Rozdzial

  1 Wstep|          mających za plecami żandarma, a przed oczami cytadelę. W
  2 Wstep|               to, co się tyczy innych, a raczej innego stronnictwa,
  3 1    |           widok munduru czynowniczego, a twarze ich wyciągały się,
  4 1    |     powstaniowej w niewielkiej ilości, a chowane przez pietyzm, jak
  5 1    |           rewolucyjne nie były trwałe, a ich środki techniczne zależne
  6 1    |               działacza rewolucyjnego, a strach przed represją rządową
  7 1    |            wszystkiego, co nielegalne, a przede wszystkim na stosunek
  8 1    |               ją, wpychać do kieszeni, a tu patrzę: ludzie sami bibuły
  9 1    |            zakomunikowano żołnierzom - a była to przeważnie młodzież
 10 1    |         zjawisko w Polsce pod caratem, a przyzwyczajenie i nawet
 11 1    |         nielegalnej za rewolucjonistę, a fakt znalezienia u kogo
 12 1    |         książki są jakimś dowodem, no, a u innych to rzecz zwykła,
 13 1    |             przynajmniej w Warszawie), a otrzymanie jej skądkolwiek
 14 1    |              sobą żadnej kary lub też (a znam takich kilka wypadków)
 15 1    |              zwracają uwagę żandarmów, a to dlatego, że fakt taki
 16 1    |               politykę na własną rękę, a że zależność jego od otoczenia
 17 1    |          jednak przekonany, że dalszy, a nieuchronny wzrost czytelnictwa
 18 1    |             ciągłego rozszerzania się, a że prześladowania rządowe
 19 1    |                szeroki wpływ na ludzi, a poglądy jej są możliwie
 20 1    |            dlań przychylnie słuchacza. A książka jako agitator ma
 21 1    |              dowodem istnienia partii, a zrozumiemy, jakie ma znaczenie
 22 1    |       przeszkód, które przełamać musi, a pierwszą z nich jest przejście
 23 2    |           wszelkiej cudzoziemszczyzny, a co za tym idzie, utrudnianie
 24 2    |             szefa straży pogranicznej, a główną ich siedzibą i terenem
 25 2    |                od baczności zielonych, a potowa Litwy wchodzi w zakres
 26 2    |         terytorium knutowładnego pana, a więc i dla bibuły. ~Pierwsza
 27 2    |       upiększają pagórki, lasy i gaje, a jeszcze bardziej, gdzie
 28 2    |                patrole w różne strony, a oprócz tego ma za zadanie
 29 2    |              zbyt źle mówił po polsku, a ja znowu nie umiałem po
 30 2    |              nie ma! We dnie na linii, a w nocy w sekretach. I dobrze,
 31 2    |            dobrze, kiedy ładna pogoda, a w deszcz i wiatr w lesie
 32 2    |               i przespać też się chce. A tu pilnuj i pilnuj, jak
 33 2    |               jak ślad jaki na ciebie, a nie złapałeś, to cię nie
 34 2    |                pytałem.~- Nie w lesie, a na drodze, a droga na noc
 35 2    |              Nie w lesie, a na drodze, a droga na noc zabronowana,
 36 2    |               przejdzie, ślad zostawi. A tam starsi z latarką po
 37 2    |                bronić albo dać sygnał. A teraz nie żartuj, w plecy
 38 2    |         żadnych nowych środków obrony, a walcząc z bibułą tak samo,
 39 2    |               Po co to komu potrzebne! A Bartłukajtis i tak chodzi
 40 2    |            kogoby we dnie nie ruszyli. A tu spóźniłem się nieco z
 41 2    |           mruczał coś niezrozumiałego, a wreszcie, gdy bryczka zawadziła
 42 2    |              śpijcie, ja pojadę do N., a wracając, zabiorę was. Chłop
 43 2    |             szturchnął moje pakunki.~- A tu co? Kontrabanda! - mówił
 44 2    |           Wszyscy tu kontrabandę wożą, a pan często jeździ z pakunkami,
 45 2    |               czy nie. Ja mam zarobek, a przy panu i swoje rzeczy
 46 2    |                stoi, czy z rzeczami?~- A co? - pytam.~- A bo cosik
 47 2    |           rzeczami?~- A co? - pytam.~- A bo cosik te juchy bardzo
 48 2    |              rzemieślnika lub lekarza, a gdy, co również nierzadko
 49 2    |           prowadzi handel kontrabandą, a raz po raz znajdzie się
 50 2    |         najdutsia (niech będzie błoto, a czarci się na nim znajdą).
 51 2    |                czasie zawalone robotą, a partii chodziło o przemycenie
 52 2    |                nielegalnych książkach, a to z powodu, żem na stole
 53 2    |               porucznika nie odstąpię, a on będzie się opiekował
 54 2    |      załatwiliśmy myśliwskie interesy, a gdy liczba wypitych kufli
 55 2    |                   Nu, gaspada, jediem. A panu szkodził mnogo pit' -
 56 2    |         powoził, szeptem zapytał mię: "A gdzie książki?" Odpowiedziałem
 57 2    |          zbliżył się nawet do bryczki, a p. porucznik, pochmurny
 58 2    |                przygotowanych walizek, a w kilka dni potem dostarczyłem
 59 2    |          przywiązywania ich do siebie, a dzięki sprytowi wkrótce
 60 2    |    politycznego i społecznego w Rosji, a zarazem miał wysokie pojęcie
 61 2    |             prawdopodobnie się wsypie, a wówczas, naturalnie, stosunki
 62 2    |    przeniesienia przez granicę sposób, a oberżysta biegał po pokoju,
 63 2    |               książek niecenzuralnych, a że w jego kawalerskim mieszkaniu
 64 2    |           nabierać określeńszej barwy, a gdy to nie zrażało pani
 65 2    |         przerażającej pustki życiowej, a zresztą czuła ona pewnego
 66 2    |            rodzaju tabu dla zielonych, a w dodatku towarzysz X. mógł
 67 2    |           używać nieraz pomocy pani Z, a przez nią i jej męża, dla
 68 2    |             jak osła! Dwa pudy bibuły, a tego metalu tyleż, czy więcej.
 69 2    |               do przyjścia transportu, a wtedy muszę być w domu.
 70 2    |           prawił, - macie życie, ruch, a tu br!... wiecznie albo
 71 2    |               niepokoję. Wciąż myślę - a może tego lub owego już
 72 2    |               miasteczku pogranicznym, a w pobliżu przy skręcie drogi
 73 2    |                   prowadzi do fabryki. A może jeszcze lepiej - jedź
 74 2    |           miasteczka, płacisz woźnicy, a nie dawaj mu tylko dużego
 75 2    |                zatrzymywać nie będzie, a i robota dziś w sobotę już
 76 2    |                tak lepiej, bo widzisz, a nuż co się zdarzy. Tam dadzą
 77 2    |           rozumiem - uspakajałem go. - A ty tam przyjdziesz? Kiedy?~-
 78 2    |                  Pan X. mię uprzedzał, a jakże. Proszę, czekam z
 79 2    |               Westchnął, jak wieloryb, a na twarzy zakwitł uśmiech
 80 2    |                pana kiedyś te kobiety! A co słuchać tu u nas?~- Stare
 81 2    |               na kilka dni do Krakowa, a potem wraca do Warszawy.~
 82 2    |             posiedź tu chwilę jeszcze, a w razie, gdybym za godzinę
 83 2    |              na bardzo długo.~Wyszedł, a N. N., odprowadziwszy go
 84 2    |         czcionki w kieszeni. Do pracy! A ciekaw jestem, czy przysłali
 85 2    |           Zobaczysz! Jak sobie chcesz, a do waszego obstalunku coś
 86 2    |         dopiszę. Ale my tu gadu, gadu, a już iść trzeba, już pół
 87 2    |               iść mamy? - zapytałem.~- A co? może ci za ciężko, daj
 88 2    |                mnie; na dworze ciemno, a będziemy szli wąską ścieżką
 89 2    |                poznawszy mnie, puścił, a miałem przy sobie prawie
 90 2    |              nim, przecież go znasz?~- A bibuła, która ci zewsząd
 91 2    |              która ci zewsząd sterczy, a służąca, która, nim się
 92 2    |                już u mnie nie zostało. A widzisz, że trzeba wypisać
 93 2    |                    Tej nam zabrakło.~- A co! mówię wam zawsze, że
 94 2    |            otwarte, lecz pełne bibuły, a nad tym wszystkim schylony
 95 2    |           częste stosunki twoje z nią, a nie bez tego, żeby cię kto
 96 2    |                łatwiej to uskutecznia. A oprócz tego pani Z nie tchórzy
 97 2    |        legalnych u siebie nic trzymam, a cóż dopiero bibułę! Nim
 98 2    |          pakunki do różnych znajomych. A ten idiota - był to mój
 99 2    |              po pijanemu wyłajał cara. A u mego krewniaczka od razu
100 2    |             pakunki do lasu i zakopał, a ze strachu zapomniał potem,
101 2    |                 Idiota - bał się dymu, a nie bał się wieczorem włóczyć
102 2    |        historycznym nie słyszał nigdy, a gdyby i usłyszał, to go
103 2    |               jego zginął w powstaniu. A i te kobiety! Sądzisz, że
104 2    |        dyrektor trochę ceni i szanuje, a tego biedaka maltretuje;
105 2    |            mnie będzie już w Krakowie. A może kto z was tam zanadto
106 2    |             dobrodzieju! Tyle książek, a każdą ktokolwiek przeczyta,
107 2    | materialistycznęgo pojmowania dziejów, a narażający siebie i swą
108 2    |              do garnka zajrzeć, co je. A cóż dopiero nowy, nieznajomy
109 2    |                skąd? po co? do kogo? - A pan X. gorączka, byle więcej,
110 2    |              rewolucyjnych wydawnictw. A mimowolny sprawca tych honorów,
111 2    |                rzeczy, z nim związane, a każda z nich sprowadzić
112 2    |               udawanie jest ich cnotą, a nudy, brak towarzystwa i
113 2    |           odpowiedniego, z pogranicza, a jak już nieraz wskazywałem,
114 2    |          ustawicznie z rąk się wymyka, a staranie się o nią i jej
115 3    |          Wydawane są one na osiem dni, a nawet na szereg tygodni
116 3    |              biegu nie dotyka granicy, a jednak cała oddana jest
117 3    |            moje, przecie nie ukradłem, a co?~ Otworitie! - rozkazuje
118 3    |               otworzyć, trochę fatygi, a lepiej z tymi draniami nie
119 3    |             ojczystym języku nie umie, a którego tym bardziej posądzać
120 3    |              tłum, że spać się chce.~- A po cóż ciebie tam stawią?
121 3    |       przyjdzie. Sianie sobie w kącie, a oczami tak świdruje, ciągle
122 3    |                by do kogo się zbliżyć, a zawsze czort wybierze jakiego
123 3    |                przykrość komendanta.~- A czy ty wiesz, co to jest
124 3    |       odpowiedział z dumą żołnierz.~-. A jak ty odróżniasz rzeczy
125 3    |                z tak mądrych rzeczy.~- A czytać przynajmniej umiesz? -
126 3    |               zdarza.~- Jak to, tak?~- A ot i dzisiaj. Stoję i patrzę -
127 3    |          zupełną pewnością, że na sto, a może i więcej zaczepek z
128 3    |               mającego trzeciej klasy, a więc pociągu możnych i bogatych.
129 3    |           pośpiesznie rzucane rozkazy, a jeden z dozorców brutalnie
130 3    |                dozorców tak drapieżne, a oczy tak wymowne, że mój
131 3    |            niego szwarcowanych rzeczy, a jeden z dozorców, widocznie
132 3    |          napastuje chłopów i biednych, a rzuca się, jak głodne zwierzę,
133 3    |      obejrzanym przez dozorcę celnego, a zrozumiałem się stanie,
134 3    |          wsypać, tj. być aresztowanym. A zważywszy wszystko, com
135 3    |          pakunek nie był zbyt ciężkim, a przy spotkaniach z zielonymi
136 3    |                z likwidacją śpieszono. A na składzie nad granicą
137 3    |            walizkami, zwyczajną drogą. A że granicę likwidowano i
138 3    |            które mię męczyły ogromnie. A przecie od moich 20 funtów
139 3    |             jest ono jednak konieczne. A wobec tego z prawdziwym
140 4    |         zadowolić najwyżej 30-40 osób, a produkty jego są nieczytelne.
141 4    |          produkty jego są nieczytelne. A jednak dzikie kagańce, nałożone
142 4    |              owemu szerokiemu planowi, a więc pomiędzy innymi i contra
143 4    |              jest wydawany za granicą, a druki, rzekomo krajowego
144 4    |                tyle kłopotów sprawiał, a przynajmniej, że zmuszono
145 4    |     postanowiliśmy umieścić drukarnię, a który był zarazem dla ludzi
146 4    |                tym przemyśle i handlu, a nie mających ścisłych godzin
147 4    |              Adwokat? - pytała żona.~- A tak, proszę pani, on całymi
148 4    |           całymi dniami w domu siedzi, a na noc wychodzi - odpowiedziała
149 4    |              Różnica więc pomiędzy mną a moim sąsiadem z góry była
150 4    |             części maszynka drukarska, a w dolnych jej szufladkach
151 4    |            uniwersytetu moskiewskiego, a wówczas nasz technik drukarski
152 4    |            oknem mały stolik japoński, a na nim bożek buriacki, któregom
153 4    |             gabinecie nic prócz mebli, a przy żonie, naturalnie,
154 4    |       nieprzyzwyczajonych do czytania, a ci przecie stanowili większość
155 4    |       przeciętnie 250-280 egzemplarzy. A że biliśmy wówczas 1900
156 4    |            innym. Ba! zapomniałeś się, a już słyszysz okrzyk towarzysza
157 4    |           charakter pisma codziennego, a zarazem wychodzi rzadko,
158 4    |          będące na czasie, by z pisma, a raczej numeru, zrobiły organ
159 4    |              gadu, gadu - woła Karol - a pociąg na nas czekać nie
160 4    |              oknie jakiś druk legalny, a jutro się zauważy, gdy tam
161 4    |            redaktora pisma partyjnego, a niepodobieństwo utrzymywania
162 4    |              zecera, znającego żargon, a akurat wypadła potrzeba
163 4    |             wyjścia, zaradzić brakowi. A tu z robotą śpieszyć należy,
164 4    |               jednak i dwóch miesięcy, a partia z podziwu godną en
165 4    |          puściła w obieg świeży numer, a po pewnym czasie, koniecznym
166 4    |                 za rzadko się ukazuje, a wymagania wydawania odezw
167 4    |                wymagającą zadowolenia. A wobec tego drukarnia ze
168 5    |                 życiowe i policyjne, - a łatwo zrozumieć, że bez
169 5    |               z powodu podejrzliwości, a nawet wyraźnej niechęci
170 5    |            mnie przy tym podejrzliwie, a gdym zdjął palto i wszedł
171 5    |               którą się umówiłem z Z., a jego. ani kogo innego z
172 5    |            będę musiał iść do pociągu, a pan Z. dotąd się nie zgłosił
173 5    |            powiedzieć mu, że tu byłem, a oprócz tego zostawię u pana
174 5    |                ogromnie wystraszoną.~- A co? - wyjąkał - nie ma!
175 5    |            przyznałem się, - nie wiem. A co?~- I ja nie wiem - mówił
176 5    |          jeszcze gorzej - zgodził się, a potem w potrzebnej chwili
177 5    |            rozdaniu ostatniego numeru, a że po południu musiał pójść
178 5    |                prędzej ich się pozbyć, a moja odpowiedź zrobiła mu
179 5    |           nagle słyszy za sobą głos:~- A kogo tu pan szuka?~Za nim
180 5    |         mieszkał, mieszkał tu dawniej, a jakże. Ale teraz nie ma.~-
181 5    |              na rogu dom duży, to tam. A jakże, wiem, pomagałem temu
182 5    |             największym domu na ulicy, a tym czasem ten, przed którym
183 5    |        Stanisława? - burczy gospodarz, a widząc, że nasz towarzysz
184 5    |        towarzysz nasz nie słuchał już, a szybko zmiatał po schodach
185 5    |        warunków życiowych w zajeździe, a raczej w zajazdach, niezapominania
186 5    |                nie zapisuje się wcale, a jeśli i zapisuje się, to
187 5    |                miasteczek powiatowych, a nawet ostatnio i na wieś,
188 5    |           rusza z miejsca na miejsce - a zrozumiemy, jak ciężką i
189 5    |           takie myśli: "o godzinie tej a tej będę tam - drzwi na
190 5    |               się do nich stolarz taki a taki, zapytać o to czy owo,
191 5    |           trwać może najwyżej miesiąc. A tam, zaledwieś się do niej
192 5    |           dobrze i pięknie! - mówił, - a tu masz diable kaftan! Okazało
193 5    |          Przedświtu" jest w Warszawie, a w jakimś Radomiu lub Kownie
194 5    |               Różnica pomiędzy składem a drukarnią polega na tym,
195 5    |              posępne i krzyże mogilne, a tym czasem spostrzegasz,
196 5    |               łącznik pomiędzy składem a organizacją, bardzo często
197 5    |    skompromitować. Spalił więc bibułę, a dla ulżenia sercu sprał
198 5    |            usposobieniem rewolucyjnym, a z socjalizmem nie miał nic
199 5    |                pytałem go zdziwiony.~- A widzisz, braciaszku! - mówił
200 5    |             trzeba pod paltotem nieść, a ona resztę poniesie pod
201 5    |                wszyscy patrzą na mnie. A tu, jak na złość, gdy podchodzimy
202 5    |            ktoś stoi lub przechodzi.~- A imaginuj sobie - mówił dalej
203 5    |          dozorem policji i szpiegów.~- A przyszli - potwierdził -
204 5    |             zajęć biurowych pana domu, a więc przed obiadem, nie
205 5    |           narady o wspólnym interesie, a gdzie teraz leżała ona martwa
206 5    |          ogarnia i odważniejsze serca. A że strach bardzo często
207 5    |               każdy egzemplarz bibuły, a zatem i wartość jego. Cały
208 5    |          nielegalności pracy z bibułą, a cały misterny system składów,
209 5    |               się zupełnie wyczerpały. A teraz, gdy trzeba dawać
210 5    |       centralnymi zbiorowiskami bibuły a lokalnymi księgarniami-składami
211 5    |                składowymi, kolejowymi, a rozmowy kręcą się zwykle
212 5    |               oknie pierwszego wagonu, a szpicel pobiegł lustrować
213 5    |             Publiczność uspokoiła się, a nasz niefortunny komiwojażer
214 5    |             Siadł do wagonu wieczorem, a że przed tym parę nocy nie
215 5    |      wyekspediowaną do składu od razu, a komiwojażer musi śpieszyć
216 5    |          zdarzają się na każdym kroku, a że wyjazdy z bibułą są częste,
217 5    |         wciskają się nowe szczegóły.~- A nie zapomnij pan - dodaje
218 5    |             facetka: lekka, jak anioł, a pakowna, jak studnia! Taka
219 6    |                  recepta to nietrudna, a wykonanie jej uwarunkowane
220 6    |          górnik spiesznie ubierał się, a żona jego, jeszcze w koszuli,
221 6    |       podrzuconego egzemplarza bibuły, a zrozumiemy, jak mało produkcyjnym
222 6    |           razie może i silny, słabnie, a w każdym razie jest zupełnie
223 6    |    spotrzebowanej w łonie organizacji. A że zdolność wytwórcza organizacji
224 6    |           walka z rozrzucaniem bibuły, a szczególnie "Robotnika",
225 6    |            celu utrzymania go i nadal, a niepoślednią rolę odgrywał
226 6    |        Robotnika" przestano rozrzucać, a zarazem liczba jego czytelników
227 6    |             wydawcom za gazetkę płaci.~A mnie wstyd, żem już trzy
228 6    |           gazetę czytasz, chwalisz ją, a złamanego szeląga od ciebie
229 6    |          policją lub władzą fabryczną, a to w celu skontrolowania,
230 6    |           operacji rozrzucania bibuły. A wobec tego, że stosunki
231 6    |      periodyczna z centrów partyjnych, a broszurowa i książkowa z
232 6    |               czytelników "Robotnika". A że organizacja otrzymywała
233 6    |              prawie nic o socjalizmie, a tym bardziej o partii i
234 6    |               już macie organizację?~- A jakże - odparł urażony rzemieślnik -
235 6    |                zawiązania organizacji, a raczej kółka. Członkowie
236 6    |         Warszawie zupełnie zapomniano, a które tutaj żyły w umysłach
237 6    |        szczerze wzruszony i uradowany, a szacunek dla potęgi "bibuły",
238 6    |              legalnych gazet ludowych, a oprócz tego posiadał biblioteczkę.
239 6    |                 Biesiady Literackiej - a wszystko to razem pomieszane
240 6    |               serdecznie mi dziękował, a co do żydowskich, obiecałem
241 6    |               być ogromnie utrudnione, a zagmatwanie interesu zwiększa
242 6    |          większych miastach rozpoczął, a pierwsze stadia jego, jeśli
243 6    |           sprzedaj je za taką to sumę, a jeśli ci się to nie uda
244 6    |               i z praktyki, i z etyki, a skierowanych przeciwko sprzedaży
245 6    |             potrzebnej chwili do tego, a nie do innego zjawiska,
246 6    |           innego zjawiska, do takiego, a nie innego sposobu pojmowania
247 6    |             odezwach, ślepi je dojrzą, a zwykła ciekawość ludzka
248 6    |            zakres funkcji policyjnych. A że zwyczajna policja zwykle
249 6    |  rozpowszechniali rzeczywiście odezwy. A przecie większość odezw
250 6    |               rozrzucili odezwy takiej a takiej treści. Rozrzucono
251 6    |              zdumiewające swą głupotą, a ściągające uwagę otoczenia
252 6    |                do Łodzi po jedenastej, a więc po zamknięciu bram
253 6    |                zastałem bramę otwartą, a stróża stojącego przy niej.~-
254 6    |             agitacji socjalistycznej". A że w Polsce "porządek",
255 6    |              nie tyczy się ono Polski, a to dlatego, że jest ono
256 6    |        Naturalnie! - odpowiedziałem. - A co?~- A Pierwszy Maj? -
257 6    |              odpowiedziałem. - A co?~- A Pierwszy Maj? - pytał dalej. -
258 6    |               zaprząc konie i do pana, a pan mi mówi - sześć godzin.
259 6    |           nikogo z fabryki nie oddalę. A gdym zapytał, czemu przypuszczają,
260 6    |       pogotowie policyjne" nie działa. A że w większości wypadków
261 6    |      kopalniach. Postanowiliśmy zbiec, a raczej zsunąć się do tego
262 6    |            rozległ się wystrzał jeden, a następnie drugi. Dodało
263 6    |                podniósł się i zemknął. A zmykając, słyszał przeraźliwe
264 6    |                 schwyciłem go za kark. A tuż za nim wpadli naraz:
265 Zakon|            stan cywilizacji i kultury. A jak my, Polacy, w zaborze
266 Zakon|             wcale publicznej krytyce - a często nawet zwykłemu omówieniu;
267 Zakon|           prawie dorównującą legalnej, a wpływem może ją przerastającą.
268 Zakon|        nowoczesnym życiem politycznym, a najczęstszym tego życia
269 Zakon|          demokraci wszelkiego gatunku, a przede wszystkim socjaliści,
270 Zakon|                przynależności do tego, a nie innego narodu, konglomerat,
271 Zakon|         pogrążona, budzić się zaczyna. A przecie wszystkie złe duchy
272 Zakon|                do samodzielnego życia. A słowo to w zaborze rosyjskim
273 Zakon|              urwała się dla nas walka, a zaczęły się szare, jednostajne