Rozdzial

   1 Wstep|            Polacy są narodem konspiracji i rewolucji. Zdanie to tyczy
   2 Wstep|             krótkie okresy walki orężnej i bezpośrednich przygotowań
   3 Wstep|                 rewolucyjny, organizacje i kółka konspiracyjne tak
   4 Wstep|               wir częściowo, modyfikując i zastosowując do swych wymagań
   5 Wstep|              pośrednio, przez pierwszych i drugich, robiąc z nich chwilowych
   6 Wstep|        pokrewieństwa, miłości, przyjaźni i nawet zwykłej znajomości
   7 Wstep|                 manifestacji, aresztowań i rewizji, stały się niejako
   8 Wstep|                ogólnie znanym, omawianym i rozstrząsanym przez ogół
   9 Wstep|                dać wyobrażenia o głęboko i rozmyślnie ukrytych, ich
  10 Wstep|            rewolucyjnym, to ludzie pługa i kielni, nie pióra, zatem
  11 Wstep|             legendy o rozmiarach, siłach i kierunku organizacji rewolucyjnych
  12 Wstep|                  doceniają ich znaczenia i pracy, widząc w nich wybryki
  13 Wstep|                 olbrzymie wysiłki umysłu i energii ludzi, organizujących
  14 Wstep|            energii ludzi, organizujących i wprawiających w ruch maszynę
  15 Wstep|             zebrałem mnóstwo spostrzeżeń i danych, które sam dla siebie
  16 Wstep|          starałem się nieraz zszeregować i zgrupować w jedną całość,
  17 Wstep|               swych czytelników z życiem i walkami braci z za kordonu.~
  18 Wstep|          najłatwiejszą w wykonaniu, lecz i dlatego, że ułatwiła mi
  19 Wstep|            uniknąć stawiania kropki nad "i", łatwiej pominąć to lub
  20 Wstep|             ujemnie, zmniejszając żywość i barwność opisu.~Pracę swą
  21 Wstep|                  ma styczność z rozwojem i rozpowszechnianiem druków
  22 Wstep|                 ludziom - organizacyjnej i agitacyjnej stronie życia
  23 Wstep|               efektom pracy rewolucyjnej i zmianom, jakie ona wywołuje
  24 Wstep|             stronnictwa socjalistycznego i mając lepsze dane tylko
  25 Wstep|               podziękowanie tym znajomym i przyjaciołom, którzy, nadsyłając
  26 Wstep|                 mi swoje wrażenia, uwagi i spostrzeżenia, niechybnie
  27 1    |                pod strzechy włościańskie i przyczyniła się do wywołania
  28 1    |                przemycić je przez kordon i rozpowszechnić w społeczeństwie.
  29 1    |                 Wyspiańskiego lub Zycha, i lichoty patriotyczno-klerykalne;
  30 1    |                 tomy badań historycznych i drobne bruszurki rozmaitych
  31 1    |                  umieją czytać po polsku i staje się coraz bardziej
  32 1    |             musiała przez mnóstwo etapów i jej pierwsze kroki były
  33 1    |                kroki były bardzo skromne i niepewne. Gdy sobie przypomnę
  34 1    |                  krwią bohaterów 1863 r. i ledwie tlejącym zniczu narodowo-rewolucyjnym.
  35 1    |               mogilne płomyki, nieśmiało i chwiejnie oświetlające smutne
  36 1    |                 nowe życie, żądne słońca i swobody. I w Polsce, która
  37 1    |                  żądne słońca i swobody. I w Polsce, która wówczas
  38 1    |                czasem jednak odrętwienie i przestrach minęły, tym bardziej,
  39 1    |                 socjalistycznych książek i broszur, już w latach 80-
  40 1    |               chociaż zastęp czytelników i ilość bibuły, kursującej
  41 1    |                organizacji o tyle silnej i rozporządzającej takimi
  42 1    |               zapewnić bibule stały kurs i zadowolić wymagania przynajmniej
  43 1    |             stały kontyngent czytelników i rozpowszechnicieli bibuły.
  44 1    |               drogą jakiegoś cudu, nagle i niespodzianie, czemś takim,
  45 1    |              niejako przeszkody istniały i wewnętrzne. Ludzie wprost
  46 1    |           dziecinna wiara w wszechpotęgę i wszechwiedzę policji carskiej
  47 1    |                   jak na środek agitacji i sposób rozpowszechniania
  48 1    |               dziesiątek lat bez przerwy i która zdobyła się na taką
  49 1    |                  się na taką organizację i taką technikę, iż jej robota
  50 1    |                 iż jej robota wydawnicza i kolporterska ani razu nie
  51 1    |             zapanowała pewna regularność i wydawnictwa zaczęły dochodzić
  52 1    |        inteligentna, uwierzyła w stałość i trwałość tego zjawiska.~
  53 1    |             trochę szpakowaty, mężczyzna i zwrócił się do mnie z prośbą
  54 1    |                  obalenie ma się odbywać i jaką rolę ma w tym odgrywać
  55 1    |        interlokutor znowu bardzo szeroko i wymownie mi dowiódł, że
  56 1    |        zniesieniu cenzury. Zgodziłem się i na to.~Wreszcie zaczął rozwijać
  57 1    |                 to, by ściągnąć do Rosji i rozpowszechnić tak ogromną
  58 1    |            zakazanych wszelkiego gatunku i rodzaju, że cenzura stałaby
  59 1    |             zadanie, niż walkę z cenzurą i że wobec tego trudnym by~
  60 1    |          wydawnictw do kraju. Wydawnicza i kolporterska. działalność
  61 1    |               Europy z jej swobodą druku i tym ogromnie ośmieliła idzi.
  62 1    |          socjalistyczna organizacja Bund i Narodowa Demokracja, które
  63 1    |                  nie sięgał wpływ P.P.S. i oswajały coraz szersze koła
  64 1    |                ludzi z nielegalną robotą i niecenzuralną literaturą.~
  65 1    |                   przeważnie historyczne i utwory artystyczne, które,
  66 1    |             ludzi niemało się przyczynił i znany memoriał ks. Imeretyńskiego,
  67 1    |              Imeretyńskiego, wykradziony i wydany przez P.P.S. Książka
  68 1    |                  w tysiącach egzemplarzy i była czytana bodaj przez
  69 1    |            mniejszą. Podwoiwszy tę cyfrę i dodawszy do niej przypuszczalną
  70 1    |            świętością, nie straszy ludzi i nie nasuwa myśli o prześladowaniach
  71 1    |                 ludzkich autorytet rządu i wiarę w jego potęgę. Już
  72 1    |         rozpoczęcia działalności P.P.S.) i wrócił do roboty dopiero
  73 1    |                  są malwersacje z bibułą i handel książką nielegalną.
  74 1    |               tamże w przeciągu miesiąca i wreszcie ofiarowywano za
  75 1    |              niekiedy dochodziły ich rąk i wydawnictwa socjalistyczne.
  76 1    |                 Zebrali trochę pieniędzy i wysłali delegata, by wynalazł
  77 1    |              narodowych demokratów, lecz i socjalistów. Nie znam szczegółów
  78 1    |                wiem tylko, że odbywał ją i pieszo, i furmankami i wreszcie
  79 1    |                  że odbywał ją i pieszo, i furmankami i wreszcie o
  80 1    |                ją i pieszo, i furmankami i wreszcie o kilkanaście mil
  81 1    |               zawiązał stosunki z partią i uspokojony wrócił do domu.~
  82 1    |                 ogromnie się rozszerzyły i agitacja szybko się rozwijała.
  83 1    | rozpowszechnianiu bibuły wśród żołnierzy i polecił wycofać puszczoną
  84 1    |                 wiejska, świeżo od pługa i kosy oderwana - ci zebrali
  85 1    |                 ci zebrali się na naradę i odpowiedzieli agitatorom
  86 1    |               stanowi bez wątpienia nowe i nieznane dotąd zjawisko
  87 1    |               caratem, a przyzwyczajenie i nawet pewne przywiązanie
  88 1    |              ludu pracującego w miastach i po wsi ziszcza owo marzenie
  89 1    |                  uległ wpływowi "bibuły" i musiał przed nią się cofnąć.~
  90 1    |               politycznym ludzie czytają i mają u siebie druki zakazane,
  91 1    |                   wydane za kordonem, no i, naturalnie, wydawnictwa
  92 1    |               znalezienia takiej książki i odkładają ją na stół lub
  93 1    |                   Ruch społeczny w XVIII i XIX wieku". Po skończeniu
  94 1    |                   Żandarm uśmiechnął się i oddał książki, dając przy
  95 1    |                  ilości bibuły partyjnej i rewolucyjnej bagatelizowanie
  96 1    |         poszczególnych wypadkach od praw i przyjętych zasad rządzenia.
  97 1    |        skłonniejszym do zawierania ugody i patrzenia przez palce na
  98 1    |          przestępstwa.~Tak się też stało i z żandarmerią w Polsce w
  99 1    |               zmieniła ona w niczym praw i przepisów władzy centralnej,
 100 1    |              pewną kategorią przestępstw i nic chcąc sobie przysparzać
 101 1    |             sobie przysparzać uciążliwej i żmudnej pracy, zamknęła
 102 1    |           wyciągnięte z kąta zapomnienia i może być użytym dla ukarania
 103 1    |            włościan, gdzie administracja i żandarmeria mniej ma roboty,
 104 1    |      publiczności polskiej, lecz zarazem i pewną silą, przed którą
 105 1    |                  kto tą siłą rozporządza i kto tę potrzebę zaspokaja.
 106 1    |             bibuła partyjna, sprowadzona i rozpowszechniona przez istniejące
 107 1    |               kraju organizacje - P.P.S. i Narodową Demokrację. Bibuła
 108 1    |                   Składa się ona z ludzi i dąży do ciągłego rozszerzania
 109 1    |                 inne, jak stowarzyszenia i związki, zgromadzenia i
 110 1    |                  i związki, zgromadzenia i ustna propaganda, w warunkach
 111 1    |               ich sięga bardzo niedaleko i działa na bardzo szczupłe
 112 1    |            większości wypadków agitatora i mówcę, poprzedzić organizatora,
 113 1    |              przygotować dla niego teren i usposobić dlań przychylnie
 114 1    |               nie wzbudza tyle podejrzeń i nie ściąga takiej kary lub
 115 1    |                  organizacja jest świeżą i nieliczną, nie ma wśród
 116 1    |         potrzebie wywarcia jednorazowego i możliwie szerokiego wpływu -
 117 1    |                Mój towarzysz zaśmiał się i wyjął z kieszeni kajecik
 118 1    |                 płacenia. Ale bez bibuły i wśród naszych towarzyszów
 119 1    |                   niełatwo to przychodzi i pochłaniać musi sporo energii
 120 1    |            pochłaniać musi sporo energii i sił każdej organizacji.~
 121 1    |             bibuła dzieli się na krajową i zagraniczną. Ostatnia stanowi
 122 1    |           wydawnictw drogi przez granicę i transportowania ich tajnie
 123 1    |                 tysiące niebezpieczeństw i przeszkód, które przełamać
 124 2    |                                  GRANICA I ZIELONI~Granice we wszystkich
 125 2    |           styczność nie są tak uciążliwe i przykre, jak w państwie
 126 2    |         wszystkiemu, co przeklętą Europą i cywilizacją trąci, niełatwo
 127 2    |             zielonej" dykasterii agentów i sług carskich. Zielonymi
 128 2    |                  czapkach oraz ramionach i rękawach swych mundurów.
 129 2    |              rolę na granicach odgrywają i błękitni aniołowie-stróże
 130 2    |            żandarmi oraz różni akcyźnicy i policjanci, ale strzeżenie
 131 2    |             Dzielą się oni na wojskowych i cywilnych - tzw. straż pograniczną
 132 2    |                   tzw. straż pograniczną i komorowych czyli celników.
 133 2    |               komorowych czyli celników. I jedni, i drudzy są pod rozkazami
 134 2    |                 czyli celników. I jedni, i drudzy są pod rozkazami
 135 2    |      pogranicznej, a główną ich siedzibą i terenem działalności jest
 136 2    |             oddaleniu l-2 km. od granicy i wreszcie trzecia - rzecz
 137 2    |                linii muszę ją uwzględnić i zająć się nią osobno. Natomiast
 138 2    |                 właściwy pas pograniczny i będący pierwszą przeszkoda
 139 2    |               knutowładnego pana, a więc i dla bibuły. ~Pierwsza linia
 140 2    |                do wszystkich jej załomów i zakrętów, są rozstawieni
 141 2    |                 upiększają pagórki, lasy i gaje, a jeszcze bardziej,
 142 2    |                  jest niejako zgęszczony i gdzie wszystko: ludzie i
 143 2    |                 i gdzie wszystko: ludzie i ich pakunki, towary i ich
 144 2    |             ludzie i ich pakunki, towary i ich opakowanie podlega odpowiedniej
 145 2    |      przekroczenie granicy. Są to komory i przykomórki.~Te punkty ze
 146 2    |             działalność zielonych ustaje i granica na całej przestrzeni
 147 2    |              zieloni" operują w komorach i przykomórkach. Zadaniem
 148 2    |            rzeczy podróżnych, nakładanie i odbieranie cła od towarów
 149 2    |      formalistyki biurokracji rosyjskiej i jej niedołęstwa, jest całe
 150 2    |                  miasteczkach kilkunastu i kilkudziesięciu zielonych
 151 2    |                 cywilusów, ugwiażdżonych i umundurowanych, stanowiących
 152 2    |              straży pogranicznej pijaczą i hulaszczą kompanię.~Z tego
 153 2    |                  można, ile sił, środków i energii zużywa państwo rosyjskie
 154 2    |             komorami, najeżona bagnetami i urozmaicona patrolami konnymi
 155 2    |               wygląda nadzwyczaj okazale i musi przejmować strachem
 156 2    |           wygnania jechał odwiedzić ojca i rodzeństwo, mieszkających
 157 2    |                idzie w tym miejscu lasem i musiałem ją przebywać późnym
 158 2    |              chwili na drodze zadudniało i kilka uzbrojonych konnych
 159 2    |                  z nich podjechał do nas i nieco grubiańskim tonem
 160 2    |           odpowiedziałem.~- W Tawrogi! - I, spojrzawszy na konie i
 161 2    |                  I, spojrzawszy na konie i zaprząg, dodał: - Pomieszczyk -
 162 2    |             Żmudzin, splunął pogardliwie i zaciął konie. Po chwili
 163 2    |                lesie, te pędzące patrole i uwijanie się po drodze uzbrojonych
 164 2    |            szukających czegoś na drodze, i mój Żmudzin raz jeszcze
 165 2    |              jeszcze splunął energicznie i odwróciwszy się do mnie,
 166 2    |                  Poczęstowany papierosem i kieliszkiem wódki, zaczął
 167 2    |             linii, a w nocy w sekretach. I dobrze, kiedy ładna pogoda,
 168 2    |                 ładna pogoda, a w deszcz i wiatr w lesie straszno i
 169 2    |                 i wiatr w lesie straszno i hałas taki od szumu drzew,
 170 2    |                poza tym nie słychać, no, i przespać też się chce. A
 171 2    |                też się chce. A tu pilnuj i pilnuj, jak ślad jaki na
 172 2    |               takie jest! - mówił z dumą i zadowoleniem.~- Oli dzisiaj,
 173 2    |              składa się do banku państwa i w końcu roku sumę całą,
 174 2    |           pomiędzy urzędników komorowych i oficerów straży pogranicznej.
 175 2    |          zasadzkami, fortelami wojennymi i, co najsmutniejsza, z ofiarami
 176 2    |                   produkowane za granicą i obłożone przez rząd wysokim
 177 2    |        szwarcownictwa znikomo małą cześć i dopiero w ostatnich czasach
 178 2    |               daleko, natomiast granica, i pruskie miasteczko były
 179 2    |                jego uzdolnienie fachowe, i jak ojciec rzeki:~- Trzeba
 180 2    |            ojciec pośle konie za granicę i zaproponowałem, że mu to
 181 2    |                   odpowiedział ojciec, - i tybyś je szwarcował, bo
 182 2    |                powodu tych paru śrubek - i ja, i oni stracimy na to
 183 2    |                 tych paru śrubek - i ja, i oni stracimy na to mnóstwo
 184 2    |                potrzebne! A Bartłukajtis i tak chodzi nieledwie codzień
 185 2    |            spirytus. Przy okazji załatwi i mój interes ze śrubkami.~
 186 2    |                 będące produktami fabryk i warsztatów, pochodzą z Prus
 187 2    |              warsztatów, pochodzą z Prus i doszły rąk swych właścicieli
 188 2    |               chodzących codzień do Prus i załatwiających te lub owe
 189 2    |                 lecz pod wielu względami i Prusy.~Ba, gdyby tylko Prusy!
 190 2    |               nie wiedziało nic o Wilnie i Kownie, nawet o swym powiatowym
 191 2    |                Chicago, podróży po morzu i warunków pracy w fabrykach
 192 2    |               warunków pracy w fabrykach i kopalniach amerykańskich.
 193 2    |               paszport na wyjazd z kraju i najregularniej, zamiast
 194 2    |                  tym głupstwem zajmował! I w tym więc wypadku granica
 195 2    |                 z jej paszportami, cłami i kłopotami nie istniała dla
 196 2    |              Bywałem na granicy pruskiej i austriackiej, i tam, gdzie
 197 2    |                 pruskiej i austriackiej, i tam, gdzie granica jest
 198 2    |              stanowi rzeka lub strumień, i tam, gdzie na granicy są
 199 2    |              pogranicznych, tę poufałość i maltretujący stosunek względem
 200 2    |                 drobne, lecz epidemiczne i stale się powtarzające,
 201 2    |                 chociaż niezorganizowany i milczący, lecz pomimo to
 202 2    |                 wszystkich przeciw prawu i przeciw tym, co pilnują
 203 2    |            rzekłem. - Leżcie sobie tutaj i śpijcie, ja pojadę do N.,
 204 2    |           zostawi mnie pan tu, kiej psa. I ja katolik i pan katolik,
 205 2    |                   kiej psa. I ja katolik i pan katolik, i ja kontrabanda
 206 2    |                ja katolik i pan katolik, i ja kontrabanda i pan kontrabanda.~
 207 2    |                katolik, i ja kontrabanda i pan kontrabanda.~Mrowie
 208 2    |              zajmuję przemycaniem czegoś i byłem niejako w jego ręku.
 209 2    |            Chciałem się jeszcze wykręcić i groźnie zawołałem:~- Co
 210 2    |              całe gardło. Wstał wreszcie i gramoląc się na wóz, szturchnął
 211 2    |              Kontrabanda taka dobra, jak i ta!~Odgarnął trochę siana
 212 2    |                ta!~Odgarnął trochę siana i pokazał swoją kontrabandę.
 213 2    |              Było tam kilka paczek cygar i jeszcze jakieś zawiniątko.~
 214 2    |                 jakąś zawadiacką piosnkę i od czasu do czasu odwracał
 215 2    |               się do mnie ze śmiechem.~- I ja kontrabanda, i pan kontrabanda! -
 216 2    |            śmiechem.~- I ja kontrabanda, i pan kontrabanda! - powtarzał
 217 2    |                 mam zarobek, a przy panu i swoje rzeczy bezpieczniej
 218 2    |                  do przewiezienia bibułę i poszedłem nająć konie. Po
 219 2    |                  Chłop podrapał czuprynę i wreszcie pyta:~- Pon tak,
 220 2    |            zielonych, równie dobrze, jak i każdy mieszkaniec pogranicza,
 221 2    |           miasteczko, łatwo tam o zabawę i różne wygody, których brak
 222 2    |                  koniecznym dopełnieniem i poprawką samowładczej konstytucji, -
 223 2    |      samowładczej konstytucji, - łapówka i przekupstwo. Po rosyjsku
 224 2    |               mrugnął oczkami filuternie i wyjaśnił od razu filologiczne
 225 2    |           Wysokie cła, uciążliwe, długie i kosztowne formalności przy
 226 2    |           celnych w kierunku przekupstwa i zieloni oprzeć się temu
 227 2    |                  w umowę z przemytnikami i pomaga sam przy przenoszeniu
 228 2    |               słabe strony stróżów prawa i porządku, otoczenie, złożone
 229 2    |              kontrabandzistów zawodowych i przygodnych, powoli asymiluje
 230 2    |              powoli asymiluje ich z sobą i zmusza, jeśli nie do współdziałania,
 231 2    |                że jest ona bardzo kruchą i chwiejną oporą. Nie jest
 232 2    |                Kruszy się ona, wietrzeje i rozsypuje się, otwierając
 233 2    |               się potrzebą tej ludności, i do nich stosuje się ogólne
 234 2    |              rzecz prosta, ten żywiołowy i powolny proces przesiąkania
 235 2    |                   nie mogą być kierowane i regulowane, jak to można
 236 2    |          towarzysz, niepozbawiony sprytu i mający stosunki gdziekolwiek
 237 2    |                pochodzącemu z pogranicza i mogącemu zatem prędzej,
 238 2    |         wszystkie narzędzia gospodarskie i świeżo nawet obijał powozy
 239 2    |                nim parę razy za kordonem i przynosił mu stamtąd przybory
 240 2    |              pudła pod siedzenie bryczki i pod jego opieką przewieziemy
 241 2    |            służyć jako piorunochron, ale i domowego otoczenia mego
 242 2    |                  nie brać z sobą furmana i manewrować tak, by przyjechać
 243 2    |                 potem wyruszył za kordon i wyprawił listy do towarzyszów
 244 2    |              swych sukcesach myśliwskich i nadzwyczajnej celności swego
 245 2    |               kręciła się koło polowania i mój kuzyn zaczął się skarżyć,
 246 2    |                 usługi w tym wypadku, bo i sam miał jakieś luki myśliwskie
 247 2    |                  skorzystać z tej okazji i zaproponowałem, byśmy się
 248 2    |                chętnie się na to zgodził i nawet obiecał przewieźć
 249 2    |            przewieźć mię na tamtą stronę i z powrotem bez paszportu
 250 2    |         koniecznie prowadzić drogą leśną i pokazać nadzwyczajne talenty
 251 2    |                 dał się jednak przekonać i ułożyliśmy się, że zajedziemy
 252 2    |              działać możliwie prędko, bo i sklepikarz mógł przez ciekawość
 253 2    |           ciekawość obejrzeć owo "sukno" i wreszcie mój kuzyn coraz
 254 2    |             coraz bardziej się rozklejał i wobec zbliżania się stanowczej
 255 2    |                 polegać jedynie na sobie i swoją stanowczością zmuszać
 256 2    |             Kuzynek mój był zdenerwowany i podniecony do niemożliwości;
 257 2    |                  kuzynek dał się uprosić i siadł do przygotowanego
 258 2    |              będzie się opiekował bibułą i zapakuje ją do wozu.~Ruszyliśmy.
 259 2    |            pieprznych szczegółów romansu i opisać swą Niemeczkę zanadto
 260 2    |               granic imperium carskiego, i wkrótce stanęliśmy u celu
 261 2    |               zostawiliśmy u sklepikarza i we trójkę poszliśmy zwiedzać
 262 2    |                kufli była już dosyć dużą i wpłynęła nieco na podniesienie
 263 2    |    zaproponowałem p. porucznikowi spacer i wizytę u Niemeczki, na kuzyna
 264 2    |             Porucznik stracił na humorze i pomimo, żem go wyciągał
 265 2    |              Jeszcze kilka kufelków piwa i wreszcie nie było już sposobu
 266 2    |             chwycił porucznika pod ramię i zaczął mu coś szeptać do
 267 2    |              Koło wozu stała sklepikarka i wyjmowała z pudła książki,
 268 2    |               Słyszałem głosy porucznika i kuzynka, oddalające się
 269 2    |            wyrwałem książki z rąk Niemki i wpakowałem je napowrót do
 270 2    |                 tak, że opakowanie pękło i książki się wysypały. Nie
 271 2    |              było rady, rozprułem płótno i wysypałem książki z drugiego
 272 2    |             życiu tak się nie spieszyłem i nie zmęczyłem, jak wówczas.
 273 2    |                 sklepikarza otaczała mię i oglądała ze zdziwieniem
 274 2    |             konspiracji może się skrupić i na mnie, i na mych krewniakach,
 275 2    |              może się skrupić i na mnie, i na mych krewniakach, chciałem
 276 2    |                 go wzdłuż z brzegu tejże i przysypałem go sianem. W
 277 2    |             pakunku. Po chwili porucznik i kuzynek byli już przy bryczce.
 278 2    |               kuzynka nagle się poprawił i z fantazją zaciął konie.
 279 2    |           zieloni rewidowali jakiś powóz i parę furmanek chłopskich,
 280 2    |            zielonych wsuwał rękę do wozu i przetrząsał siano. Liczyłem
 281 2    |        porucznikiem nie zechcą fatygować i nie będą podejmować poduszek
 282 2    |                przykomórek przywitać się i pogawędzić z przyjacielem-urzędnikiem
 283 2    |                 Może będę zmuszony zejść i ja, i zostawię w ten sposób
 284 2    |                będę zmuszony zejść i ja, i zostawię w ten sposób wóz
 285 2    |                pytania męczyły mię mocno i przyznam się, gdy wreszcie
 286 2    |                 byłem mocno zdenerwowany i ze złością patrzałem na
 287 2    |                  p. porucznik, pochmurny i niezadowolony z wycieczki,
 288 2    |              wycieczki, ani się poruszył i tylko mruknął coś niezrozumiałego
 289 2    |   niezrozumiałego na powitanie żołnierzy i urzędnika celnego. Odetchnąłem
 290 2    |        paszportowej siadł znowu na brykę i konie lekkim truchtem ruszyły
 291 2    |                pozbyli się przy kordonie i gdy, siadłszy na jego miejscu,
 292 2    |               moskiewszczyzna - dodał, - i po co tobie takie książki?~
 293 2    |                odsunąłem siano spod nogi i poprosiłem go, by zajrzał
 294 2    |   niepostrzeżenie wyjąć bibułę z bryczki i zapakować do przygotowanych
 295 2    |        transportach, jako o czymś stałym i regularnym. Rzecz jasna,
 296 2    |       pośredników używać trzeba, chociaż i lekkomyślnych, lecz tchórzliwych
 297 2    |               odpowiednio dozorem celnym i policyjnym, nie jest łatwe.
 298 2    |                  zajęcie, dające legalny i zrozumiały dla wszystkich
 299 2    |                  otoczeniu, zbadać grunt i teren, na którym będzie
 300 2    |                cwaniak", to jest sprytny i obrotny, to w krótkim przeciągu
 301 2    |           interesu itd. Po pewnym czasie i przy sprzyjających okolicznościach
 302 2    |                 z pewnością jakiś system i kolejność w zużytkowywaniu
 303 2    |                  zjednywania sobie ludzi i przywiązywania ich do siebie,
 304 2    |             łączące ludzi pomiędzy sobą, i raz po raz w głuchym i mało
 305 2    |                   i raz po raz w głuchym i mało zaludnionym zakątku
 306 2    |             powoli siecią drobnych usług i grzeczności, zobowiązywał
 307 2    |               Wciągał do interesu powoli i stopniowo, nie odkrywając
 308 2    |                 oplatana misterną siecią i najczęściej poddawała się
 309 2    |            dobrej opinii wśród zielonych i u władzy, drugi bezwiednie
 310 2    |              innej tajemnicy urzędowej - i tak bez końca. Myśl miał
 311 2    |        zwiększenia wydajności swej pracy i osłony swej roboty mrówczej
 312 2    |              żandarmów lub policji, lecz i plotkarzy małomiasteczkowych.~
 313 2    |         towarzysza zawsze uśmiechniętego i pewnego siebie, oraz wiedząc
 314 2    |              prześladowaniach, torturach i męczarniach, jakim podlegają
 315 2    |          wrogowie "porządku politycznego i społecznego w Rosji, a zarazem
 316 2    |              takie narażanie przyjaciela i stanowczo odmówił pomocy
 317 2    |                pewnie, mniej bezpiecznie i prawdopodobnie się wsypie,
 318 2    |          usiłowania wyrwania się z sieci i za każdym razem cofał się.
 319 2    |                  się zabezpieczyć siebie i przyjaciela. Miał więc określone
 320 2    |              zajęty segregowaniem bibuły i pakowaniem jej w odpowiedni
 321 2    |              drzwiach rozległy się kroki i skrzypnęła klamka. Nim się
 322 2    |              przykrył go jakimś ubraniem i zatrzasnął szafę.~Jak się
 323 2    |         zrozumieć, o co bratowej chodzi, i czynił rozpaczliwe wysiłki,
 324 2    |                  usiłowania są daremnymi i że bratowa uparcie patrzy
 325 2    |         podskoczył do zdziwionej kobiety i wyrzucił ją za drzwi. Po
 326 2    |                 za kotarę, gdzie w mroku i ciasnocie mógł już gospodarzyć
 327 2    |                nie wytrzymał tej katorgi i porzucił swą oberżę. Wyniósł
 328 2    |          towarzysza, już więcej świadoma i zdająca sobie sprawę z tego,
 329 2    |                 spolszczonej już rodziny i jako guwernantka w bogatym
 330 2    |              swego pryncypała, Rosjanina i urzędnika celnego. Pan Z'),
 331 2    |                 tylko zdolność trawienia i leniwego poruszania się
 332 2    |            interesie fabryki do Warszawy i był proszony o dostarczenie
 333 2    |          rodziców. Wrócił z listem córki i znajomość została zawarta.
 334 2    |                  tomików poezji polskich i parę książek historycznych.
 335 2    |              ofiary z nielegalną książką i wysondowania, czy nie wywoła
 336 2    |               Pani Z okazała się odważną i nie tylko przechowała książki,
 337 2    |                przechowała książki, lecz i przeczytała je. Wkrótce,
 338 2    |             przeczytała je. Wkrótce, jak i u owego oberżysty, liczba
 339 2    |              walczącej z rządem carskim, i zaproponował jej od czasu
 340 2    |          Zgodziła się więc na propozycję i oddała swe mieszkanie oraz
 341 2    |               pomocy pani Z, a przez nią i jej męża, dla osłony poważniejszych
 342 2    |              wszystko od razu - czcionki i "Przedświt".~- Ależ do diabła! -
 343 2    |                 Licho bierz takie życie!~I z wielkiego rozczulenia
 344 2    |               miejscu, wył. Bibuła, nuda i wieczna komedia! Ale, pal
 345 2    |        Przywiozłeś mi może świeży numer?~I znowu, przeskakując z przedmiotu
 346 2    |               razu, że niósł mnie, po co i ty masz być w to zamieszany.
 347 2    |              musiała kłamać przed ludźmi i ja jej nie uprzedzałem,
 348 2    |                  ktoś u niej być może...~I kręcił się niespokojnie
 349 2    |                zatrzymywać nie będzie, a i robota dziś w sobotę już
 350 2    |               tego z facjatką, na schody i na strychu na lewo, tam
 351 2    |             zdarzy. Tam dadzą ci herbaty i zjeść cokolwiek, już go
 352 2    |                 ścisnąwszy mi czule rękę i patrząc mi w oczy tak, jak
 353 2    |                  X. znowu dopadł do wozu i szeptał mi do ucha:~- Ale,
 354 2    |                  żandarm zapytał, kto ty i po co - to się zdarza -
 355 2    |               panią Z? Co?~Zgodziłem się i na to, jeszcze raz uściskaliśmy
 356 2    |             jeszcze raz uściskaliśmy się i ruszyliśmy w różne strony.
 357 2    |        zatrzymałem woźnicę, opłaciłem go i poszedłem według wskazówek
 358 2    |                  Wdrapałem się na strych i, po omacku już idąc, na
 359 2    |                 jakiejś strasznie taniej i strasznie obskurnej perfumy.
 360 2    |              poprzybijane korespondentki i obrazki, przedstawiające
 361 2    |          grzebyków, szczoteczek, mydełek i flakoników. Sam zaś gospodarz,
 362 2    |              blondynek, o sennych oczach i flegmatycznych ruchach,
 363 2    |           herbaty, podał mi chleb, masło i jakąś przestarzałą wędlinę
 364 2    |               jakąś przestarzałą wędlinę i czekał cierpliwie na rozpoczęcie
 365 2    |             dzielącej fabrykę od granicy i od różnych miejsc zamieszkanych
 366 2    |               tematu. Zamilkłem. Milczał i gospodarz. Na szczęście
 367 2    |            urywała się. N. N. mówił dużo i z zapałem. Słuchałem półuchem,
 368 2    |                 Wreszcie nie wytrzymałem i spytałem, przerywając jego
 369 2    |                 bo twarz mu się zmieniła i jak gdyby nabrała pewnego
 370 2    |                 wiem już po co, do kątów i wreszcie siadł koło mnie.~-
 371 2    |          przewrócił parę gratów na stole i klepiąc dobrotliwie po ramieniu
 372 2    |                  przeszedł wzdłuż pokoju i wreszcie rzekł:~- Może mu
 373 2    |                 się, jako krewny pani Z, i odbierzesz. Co? On człowiek
 374 2    |                  mi przywiózł "Robotnika i listy zagraniczne. Po co
 375 2    |                Naprzód" u niego na stole i gotów posądzić kogo z nas
 376 2    |                  się zatrzyma w Krakowie i napiszę do faceta, by zaszedł
 377 2    |            napiszę do faceta, by zaszedł i odebrał. Tak będzie nawet
 378 2    |                     Jeszcze pół godzinki i ja pana uwolnię. Już wieczór
 379 2    |             zbliża.~Odciągnął mnie w kąt i zniżonym głosem mówił:~-
 380 2    |                idź z N. N. do miasteczka i już bez ceremonii wal do
 381 2    |               mojej wsypy, mogą zaczepić i N. N. No, bywaj!~Ścisnął
 382 2    |           siedział, tam, wśród tej miłej i cichej przyrody, przy tej
 383 2    |                  N. N. siedział na łóżku i zdawał się wsłuchiwać w
 384 2    |                  pod oknem ciężkie kroki i lekkie~gwizdnięcie. Później
 385 2    |               rozmowę szeptem, odmykanie i zamykanie okna, wreszcie
 386 2    |            chwili X., wpadając do pokoju i zacierając ręce. - Teraz
 387 2    |           ciągnąc mnie za rękaw. - Teraz i pan wolny - dodał, zwracając
 388 2    |             karkołomnych schodach na dół i X. wprowadził mię do swego
 389 2    |             trochę rozrzuconych papierów i rachunków fabrycznych, łóżko
 390 2    |              klucz, spuścił gęstą roletę i zapalił lampę. Na łóżku
 391 2    |                  kieszeni spodni, kurtki i paltotu. Ciężar czcionek
 392 2    |              poczułem pewną niezręczność i brak swobody swych członków
 393 2    |             lampą, oglądał uważnie łóżko i podłogę koło stołu.~- Zgubiłeś
 394 2    |             badawcze spojrzenie na pokój i zgasił lampę.~- Idźmy! -
 395 2    |              będziemy szli wąską ścieżką i kładką nad strumykiem.~W
 396 2    |           pomiędzy zabudowań fabrycznych i zdała zamigotały światełka
 397 2    |              Słuchaj, tu zapal papierosa i rozmawiajmy głośno, jak
 398 2    |              przeciwnym razie chodzić tu i czekać. Raz, tak obładowany,
 399 2    |                 z ciężarem w kieszeniach i ze strachem w duszy, że
 400 2    |                  dworze, wyła zawierucha i zagłuszała te nieznośne
 401 2    |              złodzieje, do cudzego domu? I ten człowiek przebywa tę
 402 2    |                 przy pierwszych drzwiach i lekko zapukał. Drzwi natychmiast
 403 2    |                 Palec położyła na ustach i wskazała pokój na lewo.
 404 2    |             towarzysz wziął mię za ramię i doprowadził do jakiegoś
 405 2    |               szepnął mi do ucha, - może i służąca jest.~W istocie -
 406 2    |         towarzysz podskoczył, jak piłka, i na palcach nóg szybko podbiegł
 407 2    |                  stały szklanki, talerze i przekąska.~Jedliśmy i piliśmy
 408 2    |            talerze i przekąska.~Jedliśmy i piliśmy w milczeniu; drzwi
 409 2    |                kieszeni wiązkę kluczyków i otwierał szuflady komody.
 410 2    |             stacji kolejowej. Dla powagi i ochrony weźmiemy z sobą
 411 2    |           Wpakuję ci oprócz "Przedświtu" i czcionek jeszcze pudzik
 412 2    |                   Wysunął na środek kosz i parę waliz. Składaliśmy
 413 2    |                  towarzysz zacierał ręce i mruczał, robiąc od czasu
 414 2    |                  Taka cieniuchna!~ Dosyć i sto, mamy tego jeszcze na
 415 2    |                 Y-ka. Na razie wystarczy i kilkadziesiąt. Dawaj!~-
 416 2    |               było pełno książek, małych i dużych, w różnokolorowych
 417 2    |                  pokoju były wpółotwarte i stamtąd dolatywały ciche,
 418 2    |                która chodziła po pokoju, i chrapliwe mruczenie śpiącego
 419 2    |               ludzi, których związał los i idea, zostanie w mej pamięci
 420 2    |             przyjść do niej na śniadanie i zaraz po śniadaniu ruszać
 421 2    |                nie. Wyszliśmy na uliczkę i skierowaliśmy się ku fabryce.~-
 422 2    |                otrzyma już emeryturę, no i, naturalnie, wyjadą stąd.
 423 2    |            bezpieczeństwo bibuły zupełne i względna łatwość wywiezienia
 424 2    |                wyjazdy - zwraca to uwagę i mam zresztą służbę. Pani
 425 2    |                  tego pani Z nie tchórzy i to moja największa wygrana.
 426 2    |                nie mieć. Praca w fabryce i służba w P.P.S. zmusza mnie
 427 2    |               praktykanta do fabryki, no i do P.P.S. - wiedział o mojej
 428 2    |                  wyniósł pakunki do lasu i zakopał, a ze strachu zapomniał
 429 2    |            natrafi, dojdzie to do władzy i zwrócą uwagę na nasz kąt.~-
 430 2    |              zwrócą uwagę na nasz kąt.~- I wiesz, - dodał ze złością, -
 431 2    |          powtarzał pacierza o walce klas i materialistycznym pojmowaniu
 432 2    |               nie słyszał nigdy, a gdyby i usłyszał, to go nie zrozumie.
 433 2    |               jego zginął w powstaniu. A i te kobiety! Sądzisz, że
 434 2    |                 pan dyrektor trochę ceni i szanuje, a tego biedaka
 435 2    |               Mój towarzysz był zmęczony i wyczerpany, lecz widocznie
 436 2    |         uradowany, - przyznam ci się, że i ja wolę być z tobą. Ale
 437 2    |                  biorącą udział w ruchu, i raz po raz powtarzał:~-
 438 2    |                  tam u was skompromituje i będzie musiał uciekać za
 439 2    |          towarzyszów - jest zdenerwowany i przemęczony. Przysyłajcie
 440 2    |                 chwili byłem już u N. N. i wdychałem mdły zapach tanich
 441 2    |                 N. N. był już na nogach' i flegmatycznie przyrządzał
 442 2    |             dziejów, a narażający siebie i swą swobodę dla niejasnego,
 443 2    |                  powitanie po umyciu się i zacząłem odczuwać pewnego
 444 2    |               uwagę. Pan jego przyjaciel i potrafi to zrobić. O nim
 445 2    |                 jak pan - przyjedzie. O! i pan dyrektor wczoraj wieczorem
 446 2    |                  pana.~- Toż to właśnie! I ja to dyrektorowi mówiłem.
 447 2    |             Częstochowy. Ale czy uwierzy i czemu od razu pana X. posądzał?
 448 2    |               razu nie wspomniał o sobie i o niebezpieczeństwie, które
 449 2    |                  z powodu stosunków z X. i jego przyjezdnymi towarzyszami.
 450 2    |              jest.~Po herbacie wyszliśmy i według rozkazu X. przechodziliśmy
 451 2    |              obejrzeć nas, idących razem i rozmawiających, jak dobrzy
 452 2    |               rozmawiających, jak dobrzy i dawni znajomi.~O dziewiątej
 453 2    |              siedzieli: mój towarzysz X. i pan Z', szczupły, wymizerowany
 454 2    |                  się widocznie nad czymś i nagle wypalał:~- Libawa -
 455 2    |      miejscowości. Pani Z spostrzegła to i obdarzyła mnie wdzięcznym
 456 2    |            zniósł, stękając, ciężki kosz i walizki na dół. Po chwili
 457 2    |                walizki na dół. Po chwili i my byliśmy gotowi. Pan Z,
 458 2    |                 wszystkie urzędowe godła i sprowadzić do powozu; nie
 459 2    |                 X., jak panowie. Zieloni i strażnicy przy spotkaniu
 460 2    |                  kombinowania drobiazgów i szczegółów z życia całego
 461 2    |              Tylko przy takich warunkach i przy uzdolnieniu do takiej
 462 2    |        doprowadzić do wyższych rozmiarów i zabezpieczyć przetransportowaną
 463 2    |              wpadnięcia w ręce żandarmów i zielonych. Zapomniana na
 464 2    |            sprowadzić może wsypę granicy i aresztowanie jej kierownika.~
 465 2    |                  niskim poziomem oświaty i życia towarzyskiego - zrozumiemy,
 466 2    |             poświęcają. Wieczna czujność i zwracanie uwagi na najmniejsze
 467 2    |       obowiązkiem, ciągłe granie komedii i udawanie jest ich cnotą,
 468 2    |                 a nudy, brak towarzystwa i rozrywki jest najczęściej
 469 2    |             stosunki pograniczne w ogóle i warunki lokalne w szczegółach,
 470 2    |              dosyć mieć wytrzymałe nerwy i zdolność do zachowania spokoju
 471 2    |        miejscowości najbardziej głuchych i zatem najmniej przystępnych
 472 2    |              przystępnych dla propagandy i organizacji rewolucyjnej.~
 473 2    |       przeniesienie bibuły przez granicę i ukrycie jej na czas pewien
 474 2    |                  przeszkód, jakie bibuła i ludzie, ją przewożący, mają
 475 2    |               oni poruszać się swobodnie i ich rzadkie wyjazdy nie
 476 2    |                zwraca to uwagę otoczenia i nasuwać może myśl o kontrabandzie,
 477 2    |            upozorować częstsze zjawianie i znikanie obcych ludzi, granica
 478 2    |          Najczęściej jednak tak nie bywa i granice zużywają się: zużywają
 479 2    |               zużywają się: zużywają się i przez wyczerpanie sił towarzyszów-transporciarzy,
 480 2    |              towarzyszów-transporciarzy, i przez obawę nadużycia jej.~
 481 2    |                którego się wiecznie dąży i który ustawicznie z rąk
 482 2    |             wymyka, a staranie się o nią i jej urządzanie stanowi jedną
 483 3    |          zdumienie, jak dla pomysłowości i bezwzględności rządu rosyjskiego,
 484 3    |          poprzednim rozdziale urządzenie i działalność straży pogranicznej
 485 3    |                   sianowi pewną anomalię i świadczy o nieufności rządu
 486 3    |                pogranicznej, tak zarówno i o sprawności tej pierwszej
 487 3    |                 linia ma jakieś logiczne i zrozumiałe usprawiedliwienie.~
 488 3    |                  przechodzić granicę tam i z powrotem niezliczoną ilość
 489 3    |                zalet nie mają. Są drogie i służyć mogą tylko na jednorazowy
 490 3    |         jednorazowy przejazd granicy tam i z powrotem. Mając takie
 491 3    |                Na czym jednak polega ona i w jaki sposób spełnia swą
 492 3    |                 jak na drugiej, wojskowi i cywilni zieloni. Specjalną
 493 3    |             śledzenie ruchu publiczności i towarów po drogach, kolejach
 494 3    |             towarów po drogach, kolejach i szosach w pasie ziemi, oddanym
 495 3    |                 głęboko wewnątrz państwa i u nas obejmuje całe prawie
 496 3    |                 prawie Królestwo Polskie i ogromną część Litwy. Wszystkie
 497 3    |             Wszystkie bez wyjątku stacje i przystanki kolejowe, wszystkie
 498 3    |           udekorowane zielonymi wojakami i cywilami.~Obowiązki ich
 499 3    |            Obowiązki ich są dosyć liczne i skomplikowane. Przyjeżdżający
 500 3    |        przejezdnych. Chociaż nawet o sto i więcej kilometrów od granicy,