Rozdzial

   1 Wstep|                    jednak, by kiedykolwiek w przeszłości - wyłączając,
   2 Wstep|                    dla zaboru rosyjskiego. W obecnym czasie ruch rewolucyjny,
   3 Wstep|                    szeroko się rozgałęziły w zaborze rosyjskim, zyskały
   4 Wstep|          konspiratorów; drugich wciąga ono w swój wir częściowo, modyfikując
   5 Wstep|                   odgłosy bojów, toczonych w zaborze rosyjskim przez
   6 Wstep|                rosyjskim przez wzrastającą w siły rewolucję z przemocą
   7 Wstep|              przemocą rządową. Odgłosy te, w postaci druków nielegalnych,
   8 Wstep|               pomimo, że wtargnął on nawet w dziedzinę życia prywatnego
   9 Wstep|                   biorących obecnie udział w ruchu rewolucyjnym, to ludzie
  10 Wstep|           rewolucyjne znalazło swe odbicie w literaturze.~Wobec tego
  11 Wstep|                   zjawiskiem jest przesada w tę lub inną stronę. Gdy
  12 Wstep|                  organizacji rewolucyjnych w zaborze rosyjskim, inni
  13 Wstep|                  znaczenia i pracy, widząc w nich wybryki niedojrzałej
  14 Wstep|             organizujących i wprawiających w ruch maszynę rewolucyjną.~
  15 Wstep|                     biorąc niekiedy udział w jego pracach, .zebrałem
  16 Wstep|                    zszeregować i zgrupować w jedną całość, by sobie dokładniej
  17 Wstep|                    przedstawić stan rzeczy w Polsce.~Od dawna też nosiłem
  18 Wstep|                  że była ona najłatwiejszą w wykonaniu, lecz i dlatego,
  19 Wstep|                   a przed oczami cytadelę. W felietonie łatwiej, niż
  20 Wstep|                    felietonie łatwiej, niż w poważniejszym dziele, uniknąć
  21 Wstep|                    szczegóły lub łączyć je w jedno dla uplastycznienia
  22 Wstep|                zmianom, jakie ona wywołuje w stosunkach społecznych u
  23 Wstep|                dane tylko o nim, pominąłem w zupełności wszystko to,
  24 Wstep|            stronnictwa, pracującego tajnie w zaborze rosyjskim. Mówię
  25 1    |                     TROCHĘ HISTORII~Bibułą w żargonie rewolucyjnym zowią
  26 1    |                    wsiąkając coraz głębiej w warstwy ludowe, zataczając
  27 1    |                  sam rząd. Ks. Imeretyński w znanym swym memoriale stwierdza,
  28 1    |                    przypuszczać, że bibuła w zaborze rosyjskim ma zawsze
  29 1    |                    krępuje życie społeczne w tak różnorodnych kierunkach,
  30 1    |                    kordon i rozpowszechnić w społeczeństwie. Jest więc
  31 1    |                   dziecinne, staje mi żywo w pamięci obraz mego pierwszego
  32 1    |                    się z "bibułą". Było to w dworku szlacheckim na Litwie
  33 1    |              twarze ich wyciągały się, gdy w powietrzu zabrzmiał dzwonek,
  34 1    |       przedstawicieli władzy moskiewskiej. W tym to czasie matka moja
  35 1    |              zostawiło niezatarte wrażenie w mym umyśle. Te właśnie książki
  36 1    |                nieocenzurowanej literatury w tym czasie. Ocalały one
  37 1    |                 podczas burzy powstaniowej w niewielkiej ilości, a chowane
  38 1    |                   takiej książki.~"Bibuła" w tym czasie znajdowała przytułek
  39 1    |                  żądne słońca i swobody. I w Polsce, która wówczas była
  40 1    |                     który, zrobiwszy wyłom w modlitewno-rzewnym stosunku
  41 1    |          pracującego rozszerzały je szybko w tej właśnie warstwie narodu,
  42 1    |                 była jedyną, jaka istniała w sterroryzowanym po powstaniu
  43 1    |    socjalistycznych książek i broszur, już w latach 80-tych spotkać można
  44 1    |                 wreszcie ulotnych broszur, w ten lub w inny sposób oświetlających
  45 1    |                ulotnych broszur, w ten lub w inny sposób oświetlających
  46 1    |                 oświetlających stan rzeczy w zaborze rosyjskim.~Lecz
  47 1    |                   ilość bibuły, kursującej w kraju, stale wzrastały,
  48 1    |                   z nich polegała na braku w kraju jakiejkolwiek organizacji
  49 1    |                    Nic dziwnego, że bibuła w oczach ludzi była czymś
  50 1    |             Posiadanie książki nielegalnej w oczach otoczenia dawało
  51 1    |               rządową oraz dziecinna wiara w wszechpotęgę i wszechwiedzę
  52 1    |                 jeszcze tak powszechne, że w większości wypadków uifikano
  53 1    |                    było ją ludziom wpychać w ręce, namawiać, by ją przeczytano,
  54 1    |                    potrzebą, koniecznością w takich warunkach, jakie
  55 1    |                   pod caratem znosić musi.~W tym położeniu epoką dla
  56 1    |                    Partii Socjalistycznej, w skróceniu zwanej P.P.S.
  57 1    |                  organizacji rewolucyjnych w Polsce popowstaniowej, która
  58 1    |                 razie stałe ukazywanie się w większej ilości zagranicznych
  59 1    |                    bardziej wzrastała, gdy w dodatku partia rozpoczęła
  60 1    |                  stale wydawać "Robotnika" w kraju samym, gdy przez dłuższy
  61 1    |                   powodzenia, gdy wreszcie w samej kolporterce zapanowała
  62 1    |               względu na to, czy mieszkają w Warszawie, czy na prowincji -
  63 1    |                    inteligentna, uwierzyła w stałość i trwałość tego
  64 1    |                 organizacyjki rewolucyjnej w całym państwie, która takiej
  65 1    |               zabawną rozmowę, jaką miałem w Londynie z jednym takim
  66 1    |                   z jednym takim delegatem w r. 1897.~Skądś, z głębi
  67 1    |           skomplikowany. Widzi pan,~my tam w Rosji zawiązaliśmy stowarzyszenie
  68 1    |                zawiązaliśmy stowarzyszenie w celu obalenia~cenzury.~-
  69 1    |                poprosiłem, by mi wyjaśnił, w jaki sposób owo obalenie
  70 1    |                 się odbywać i jaką rolę ma w tym odgrywać P.P.S.~Mój
  71 1    |              rewolucyjne są zainteresowane w zniesieniu cenzury. Zgodziłem
  72 1    |                  stowarzyszenie dla P.P.S. w tej akcji.~- Ależ, rzecz
  73 1    |                     P.P.S. zaś odda je nam w tym punkcie państwa rosyjskiego,
  74 1    |                     nietolerancją P.P.S.".~W Polsce, gdzie ludzie tak "
  75 1    |                    oparte na pomocy P.P.S. w przewiezieniu tych wydawnictw
  76 1    |                 przyzwyczajali się mieć ją w ręku, tak, iż po pewnym
  77 1    |                   tak, iż po pewnym czasie w kołach, otrzymujących wydawnictwa
  78 1    |                inne organizacje nielegalne w Polsce - żydowska socjalistyczna
  79 1    |                 Obok partyjnych wydawnictw w coraz większej ilości sprowadzano
  80 1    |                    stosunek do najazdu, są w Rosji zakazane. Ta ostatnia
  81 1    |                    Książka ta rozeszła się w tysiącach egzemplarzy i
  82 1    |                  opublikowane przez P.P.S. w sprawozdaniu Centralnego
  83 1    |              druków, puszczonych tego roku w obieg. Inne partie danych
  84 1    |                    P.P.S.-owej, kursującej w kraju, jest w każdym razie
  85 1    |                   kursującej w kraju, jest w każdym razie nie mniejszą.
  86 1    |           czytającej publiczności polskiej w zaborze rosyjskim. Nie znam
  87 1    |               podlegających cenzurze, lecz w każdym razie śmiało twierdzić
  88 1    |                    rządowych, lecz podrywa w umysłach ludzkich autorytet
  89 1    |                    autorytet rządu i wiarę w jego potęgę. Już sama nazwa "
  90 1    |                   tak rażąca, że się rzuca w oczy każdemu, kto może porównywać
  91 1    |                 handel książką nielegalną. W istocie, niektóre z wydawnictw
  92 1    |             rozchwytywane przez robotników w Warszawie, że pierwsze transporty,
  93 1    |             książeczki, rozeszły się tamże w przeciągu miesiąca i wreszcie
  94 1    |              bardziej charakterystycznymi. W pewnej wsi nad Wisłą włościanie
  95 1    |               samej kategorii miał miejsce w głębi Rosji, w koszarach
  96 1    |                miał miejsce w głębi Rosji, w koszarach wojskowych. Znaną
  97 1    |                  odbywają służby wojskowej w Polsce. Rząd wysyła ich
  98 1    |                    Polsce. Rząd wysyła ich w głąb Rosji lub na wschodnie
  99 1    |           wschodnie granice państwa, gdzie w wielu pułkach polowa żołnierzy
 100 1    |                  Gdy się o tym dowiedziano w Warszawie, wysłano do tego
 101 1    |                   odpowiedzieli agitatorom w sposób następujący:~" Takich
 102 1    |                    nieznane dotąd zjawisko w Polsce pod caratem, a przyzwyczajenie
 103 1    |              bibuły wśród ludu pracującego w miastach i po wsi ziszcza
 104 1    |               konieczność pewnych ulepszeń w szkolnictwie oraz potrzebę
 105 1    |                   cofnąć.~Rząd ustąpił nie w ten sposób, jak mi obiecywał
 106 1    |                zaprzeczyć. Gdy bibuły było w kraju mało, gdy jej wpływ
 107 1    |                  bibuła rozpowszechnia się w ogromnych ilościach, gdy
 108 1    |              Limanowskiego "Ruch społeczny w XVIII i XIX wieku". Po skończeniu
 109 1    |                    by korzystał z nich nie w swoim, lecz jakim innym
 110 1    |             Gnoiński, gdym po aresztowaniu w drukarni prosił go o danie
 111 1    |                    tego panu dać nie mogę, w każdym razie to wydawnictwo
 112 1    |            przestępstw musiało pójść dalej w tym kierunku. W istocie
 113 1    |                pójść dalej w tym kierunku. W istocie tak się też stało,
 114 1    |                   tak wielką (przynajmniej w Warszawie), a otrzymanie
 115 1    |                  Konisski, który mię badał w Warszawie, mówił mi, że
 116 1    |                     że nie przypuszcza, by w Warszawie był robotnik,
 117 1    |                który kiedykolwiek nie miał w ręku "waszewo Kurjera",
 118 1    |                    wołają na badania, lecz w wielu wypadkach to nie pociąga
 119 1    |                   z częstymi odstąpieniami w poszczególnych wypadkach
 120 1    |                  też stało i z żandarmerią w Polsce w stosunku do bibuły.~
 121 1    |                   i z żandarmerią w Polsce w stosunku do bibuły.~Nie
 122 1    |                   bibuły.~Nie zmieniła ona w niczym praw i przepisów
 123 1    |                nielegalny jest nielegalnym w zasadzie, zaś w praktyce
 124 1    |                nielegalnym w zasadzie, zaś w praktyce został do pewnego
 125 1    |                    stałym lub powszechnym. W każdej danej chwili, w każdym
 126 1    |                     W każdej danej chwili, w każdym wypadku zapleśniałe
 127 1    |             czytelnictwa druków zakazanych w Polsce, zmusi władzę do
 128 1    |         usposobienia względem bibuły nawet w najgłuchszych zakątkach
 129 1    |          rozpowszechniona przez istniejące w kraju organizacje - P.P.S.
 130 1    |             żydowska bibuła Bundu istnieje w większej ilości. Bibuła
 131 1    |                  nielegalnych, kursujących w kraju, trafia do rąk czytającej
 132 1    |                  egzemplarzami, przewożona w kieszeniach przejezdnych.~
 133 1    |                 sprawiać może przyjemność, w wielu wypadkach jest ona
 134 1    |               sztab dbać o zapełnienie luk w swych szeregach. Naturalnie,
 135 1    |                  możliwie spopularyzowane. W przeciwnym wypadku po pewnym
 136 1    |              Jedynym zaś środkiem, będącym w rozporządzeniu organizacji
 137 1    |                   stałego urabiania opinii w pożądanym kierunku, jest
 138 1    |           zgromadzenia i ustna propaganda, w warunkach politycznych Rosji
 139 1    |                    odezwa zastąpić tu musi w większości wypadków agitatora
 140 1    |                   książka jako agitator ma w dodatku pod caratem niesłychane
 141 1    |                cicho, bez hałasu, może być w każdej chwili zniszczona,
 142 1    |              agitujących, jak agitowanych. W wielu zaś wypadkach bibuła
 143 1    |                  wprost jedynym narzędziem w ręku agitatora partyjnego.
 144 1    |               zdolnych do agitacji ustnej, w okresach większej baczności
 145 1    |                szerokiego wpływu - bibuła, w postaci broszury, numeru
 146 1    |                organizmu, to bibuła będzie w nich krwią, która organizm
 147 1    |                  utrzymuje.~Porównanie to, w innych nieco słowach, słyszałem
 148 1    |               mieli bibuły! Powiedzcie tam w Warszawie, żeby raz nareszcie
 149 1    |                   członkom, uzbrojenie ich w ten nieodzowny w obecnych
 150 1    |            uzbrojenie ich w ten nieodzowny w obecnych czasach oręż. Jak
 151 1    |                oręż. Jak każdy to rozumie, w domu niewoli - w państwie
 152 1    |                  rozumie, w domu niewoli - w państwie rosyjskim - niełatwo
 153 2    |                  potwornych rozmiarów, jak w Rosji, nigdzie kłopoty graniczne
 154 2    |                   uciążliwe i przykre, jak w państwie cara. Azjatycka
 155 2    |                    tym bardziej, że postęp w społeczeństwie, trzymanym
 156 2    |                  społeczeństwie, trzymanym w żelaznych kleszczach caratu,
 157 2    |          Pilnowanie granicy poruczonc jest w Rosji "zielonej" dykasterii
 158 2    |                     tzw. linia kordonów, - w oddaleniu l-2 km. od granicy
 159 2    |                 rzecz zupełnie niesłychana w żadnym państwie - nie ma
 160 2    |                    można sądzić z tego, że w Królestwie jedynie gubernia
 161 2    |                     a potowa Litwy wchodzi w zakres ich działania.~Wobec
 162 2    |            zielonych spełnia swe obowiązki W sposób następujący: tuż
 163 2    |                    karabinami mniej więcej w odległości 200 do 600 kroków
 164 2    |                   od drugiego. Naturalnie, w miejscowości równej, gdzie
 165 2    |                 przeszła przez granicę ani w jedną, ani w drugą stronę.
 166 2    |                   granicę ani w jedną, ani w drugą stronę. Cały ruch
 167 2    |            carskich noc spędzają spokojnie w łóżku, lecz dlatego jedynie,
 168 2    |                  Rozsypuje się ona po tzw. w języku "zielonych" - sekretach.
 169 2    |                   drogi, idące od granicy, w oddaleniu jednego, dwóch,
 170 2    |                    wszystkim konne patrole w różne strony, a oprócz tego
 171 2    |                  Cywilni "zieloni" operują w komorach i przykomórkach.
 172 2    |                   paszportów przejezdnych. W większych jednak punktach,
 173 2    |      przekraczającymi granicę, jest oddana w ręce żandarmów. Tych komorowych
 174 2    |            niedołęstwa, jest całe mnóstwo. W każdym miasteczku nadgranicznym
 175 2    |         nadgranicznym można spotkać kilku, w większych zaś miasteczkach
 176 2    |               umundurowanych, stanowiących w okolicach nadgranicznych
 177 2    |                 lub z zabronionym towarem. W istocie wywiera ona silne
 178 2    |                  rodzeństwo, mieszkających w owe czasy w majątku na pograniczu
 179 2    |                  mieszkających w owe czasy w majątku na pograniczu pruskim.
 180 2    |                  kilka kroków. Droga idzie w tym miejscu lasem i musiałem
 181 2    |                 konnych postaci minęło nas w galopie. Następnie spotkałem
 182 2    |               Taurogów - odpowiedziałem.~- W Tawrogi! - I, spojrzawszy
 183 2    |                  dodał: - Pomieszczyk - co w języku rosyjskim oznacza
 184 2    |                 pozycję socjalną, nazywaną w Galicji "obszarnik".~- Tak -
 185 2    |             przyznam się: te strzały nocne w lesie, te pędzące patrole
 186 2    |          pogranicznej. Spotkałem się z nim w karczmie, przy której zatrzymaliśmy
 187 2    |                    ma! We dnie na linii, a w nocy w sekretach. I dobrze,
 188 2    |                    dnie na linii, a w nocy w sekretach. I dobrze, kiedy
 189 2    |              dobrze, kiedy ładna pogoda, a w deszcz i wiatr w lesie straszno
 190 2    |                 pogoda, a w deszcz i wiatr w lesie straszno i hałas taki
 191 2    |            własnego dowcipu.~- Jakie ślady w lesie? - pytałem.~- Nie
 192 2    |                    lesie? - pytałem.~- Nie w lesie, a na drodze, a droga
 193 2    |                  skarżył się mój żołnierz.~W istocie, gdy się przypatrzyłem
 194 2    |                  nie strzelać. Jak trafisz w plecy. to cię karali, bo
 195 2    |                sygnał. A teraz nie żartuj, w plecy czy w łeb - to jedno.
 196 2    |                    nie żartuj, w plecy czy w łeb - to jedno. Prawo takie
 197 2    |             agentów do tąpania kontrabandy w ten sposób, że każdy, kto,
 198 2    |              składa się do banku państwa i w końcu roku sumę całą, otrzymaną
 199 2    |                    nie mogą być sprzedane, w rodzaju np. bibuły, rząd
 200 2    |                 najsmutniejsza, z ofiarami w ludziach. Z jednej strony
 201 2    |                     z drugiej wszystko, co w Rosji jest kontrabandą.
 202 2    |             Kontrabanda polityczna stanowi w tej powodzi zwyczajnego
 203 2    |               znikomo małą cześć i dopiero w ostatnich czasach rząd zwrócił
 204 2    |                  Kto jednak jest zwycięzcą w tej wojnie? Cyfry, przytoczone
 205 2    |                 wojnie? Cyfry, przytoczone w poprzednim rozdziale, dowodzą,
 206 2    |          poprzednim rozdziale, dowodzą, że w tym wypadku zwycięża nie
 207 2    |              zwycięża nie silniejszy. Lecz w jaki sposób to się odbywa?
 208 2    |                    po owej nocy, spędzonej w nadgranicznej drodze. Gdym
 209 2    |                    pozbywać bardzo prędko. W kilka dni po opisanej drodze
 210 2    |               kilka dni po opisanej drodze w młocarni u ojca coś się
 211 2    |             wyjątkiem. Czy we dworach, czy w chatach włościańskich wszystkie
 212 2    |                  wciskało się najwyraźniej w posiadłości rosyjskie, mącąc
 213 2    |                  po morzu i warunków pracy w fabrykach i kopalniach amerykańskich.
 214 2    |                  tym głupstwem zajmował! I w tym więc wypadku granica
 215 2    |                    dla tych ludzi.~Później w swoich wędrówkach zwiedziłem
 216 2    |           wędrówkach zwiedziłem pogranicze w różnych miejscach. Bywałem
 217 2    |                pewnego rodzaju solidarność w mieszkańcach pogranicza.
 218 2    |        nadgranicznych późnym wieczorem lub w nocy - nieraz strażnicy,
 219 2    |        przemycaniem czegoś i byłem niejako w jego ręku. Chciałem się
 220 2    |              pokazując na drogę, po której w tej chwili jechało kilku
 221 2    |               drogą pojedziem.~Naturalnie, w obydwóch wypadkach chłopi
 222 2    |              utrudnia ogromnie ich pozycję w walce z kontrabandą. Lecz
 223 2    |                    zielony korzysta z nich w większym nawet stopniu,
 224 2    |                    mieszkaniec pogranicza, w większym dlatego, że będąc
 225 2    |               wśród zielonych kwitnie, jak w ogóle wśród urzędników rosyjskich,
 226 2    |                 polskich słów - tam można.~W istocie - tam można! Wysokie
 227 2    |                  oraz powszechność łapówek w Rosji wytwarzają takie położenie
 228 2    |               parcie na urzędników celnych w kierunku przekupstwa i zieloni
 229 2    |               pilnujących praw granicznych w ten sposób się zmniejsza,
 230 2    |                 zielony, żołnierz, wchodzi w umowę z przemytnikami i
 231 2    |                   kontrabandy, dając nawet w zastaw własny karabin. Urzędnik
 232 2    |                    mogąc poradzić, wchodzą w ugodę. Widzieliśmy, że ta
 233 2    |       zagranicznych do rąk jej konsumentów w Polsce pod caratem tłumaczy
 234 2    |               licznymi, nie mogą być ujęte w system, nie mogą być kierowane
 235 2    |                 partyjne - mówił mi - były w tym czasie zawalone robotą,
 236 2    |           transportu. Co prawda, nie byłem w swej ściślejszej ojczyźnie
 237 2    |          dzierżawił większy jakiś majątek.~W istocie rachuba moja nie
 238 2    |                mieć książki zakazane, tam, w Warszawie, znam wielu ludzi,
 239 2    |             przekonać go, że musi mi pomóc w przetransportowaniu pewnej
 240 2    |            wszelkiej nielegalności jeszcze w 1863 r., nie dowiedział
 241 2    |                    że krewniak junior jest w dobrych stosunkach z oficerem
 242 2    |                kuzyna.~Postanowiliśmy więc w czasie wycieczki za kordon
 243 2    |               bryczki do pokoju.~Mój kuzyn w parę dni potem wyruszył
 244 2    |                 bibuły na imię sklepikarza w miasteczku zakordonowym,
 245 2    |         piorunochronem. Poznanie nastąpiło w miasteczku pogranicznym,
 246 2    |                  kuzyna o parę kilometrów, w knajpie, uczęszczanej przez
 247 2    |                    zaproponował swe usługi w tym wypadku, bo i sam miał
 248 2    |                    od służby.~Na szczęście w tym czasie przyszło też
 249 2    |              wesołości. Na tamtej stronie, w miasteczku, była jakaś romansowa
 250 2    |                 stanęliśmy u celu podróży, w pruskim miasteczku M. Konie
 251 2    |                   kuzyna zaś mrugnąłem, by w tym czasie załatwił się
 252 2    |                    drugiego pakunku.~Nigdy w życiu tak się nie spieszyłem
 253 2    |                   i przysypałem go sianem. W duchu postanowiłem siąść
 254 2    |            zmuszony zejść i ja, i zostawię w ten sposób wóz bez opieki.~
 255 2    |                  wziął całą winę na siebie w razie, gdyby do ojca jego
 256 2    |                  przygotowanych walizek, a w kilka dni potem dostarczyłem
 257 2    |              rolniczy, odcięty najczęściej w dodatku przez politykę kolejową
 258 2    |               przedstawia te trudności, że w takich, przeważnie głuchych,
 259 2    |                towarzyszowi rozpatrzyć się w otoczeniu, zbadać grunt
 260 2    |                Jeśli człowiek jest tym, co w Warszawie nazywają "cwaniak",
 261 2    |                 jest sprytny i obrotny, to w krótkim przeciągu czasu
 262 2    |                   jakiś system i kolejność w zużytkowywaniu różnych kombinacji,
 263 2    |                   towarzysz X.. Specjalnie w celu urządzenia drogi dla
 264 2    |                   przyjął on drobną posadę w jakiejś fabryczce pogranicznej.
 265 2    |                   pograniczu, jak u siebie w domu. Znał wszystkie tajniki
 266 2    |                pomiędzy sobą, i raz po raz w głuchym i mało zaludnionym
 267 2    |                    pomocnika lub pomocnicę w niebezpiecznym procederze.
 268 2    |                     że jest jednym z kółek w jakimś nieznanym jej mechanizmie
 269 2    |               bezwiednie dał się naciągnąć w chwili odpowiedniej dla
 270 2    |                Myśl miał wiecznie wytężoną w celu zwiększenia wydajności
 271 2    |                 mnóstwo rozmaitych towarów w ten sposób przechodzi granicę,
 272 2    |                    nasz chętnie pomagał mu w tych interesach, jakie "
 273 2    |                    on o ruchu rewolucyjnym w Rosji, dochodziły doń przesadne
 274 2    |                 politycznego i społecznego w Rosji, a zarazem miał wysokie
 275 2    |                 knowania przeciwpaństwowe. W ogromnym więc strachu zrobił
 276 2    |                   tajemnicą dla nikogo, że w razie odmowy jego będzie
 277 2    |                  dwóch 'przyjaciół nabiorą w oczach żandarmów rosyjskich
 278 2    |                  tych argumentów otrzymała w prezencie piękny zegarek.
 279 2    |                każdym razem cofał się. Żył w wiecznym strachu, osobliwie,
 280 2    |                zobaczył naszego towarzysza w prywatnym jego mieszkaniu.
 281 2    |            wciskaniu towarzysza X. do kąta w każdej chwili, gdy kto przechodził
 282 2    |                    bibuły i pakowaniem jej w odpowiedni dla przeniesienia
 283 2    |                  tym wypadku oberżysta był w rozpaczy, tym bardziej,
 284 2    |             dziwaczną kotarą odgrodził kat w pokoju umieścił w nim szafę
 285 2    |            odgrodził kat w pokoju umieścił w nim szafę z bibułą. Nasz
 286 2    |                  wpychany za kotarę, gdzie w mroku i ciasnocie mógł już
 287 2    |                  do spokojniejszych stron, w głąb kraju, lecz przez cały
 288 2    |                    z urzędników komorowych w tej okolicy.~Pani Z pochodziła
 289 2    |                 rodziny i jako guwernantka w bogatym urzędniczym domu,
 290 2    |                   skutki hulaszczego życia w młodości. Może był niegdyś
 291 2    |                    niegdyś niegłupim, lecz w owym czasie był to zidiociały
 292 2    |              krewnego, wysokiego urzędnika w Petersburgu, chciano mu
 293 2    |     kilkunastoletnią, która się kształciła w jakimś zakładzie naukowym
 294 2    |                  jakimś zakładzie naukowym w Warszawie.~Pani Z, związana
 295 2    |               całym sercem, nie znajdowała w swym otoczeniu, składającym
 296 2    |              zapełnić jako tako jej życie. W tym czasie przybył w owe
 297 2    |                życie. W tym czasie przybył w owe okolice towarzysz X.
 298 2    |                     Towarzysz X. wyjeżdżał w interesie fabryki do Warszawy
 299 2    |              książek niecenzuralnych, a że w jego kawalerskim mieszkaniu
 300 2    |                 mieszkaniu mogły wpaść one w oko komuś ze służby, prosił
 301 2    |               książek do czasu oddania ich w należyte ręce. Gdy pani
 302 2    |            przyniósł jej kilka, specjalnie w tym celu wypisanych, tomików
 303 2    |                   to zrobione, naturalnie, w celu oswojenia ofiary z
 304 2    |                  czasu do czasu pomagać mu w robocie.~Dla pani Z znajomość
 305 2    |                   państwa Z znajdowało się w dużym murowanym domu, gdzie
 306 2    |              rodzaju tabu dla zielonych, a w dodatku towarzysz X. mógł
 307 2    |                 poważniejszych transportów w głąb kraju.~Jeden z towarzyszów,
 308 2    |             towarzyszów, który brał udział w przewiezieniu takiego poważniejszego
 309 2    |                   opisywał swoje przejścia w tym wypadku w następujący
 310 2    |                    przejścia w tym wypadku w następujący sposób.~- Miałem
 311 2    |                    więcej dwa pudy bibuły. W tym celu musiałem jechać
 312 2    |              transportu, a wtedy muszę być w domu. Jazda, brachu!~Jak
 313 2    |               konie były już przygotowane. W drodze X. zasypywał mnie
 314 2    |               ciągnął dalej, zapalając się w skardze, - ile ja tu o każdego
 315 2    |                    zabielały mury kościoła w miasteczku pogranicznym,
 316 2    |                 miasteczku pogranicznym, a w pobliżu przy skręcie drogi
 317 2    |                 wojakiem na warcie. Trochę w bok od miasteczka ukazał
 318 2    |                 nas razem nie będą widzieć w miasteczku. Kto wie, co
 319 2    |                  mnie, po co i ty masz być w to zamieszany. Nie, nie
 320 2    |           miasteczka, zapłać woźnicy zaraz w początku zabudowań, tam
 321 2    |                  Widocznie tłoczyły mu się w głowie kombinacje w takiej
 322 2    |                    się w głowie kombinacje w takiej ilości, że nie mógł
 323 2    |                 mam dalej robić. Do pani Z w istocie zajeżdżać niezręcznie.~-
 324 2    |                    będzie, a i robota dziś w sobotę już się skończyła.
 325 2    |                trafisz? Co? Pamiętaj zaraz w miasteczku droga na lewo
 326 2    |                    czule rękę i patrząc mi w oczy tak, jak gdyby za chwilę
 327 2    |                   do ucha:~- Ale, słuchaj, w razie, gdyby cię jaki strażnik
 328 2    |              uściskaliśmy się i ruszyliśmy w różne strony. Przy wjeździe
 329 2    |                 już koło domu z facjatką. "W dosyć ciemnej sieni znalazłem
 330 2    |                 niech pan siada.~Usiadłem. W pokoju było duszno, w nosie
 331 2    |            Usiadłem. W pokoju było duszno, w nosie nieprzyjemnie łechtało
 332 2    |               zupełnie rozebrane niewiasty w różnych pozach. Na komodzie
 333 2    |               różnych miejsc zamieszkanych w okolicy. Na wszystkie pytania
 334 2    |                    płci pięknej.~- Pan był w Warszawie? Nieprawdaż? Zauważył
 335 2    |                   Zauważył pan zapewne, że w Warszawie dużo ładnych niewiast?~
 336 2    |             widocznym jednak było, że czuł w istocie, bo twarz mu się
 337 2    |                  na nic! Ty możesz nie być w tym czasie w Warszawie,
 338 2    |                możesz nie być w tym czasie w Warszawie, posyłka będzie
 339 2    |                zapytam, gdzie się zatrzyma w Krakowie i napiszę do faceta,
 340 2    |                 się zbliża.~Odciągnął mnie w kąt i zniżonym głosem mówił:~-
 341 2    |                 przemytnika, przeniósł już w nocy czcionki, lecz zdawało
 342 2    |                pogoń, zakopał więc pudełka w krzakach. Dzisiaj o zmroku
 343 2    |               posiedź tu chwilę jeszcze, a w razie, gdybym za godzinę
 344 2    |             ceremonii wal do pani Z. Każdy w miasteczku wskaże, gdzie
 345 2    |                   tylko tu nie wracaj, bo, w razie mojej wsypy, mogą
 346 2    |                    milczałem więc, patrząc w okno, przez które widać
 347 2    |                    i zdawał się wsłuchiwać w wieczorną ciszę. Po pewnym
 348 2    |                  panie dobrodzieju, idzie!~W istocie usłyszałem pod oknem
 349 2    |                umeblowanie.~Gdyśmy weszli, w pokoju było ciemno. X. natychmiast
 350 2    |            przeniesiemy do pani Z czcionki w kieszeni. Do pracy! A ciekaw
 351 2    |                 specjalnym listem.~Ozdóbki w pudełku się znalazły, z
 352 2    |                 dziecko.~- Będzie chłopcom w drukarni niespodzianka!
 353 2    |                   Czcionki leżały na łóżku w kolumnach, zawiniętych w
 354 2    |                   w kolumnach, zawiniętych w gruby papier. Było tego
 355 2    |                zaniosę je pani Z, spali je w kuchni.~Rzucił raz jeszcze
 356 2    |                   i kładką nad strumykiem.~W istocie było ciemno, lecz
 357 2    |               odzienie, szelki wpijały się w ciało, pakunki w kieszeniach
 358 2    |               wpijały się w ciało, pakunki w kieszeniach od palta biły
 359 2    |             wszedłem za moim przewodnikiem w wąską uliczkę miasteczka, -
 360 2    |                położył. Bylibyśmy zmuszeni w przeciwnym razie chodzić
 361 2    |                  na palcach nóg z ciężarem w kieszeniach i ze strachem
 362 2    |                  kieszeniach i ze strachem w duszy, że się skądś wyłoni
 363 2    |                   przejściem, jakie miałem w życiu. Drewniane schody
 364 2    |                    życiu. Drewniane schody w dodatku skrzypiały od czasu
 365 2    |                     Człowiek by chciał, by w tym czasie grzmiało na dworze,
 366 2    |                       może i służąca jest.~W istocie - usłyszeliśmy kobiece
 367 2    |                 usłyszeliśmy kobiece głosy w przedpokoju. Jak tylko drzwi
 368 2    |                    po kwadransie siedzenia w ciemnym pokoju ujrzeliśmy
 369 2    |          ujrzeliśmy panią Z, która z lampą w ręku weszła do nas.~- Oswobodzę
 370 2    |            wreszcie ustąpiliśmy gospodyni. W następnym pokoju na stole
 371 2    |              przekąska.~Jedliśmy i piliśmy w milczeniu; drzwi do dalszego
 372 2    |                    parę waliz. Składaliśmy w nie książki, czcionki położyliśmy
 373 2    |                   sam spód kosza. Szuflady w komodzie powoli wypróżniały
 374 2    |                   wy chcecie! Dwadzieścia "W kwestji żydowskiej". Choć
 375 2    |               katolikiem". - Słyszałem, że w Radomskim tej broszury wiele
 376 2    |                  książek, małych i dużych, w różnokolorowych okładkach.
 377 2    |                   z Warszawy, gospodarzący w pokoju kilkunastoletniej
 378 2    |               związał los i idea, zostanie w mej pamięci na zawsze.~Pożegnaliśmy
 379 2    |                  zaraz po śniadaniu ruszać w drogę.~Znowu te przeklęte
 380 2    |              przechowywać bibuły nie mogę. W razie złego wypadku ze mną,
 381 2    |              siebie bibuły nie mieć. Praca w fabryce i służba w P.P.S.
 382 2    |                   Praca w fabryce i służba w P.P.S. zmusza mnie do częstego
 383 2    |             interesantów zostawić u siebie w pokoju. Nawet porządniejszych
 384 2    |         przechowania. Akurat nie było mnie w domu - wyjeżdżałem wówczas
 385 2    |                   strachu zapomniał potem, w którym miejscu. Teraz wciąż
 386 2    |                   jest zacny chłop. Wy tam w stolicy przyzwyczajeni jesteście
 387 2    |                 Polak, dwa - jako najemnik w fabryce. Ojciec jego zginął
 388 2    |                fabryce. Ojciec jego zginął w powstaniu. A i te kobiety!
 389 2    |                każdą osobę, biorącą udział w ruchu, i raz po raz powtarzał:~-
 390 2    |             przyjeździe do mnie będzie już w Krakowie. A może kto z was
 391 2    |                    to zrobić. O nim już tu w okolicy gadają.~- Co gadają? -
 392 2    |        towarzyszami. Widocznie nie bał się w istocie. Obiecałem mu solennie,
 393 2    |                 skrzypią pod mymi stopami. W przedpokoju spotkała mnie
 394 2    |                 niech więc pan się posila.~W ogólnej rozmowie, którą
 395 2    |               zdaje się, jedyna dziedzina, w której umysł pana Z był
 396 2    |                    przyjemność taki udział w gawędzie, starałem się więc
 397 2    |                gawędzie, starałem się więc w rozmowie używać możliwie
 398 2    |                    konie rączo unosiły nas w głąb kraju, oddalając od
 399 2    |           oddalając od granicy.~Jechaliśmy w istocie, jak przepowiadał
 400 2    |                   spotkaniu powozu, widząc w nim pana Z, o którym powszechnie
 401 2    |                 krewnym nieledwie ministra w Petersburgu, oddawali nam
 402 2    |                   domyślając się wcale, iż w powozie ukrytych jest mnóstwo
 403 2    |             wyprawie, kiwał się bezmyślnie w powozie, wyrzucając niekiedy
 404 2    |                    łączeniu różnych okazji w pewien system, na misternej
 405 2    |                   już bibułę od wpadnięcia w ręce żandarmów i zielonych.
 406 2    |       niedostrzeżenie jakiejkolwiek zmiany w systemie strzeżenia granicy
 407 2    |                  lub wad ludzi wchodzących w grę przy transportach -
 408 2    |                   wszystkie doprowadzić są w stanie do zwrócenia uwagi
 409 2    |             dokładnie stosunki pograniczne w ogóle i warunki lokalne
 410 2    |                    ogóle i warunki lokalne w szczegółach, nie dosyć mieć
 411 2    |                     specjalne odpowiedniki w duszy, by umieć zlewać się
 412 2    | przetransportowanej przez granicę, dalej - w głąb kraju. Gdyby chodziło
 413 2    |                 ukrycie jej na czas pewien w bezpiecznym względnie miejscu,
 414 2    |                   się sprowadza, by leżała w składzie nadgranicznym.
 415 2    |          konsumentów.~Nie będę tu wchodził w szczegóły co do przeszkód,
 416 2    |                 ich rzadkie wyjazdy nie są w stanie zapewnić większej
 417 2    |                  wyszukiwania nowych dziur w chińskim murze, opasującym
 418 2    |                  głód bibulasty - brak jej w tym lub owym miejscu, w
 419 2    |                    w tym lub owym miejscu, w tym lub owym czasie. Granica,
 420 3    |         wprawiających każdego Europejczyka w poniżające dla Rosji zdumienie;
 421 3    |                 nad sobą najdziwaczniejsze w świecie eksperymenty. Opisywałem
 422 3    |                   eksperymenty. Opisywałem w poprzednim rozdziale urządzenie
 423 3    |                  tej pierwszej linii. Lecz w każdym razie ta druga linia
 424 3    |              zrozumiałe usprawiedliwienie.~W istocie mieszkańcy pogranicza
 425 3    |                  względami uprzywilejowani w porównaniu do reszty ludności
 426 3    |                   zagranicą mają ułatwione w ogromnym stopniu. Mieszkańcy
 427 3    |                   bo zaledwie na trzy mile w głąb obcego państwa. Lecz
 428 3    |            powrotem niezliczoną ilość razy w ciągu trwania przepustki
 429 3    |                   czym jednak polega ona i w jaki sposób spełnia swą
 430 3    |                drogach, kolejach i szosach w pasie ziemi, oddanym im
 431 3    |                   poczty konnej na szosach w tym pasie są udekorowane
 432 3    |                  intuicyjnie odgadnąć, czy w bagażu takiego pasażera
 433 3    |                  bo posterunki te stanowią w tych punktach zazwyczaj
 434 3    |                Ukrainę z Warszawą, nigdzie w swym biegu nie dotyka granicy,
 435 3    |          kilometrów, cała jest udekorowana w zielony, celny kolor. Linie,
 436 3    |                   się po wagonach pociągów w biegu i wybieranie ofiary
 437 3    |                 praktykowanym jest jedynie w najbliższych granicy okolicach
 438 3    |           najbliższych granicy okolicach i w pociągach, idących wyraźnie
 439 3    |             przerzuca po chwili zapakowane w walizce lub koszyku rzeczy.~
 440 3    |                walizce lub koszyku rzeczy.~W wagonach drugiej i pierwszej
 441 3    |                    na stacjach kolejowych, w większych miastach - Częstochowie,
 442 3    |                    to podejrzenie powstaje w danej chwili w głowie głupiego
 443 3    |                    powstaje w danej chwili w głowie głupiego żołdaka,
 444 3    |              widział i o niej nie słyszał.~W tych warunkach można sobie
 445 3    |                   Dąbrowskiego do Warszawy w sposób następujący.~Wyjeżdża
 446 3    |                   państwa, otwiera walizę, w której mu dobrotliwie, lecz
 447 3    |                  dobrego, lecz pasażer nic w rzeczach nie ma, więc myśli -
 448 3    |         dąbrowskiej rewizji, są rozrzucone w walizce.~Lecz nasz pasażer
 449 3    |                zatrzymać się dla interesów w Częstochowie i Piotrkowie.~-
 450 3    |                  zbliża, biegnie z walizką w ręku.~- EJ, gaspadin, stojtie,
 451 3    |                    za sobą.~Lecz rzeczy ma w ręku, więc nie sądzi, by
 452 3    |                  To samo akurat spotyka go w Piotrkowie przy wjeździe
 453 3    |             porównywać z mytem, pobieranym w wielu miastach - pomiędzy
 454 3    |               miastach - pomiędzy innymi i w Galicji. Tutaj celnicy miejscy
 455 3    |                   wewnątrz państwa, nie ma w nich nic przypadkowego,
 456 3    |                 Jest to to samo, gdyby np. w Galicji, w Nowym Sączu,
 457 3    |                 samo, gdyby np. w Galicji, w Nowym Sączu, Jaśle, Lwowie,
 458 3    |               dziesiątego rzeczy podróżnym w celu wynalezienia pruskiego
 459 3    |             rosyjskiej, z groźbą osadzenia w więzieniu tego, u kogo ten
 460 3    |        specjalistom wykwalifikowanym? Nie! w ogromnej większości takim
 461 3    |          przywieziony z głębi Rosji, który w życiu swoim nigdy nie widział
 462 3    |                   który najczęściej czytać w swoim ojczystym języku nie
 463 3    |                narodowościowym środowiska, w którym się znalazł. Żołnierz
 464 3    |                    przyjdzie. Sianie sobie w kącie, a oczami tak świdruje,
 465 3    |                    żołnierz, najwidoczniej w świecie nie zdający sobie
 466 3    |                trudna sprawa. U nas we wsi w naszej guberni szkół mało.
 467 3    |                   na dworcach kolejowych i w znaczniejszych miastach
 468 3    |                    jednak o wypadkach, gdy w ten sposób właśnie łapano
 469 3    |                  rozmowę, która mi utkwiła w pamięci.~Jechałem ze Żmudzi
 470 3    |               Żmudzi przez Kowno do Wilna. W Kownie wsiadłem do nocnego
 471 3    |              wstąpić.~Nareszcie stanęliśmy w Wilnie coś koło 5 godziny
 472 3    |                   i zachwyt nad porządkami w państwie cara. Przypuszczam,
 473 3    |                    moskiewskich. Był nieco w strachu, gdy się zetknął
 474 3    |              grzeczność sprawili urzędnicy w Wierzbołowie. Nastąpiła
 475 3    |              neseserek podróżny, który był w ręku mego Niemca.~Napaść
 476 3    |               przybity. Pił zamyślony piwo w restauracji i widocznie
 477 3    |                 była jaka kradzież znaczna w pociągu - ale i w tym wypadku
 478 3    |                  znaczna w pociągu - ale i w tym wypadku bez poważnych
 479 3    |                trzeciej linii pogranicznej w różnych miejscach i na różnych
 480 3    |                  prawie zupełnie u siebie, w domu. Lecz w Polsce i na
 481 3    |            zupełnie u siebie, w domu. Lecz w Polsce i na Litwie trzecia
 482 3    |                 trzecia linia szaleje. Tu, w tym domu niewoli par excellence,
 483 3    |                   rzeczy, ze skargą sądową w razie nieznalezienia w rzeczach
 484 3    |              sądową w razie nieznalezienia w rzeczach poszukiwanej kontrabandy -
 485 3    |                   linia pograniczna działa w kierunku najmniejszego oporu.
 486 3    |                nasi, chcąc się zorientować w sytuacji, badali nieraz
 487 3    |                pakunki i rzeczy, zawinięte w papier, szczególnie irytują
 488 3    |                    na sobie pod odzieniem. W ogóle zaś napaściami zielonych
 489 3    |                miejsce, dla cyrkulacji jej w kraju. Bo wobec tego, że
 490 3    |                    każdej stacji kolejowej w Polsce i Litwie każdy pakunek
 491 3    |                    rozwożących bibule, jak w każdym miejscu można się
 492 3    |            opowiadał mi, jak go zatrzymano w N. N. na dworcu kolejowym,
 493 3    |               rosyjsku. Zielony, który był w cywilnym ubraniu, oświadczył
 494 3    |                celnym i ma podejrzenie, że w mych walizkach ukryta jest
 495 3    |               siadł obok mnie i ruszyliśmy w kierunku komory.~W drodze
 496 3    |              ruszyliśmy w kierunku komory.~W drodze zacząłem straszyć
 497 3    |                 wyższego urzędnika celnego w Warszawie i wskazałem dozorcy
 498 3    |                   jak mi opowiadano, wpadł w ręce zielonego opryszka
 499 3    |               zamka i obwiązał ją sznurami w bardzo gruntownie zaplatany
 500 3    |                 wsypa z powodu naprężonych w tym miejscu stosunków granicznych