                  komornikiem słonimskim, a W. Bonifacym Sołohubem,
 772 11 |               jest W. Leona Borowskiego, a dwie drugich JW. Mikołaja
 773 11 |               będzie oprócz W. Sołohuba, a ten w przeciągu najdalej
 774 11 |                 napisem: Segalas London, a która jest złożoną u JW.
 775 11 |             rościć nie będzie, zapewnia. A za zezwoleniem stron niżej
 776 11 |                 się strony i świadkowie. A pan generał natychmiast
 777 11 |            Bonifacego różnymi żarcikami, a pan Bonifacy fantazji nie
 778 11 |                ty za psa mnie zapłacisz, a pokaż mi zająca, jeżeli
 779 11 |                  pisze, tylko o zwierzu; a spodziewam się, że pies
 780 11 |                 idź z takimi konceptami, a ja pana generała proszę
 781 11 |                   Odczytamy w domu opis; a ponieważ do mnie przywiązano
 782 11 |                posiadający się z gniewu, a pan Bonifacy za beki trzymający
 783 11 |                zaczął czytać transakcją, a potem odezwał się:~- Nie
 784 11 |                może uchodzić za zwierza.~A na to pan Bonifacy:~- A
 785 11 |                  A na to pan Bonifacy:~- A jużci nie ptak. Pożegnaj
 786 11 |               moich koni nie dostaniesz, a strzelba moją będzie, chyba
 787 11 |             obydwaj z albeńczyków grona, a tobie wiadome nasze prawa,
 788 11 |          zapiszcie się, na kogo chcecie, a ja zatrzymuję konie i strzelbę
 789 11 |              jedźmy z nim i tak kończmy; a JW. generał nie zapomni
 790 11 |             przywieźć naszej transakcji. A patrz, panie Leonie, jak
 791 11 |                  ale bez cudzej krzywdy, a ty swoim żartem chcesz mnie
 792 11 |              uporu i żeś się dał złapać. A kiedy nie przyjmujesz mojej
 793 11 |                 puścić się do Nieświeża; a co gorsza dla niego, że
 794 11 |                  z przyznaną inskrypcją, a ja was rozsądzę.~Zaczęto
 795 11 |                  mówić z nim nie chciał, a cóż dopiero podróż obok
 796 11 |          Nieświeża z wszelką gotowością. A książę na dzień następny
 797 11 |                 kazał sprawę wprowadzić. A że był obytym w sądownictwie,
 798 11 |                   że ich obydwóch lubił, a chciał między swoimi albeńczykami
 799 11 |              Leon, abym od niego stawał, a pana Bonifacego interes
 800 11 |         szacowanych od księcia wojewody, a to z powodu, że w czasie
 801 11 |           rozsypał ją i oswobodził jego. A dekret abiudicationis i
 802 11 |            konfederacja radomska zdjęła; a dla większego dowodu wrócenia
 803 11 |              pisarz ziemski nowogródzki, a pan Bonifacy uprosił W.
 804 11 |              panu Bonifacemu Sołohubowi, a stosując się do konstytucji
 805 11 |           naruszać świętości kompromisu; a książę, do najwyższego stopnia
 806 11 |                Leona o okupno Niehoryły, a złożywszy sumę, odebrał
 807 11 |                  zastawna na nim oparta. A do tego odgrażał się, że
 808 11 |                Pan Leon mnie ukrzywdził, a nikt się za mną nie ujmuje.
 809 11 |              jest Radziwiłła ukrzywdzić; a cóż dopiero, gdyby pan Ignacy
 810 11 |             folwarki za bezcen trzymają, a słudzy moi się panoszą -
 811 11 |                  dowód ich przywiązania.~A te słowa nam wnętrzności
 812 11 |                za każdym mówił i prosił, a za sobą nigdy. Ale nasze
 813 11 |                dochowywali panu Leonowi. A że pan krajczy Płaskowicki
 814 11 |               kulczykiem na lewym uchu - a ten przeciw naszemu księciu
 815 11 |              niedziel obłożnie chorował; a pan Raczyński, wyleżawszy
 816 11 |                  wszystkich rozśmieszył, a najwięcej samego księcia,
 817 11 |                mógł spodziewać pan Leon? A widać było, że książę taki
 818 11 |       zapomnienie, ale jako przyjaciela; a nazajutrz wznowu się odgraża.~
 819 11 |                    Oto cały mój majątek, a wszystkie moje pasy już
 820 11 |               się nie popisał. Wstyd mi, a było jeszcze gorzej, bo
 821 11 |                waćpana, panie krajczy!~- A cóż to, panie Leonie, czy
 822 11 |                  Raców, mości krajczy?~- A dla Boga!~- Nieborakowi
 823 11 |             pierwszego kupca tutejszego. A nie mając tu, jeno mnie
 824 11 |                część wódki jego wypiłem, a potem biedakowi wykierowałem
 825 11 |                je w dobrej wierze~kupił. A oto reszta tej wódki. To,
 826 11 |                 ci, łaskawy przyjacielu. A gdzie pignus responsionis [
 827 11 |      nowogródzkich bez pożytku dla mnie; a czterdzieści tysięcy moich
 828 11 |           zostały z krwawej pracy mojej, a które są u pana Łopota,
 829 11 |                  winem, jeśliś mnie rad, a wrócisz mnie pieniądze w
 830 11 |                przygotowana w Nieświeżu, a która - dodał z głębokim
 831 11 |                  napisz mnie dokumencik, a przy kielichu i uradzim,
 832 11 |             Odliczył pieniądze pan Leon, a swego chłopca posłał do
 833 11 |               nieraz po skórze chcę dać, a on by mnie miał żałować?
 834 11 |               nawet bym się naprzykrzył; a dopiero jemu. Nie ma rady,
 835 11 |               kilka razy byłem przy tym. A cały dwór za tobą tęskni,
 836 11 |       Za-za-za-płać twoje dłu-dłu-dłu-gi a do-do- a dopiero bądź wspaniałym."
 837 11 |                  dłu-dłu-dłu-gi a do-do- a dopiero bądź wspaniałym."
 838 11 |                  co by chciał, wyprosił, a pięciu diabłów by się nie
 839 11 |               nim boi się usta otworzyć; a zresztą oprócz tych trzech
 840 11 |                się goście porozjeżdżają, a książę zacznie się nudzić,
 841 11 |                 pójdź i powiedz, że...~- A co to ja na szubienicę dekretowany,
 842 11 |                  natchnie, to się zrobi. A teraz cały frasunek, że
 843 11 |               podkomorzego słonimskiego, a stamtąd ze świtem ruszyć
 844 11 |            odpłaca dobroć twojego serca. A wszystkim kłaniaj się ode
 845 11 |               nóg twoich, panie krajczy, a westchnij no za mną czasem
 846 11 |             krajczy siadł w swoje brykę, a pan Leon już w dobrej nadziei
 847 11 |                tylko szczenięta głaskał, a na koniec odezwał się:~-
 848 11 |                pan Leon da mnie w skórę, a moi przyjaciele jeszcze
 849 11 |            Leonem za mnie się porachują, a Litwy i znać nie chcę.~I
 850 11 |              coraz mocniej zaczął sapać, a my, co go otaczali, nie
 851 11 |                 słychać, panie Leonie?~- A tak słychać, książę panie,
 852 11 |            Radziwiłł, wojewoda wileński, a drugi Leon Borowski, komornik
 853 11 |                 że się porwał na carowę, a Borowski, że się porwał
 854 11 |                się śmiać z całego serca, a potem powiedział:~- Panie
 855 11 |                  rozczulił, ucałował go, a ten mu do nóg padł i rozpłakał
 856 12 |              tego było tyle przykładów), a tej równości z magnatem
 857 12 |              potem dowódcą jego milicji, a przecie urzędował Rzeczypospolitej,
 858 12 |                 był szlachcicem bogatym, a szlachcic był panem ubogim;
 859 12 |              szlachcic był panem ubogim; a że pan byt zawsze wysokim
 860 12 |                  w Polsce ani na Litwie, a za to namnożyło się podpanków,
 861 12 |                sobie majątków znacznych; a że ci i dziadów swoich nie
 862 12 |     gdzieniegdzie jaki Niemiec przybyły; a włościaninowi nierównie
 863 12 |            bojarów zmusili do robocizny, a na Rusi zamiast dawnych
 864 12 |                 z zagranicznych książek, a nie wiedzą, że co tam się
 865 12 |                 tego, kogo sam wybierał; a sam z zagrodu swojego mógł
 866 12 |                 się w bitwach wsławiali, a sejmy ich za szlachtę przyznawali -
 867 12 |                 szukać swojego początku. A szlachectwo ex charta belli,
 868 12 |                udzielności szlacheckiej, a z których ojczyzna miała
 869 12 |              jego sędzią lub prawodawcą, a może i królem. Ten mu zadawał
 870 12 |                  mu zadawał imparitatem, a gdy mu je dowiódł, samozwaniec
 871 12 |            Nobilis Polonus omnibus par - a może o tym nie wie, że na
 872 12 |        książęcego tytułu nosić nie chcą, a mają do niego prawo. Nie
 873 12 |         najkardynalniejsze prawo narodu! A potem, doświadczenie przekonywa,
 874 12 |            niezdatna, różnych przekrztów a popowiczów, a mieszczuków:
 875 12 |                 przekrztów a popowiczów, a mieszczuków: tego do pióra,
 876 12 |               kasy, tego do transportów. A oni, nazbierawszy grosza,
 877 12 |              część dziedzictwa wojewody, a że zabór zaraz nastąpił,
 878 12 |                 naszej Rzeczypospolitej; a kto jej był zasłużonym,
 879 12 |          Kozakiem, nobilitacji nie miał, a był marszałkiem zakroczymskim
 880 12 |              prawie na moim ręku skonał; a chociaż, nie chwaląc się,
 881 12 |            Stefana), byłem mu posłuszny. A nie tylko ja i mnie podobni,
 882 12 |                  pod nim regimentarzami, a choć magnaci całą gębą,
 883 12 |           spokrewnionych z wojewodzicem, a nikt nie powiedział: "A
 884 12 |                  a nikt nie powiedział: "A co to ma Kozak gnębić senatorskiego
 885 12 |          przodkach swoich odziedziczyli, a którymi jedynie są magnatami.~
 886 12 |                 być i krzyż, i motyka!), a że od dzieciństwa umiał
 887 12 |         przywiózł go małego do Warszawy, a gdy go odumarł, a Sawa podrósł,
 888 12 |              Warszawy, a gdy go odumarł, a Sawa podrósł, po dworach
 889 12 |               kozaka; bandurkę zarzucił, a nawykł do innych zabaw i
 890 12 |               ojczyzną do niej powrócił, a jako nieszlachcic, nie mógł
 891 12 |                panów z licznymi dworami; a że wielcy panowie, co prawie
 892 12 |            Piotrkowie było ich kilkuset. A Sawa, co się znajdował pod
 893 12 |                otworzyć związki z Litwą, a dopiero na pewno pójść do
 894 12 |               francuski przy nim będący, a któremu mocno wierzył. Ten,
 895 12 |               dla poparcia konfederacji, a Sawę we trzysta koni posłał
 896 12 |              przed kawalerią moskiewską, a sam, zakryty jego obrotem,
 897 12 |                ten do Lasa, ten do Sasa, a pan Dzierżanowski tego nachwytał,
 898 12 |             magazyny wpadły w jego ręce, a czego pan Sawa dla wojska
 899 12 |                  ogłoszonym został Sawa, a regimentarzami panowie Lelewel
 900 12 |                którymi później służyłem, a wszystkich relacje na jedno
 901 12 |                  na budowanie ojczyzny]. A sam widziałem, jak inni
 902 12 |           trzymać, że się jego znajdzie. A że ludzie przy nim i za
 903 12 |                że zawsze łatany chodził, a sam nigdy plejzerowany nie
 904 12 |              nigdy plejzerowany nie był, a Rusini że są zabobonni,
 905 12 |                   że sam temu wierzyłem, a to mniemanie bardzo jego
 906 12 |                  przedzielał ich od nas, a grobla długa prowadziła
 907 12 |            charakternika), podnieśli go, a on z największą przytomnością
 908 12 |           pierzchającą jazdę moskiewską, a sam się kazał zanieść do
 909 12 |                  doświadczonych Kozaków, a samego siebie kazał włożyć
 910 12 |            jednego nas wszystkich ubiją. A że boleści jego coraz więcej
 911 12 |                  poza Mszczonowską Wolę, a przedzieliwszy się wsią
 912 12 |             stron kazał wioskę podpalić. A wiatr był tak wielki, iż
 913 12 |               wojewodzicowi wołyńskiemu, a drugiej poruczył panu Lelewelowi,
 914 12 |                  nie łączyli się z sobą; a sam z dwoma Kozakami i ze
 915 12 |                zostawili przy komendzie, a. jego na rękach w las piechotąśmy
 916 12 |               byłby nam skonał w rękach. A podleśniczy pokazał się
 917 12 |         szlachcicem i ojczyźnie wiernym, a choć ubogi i obarczony dziećmi,
 918 12 |            podleśniczyna jego pilnowała; a sam w nocy wózkiem udał
 919 12 |           wytrzymać i jęknął kilka razy, a potem zemglał, żeśmy go
 920 12 |                 żeśmy go ledwie ocucili. A przyszedłszy do siebie,
 921 12 |                siebie, powiedział nam:~- A co? Wszak przekonaliście
 922 12 |              nocy po niego przyjeżdżano; a w dzień szanowna nasza gospodyni,
 923 12 |             pięćdziesiąt się wyratowało, a wszystko albo ubite, albo
 924 12 |                  w okolicach Mszczonowa. A że jemu bardzo szło, aby
 925 12 |                zawsze sam diabeł pomaga. A że wojsko moskiewskie na
 926 12 |               połowa oficerów żołnierze, a połowa szpiegi i tych ostatnich
 927 12 |             leśnej chałupy. Otaczają ją, a w kilku wpadają w środek.
 928 12 |                 za domem, odezwał się:~- A co, kapitulujesz waćpan?~-
 929 12 |                 i przygłuszony zostałem, a kilku na mnie wpadło z postronkami
 930 12 |                 żem ruszyć się nie mógł. A pana marszałka, bezbronnego,
 931 12 |               żem ruszyć [się] nie mógł, a pana Sawy kilkakrotnie pokłutego;
 932 12 |                  dla mnie istną torturą, a cóż dopiero pana marszałka,
 933 12 |      barbarzyńskie jego z nami obydwoma, a szczególnie z marszałkiem
 934 12 |                  Sawy, czego on pragnie, a że wszelkie jego rozkazy
 935 12 |                 był tak bliskim śmierci. A potem niby zasnął cokolwiek,
 936 12 |           śmierci był jego przyjacielem, a poproś go, by ten szkaplerz
 937 12 |                  co nieprędko nastąpiło. A potem mnie wraz z innymi
 938 12 |                 wyprawili aż do Kazania; a Bóg świadek, że mniej czułem
 939 13 |         powołaniem, jakby życie zakonne, a prawnictwo nie było nauką,
 940 13 |               historia naszych familiów, a na koniec gospodarstwo.
 941 13 |                  na koniec gospodarstwo. A bez tego wszystkiego niech
 942 13 |            prosił, by mu dekret napisał. A kto był prawdziwym obywatelem,
 943 13 |                  dlatego był prawnikiem, a czasem prawodawcą, bo takiemu
 944 13 |              moim imieniu, będę z wami." A nasi prawodawcy, że zawsze
 945 13 |               naglić mnóstwem urzędników a siepaczów, a wart, a więzień,
 946 13 |                  urzędników a siepaczów, a wart, a więzień, a kosztu,
 947 13 |          urzędników a siepaczów, a wart, a więzień, a kosztu, że za
 948 13 |            siepaczów, a wart, a więzień, a kosztu, że za niego drugie
 949 13 |              wszystko jest rzecz ludzka, a każdy sobie samemu przynajmniej
 950 13 |                  rządzi, i tak wszędzie. A u nas nie tak było.~W Nowogródku
 951 13 |                  sądowej - to cała siła, a przecie ludzie bardzo możni
 952 13 |              gród dekret tylko ogłaszał, a sama strona go spełniała.
 953 13 |            gotowość, sam szedł na wieżę, a termin odbywszy, przed tymże
 954 13 |            zamiłowanie dla naszych praw, a nie słuchać prawa była to
 955 13 |                 dekret nakazujący wieżę, a on się ociąga, to oczu nie
 956 13 |                  zwierzchności nie było; a grzywny, co je skrzywdzony
 957 13 |             dwanaście niedziel na wieży, a tak wielkie basarunki na
 958 13 |              ojców kapucynów wprowadził, a ci i dotąd w nim siedzą.
 959 13 |           wymówił, że miał braci łotrów.~A bywały przykłady, że bez
 960 13 |              siostry brali i to nie było a grzechem, bo inaczej być
 961 13 |         pozwolono żenić się z siostrami, a prawodawca z ramienia Bożego,
 962 13 |                 nie wynikały paskudztwa. A potem, jak się ludzie zaczęli
 963 13 |          przyniósł nasz boski Zbawiciel, a którą krwią swoją przy okupie
 964 13 |              prawu kościelnemu poddanym, a nie gorszyli ich. Ale jak
 965 13 |                spadkowemu potrzeba żony; a że cuius est condere, eius
 966 13 |                 wypadki dawali dyspensa, a królowie tak się między
 967 13 |                co to ich posągi widujem, a o których tyle wielkich
 968 13 |             pozbywają się naprzykrzonych a paskudnych rodów. A na czym
 969 13 |       naprzykrzonych a paskudnych rodów. A na czym to wszystko się
 970 13 |                 piszą i naród im wierzy, a szlachta poszła tam w poniewierkę,
 971 13 |                  Wielu z nich widziałem, a żadnegom nie znalazł, co
 972 13 |             więcej światła niż rządzony, a kiedy go ma mniej, to musi
 973 13 |                  mniej, to musi ustąpić, a jeśli się upiera, to gorszego
 974 13 |            wysoki rozum ich się trzymał. A który magnat czy francuski,
 975 13 |                dyspensę nawet magnatowi, a szlachcicowi tak trudno,
 976 13 |                  niemało kosztu poniósł, a taki dyspensy nie wskórał.
 977 13 |             jakieś przyczyny kanoniczne. A że nie umiano jeszcze konsystorzom
 978 13 |              śladu o sobie nie zostawił. A gród, swoje odbywszy a sumieniowi
 979 13 |                   A gród, swoje odbywszy a sumieniowi zadość uczyniwszy,
 980 13 |         Leszczyca spadkobiercy owładali, a pan starosta synowi kiedyś
 981 13 |                  ale niedługo urzędował, a pan Baworowski, co u nas
 982 13 |           pośrednictwem kapłana obcując, a to w dworku otwartym, z
 983 14 |                 uszczerbku swoich wygód, a ta wdowa może bez omasty
 984 14 |                 nawet, zawziętości mało, a chęci przysłużenia się wiele,
 985 14 |                   żeby mu syna wyswatał; a wszystko bez korzyści dla
 986 14 |               znaczne dobra posiadający, a przychylny Augustowi, miał
 987 14 |                siebie oddział artylerii, a chorąży, co nad tym oddziałem
 988 14 |           starostą grodowym chełmińskim, a którego niewolę w Kazaniu
 989 14 |                  się u niego znajdywały. A nie majac czym je zastąpić
 990 14 |                  dni generał przybędzie, a jak rządowych pieniędzy
 991 14 |                 tym matkę w grób wpędzi; a nie mogąc znieść takich
 992 14 |               słowo oficerskie otrzymał; a natychmiast udawszy się
 993 14 |                 senator wielce roztropny a miłował syna, wystrofował
 994 14 |         przysięgę najwierniej dochował), a wziąwszy pieniądze, poleciał
 995 14 |                  i o dobroci serca syna, a razem, iż przyjaźni swojej
 996 14 |               nim do znaczenia przyszli, a że są ludzie podli, dopuszczają
 997 14 |               rozszerzyli swoje granice, a za to są zawojowani przez
 998 14 |                   i z innymi poczciwymi; a w Kazaniu my naszych zastali,
 999 14 |                który był nad nami ojcem, a nie zwierzchnikiem. Do tego
1000 14 |                było, nędzę nam osładzał; a to z powodu pana starosty