Rozdzial

   1 Wstep|              rewolucji. Zdanie to tyczy się epoki przedpowstaniowcj,
   2 Wstep|               konspiracyjne tak szeroko się rozgałęziły w zaborze rosyjskim,
   3 Wstep|             aresztowań i rewizji, stały się niejako chlebem powszednim,
   4 Wstep|               że najczęstszym stykaniem się z ruchem rewolucyjnym jest
   5 Wstep|              rewolucyjnym jest stykanie się z jego efektami publicznymi,
   6 Wstep|                 sam dla siebie starałem się nieraz zszeregować i zgrupować
   7 Wstep|            Polsce.~Od dawna też nosiłem się z zamiarem spisania tych
   8 Wstep|           wrażeń. Życzenie moje zbiegło się z chęcią redakcji "Naprzodu"
   9 Wstep|                ułatwiła mi ona uporanie się z największą przeszkodą -
  10 Wstep|              zupełności wszystko to, co się tyczy innych, a raczej innego
  11 Wstep|               spostrzeżenia, niechybnie się przyczynili do zwiększenia
  12 1    |               książka nielegalna wdarła się nawet pod strzechy włościańskie
  13 1    |              włościańskie i przyczyniła się do wywołania nastroju przeciwrządowego
  14 1    |           rzeczy. Wszystko to przeciska się przez granicę różnymi drogami,
  15 1    |              różnymi drogami, rozchodzi się wszędzie, gdzie ludzie umieją
  16 1    |                czytać po polsku i staje się coraz bardziej potrzeba
  17 1    |                 Nim jednak bibuła stała się tak poczytną, przejść musiała
  18 1    |              mego pierwszego zetknięcia się z "bibułą". Było to w dworku
  19 1    |                  a twarze ich wyciągały się, gdy w powietrzu zabrzmiał
  20 1    |           wzruszenie matki, udzielające się małym słuchaczom, zmiana
  21 1    |         szerokiego wpływu, ograniczając się najczęściej rodzinnym kołem
  22 1    |           mogiłą, zazieleniało; zjawiło się nowe życie, nowy ruch, który,
  23 1    |                czasu do czasu zaczynają się ukazywać druki socjalistyczne.
  24 1    |      przekonywała ludzi, iż wyłamywanie się spod barbarzyńskich praw
  25 1    |                Zakazane druki ukazywały się zbyt sporadycznie, nieregularnie,
  26 1    |          wewnętrzne. Ludzie wprost bali się roboty nielegalnej, której
  27 1    |        położeniu epoką dla bibuły stała się działalność Polskiej Partii
  28 1    |                 przerwy i która zdobyła się na taką organizację i taką
  29 1    |               Na razie stałe ukazywanie się w większej ilości zagranicznych
  30 1    |         szpakowaty, mężczyzna i zwrócił się do mnie z prośbą o pośrednictwo
  31 1    |             robią inni, my zaś weźmiemy się do cenzury.~Przy tym zaczął
  32 1    |  najszkodliwszych instytucji. Zgodziłem się na to chętnie, lecz poprosiłem,
  33 1    |             jaki sposób owo obalenie ma się odbywać i jaką rolę ma w
  34 1    |           zniesieniu cenzury. Zgodziłem się i na to.~Wreszcie zaczął
  35 1    |             rodzaju, że cenzura stałaby się nonsensem z powodu swej
  36 1    |               delegat. - My zobowiążemy się dostarczyć P.P.S. potrzebną
  37 1    |               sobie wybierze.~Więc, jak się okazało, olbrzymi plan zniesienia
  38 1    |       niezwykłym, ludzie przyzwyczajali się mieć ją w ręku, tak, iż
  39 1    |               była sprzedawaną. Zjawili się nawet prenumerato rowie
  40 1    |       artystyczne, które, o ile zajmują się tak żywotną dla Polaków
  41 1    |            ugodowcy, chcąc wypowiedzieć się otwarcie, musieli się uciec
  42 1    |      wypowiedzieć się otwarcie, musieli się uciec do wydawania rzeczy
  43 1    |                  Leliwy. Do otrzaskania się z bibułą najbardziej reakcyjnie
  44 1    |             usposobionych ludzi niemało się przyczynił i znany memoriał
  45 1    |              P.P.S. Książka ta rozeszła się w tysiącach egzemplarzy
  46 1    |             krążącej po kraju, nie daje się ściśle określić. Pod tym
  47 1    |             zaszła, jest tak rażąca, że się rzuca w oczy każdemu, kto
  48 1    |               był zdumiony, widząc, jak się rozpowszechnia obecnie druk
  49 1    |                bibuły żądają, rozbijają się o nią, kupują. Ba, dodał,
  50 1    |                tej książeczki, rozeszły się tamże w przeciągu miesiąca
  51 1    |               za egzemplarz. Wytworzyła się nawet specjalna nazwa "bibuła
  52 1    |            Nawet wśród włościan rozwija się przyzwyczajenie do czytania
  53 1    |          mnóstwo faktów, lecz ograniczę się dwoma bardziej charakterystycznymi.
  54 1    |                 polowa żołnierzy składa się z Polaków. Otóż paru towarzyszów
  55 1    |               Wkrótce stosunki ogromnie się rozszerzyły i agitacja szybko
  56 1    |           rozszerzyły i agitacja szybko się rozwijała. Puszczono do
  57 1    |               do koszar moc bibuły. Gdy się o tym dowiedziano w Warszawie,
  58 1    |              kosy oderwana - ci zebrali się na naradę i odpowiedzieli
  59 1    |       kulturtregerstwa carskiego okazał się minimalnym, powiedzmy raczej -
  60 1    |                powiedzmy raczej - równa się zeru, natomiast nie ma wątpliwości,
  61 1    |              bibuły" i musiał przed nią się cofnąć.~Rząd ustąpił nie
  62 1    |            czytelnikami "bibuły" nie da się zaprzeczyć. Gdy bibuły było
  63 1    |               gdy bibuła rozpowszechnia się w ogromnych ilościach, gdy
  64 1    |                sprawy poszkodowany udał się do żandarma z żądaniem,
  65 1    |             zwrócił. Żandarm uśmiechnął się i oddał książki, dając przy
  66 1    |                 rządowe nie ograniczyło się jedynie tą, jak ją nazwałem,
  67 1    |                 kierunku. W istocie tak się też stało, żandarmi się
  68 1    |                 się też stało, żandarmi się przekonali, iż ilość czytelników
  69 1    |                tak względnie łatwym, że się nie opłaca z powodu każdej
  70 1    |            większa ich ilość same przez się, bez żadnych innych dowodów
  71 1    |              carski zmuszony jest cofać się przed wzrastającą falą bibuły,
  72 1    |             rząd carski musi też godzić się z naturalną tego konsekwencją -
  73 1    |         najrozmaitsze przestępstwa.~Tak się też stało i z żandarmerią
  74 1    |                potężny rząd carski musi się cofać. Wobec tego nie bez
  75 1    |     zaspokojenia której ludzie narażają się nawet na niebezpieczeństwo,
  76 1    |          organizacją polityczną. Składa się ona z ludzi i dąży do ciągłego
  77 1    |                do ciągłego rozszerzania się, a że prześladowania rządowe
  78 1    |             przez brak towaru, dającego się spieniężyć.~Mój towarzysz
  79 1    |       spieniężyć.~Mój towarzysz zaśmiał się i wyjął z kieszeni kajecik
  80 1    |              tym względem bibuła dzieli się na krajową i zagraniczną.
  81 2    |          Azjatycka tradycja oddzielania się murem chińskim od wszelkiej
  82 2    |        cywilizacją trąci, niełatwo daje się wyplenić, tym bardziej,
  83 2    |         specjalnością zielonych.~Dzielą się oni na wojskowych i cywilnych -
  84 2    |             muszę ją uwzględnić i zająć się nią osobno. Natomiast obecnie
  85 2    |             Natomiast obecnie zatrzymam się jedynie na pierwszych dwóch,
  86 2    |              przy granicy, zastosowując się do wszystkich jej załomów
  87 2    |               gdzie do granicy zbliżają się zabudowania, żołnierze są
  88 2    |          rozrzuceni gęsto. Przechadzają się oni nad granicą, siedzą,
  89 2    |        nadgranicznych. Naturalnie, robi się to nie z ufności, że tacy
  90 2    |               obrony granicy. Rozsypuje się ona po tzw. w języku "zielonych" -
  91 2    |                 stać na widoku, zaczaja się, jak kot, gdziekolwiek na
  92 2    |             rewidowanie wszystkiego, co się przewija przez drogę, o
  93 2    |        większych jednak punktach, gdzie się przewija poważniejsza ilość
  94 2    |           każdego śmiałka, który odważy się wbrew zakazom carskim przekraczać
  95 2    |               swoje pierwsze zetknięcie się z granicą, gdym po powrocie
  96 2    |                późnym wieczorem. Gdyśmy się wlekli wolnym krokiem po
  97 2    |               konie. Po chwili rozległy się znowu strzały.~Trafiłem
  98 2    |       niespokojną chwilę, lecz przyznam się: te strzały nocne w lesie,
  99 2    |              pędzące patrole i uwijanie się po drodze uzbrojonych ludzi
 100 2    |               energicznie i odwróciwszy się do mnie, flegmatycznie mówił:~-
 101 2    |                 pogranicznej. Spotkałem się z nim w karczmie, przy której
 102 2    |               przy której zatrzymaliśmy się, by dać koniom odetchnąć.
 103 2    |             słychać, no, i przespać też się chce. A tu pilnuj i pilnuj,
 104 2    |             głaskania, - dodał, śmiejąc się z własnego dowcipu.~- Jakie
 105 2    |          kontrabanda? Czorty! - skarżył się mój żołnierz.~W istocie,
 106 2    |                żołnierz.~W istocie, gdy się przypatrzyłem potem, dostrzegłem,
 107 2    |          karabin był niby do tego, żeby się bronić albo dać sygnał.
 108 2    |              Drugą trzecią część składa się do banku państwa i w końcu
 109 2    |           całego okręgu celnego, dzieli się pomiędzy urzędników komorowych
 110 2    |                 Więcej, tam stale wojna się toczy, rzeczywista wojna -
 111 2    |       silniejszy. Lecz w jaki sposób to się odbywa? Przypuszczam, że
 112 2    |           transportach bibuły, śniły mi się przekradania się przez lasy,
 113 2    |               śniły mi się przekradania się przez lasy, tajemnicze szmery
 114 2    |              pograniczu czas pewien, by się pozbyć tej romantyki. Co
 115 2    |         romantyki. Co do mnie, zacząłem się jej pozbywać bardzo prędko.
 116 2    |            drodze w młocarni u ojca coś się zepsuło. Okazało się, że
 117 2    |                coś się zepsuło. Okazało się, że jest to drobnostka,
 118 2    |        drobnostka, jakieś śrubki, które się połamały przy robocie. Wiejski
 119 2    |              załatwię, byle mi wystarał się o półpasek.~- Eh, nie warto,
 120 2    |                interes ze śrubkami.~Tak się też stało. Bartłukajtis
 121 2    |       rzemieślnika.~Wkrótce przekonałem się, że głupie śrubki nie są
 122 2    |                 pogranicznej - wciskało się najwyraźniej w posiadłości
 123 2    |       okolicznych chłopów, dowiedziałem się, że znają oni Amerykę daleko
 124 2    |                 mające oznaczać: "Ktoby się tym głupstwem zajmował!
 125 2    |                lecz epidemiczne i stale się powtarzające, wyrobiły pewnego
 126 2    |               zabrać. Nie lubię włóczyć się po drogach nadgranicznych
 127 2    |                 ruszyli. A tu spóźniłem się nieco z opakowaniem bibuły,
 128 2    |                 nieszczęście, trafił mi się woźnica pijany. Na wszelkie
 129 2    |              strąbiony, więc, podnosząc się z ziemi, co chwilę przewracał
 130 2    |             ziemi, co chwilę przewracał się znowu. Zirytowałem się wreszcie.~-
 131 2    |       przewracał się znowu. Zirytowałem się wreszcie.~- No, słuchajcie! -
 132 2    |            wracając, zabiorę was. Chłop się oburzył na taką propozycję.~-
 133 2    |              dictum. Chłop wiedział, że się zajmuję przemycaniem czegoś
 134 2    |           niejako w jego ręku. Chciałem się jeszcze wykręcić i groźnie
 135 2    |                kontrabanda? Chłop śmiał się na całe gardło. Wstał wreszcie
 136 2    |               Wstał wreszcie i gramoląc się na wóz, szturchnął moje
 137 2    |                 czasu do czasu odwracał się do mnie ze śmiechem.~- I
 138 2    |               odpowiedział:~- Niech pan się nie boją! Wszyscy tu kontrabandę
 139 2    |               tego - dodał, uśmiechając się, - wiezie pan kontrabandę,
 140 2    |                państwowej, nic bardziej się nie przyczynia do wytworzenia
 141 2    |               gdy, co również nierzadko się zdarza, po tamtej stronie
 142 2    |          rosyjsku komory celne nazywają się "tamożnią". Otóż jeden Żydek,
 143 2    |            przekupstwa i zieloni oprzeć się temu nie mogą. Liczba pilnujących
 144 2    |                granicznych w ten sposób się zmniejsza, liczba zaś spiskowych
 145 2    |      kontrabandą, a raz po raz znajdzie się zielony, uprawiający sam
 146 2    |               takich stosunkach łatwiej się ubija, cywilni mieszkańcy
 147 2    |             mieszkańcy chętnie znajomią się z zielonymi, zobowiązując
 148 2    |        prezencikiem, od którego wymówić się niepodobna. Słowem, wyzyskując
 149 2    |            geologiczną formację. Kruszy się ona, wietrzeje i rozsypuje
 150 2    |              ona, wietrzeje i rozsypuje się, otwierając drogę dla nacierających
 151 2    |               swych potrzeb nie krępuje się wcale granicą państwową.
 152 2    |            nielegalne wydawnictwa stają się potrzebą tej ludności, i
 153 2    |             ludności, i do nich stosuje się ogólne prawo życia pogranicznego -
 154 2    |            niech będzie błoto, a czarci się na nim znajdą). Stosunki
 155 2    |             rosyjskiej bibuły, do czego się była zobowiązała. Poruczono
 156 2    |              dosyć dawno, lecz podjąłem się tego, bo liczyłem na mego
 157 2    |                rachuba moja nie okazała się mylną. Zaraz prawie po przyjeździe
 158 2    |                 galicyjskich, tyczących się powstania 1863 r.~- Skąd
 159 2    |              książek. Nie przyznałem mu się, że będą to książki rosyjskie,
 160 2    |               prawdopodobnie spotkałbym się z odmową. Obawiał się tylko,
 161 2    |        spotkałbym się z odmową. Obawiał się tylko, by ojciec jego, człowiek,
 162 2    |                 1863 r., nie dowiedział się o tym jego figlu.~Zacząłem
 163 2    |                  Z rozmowy dowiedziałem się, że mój krewniak senior,
 164 2    |            krewniak senior, chociaż bał się rzeczy nielegalnych politycznie,
 165 2    |               bibuły. Natomiast okazało się, że krewniak junior jest
 166 2    |          zabrania.~Wkrótce poznajomiłem się tu z naszym piorunochronem.
 167 2    |                knajpy.~Porucznik okazał się wesołym towarzyszem przy
 168 2    |              swego oka. Rozmowa kręciła się koło polowania i mój kuzyn
 169 2    |            polowania i mój kuzyn zaczął się skarżyć, że wobec zbliżającego
 170 2    |          skarżyć, że wobec zbliżającego się jesiennego sezonu myśliwskiego
 171 2    |                 i zaproponowałem, byśmy się wybrali kiedy za kordon
 172 2    |                razem. Porucznik chętnie się na to zgodził i nawet obiecał
 173 2    |        paszportu lub półpaska. Długośmy się spierali o to, czy pójdziemy
 174 2    |             swego jamnika. Wreszcie dał się jednak przekonać i ułożyliśmy
 175 2    |           jednak przekonać i ułożyliśmy się, że zajedziemy po niego
 176 2    |                mój kuzyn coraz bardziej się rozklejał i wobec zbliżania
 177 2    |             rozklejał i wobec zbliżania się stanowczej chwili okazywał
 178 2    |            imprezy. Żartowałem, śmiałem się z jego tchórzliwości, lecz
 179 2    |                 mię, bym jechał sam, bo się czuje chorym. Oparłem się
 180 2    |               się czuje chorym. Oparłem się jednak temu, bo przecież
 181 2    |                bawić p. porucznika, gdy się będzie pakowało bibułę do
 182 2    |           bryczki. Wreszcie kuzynek dał się uprosić i siadł do przygotowanego
 183 2    |                jadący na ścięcie. Bałem się, że jego zdenerwowanie zwróci
 184 2    |             porucznika, więc umówiliśmy się, że ja porucznika nie odstąpię,
 185 2    |               nie odstąpię, a on będzie się opiekował bibułą i zapakuje
 186 2    |                 szczygieł. Dowiedziałem się wkrótce o przyczynie tej
 187 2    |               według obietnicy, wstawił się za mną u zielonego cerbera,
 188 2    |                by w tym czasie załatwił się z suknem-bibułą.~Nieszczęście
 189 2    |                 minęło od czasu, gdyśmy się rozstali z kuzynkiem, musiał
 190 2    |              musiał więc chyba załatwić się z włożeniem kilku pakunków
 191 2    |                 Zdębiałem.~- Was machen Się?~- Der junge Herr hat gesagt,
 192 2    |              rozpytywałem już, dlaczego się książki z opakowania wysypały,
 193 2    |                postanowiłem ratować, co się da. Słyszałem głosy porucznika
 194 2    |        porucznika i kuzynka, oddalające się od sklepiku, więc wyrwałem
 195 2    |       zawiniątko pod siedzenie, okazało się, że jest ono za krótkie
 196 2    |              opakowanie pękło i książki się wysypały. Nie było rady,
 197 2    |              pakunku.~Nigdy w życiu tak się nie spieszyłem i nie zmęczyłem,
 198 2    |              taki brak konspiracji może się skrupić i na mnie, i na
 199 2    |             chciałem uniknąć zetknięcia się porucznika z bibułą.~Zaledwiem
 200 2    |           łamaną polszczyzną, zwracając się do mego kuzynka.~Usadowiliśmy
 201 2    |              mego kuzynka.~Usadowiliśmy się na wozie - ja, naturalnie,
 202 2    |           Zostały". Humor kuzynka nagle się poprawił i z fantazją zaciął
 203 2    |              szosie pruskiej, zbliżając się do granicy.~Co do mnie,
 204 2    |                na przykomórek przywitać się i pogawędzić z przyjacielem-urzędnikiem
 205 2    |            męczyły mię mocno i przyznam się, gdy wreszcie zgrzytnęły
 206 2    |                 z zielonych nie zbliżył się nawet do bryczki, a p. porucznik,
 207 2    |          niezadowolony z wycieczki, ani się poruszył i tylko mruknął
 208 2    |                  Kuzynek mój dowiedział się o tym, że został oszukany,
 209 2    |          pochmurnego porucznika pozbyli się przy kordonie i gdy, siadłszy
 210 2    |                 szeptem usprawiedliwiać się przede mną, że kazał sklepikarce
 211 2    |             moją bezczelnością. Zgodził się jednak z losem, prosił mię
 212 2    |               wycieczki za kordon, może się nie powtórzyć, tym bardziej,
 213 2    |             mieszkańców pogranicza, gdy się zważy, że wszystkie żywsze
 214 2    |                 towarzyszowi rozpatrzyć się w otoczeniu, zbadać grunt
 215 2    |                bez osobliwego narażania się na wsypę, zużytkować kogokolwiek
 216 2    |                okolicznościach wytworzy się z pewnością jakiś system
 217 2    |              kombinacji, powtarzających się od czasu do czasu, lecz
 218 2    |       zobowiązywał dobrocią serca, gdyż się do takich pomocników zupełnie
 219 2    |        żartobliwie nazywał, spostrzegła się, że jest jednym z kółek
 220 2    |                 i najczęściej poddawała się losowi.~Zresztą, wykorzystał
 221 2    |            władzy, drugi bezwiednie dał się naciągnąć w chwili odpowiedniej
 222 2    |                 przez niego, dowiedział się o tej lub innej tajemnicy
 223 2    |         mieszkańców pogranicza, zgodził się na to chętnie. Naturalnie,
 224 2    |                 którą oberżysta zgodził się tym chętniej, że nasz towarzysz
 225 2    |                twarz oberżysty ogromnie się wydłużyła. Wypadkowo zoczył
 226 2    |                  Towarzysz nasz nie dał się jednak zbić z tropu. Stosunek
 227 2    |                 publicznego, wydawał mu się bardzo wygodnym, bardziej
 228 2    |            bezpiecznie i prawdopodobnie się wsypie, a wówczas, naturalnie,
 229 2    |             targach biedna "ofiara dała się przekonać, tym bardziej,
 230 2    |            ponawiał usiłowania wyrwania się z sieci i za każdym razem
 231 2    |                 i za każdym razem cofał się. Żył w wiecznym strachu,
 232 2    |               gdy do jego oberży wsuwał się który z zielonych lub innych
 233 2    |     najrozmaitsze jego kaprysy - musiał się zgadzać na różne głupie
 234 2    |                 biedny oberżysta starał się zabezpieczyć siebie i przyjaciela.
 235 2    |                określone godziny, kiedy się mógł zgłaszać do oberży,
 236 2    |               innymi oberżysta ogromnie się Wystrzegał, by ktokolwiek
 237 2    |                  przy drzwiach rozległy się kroki i skrzypnęła klamka.
 238 2    |                i skrzypnęła klamka. Nim się nasz towarzysz obejrzał,
 239 2    |                 i zatrzasnął szafę.~Jak się okazało, do pokoju weszła
 240 2    |               ostro za takie zachowanie się, które więcej, niż co innego,
 241 2    |                 Lecz oberżysta uspokoił się nieco dopiero wtedy, gdy
 242 2    |            porzucił swą oberżę. Wyniósł się do spokojniejszych stron,
 243 2    |         trawienia i leniwego poruszania się z miejsca na miejsce. Trzymano
 244 2    |                 kilkunastoletnią, która się kształciła w jakimś zakładzie
 245 2    |             swym otoczeniu, składającym się z nieokrzesanych, często
 246 2    |        towarzysz X. Znajomość zawiązała się wypadkowo. Towarzysz X.
 247 2    |               nasz towarzysz zdecydował się na zużytkowanie dla sprawy
 248 2    |               należyte ręce. Gdy pani Z się zgodziła, przyniósł jej
 249 2    |                 strachu. Pani Z okazała się odważną i nie tylko przechowała
 250 2    |                 nasz nareszcie zwierzył się jej, że należy do organizacji,
 251 2    |                  który dla idei narażał się na widoczne niebezpieczeństwo.
 252 2    |             niebezpieczeństwo. Zgodziła się więc na propozycję i oddała
 253 2    |         Mieszkanie państwa Z znajdowało się w dużym murowanym domu,
 254 2    |             dużym murowanym domu, gdzie się mieściło kilka rodzin urzędniczych,
 255 2    |                 ja to powiozę?~- Już ty się nie bój, - śmiał się X., -
 256 2    |                 ty się nie bój, - śmiał się X., - już ja ci to urządzę,
 257 2    |                 przemówić, ani wiem, co się tam u was dzieje. Licho
 258 2    |                ciągnął dalej, zapalając się w skardze, - ile ja tu o
 259 2    |               ile ja tu o każdego z was się niepokoję. Wciąż myślę -
 260 2    |              Ale, pal licho! - otrząsał się z melancholii, - cóż tam
 261 2    |              przy skręcie drogi ukazały się czarne ściany kordonu z
 262 2    |                bok od miasteczka ukazał się malutki komin fabryczny,
 263 2    |               niej być może...~I kręcił się niespokojnie na wozie, mrucząc: "
 264 2    |           siebie. Widocznie tłoczyły mu się w głowie kombinacje w takiej
 265 2    |              takiej ilości, że nie mógł się zatrzymać na żadnej z nich.~-
 266 2    |                 Tak mówisz! - uspakajał się X., który poczuwał się widocznie
 267 2    |        uspakajał się X., który poczuwał się widocznie do obowiązku opiekowania
 268 2    |                do obowiązku opiekowania się przyjezdnymi towarzyszami. -
 269 2    |                robota dziś w sobotę już się skończyła. Na lewo będą
 270 2    |            lepiej, bo widzisz, a nuż co się zdarzy. Tam dadzą ci herbaty
 271 2    |            zapytał, kto ty i po co - to się zdarza - powiedz od razu,
 272 2    |          wciągać panią Z? Co?~Zgodziłem się i na to, jeszcze raz uściskaliśmy
 273 2    |                jeszcze raz uściskaliśmy się i ruszyliśmy w różne strony.
 274 2    |                  bez poręczy. Wdrapałem się na strych i, po omacku już
 275 2    |              niewiast?~Gospodarz ożywił się nieco. Westchnął, jak wieloryb,
 276 2    |               Rozmowa odtąd nie urywała się. N. N. mówił dużo i z zapałem.
 277 2    |              ten wioskowy Don Juan mógł się stać pomocnikiem naszej
 278 2    |             czuł w istocie, bo twarz mu się zmieniła i jak gdyby nabrała
 279 2    |                do Warszawy.~X. zamyślił się, parę razy przeszedł wzdłuż
 280 2    |           Marszałkowskiej, przedstawisz się, jako krewny pani Z, i odbierzesz.
 281 2    |             bibuła! To na nic!~Zamyślił się znowu.~- Ale prawda, zapomniałem,
 282 2    |                  Jak sądzisz, - zwrócił się do mnie, - czy można mu
 283 2    |        socjalizm. Lepiej zapytam, gdzie się zatrzyma w Krakowie i napiszę
 284 2    |              szepce do ucha, dyskretnie się usunął na bok.~- Ja mam
 285 2    |               pana uwolnię. Już wieczór się zbliża.~Odciągnął mnie w
 286 2    |               czcionki, lecz zdawało mu się, że jest za nim pogoń, zakopał
 287 2    |                wskaże, gdzie ona. Z nią się już umawiaj o dalsze sprawy,
 288 2    |                 znowu tak, jak gdybyśmy się rozstawali na zawsze albo
 289 2    |                 spokoju!~Nie chciało mi się rozpoczynać raz jeszcze "
 290 2    |                  tyle już przedsięwzięć się udało, iż nie było żadnej
 291 2    |                za tym razem powinęła mu się noga. Ale... kto wie, może
 292 2    |                 gasnącej zorzy, rozegra się jeden z dramatów granicznych,
 293 2    |      granicznych, które przecież kończą się nieraz śmiercią.~Czas wlókł
 294 2    |             nieraz śmiercią.~Czas wlókł się leniwie, niecierpliwość
 295 2    |          zaledwie 20 minut od rozstania się z X. Więc jeszcze 40 minut
 296 2    |              siedział na łóżku i zdawał się wsłuchiwać w wieczorną ciszę.
 297 2    |                  wreszcie kroki zaczęły się oddalać.~- No, gotowe! -
 298 2    |                wolny - dodał, zwracając się do pana N. N.~Zeszliśmy
 299 2    |               listem.~Ozdóbki w pudełku się znalazły, z czego X. cieszył
 300 2    |            znalazły, z czego X. cieszył się, jak dziecko.~- Będzie chłopcom
 301 2    |            niespodzianka! Ale - żachnął się nagle - przeglądałem wasze
 302 2    |                  Et, gadanie! - oburzył się X., - nie możecie jej trzymać
 303 2    |                 O tej porze pan Z" spać się kładzie. Śpieszmy!~Czcionki
 304 2    |              pól wiorsty.~Nie zgodziłem się jednak na dodatkowe obciążanie
 305 2    |               Trudno ci będzie nachylać się, znajdziesz potem, po powrocie.~-
 306 2    |                 wypadek oglądam, czy co się z pudełek nie wysypało.
 307 2    |               Idźmy! - rzekł. - Trzymaj się mnie; na dworze ciemno,
 308 2    |                  mój przyjaciel zwrócił się do mnie:~- Słuchaj, tu zapal
 309 2    |                 nic mają powodu ukrywać się. Ten kawałek drogi do miasteczka
 310 2    |      niezupełnie bezpieczny. Zieloni tu się włóczą często. Mnie raz
 311 2    |                odzienie, szelki wpijały się w ciało, pakunki w kieszeniach
 312 2    |                 celu.~- U pani Z świeci się - mówił X., wskazując na
 313 2    |                  Chwała Bogu, pan Z już się położył. Bylibyśmy zmuszeni
 314 2    |          sterczy, a służąca, która, nim się pan nie położy, nie usunie
 315 2    |              pan nie położy, nie usunie się z mieszkania! No, teraz
 316 2    |              stukaj butami!~To drapanie się na schody, siąpanie na palcach
 317 2    |                 ze strachem w duszy, że się skądś wyłoni ktoś z mieszkańców
 318 2    |                 kto zoczył wkradających się, jak złodzieje, do cudzego
 319 2    |              tej galeryjce pod drzwiami się przekradać?~Nie, na szczęście
 320 2    |                 mój towarzysz zatrzymał się przy pierwszych drzwiach
 321 2    |              zapukał. Drzwi natychmiast się otworzyły - widocznie nas
 322 2    |                  Jak cienie, wsunęliśmy się do pokoju, gdzie mój towarzysz
 323 2    |         pewnieście zmęczeni. Chcieliśmy się wymówić, lecz wreszcie ustąpiliśmy
 324 2    |                od czasu do czasu dawało się słyszeć jakieś chrapanie,
 325 2    |               rewolucjonista, chowający się przed wzrokiem każdego ugwiażdżonego
 326 2    |             komodzie powoli wypróżniały się. Mój towarzysz zacierał
 327 2    |                skończyliśmy. Obejrzałem się po pokoju. Wszędzie było
 328 2    |                 uliczkę i skierowaliśmy się ku fabryce.~- Słuchaj! -
 329 2    |                nie widział wkradającego się do niej wieczorami.~- Nie
 330 2    |              tym, że za rok najdalej to się skończy, mąż jej otrzyma
 331 2    |                  Jak ja wówczas urządzę się ze składem, doprawdy nie
 332 2    |            schodach do człowieka, który się nie boi, niż mieć do czynienia
 333 2    |            bałwan mi urządził!? Trzymam się tej zasady, żeby u siebie
 334 2    |             prokurator z żandarmem. Jak się potem okazało, przyjechali
 335 2    |             którym miejscu. Teraz wciąż się boję, że ktokolwiek wypadkiem
 336 2    |              przyjechali do niego, więc się bał palić, by dym z komina
 337 2    |              nic zdradził. Idiota - bał się dymu, a nie bał się wieczorem
 338 2    |                 bał się dymu, a nie bał się wieczorem włóczyć z pakunkami
 339 2    |           tchórz.~- Ale powiedz mi, jak się dostałeś do serca tego śmierdzącego
 340 2    |             Przez kobietę? Nie! - śmiał się X., - ale to jest zacny
 341 2    |                 źle, że ludziom krzywda się dzieje. Sam się czuje również
 342 2    |                 krzywda się dzieje. Sam się czuje również pokrzywdzony:
 343 2    |         wspólnością pracy, - nie chciał się ze mną rozstać.~- Może jesteś
 344 2    |            niespokojnie, - jeśli chcesz się wyspać, idź na górę do N.
 345 2    |                uradowany, - przyznam ci się, że i ja wolę być z tobą.
 346 2    |               Mój towarzysz interesował się każdym szczegółem pracy,
 347 2    |          powtarzał:~- Pamiętaj, gdy kto się tam u was skompromituje
 348 2    |                czeka z herbatą. Umyjesz się u niego. No, ruszaj się,
 349 2    |                 się u niego. No, ruszaj się, śpiochu!~Po chwili byłem
 350 2    |                Ja to rozumiem.~Wydał mi się nawet sympatycznym ten pulchny
 351 2    |             rękę na powitanie po umyciu się i zacząłem odczuwać pewnego
 352 2    |                Pan X. stanowczo zanadto się naraża, panie dobrodzieju!
 353 2    |                zaniepokojony.~- Za dużo się kręci, panie dobrodzieju,
 354 2    |         towarzyszami. Widocznie nie bał się w istocie. Obiecałem mu
 355 2    |               Obiecałem mu solennie, że się z X. rozmówię.~- Jak skończymy
 356 2    |                dyrektora. Zatrzymaliśmy się nawet przy nich, żeby pan
 357 2    |                będziemy, niech więc pan się posila.~W ogólnej rozmowie,
 358 2    |              oglądał obecnych, namyślał się widocznie nad czymś i nagle
 359 2    |                 jest'...~Była to, zdaje się, jedyna dziedzina, w której
 360 2    |             udział w gawędzie, starałem się więc w rozmowie używać możliwie
 361 2    |                 Pan Z, jak manekin, dal się pokornie ubrać we wszystkie
 362 2    |                 nie pytał o nic, zdawał się nie zwracać uwagi na otoczenie.
 363 2    |              nam honory, nie domyślając się wcale, iż w powozie ukrytych
 364 2    |   bezpieczeństwo naszej wyprawie, kiwał się bezmyślnie w powozie, wyrzucając
 365 2    |        wyzyskiwaniu każdej nadarzającej się okoliczności, na łączeniu
 366 2    |           towarzyszów, którzy tej pracy się poświęcają. Wieczna czujność
 367 2    |         idealnego transporciarza trzeba się urodzić. Nie dosyć bowiem
 368 2    |                w duszy, by umieć zlewać się niejako z otoczeniem, lecz
 369 2    |                 otoczeniem, lecz zlewać się świadomie, trzymając wiecznie
 370 2    |          obecnie. Lecz bibułę nic po to się sprowadza, by leżała w składzie
 371 2    |         następnego rozdziału. Zatrzymać się jednak muszę na stosunku
 372 2    |           pozory, nie mogą oni poruszać się swobodnie i ich rzadkie
 373 2    |                 bywa i granice zużywają się: zużywają się i przez wyczerpanie
 374 2    |          granice zużywają się: zużywają się i przez wyczerpanie sił
 375 2    |                 tym ideałem, do którego się wiecznie dąży i który ustawicznie
 376 2    |                 który ustawicznie z rąk się wymyka, a staranie się o
 377 2    |              rąk się wymyka, a staranie się o nią i jej urządzanie stanowi
 378 3    |                jest słabszy, tym więcej się robi wyjątków wśród przejezdnych.
 379 3    |               pakunek pasażera nie wyda się podejrzanym i czy nie poprosi
 380 3    |                zielonych jest włóczenie się po wagonach pociągów w biegu
 381 3    |                 rzeczy!~- Moje - odzywa się ktoś z pasażerów.~- Proszę
 382 3    |              tej napaści.~I wszystko to się robi na chybił trafił, bez
 383 3    |                 położonych. Wszystko to się dzieje o kilkanaście mil
 384 3    |               Więcej nawet, wszystko to się dzieje nie na podstawie
 385 3    |                twarz jego nie spodobała się kontrolującemu pociąg zielonemu.~-
 386 3    |                Czyi wieszczy? - rozlega się brutalny okrzyk nad jego
 387 3    |             uchem.~- Gdzie? co? - zrywa się biedny pasażer. - Aha, moje,
 388 3    |          pasażer ma po drodze zatrzymać się dla interesów w Częstochowie
 389 3    |               Czasu ma mało, bo wieczór się zbliża, biegnie z walizką
 390 3    |                ręku, więc nie sądzi, by się to jego tyczyło. Idzie szybko
 391 3    |          złośliwą minę.~Pasażer próbuje się bronić, ale groźna i stanowcza
 392 3    |                 Lecz i tu z kąta wysuwa się figura i bardzo grzecznie,
 393 3    |    przyjeżdżających podróżnych nic daje się porównywać z mytem, pobieranym
 394 3    |                 ten zagraniczny produkt się znajdzie.~I czy sądzicie
 395 3    |    narodowościowym środowiska, w którym się znalazł. Żołnierz nucił
 396 3    |                 Żołnierz coraz bardziej się rozczulał wspomnieniami
 397 3    |          zapytałem go o służbę. Okazało się, że mój zielony wojak skończył
 398 3    |            wybałuszysz na tłum, że spać się chce.~- A po cóż ciebie
 399 3    |                 patrzał.~Żołnierz śmiał się i robił do mnie filuterne
 400 3    |                  Jaką kontrabandę? Skąd się ona tu weźmie, kiedy granica
 401 3    |                mruga do nas, by do kogo się zbliżyć, a zawsze czort
 402 3    |        naczalstwo" tak każe - uspakajał się po chwilowym gniewie na
 403 3    |                minął, jak służę, nic mi się nie trafiło. Ot tak, to
 404 3    |                 nie trafiło. Ot tak, to się zarobić zdarza.~- Jak to,
 405 3    |              jakiś worek. Ciężki, bo aż się pochylił na bok. No, ja
 406 3    |              Oto, z jakich ludzi składa się przeważnie instytucja rządowa,
 407 3    |                 dzikiej służby kierować się muszą nie jakimś rzeczowym
 408 3    |             strony zaledwie jedna okaże się skuteczną - taka lub inna
 409 3    |              mię o Wilno, do któregośmy się zbliżali i do którego po
 410 3    |                Był nieco w strachu, gdy się zetknął z tą carską Rosją,
 411 3    |               chłodem porannym, rzucili się, jak głodne wilki, na nasze
 412 3    |              bezradny, ogłupiały kręcił się na miejscu.~- Was ist das?
 413 3    |               Was ist das? Was wunschen Sie? - pytał raz po raz, zwracając
 414 3    |             pytał raz po raz, zwracając się to do mnie, to do zielonych.~
 415 3    |                 pewność siebie - zaczął się tłumaczyć przede mną, pytając
 416 3    |          rewizji i powiedziałem, że tak się u nas zawsze dzieje, że
 417 3    |                  Niemiec nie przestawał się dziwić, milczał, widocznie
 418 3    |            niepodobieństwem!~Czułem, że się rumienię ze wstydu. Niemiec
 419 3    |             pograniczna.~Przypatrywałem się potem nieraz działalności
 420 3    |             gdzie rząd i Rosjanie czują się prawie zupełnie u siebie,
 421 3    |            poszczególny agent nie liczy się ani z wygodą, ani z potrzebą
 422 3    |              praw rosyjskich, spotykało się z protestem, nawet zupełnie
 423 3    |                otworzyć swe bagaże, boi się narazić na gniew najmarniejszego
 424 3    |               stupajki. Nie należy więc się dziwić, że wobec tego to
 425 3    |             chłopów i biednych, a rzuca się, jak głodne zwierzę, na
 426 3    |                  Towarzysze nasi, chcąc się zorientować w sytuacji,
 427 3    |                 lub pakunku ściągają na się uwagę dozorców. Naturalnie
 428 3    |           określonego powiedzieć. Zdaje się jednak, że ciężkie pakunki
 429 3    |              zaczepki zielonych, trzeba się starać o możliwe niewyróżnianie
 430 3    |                o możliwe niewyróżnianie się z otoczenia.~Zatrzymałem
 431 3    |                z otoczenia.~Zatrzymałem się tak długo na opisie trzeciej
 432 3    |                nawet odwrotnie, spotkać się może z napaścią i zaczepką
 433 3    |          dozorcę celnego, a zrozumiałem się stanie, jakie stałe niebezpieczeństwo
 434 3    |              jak w każdym miejscu można się wsypać, tj. być aresztowanym.
 435 3    |                jeszcze bezpieczną. Musi się prześlizgnąć przez trzecią.
 436 3    |               trzecią. Zwykle nie używa się żadnych nadzwyczajnych środków
 437 3    |        niebezpieczeństwa. Bibułę pakuje się do walizki lub kosza, naturalnie,
 438 3    |      spotkaniach z zielonymi przechodzi się koło nich spokojnym krokiem,
 439 3    |      Najczęściej to wystarcza. Zdarzały się jednak wypadki przeciwne.~
 440 3    |             jest kontrabanda.~Oburzyłem się na to ogromnie i krzyknąłem
 441 3    |           władzą.~Zielony nie odczepiał się i coraz natarczywiej domagał
 442 3    |              coraz natarczywiej domagał się otworzenia walizek. Spostrzegłem,
 443 3    |                widocznie hałas, zbliżał się do nas.~- Jestem urzędnikiem -
 444 3    |                płazem. Przy rewizji nic się u mnie nie okaże i będę
 445 3    |                 zdradzał chęć wycofania się z interesu. Przepraszał
 446 3    |                 coraz goręcej i skarżył się na ciężki obowiązek zaczepiania
 447 3    |                czy jest żonaty. Okazało się, że ma żonę i dzieci. Ma
 448 3    |                 że ma żonę i dzieci. Ma się rozumieć, że skorzystałem
 449 3    |         westchnienie usłyszał. Odwrócił się do mnie z uśmiechem.~- Ależ
 450 3    |                 uśmiechem.~- Ależ udało się panu - rzekł do mnie - przeląkł
 451 3    |                rzekł do mnie - przeląkł się, głupi!~Innym razem, jak
 452 3    |            powodów rozmaitych zaciskają się gwałtownie. Zieloni stają
 453 3    |               gwałtownie. Zieloni stają się nerwowi, baczność się zwiększa.
 454 3    |             stają się nerwowi, baczność się zwiększa. Wówczas uciekać
 455 3    |               zwiększa. Wówczas uciekać się trzeba do najuciążliwszego
 456 3    |                 sobie, bez zwracania na się uwagi, trudną do uwierzenia
 457 3    |                Niebezpieczeństwo wydało się tak groźnym, że z likwidacją
 458 3    |            likwidowano i już nie bardzo się liczono z wymaganiem konspiracji
 459 3    |                 zbyt często nie zjawiać się na pograniczu, postanowiono
 460 3    |              wymagała sprawa, rozwinęło się współzawodnictwo. Kto więcej
 461 3    |                tyle bibuły; zdarzyło mi się jednak parę razy nieść jakieś
 462 3    |                niż kilometr, przetrząść się w wagonie kilka godzin i
 463 3    |                siedział obok nas. Balem się, by wypadkowe dotknięcie
 464 3    |             jest - spytałem, nachylając się nad nią. - Boli cię co?~
 465 3    |                 żona - była blada i łzy się jej kręciły w oczach. Widocznie
 466 3    |             mocno dolegało.~- Złamał mi się gorset - mówiła, zaciskając
 467 3    |               bólu, - brykle wjadają mi się w ciało. Wiesz, może nie
 468 3    |            obawy były płonne. Opierając się o moje ramię i sycząc nieledwie
 469 3    |              Gdyśmy nareszcie, znaleźli się w domu i żona się rozebrała,
 470 3    |              znaleźli się w domu i żona się rozebrała, okazało się,
 471 3    |             żona się rozebrała, okazało się, że ma pokrwawione i poszarpane
 472 3    |           politycznych, jakoby znacznie się zmniejszyło.~Jeśli tak jest
 473 3    |         mających. Z każdym rokiem sypią się nowe ograniczenia, coraz
 474 3    |               stosunki pod tym względem się pogarszają i wyznać należy,
 475 3    |                warunki transportowe tak się pogorszyły, że niepodobna
 476 3    |              było łatwym wczoraj, staje się trudnym dzisiaj.~Jedynym,
 477 3    |              ułatwieniem jest wzmożenie się ruchu rewolucyjnego, przeniknięcie
 478 3    |              przy transportach wzmagają się, to natomiast ułatwionym
 479 3    |      niebezpieczeństwo to nie wydaje mi się tak groźnym.~Główną podstawą
 480 3    |           ogromnym stopniu przyczyniają się właśnie ci, co mają granicy
 481 3    |               pewnym tylko czasie stają się zależnymi w mniejszym lub
 482 3    |              zagranicznych - przyczynią się do zwiększenia mętów i w
 483 3    |                 ręce. Tym bardziej, gdy się zważy, że szpieg, pomimo
 484 3    |            Polsce, na pograniczu wzmaga się jeszcze bardziej przez solidarność
 485 4    |               mniej więcej periodycznie się ukazującego pisma partyjnego,
 486 4    |           wypadkach tę niedogodność, że się opóźnia, że wobec kapryśnych
 487 4    |                 nadgranicznych nie daje się całkowicie opanować przez
 488 4    |          cywilizowanego druku, zdarzają się często wypadki używania
 489 4    |                 Osobliwie często ucieka się do tego środka młodzież
 490 4    |        studenckim. Najtrudniej zaś daje się hektograf zastosować do
 491 4    |                 rewolucyjnych wytworzył się nawet pewnego rodzaju nastrój,
 492 4    |   przeciw-romantycznym, nastrój, dający się streścić w słowach: nasze
 493 4    |            względem których szanujących się (pozytywnych rewolucjonistów
 494 4    |               dziecinny.~Nastrój ten da się scharakteryzować przez zabawna
 495 4    |                 środków. Takimi okazali się założyciele Polskiej Partii
 496 4    |           tajnej drukarni P.P.S. ukazał się pierwszy numer "Robotnika",
 497 4    |              rewolucyjnych, wsypujących się zwykle przy trzecim czy
 498 4    |               ludowe - najczęściej daje się słyszeć jedynie, głos P.P.S.
 499 4    |                są w stanie wypowiedzieć się publicznie z powodu tego
 500 4    |                 kraju, stałe ukazywanie się różnych wydawnictw - 'Robotnika