Rozdzial

  1 Wstep|             lecz i dlatego, że ułatwiła mi ona uporanie się z największą
  2 Wstep| narodowo-demokratycznym.~Wreszcie niech mi będzie wolno złożyć tu serdeczne
  3 Wstep|        przyjaciołom, którzy, nadsyłając mi swoje wrażenia, uwagi i
  4 1    |               swe lata dziecinne, staje mi żywo w pamięci obraz mego
  5 1    |                cenzury.~Przy tym zaczął mi szeroko dowodzić, jako cenzura
  6 1    |            chętnie, lecz poprosiłem, by mi wyjaśnił, w jaki sposób
  7 1    |               bardzo szeroko i wymownie mi dowiódł, że wszystkie partie
  8 1    |               nielegalny. "Myśmy, rzekł mi ów towarzysz, musieli prosić
  9 1    |           ustąpił nie w ten sposób, jak mi obiecywał delegowany rosyjskiego
 10 1    |               Prawie to samo powiedział mi podpułkownik Gnoiński, gdym
 11 1    |              drukarni prosił go o danie mi do celi dziel Słowackiego,
 12 1    |                badał w Warszawie, mówił mi, że nie przypuszcza, by
 13 1    |               Byłem nieco oburzony, gdy mi wyliczył zaledwie połowę
 14 2    |               mnóstwo!~Żmudzin nie mógł mi tego wytłumaczyć, zbyt źle
 15 2    |              Wkrótce jednak wytłumaczył mi to jeden z żołnierzy tej
 16 2    |               kieliszkiem wódki, zaczął mi opowiadać o swoim życiu.~-
 17 2    |              transportach bibuły, śniły mi się przekradania się przez
 18 2    |                 że mu to załatwię, byle mi wystarał się o półpasek.~-
 19 2    |           Bartłukajtisa szwarcować, ten mi jutro przyniesie.~Więc on
 20 2    |             interes partyjny, opowiadał mi o faktach, dowodzących poczucia
 21 2    |                    Razu pewnego - mówił mi - nająłem konie, by odwieźć
 22 2    |                 na nieszczęście, trafił mi się woźnica pijany. Na wszelkie
 23 2    |               ciągnąłem go za język, by mi wyjaśnił, skąd doszedł do
 24 2    |                 Innym razem - opowiadał mi dalej towarzysz z granicy -
 25 2    |                siebie podobne. Oto, jak mi opowiadał jeden z towarzyszów
 26 2    |                Granice partyjne - mówił mi - były w tym czasie zawalone
 27 2    |             lekkomyślny, więc nietrudno mi było przekonać go, że musi
 28 2    |              było przekonać go, że musi mi pomóc w przetransportowaniu
 29 2    |                 mieliśmy - odpowiedział mi kuzyn, - ale nie zaglądano
 30 2    |       porucznikiem.~- Oto oni - szepnął mi razu pewnego mój kuzyn,
 31 2    |                 drodze porucznik zdążył mi opowiedzieć parę pieprznych
 32 2    |              coś szeptać do ucha, dając mi za plecami jakieś rozpaczliwe
 33 2    |           Bucher nicht nehmen - odparła mi flegmatycznie Niemka.~Nie
 34 2    |        porucznik nie wraca, ręce drżały mi ze wzruszenia, poi wystąpił
 35 2    |                wzruszenia, poi wystąpił mi na czoło. Nie myślałem wcale
 36 2    |                 gdzie towarzysz X. miał mi oddać już przetransportowany "
 37 2    |            przywiozłem nic - oświadczył mi X., - bo mam na myśli coś
 38 2    |           wielkiego rozczulenia ściskał mi ręką kolano.~- Wam tam wesoło -
 39 2    |               Robotnikiem"? Przywiozłeś mi może świeży numer?~I znowu,
 40 2    |             zawołał nagle X. - przyszło mi na myśl, że lepiej będzie,
 41 2    |                  X. wysiadł, ścisnąwszy mi czule rękę i patrząc mi
 42 2    |                 mi czule rękę i patrząc mi w oczy tak, jak gdyby za
 43 2    |                dopadł do wozu i szeptał mi do ucha:~- Ale, słuchaj,
 44 2    |             drzwi. Zapukałem. Otworzyła mi drzwi jakaś senna, pulchna
 45 2    |                   myślałem.~N. N. nalał mi herbaty, podał mi chleb,
 46 2    |                 nalał mi herbaty, podał mi chleb, masło i jakąś przestarzałą
 47 2    |           odpowiedzi. Wreszcie zabrakło mi tematu. Zamilkłem. Milczał
 48 2    |          właściwie czuł pan N. N., tego mi nie wyjaśnił, widocznym
 49 2    |                    mówił wesoło, kładąc mi rękę na ramieniu. - Cóż,
 50 2    |               córeczki pani Z - szeptał mi do ucha. - Ty zajdziesz
 51 2    |                prawda, zapomniałem, żeś mi przywiózł "Robotnika i listy
 52 2    |                mu dać adres? - wymienił mi nazwisko jednego z towarzyszów
 53 2    |            Gospodarz, widząc, że X. coś mi szepce do ucha, dyskretnie
 54 2    |                  Dzisiaj o zmroku ma to mi przynieść. Muszę czekać
 55 2    |                N. N. No, bywaj!~Ścisnął mi mocno rękę, patrząc na mnie
 56 2    |             chwili spokoju!~Nie chciało mi się rozpoczynać raz jeszcze "
 57 2    |            zwolna wieczorną zorzę.~Było mi trochę smutno. Nie dręczyły
 58 2    |                  może ci za ciężko, daj mi jedną kolumnę. Ja do tego
 59 2    |               możliwie cicho! - szepnął mi, wchodząc na schody. -~Nie
 60 2    |           Jeszcze nie zasnął, - szepnął mi do ucha, - może i służąca
 61 2    |                przedpokoju. Był to, jak mi wytłumaczył mój towarzysz,
 62 2    |                mój skład główny - mówił mi X. z dumą. - Spójrz!~Wyjął
 63 2    |             oburzeniem, - co ten bałwan mi urządził!? Trzymam się tej
 64 2    |              nie tchórz - żywo przerwał mi mój towarzysz. - Nie, nie
 65 2    |               nie tchórz.~- Ale powiedz mi, jak się dostałeś do serca
 66 2    |                Mówisz, że M. - wymienił mi nazwisko jednego z towarzyszów -
 67 2    |      dobrodzieju! Ja to rozumiem.~Wydał mi się nawet sympatycznym ten
 68 2    |              herbatę, pójdziemy. Pan X. mi mówił rano, żebym pana odprowadził
 69 2    |                   naprędce skomponowała mi nazwisko pani Z.~Podaliśmy
 70 3    |               już minął, jak służę, nic mi się nie trafiło. Ot tak,
 71 3    |       niemieckim kupcem, rozmowę, która mi utkwiła w pamięci.~Jechałem
 72 3    |                  los, jako sąsiada, dal mi niemieckiego kupca z Królewca,
 73 3    |           ustawicznie cygaro, opowiadał mi o grzeczności komorowych
 74 3    |                 po niemiecku, potakiwał mi.~- Ja, ja, kontrabanda iszczem -
 75 3    |         znajomych towarzyszów opowiadał mi, jak go zatrzymano w N.
 76 3    |         Wsiadłem już do dorożki - mówił mi, - gdy nagle podszedł do
 77 3    |            cywilnym ubraniu, oświadczył mi, że jest dozorcą celnym
 78 3    |                 głupi!~Innym razem, jak mi opowiadano, wpadł w ręce
 79 3    |                ilość bibuły. Opowiadano mi pod tym względem o fakcie
 80 3    |             sobie tyle bibuły; zdarzyło mi się jednak parę razy nieść
 81 3    |             odbył tę wyprawę, opowiadał mi, że będąc tak opakowana,
 82 3    |                mocno dolegało.~- Złamał mi się gorset - mówiła, zaciskając
 83 3    |               od bólu, - brykle wjadają mi się w ciało. Wiesz, może
 84 3    |         niebezpieczeństwo to nie wydaje mi się tak groźnym.~Główną
 85 4    |              nastrój, że, jak opowiadał mi jeden z nich, nie oczekiwano,
 86 4    |             przedsięwzięcia.~Opowiadano mi, że organizacja zecerów
 87 4    |            drukarni.~- Niełatwo - mówił mi pan rotmistrz - zdobyć się
 88 4    |                numer "Robotnika". Niech mi pan wierzy, że dla P.P.S.
 89 4    |         pierwszym piętrze. Była to, jak mi mówiono, innowacja. Dotąd
 90 4    |          zajęcie techniczne, które, jak mi się zdawało, więcej odpowiadało
 91 4    |                 służąca, nie uśmiechała mi się wcale. Sługi w domach
 92 4    |         bydlęcia" i "cholery", ścisnęło mi się serce, gdym tę 'cholerę
 93 4    |        milczenie i bezczynność!~Wybaczą mi czytelnicy liryczne odstąpienie
 94 4    |          żandarmów drukarni. Opowiadano mi, że niektórzy robotnicy
 95 4    |           składa. Pod wieczór oświadcza mi, że mu zabrakło litery "
 96 4    |               się do mnie, - możebyście mi z parę tych "r" wyrzucili
 97 4    |            dowcipy. Ile to razy chciało mi się sfotografować pracowników
 98 4    |               rozkład pracy.~Opowiadano mi np. o jednym z redaktorów "
 99 4    |          zajętym w drukarni, opowiadano mi, że nie znosił, by na oknie
100 4    |             wyznać, że nie uśmiechałoby mi się wcale przykucie siebie
101 5    |           wyraźnej niechęci reszty. Jak mi opowiadano, są zajazdy,
102 5    |              mną w Warszawie powiedział mi na pożegnanie:~- Słuchajcie,
103 5    |                adres. Dzwonię. Otworzył mi drzwi młody, porządnie ubrany
104 5    |                  mówię - pan Z. polecił mi zajść do pana i poczekać
105 5    |                 niewygodnej pozycji pić mi się chciało, ucieszyłem
106 5    |                  co pan robi? - szeptał mi wystraszonym głosem, - pan
107 5    |             wyrzutem mówił do Z.:~- Pan mi nic nie powiedział, że ten
108 5    |       kłopotliwe następstwa.~Opowiadano mi o zabawnej scenie, która
109 5    |            pracował w tej branży, mówił mi o tej pracy w te słowa:~-
110 5    |            idiocieję. Słowo daję - mózg mi kamienieje. Po głowie kręcą
111 5    |              starannie utrzymany. Nigdy mi się nie zdarzyło nie znaleźć
112 5    |                 z towarzyszów opowiadał mi właśnie o takim wypadku
113 5    |           następujący:~- Bibułą - mówił mi - w Wilnie rządził przez
114 5    |                    Wydelegowano - mówił mi ów towarzysz - mnie do Wilna
115 5    |      Michałowskiego, zgodzili się pomóc mi w poszukiwaniach i ściągnięciu
116 5    |              poszukiwaniach opowiedział mi, że doszła doń wiadomość,
117 5    |             Akurat w tym czasie wypadło mi być w interesach drukarnianych
118 5    |        Uściskaliśmy się z kolegą, który mi zaraz bardzo tajemniczo
119 5    |         serdecznie, lecz od razu rzucił mi pytanie:~- Ty znasz, braciaszku,
120 5    |                to - i owszem.~Przyznała mi się kobiecina, że ma na
121 5    |                 nosić? Ale wytłumaczyła mi, że to u nas tak się nie
122 5    |           książeczki mię paliły. Ciągle mi się zdawało, że wszyscy
123 5    |         podchodzimy do dorożki, bratowa mi mówi: patrz, tu szpicle
124 5    |           ciotki na ulicę - tu wymienił mi nazwę ulicy, numer domu
125 5    |        niegrzeczny nie byłem!~Opowiadał mi z takim zapałem, tak komicznie
126 5    |              panną. Ten pan przedstawił mi się jako Szczurowski, ale
127 5    |                Szczurowski, ale bratowa mi mówiła, że to kłamstwo,
128 5    |                nie bardzo grzecznie, to mi się nie podoba.~Jak potem
129 5    |            Warszawie.~- Miałam - mówiła mi - wspaniały skład u jednej
130 5    |              moja umarła - odpowiedział mi pan grobowym głosem.~Odskoczyłam
131 5    |         wreszcie przez głowę przemknęła mi myśl, chociaż i śmiesznie
132 5    |                 się na te słowa, wydały mi się one obrazą pamięci mojej
133 5    |               tu, w tym pokoju przysiąc mi musi, że z ust pani nie
134 5    |             krucyfiks na stole i rzucił mi:~- Dobrze! niechże pani
135 5    |                po dorożkę, stróż zniósł mi koszyk na dół.~Byłam tak
136 5    |            Byłam tak wzruszona, że nogi mi drżały i w głowie mi się
137 5    |               nogi mi drżały i w głowie mi się kręciło, gdym schodziła
138 5    |             scenę, przez kilka dni stał mi w oczach pokój z trumną
139 5    |             mogli je wykryć. Opowiadano mi o wypadku, gdy któryś z
140 5    |                 gubił ludzi. Opowiadano mi, że do Pabianic pod Łodzią
141 5    |            przedstawienie rzeczy, mówił mi rok temu:~- Nie masz wyobrażenia,
142 5    |                sam sposób przedstawiano mi rzeczy w Londynie, głównym
143 5    |             okresie pracował, opowiadał mi ze złością:~- Bibuła zapanowała
144 5    |              obliczenie, zakomunikowane mi przez ludzi, prowadzących
145 5    |              niektórych miesiącach, jak mi mówiono, wydatki te dochodzą
146 5    |             bilety kolejowe.~Opowiadano mi, że z powodu tych częstych
147 5    |         tragicznym skutkiem, opowiadano mi niedawno. Towarzysz wiózł
148 5    |               druki. Biedny kupiec, jak mi opowiadano, siedział parę
149 5    |              pakowna, jak studnia! Taka mi jej szkoda, jakby mi rękę
150 5    |               Taka mi jej szkoda, jakby mi rękę kto uciął. Te szelmy
151 6    |          kończył swoją robotę i zostało mi parę broszur w kieszeni,
152 6    |               uśmiech - zrozumiał, o co mi chodzi, - oboje zakiwali
153 6    |              pracy i sprytu. Opowiadano mi pomiędzy innymi, że przez
154 6    |                   Zabawnym było - mówił mi towarzysz z Łodzi - obserwować,
155 6    |          zakazanego kosztuje sporo. Jak mi opowiadano, obliczenia P.P.S.
156 6    |            egzemplarzy, rozrzucano. Jak mi opowiadano, stosunki organizacyjne
157 6    |                do 1500 egzemplarzy. Jak mi opowiadano, walka z rozrzucaniem
158 6    |         rzadziej.~W tych warunkach, jak mi opisywano, zarząd partyjny
159 6    |                się i ocenia.~Opowiadano mi o jednej takiej próbie,
160 6    |          pobożnych palników. Opowiadano mi o wypadku, gdy w czasie
161 6    |             otwierał serca chłopów. Jak mi opowiadano, młodsze pokolenie
162 6    |               pewnym czasie dostarczono mi ów zaginiony numer.~Powiedziano
163 6    |            zaginiony numer.~Powiedziano mi, że pochodzi on z takiej
164 6    |          prawdopodobieństwa.~Opowiadano mi, że jedna z organizacji
165 6    |            niezaprzeczonym - opowiadali mi o nim wszyscy ludzie, którzy
166 6    |                uregulowania. Opowiadano mi, że w ostatnich czasach,
167 6    |    prowincjonalnych dziurach, opowiadał mi o zabawnych odkryciach,
168 6    |             stosunkami.~- Wiesz - mówił mi, - mam trochę patriotyzmu
169 6    |                rzemieślnika, wskazanego mi z Warszawy. Opowiadam mu
170 6    |              nieba. Na wieczór obiecuje mi zgromadzić kupę ludzi odpowiednich.
171 6    |                   Wiem, wiem - przerwał mi dowodzenie gospodarz - sprowadzę
172 6    |                Mój nowy znajomy obiecał mi przynieść spis bibuły, będącej
173 6    |         cytadeli towarzyszów, przerwano mi opowiadaniem, że kółko,
174 6    |             paru chłopami, wskazywanymi mi przez wieśniaków podmiejskich,
175 6    |               egzemplarzy. Były to, jak mi wytłumaczył gospodarz, takie,
176 6    |    przetłumaczyłem mu, za co serdecznie mi dziękował, a co do żydowskich,
177 6    |                 w tym kierunku nie dały mi nawet żadnej nici przewodniej,
178 6    |                masz wyobrażenia - mówił mi jeden z towarzyszów, który
179 6    |                    Partia nasza - mówił mi inny - stara się przeprowadzić
180 6    |                  Tym czasem - tłumaczył mi dalej - raz po raz się zdarza,
181 6    |         wychodzą na wolność.~Opowiadano mi o zabawnej scenie, która
182 6    |                dygnitarz, - no, powiedz mi zaraz, łajdaku, jak to rozrzucałeś
183 6    |               takim mieście. Opowiadano mi, że po pierwszych odezwach
184 6    |                W głębi Rosji, opowiadał mi, w jaki sposób się dowiedział
185 6    |                 zarządzałem - opowiadał mi kolega - przeżywała w owe
186 6    |       robotników, lecz ci zaproponowali mi układ. Aby uniknąć pozbawiania
187 6    |                 papier?~Prystaw pokazał mi papier. Był to okólnik z
188 6    |          zaprząc konie i do pana, a pan mi mówi - sześć godzin. Dobrze,
189 6    |               opowiadanie kolegi zawsze mi się przypomina, gdy słyszę
190 6    |                 z towarzyszów opowiadał mi o tym, jak strzelano do
191 6    |               innym towarzyszem - mówił mi on - wyznaczone sobie części
192 6    |                jednego kolejarza, który mi ze łzami w oczach opowiadał
193 6    |               fakcie.~- Szedłem - mówił mi wzruszonym głosem - późnym
194 6    |               ręku jakiś papierek.~Ręce mi opadły, gdym to usłyszał.
195 6    |                 i czemu też nie rzekną! mi on przed chwilą, że go ściga
196 Zakon|                 dtugo nad bibułą, zdaje mi się jednak, że zasługuje
197 Zakon|           urzędowym papierem - sprawiło mi przyjemność. Byliśmy zwyciężeni,
198 Zakon|              wrogom słowami poety:~Choć mi się oprzesz dzisiaj - przyszłość