Tom, Rozdzial

6001   3, III|         wielkiego uspokojenia się istot i rzeczy, wśród której jednak
6002   3, III|               górze ostre krzyki żurawi i klekot bociani, a w dole
6003   3, III|                 łankami gryki brzęczały i powyżej drzew dzwoniła ciągle
6004   3, III|               się tu jeszcze przewlekłe i posępne lub ochocze i krótkie
6005   3, III|        przewlekłe i posępne lub ochocze i krótkie wołania oraczy;
6006   3, III|          zoranej roli wlokące się brony i powoli, równo, w prostych
6007   3, III|             ziemię kobiercem przygasłym i spłowiałym, a gdzieniegdzie
6008   3, III|              rzadka rozsianymi oraczami i siewcami, świeciło śród
6009   3, III|                 ziemi świetne jej barwy i samo pobladło, a teraz na
6010   3, III|           piękną jeszcze, lecz uciszoną i smętną spoglądało smętnym,
6011   3, III|              rozniecało ognisk płomieni i iskier. Od pozbawionego
6012   3, III|               jak przedtem, gęsto zbity i dla oka prawie nierozwikłany
6013   3, III|             śród którego z bliska tylko i ułamkowo rozpoznawać było
6014   3, III|               było można granice zagród i ich domostwa. Teraz tylko
6015   3, III|             Teraz tylko wszystkie płoty i ściany budynków do połowy
6016   3, III|           księgi natury o gęsto zbitych i coraz innych kartach. Z
6017   3, III|              mogło oprócz upartych mięt i piołunów rozlewających naokół
6018   3, III|              rozlewających naokół mocne i gorzkie zapachy; gdzie indziej
6019   3, III|               kwiatów malwy, przekwitłe i trującymi makówkami zwieńczone
6020   3, III|                 psianki tworzyły wysoką i nieprzebitą plątaninę, której
6021   3, III|                 rosły chwoszczaje, ruty i pokrzywy. Ale działo się
6022   3, III|              tak tylko u płotów, stodół i stajen; gdzie indziej wszędzie
6023   3, III|            których zdjęto owsy, konopie i fasolę, domy i drzewa stały
6024   3, III|                  konopie i fasolę, domy i drzewa stały w wyraźnych,
6025   3, III|           zasłaniały, a na dziedzińcach i uliczkach, od płotu do płotu
6026   3, III|            uliczkach, od płotu do płotu i od budynku do budynku, słały
6027   3, III|                zdeptane trawy. Wiśniowe i śliwowe gaje przerzedziły
6028   3, III|           śliwowe gaje przerzedziły się i u dołu pustymi przestrzeniami
6029   3, III|              stare lipy, grusze, topole i jawory, błyskając tu i ówdzie
6030   3, III|           topole i jawory, błyskając tu i ówdzie zżółkłymi lub zaróżowionymi
6031   3, III|                już rzadkie, pod gankami i oknami domów ukazywały się
6032   3, III|                puste przestrzenie gajów i koronkowe gałęzie drzew
6033   3, III|              słońca rozciągnięte płótna i niewidzialne przedtem, na
6034   3, III|            skrawków drogiej materii, tu i ówdzie przebłyskiwały błękitne
6035   3, III|          napełnił niezwykły gwar. Długo i nieustannie turkotały tam
6036   3, III|                nie wyprzężonych żółtych i zielonych, jedno i dwukonnych
6037   3, III|              żółtych i zielonych, jedno i dwukonnych bryczek napełniło
6038   3, III|              napełniło podwórko zagrody i kilka jeszcze najbliższych
6039   3, III|               może sto osób różnej płci i wieku pstrą i ruchliwą falą
6040   3, III|               różnej płci i wieku pstrą i ruchliwą falą okryło ogród,
6041   3, III|                zieloną pomiędzy ogrodem i śliwowym gajem ulicę i rozlało
6042   3, III|          ogrodem i śliwowym gajem ulicę i rozlało się aż na drogę
6043   3, III|        Elżusinego ojca; więc chętnie ci i owi, przez szacunek, ciekawość,
6044   3, III|                nadzieję wesołych tańców i zalotów, dążyli do człowieka,
6045   3, III|                był ubogim, pokrewieństw i koneksji posiadał bez liku,
6046   3, III|              posiadał bez liku, a gdyby i z głodu miał mrzeć nazajutrz,
6047   3, III|                 weselu Bohatyrowiczówny i Jaśmonta Bohatyrowiczów
6048   3, III|                 Jaśmonta Bohatyrowiczów i Jaśmontów znajdowało się
6049   3, III|               rozlegało się w powietrzu i nad trawami lecąc sięgało
6050   3, III|                którą je echa powtarzały i niosły aż w głębiny boru.
6051   3, III|               aż w głębiny boru. Starzy i młodzi, przybyli tam licznie
6052   3, III|                 Zaniewscy ze spokojnych i w dobrej glebie siedzących
6053   3, III|             glebie siedzących Zaniewicz i z zaniemeńskich Obuchowców
6054   3, III|               mający, bo choć dostatnie i pracowite chłopy, chętniej
6055   3, III|               jak krucze pióra czarnych i twarzach jak u posągów kształtnych
6056   3, III|                 rozpoznawać się dający, i Łozowiccy z Soroczyc, hardo
6057   3, III|             zgody znani, bo po czterech i pięciu w jednych chatach
6058   3, III|               zwadami nie obrażali Boga i nie gorszyli ludzi. Staniewscy
6059   3, III|            Glindzicz ubodzy Maciejewscy i z najbliższych Samostrzelnik
6060   3, III|           przywiózł trzech swoich synów i dwie tylko córki, lecz wzrostem
6061   3, III|              tylko córki, lecz wzrostem i pełnią krwi pąsowej za cztery
6062   3, III|             stryjeczni, szerokością bar i obfitością czupryn tak przenoszący
6063   3, III|            obecnych niewiast mniejszymi i szczuplejszymi były przybyłe
6064   3, III|             ciągle trzymające się razem i po przezroczystej zieloności
6065   3, III|           perkalowe sukienki w błękitne i białe paski. Był tam jeszcze
6066   3, III|             osobnego folwarczku wyszły; i z wyszukanym imieniem Albin
6067   3, III|         rozpowiadał. Był także szczupły i siwy jak gołąb felczer pobliski,
6068   3, III|          pobliski, o delikatnym profilu i filuternym uśmiechu, tytułem
6069   3, III|                powszechnie zaszczycany; i Józef Giecołd, mały dzierżawca
6070   3, III|       dzierżawca z zapadłymi policzkami i zbiedzoną miną, którego
6071   3, III|           sterczącym kwiatami kapeluszu i z długim ogonem u wełnianej
6072   3, III|                potem papierosa zapaliła i tak już z zapalonym papierosem,
6073   3, III|                 papierosem, oczy mrużąc i na nikogo nie patrząc, wyższość
6074   3, III|               bardzo skromne spódniczki i staniki kolorowymi paskami
6075   3, III|            fantazyjnie związane chustki i krawaty, a tylko u piersi
6076   3, III|            piersi śnieżne przody koszul i po kolana wysokie buty z
6077   3, III|           jaśniało słońce ludzkich praw i dostojeństw, aż dotąd w
6078   3, III|           dostojeństw, aż dotąd w dusze i na drogi życia kładnące
6079   3, III|          kształt kreta kopał w cichości i nisko, ale lud z tą ziemią
6080   3, III|              ziemią jak z matką spojony i wszystkie pulsy jej życia
6081   3, III|               wszystkie pulsy jej życia i losów we własnych losach
6082   3, III|                losów we własnych losach i żyłach czujący. Był to lud
6083   3, III|                 grubą skórą na twarzach i rękach, ale z gładkimi i
6084   3, III|                i rękach, ale z gładkimi i prostymi plecy, wielką siłą
6085   3, III|               plecy, wielką siłą ramion i okiem, które, acz na ciasne
6086   3, III|             widnokręgi, patrzało śmiało i bystro. Gdziekolwiek stanęła
6087   3, III|                dębów. Gdziekolwiek żywo i tłumnie zagadali, tam, zda
6088   3, III|                Nagłowic nad kuflem piwa i zrazem baraniej pieczeni
6089   3, III|              czoła od policzków bielsze i czupryny płowe, złociste,
6090   3, III|              lecz zawsze jak las obfite i z fantazją mającą pozór
6091   3, III|              postać folwarcznika Korozy i apoplektyczna cera Starzyńskiego
6092   3, III|             ciała przy wysokim wzroście i wyrazem cierpliwego zmęczenia
6093   3, III|              szkłami osłaniał zaognione i wpółślepe oczy.~Podstarzałe
6094   3, III|        najczęściej chude, czasem drobne i delikatne, sterane miały
6095   3, III|         delikatne, sterane miały twarze i powolną, choć czasem i wpadającą
6096   3, III|           twarze i powolną, choć czasem i wpadającą w zapalczywość
6097   3, III|             ceremonialność obejścia się i poruszeń. W suto wygarnirowanych
6098   3, III|            głowach, w luźnych kaftanach i staroświeckich mantylach
6099   3, III|            szerokimi kołnierzami u szyi i rękami pomarańczową prawie
6100   3, III|              pierwszeństwa na ścieżkach i we drzwiach ustępowały,
6101   3, III|             uczuć się dało niecierpliwe i trochę niespokojne oczekiwanie.
6102   3, III|             oczekiwanie. Państwo młodzi i asysta weselna, jako to:
6103   3, III|              dwaj swatowie, dwie swanie i sześć par drużbów, nie ukazywali
6104   3, III|            przechadzali się po ogrodzie i drodze albo siadali na długich
6105   3, III|           siadali na długich ławach, tu i ówdzie ustawionych, na stosie
6106   3, III|                już jest do ślubu ubraną i że pora już była wielka
6107   3, III|        wszystkich siedzących, stojących i przechadzających się gromadkach
6108   3, III|            człowiek! bogaty, przystojny i z tęgą głową, musiał przecież
6109   3, III|         przecież fanaberię jakąś okazać i nie dopuścić, aby go za
6110   3, III|               urodzajem ze sto kop żyta i ze trzydzieści pszenicy
6111   3, III|               dwadzieścia sztuk posiada i piękne kunie hoduje, a potem
6112   3, III|            sobie nowy niedawno zbudował i głośno przed wszystkimi
6113   3, III|                 On by może na to wesele i nie przyjechał wcale, gdyby
6114   3, III|              garści nie lecą, z pługiem i kosą sam chodzi, ale dwóch
6115   3, III|             sobie siedział, fajkę palił i herbatę pił jak najpierwszy
6116   3, III|               Jana Bohatyrowicza obrała i żeby tam nie wiadomo co,
6117   3, III|              mówiąc, że ślicznie tańczy i wierszami mówi. Delikatne,
6118   3, III|            wsunęły się w grono wysokich i barczystych Bohatyrowiczówien,
6119   3, III|            Jaśmontówien, Zaniewszczanek i Starzyńskich, a że tu obce
6120   3, III|         Starzyńskich, a że tu obce były i nikogo prawie nie znały,
6121   3, III|             prawie nie znały, nieśmiało i cichutko zapytywać zaczęły,
6122   3, III|               bogaty, to może też dumny i oracji powiedzieć nie zechce.
6123   3, III|           zechce. Jedna ze Starzyńskich i dwie Zaniewszczanki od razu
6124   3, III|          upodoba się, to może zagrymasi i oracji nie powie, a jeżeli
6125   3, III|                 takie płynne, a do tego i wierszami przyozdabiane.
6126   3, III|              pana Korczyńskiego krewna, i mówiąc o tym uśmiechały
6127   3, III|              zaparskało, przegalopowało i pod gankiem domu stanęło.
6128   3, III|          przyjechał. Przyjechał bryczką i jednym koniem, ale jaką
6129   3, III|                koniem, ale jaką bryczką i jakim koniem! Pierwsza świeciła
6130   3, III|            świeciła nowiutkimi okuciami i najpiękniejszą majową barwą;
6131   3, III|               by było za niego zapłacić i że pochodził z własnego
6132   3, III|         właściciela), kark miał wygięty i szerść aksamitną. Prawie
6133   3, III|             czynił, oprócz okuć bryczki i aksamitnej szerści konia,
6134   3, III|             sąsiedzkich bezinteresownie i tylko dla własnego ukontentowania
6135   3, III|            stały oparte dwoje skrzypiec i basetla. Amatorowie - muzykanci
6136   3, III|       Amatorowie - muzykanci porwali je i z nimi do domu wbiegli.
6137   3, III|            wchodząc, inni otwarte drzwi i okna tłumnie obstępując.~
6138   3, III|             obszerną była jak u Anzelma i Jana, z mniej tylko gładko
6139   3, III|            gładko otynkowanymi ścianami i starszą podłogą. Zwykłego
6140   3, III|             wysokimi pościelami, komody i skrzynie wyniesionymi zostały
6141   3, III|      napoczętymi pieczeniami, pierogami i serami zastawione, a zydlami
6142   3, III|            serami zastawione, a zydlami i stołkami otoczone. Pomiędzy
6143   3, III|              stali rodzice panny młodej i rodzice pana młodego, dwie
6144   3, III|               pana młodego, dwie swanie i dwaj swatowie. Elżusia,
6145   3, III|                 sukni z białego muślinu i z kawałkiem tiulu, który
6146   3, III|           białym krawatem, tak szerokim i twardym, że najlżejszego
6147   3, III|          Osipowicz z Cecylką Staniewską i Michał Bohatyrowicz z Albertą
6148   3, III|               na rozstawione po stołach i napoczęte pierogi, pieczenie
6149   3, III|            napoczęte pierogi, pieczenie i sery, na rydzowatą i uroczysty
6150   3, III|          pieczenie i sery, na rydzowatą i uroczysty wyraz mającą twarz
6151   3, III|               twarz Fabiana, na śnieżny i krochmalnymi garnirunkami
6152   3, III|           Starzyńskiego, na żółtą twarz i wyfiokowaną głowę swani
6153   3, III|                 Giecołdowej, na zadarty i od płaczu zaczerwieniony
6154   3, III|                 panny młodej, na czarne i białe surduty drużbów i
6155   3, III|                 i białe surduty drużbów i białe, błękitne, różowe
6156   3, III|              Mur takich samych surdutów i sukien za otwartymi drzwiami
6157   3, III|                ze szczytu swej wysokiej i cienkiej figury z dumą dzierżawczyni
6158   3, III|             ziemię niedopalony papieros i zdeptała go wielką stopą
6159   3, III|               parę razy, gdy zagrymasił i wypowiedzieć jej nie chciał
6160   3, III|               nią rękę z niskim ukłonem i w same koniuszki palców
6161   3, III|        odwracając się palcami pstryknął i, jak mógł najciszej, zaszeptał:~-
6162   3, III|                 kapie!~Jan spłonął cały i, jak zwykle, gdy był wzruszonym,
6163   3, III|         złocistej czuprynie przeciągnął i głosem tak donośnym, że
6164   3, III|               donośnym, że go za oknami i aż w ogrodzie słychać było,
6165   3, III|                niej mały mirtowy wianek i delikatnie go w wyciągniętym
6166   3, III|                dalej, a coraz dobitniej i głośniej:~- Teraz bierz
6167   3, III|            dzisiejszego dnia on zniknie i nie powróci więcej na twoją
6168   3, III|                 zaczęła z cicha chlipać i z wielką trudnością z kieszeni
6169   3, III|               to jest laur być panienką i jakże go nie żałować! Trzeba
6170   3, III|     przyrodniejszego nad stan małżeński i że Bóg, który utworzył niebo,
6171   3, III|            który utworzył niebo, ziemię i złotne gwiazdy, dla szczęśliwości
6172   3, III|              dla szczęśliwości ludzkiej i ten stan ustanowił. Nie
6173   3, III|                 tu przyczyny smęcić się i biedować. Bo ty, panno młoda,
6174   3, III|         pozbywasz się piastowania matki i ojca, ale nabywasz przyjaciela
6175   3, III|               całej zgromadzonej asysty i wszystkich tu znajdujących
6176   3, III|            państwa krewnych, przyjaciół i znajomych, tobie, najdostojniejsza
6177   3, III|                paro, jako wasz pierwszy i najstarszy drużbant, najlepsze
6178   3, III|                też dobitniejsze jeszcze i uroczystsze niż przedtem
6179   3, III|           obejmują. Troski po szczęściu i szczęście po troskach znosić
6180   3, III|                 pocieszenie w przyjaźni i miłości. Cieszcie się, że
6181   3, III|                 para, a przez mężczyznę i kobietę wzajemnie sobie
6182   3, III|                istotnie dwoje skrzypiec i basetla zagrzmiały czymś
6183   3, III|                muzykę głosem przenosząc i tacę mirtem napełnioną w
6184   3, III|             rodzicielskich po ojcowskie i macierzyńskie błogosławieństwo
6185   3, III|   niezmarszczonym czołem, wesołym okiem i łaskawą ręką te mirty przyjąć
6186   3, III|           łaskawą ręką te mirty przyjąć i drużbującym na znak dnia
6187   3, III|            piegowata, z szerokim czołem i zawiesistym wąsem, zapłonęła
6188   3, III|               zapłonęła mu zadowoleniem i dumą.~- Gdybym złotny i
6189   3, III|                 i dumą.~- Gdybym złotny i bryliantowy dar otrzymał,
6190   3, III|               nim drużbant, który nagle i ogniście w oba policzki
6191   3, III|                ale muzyka nagle umilkła i po świetlicy rozchodzić
6192   3, III|                  lecz z powodu twardego i szerokiego krawata głowy
6193   3, III|             głosem przemawiał:~- Dziady i przeddziady nasze na tym
6194   3, III|           małżeńskie wyprawowali, gdzie i ja twoje, moja córko, dnia
6195   3, III|                  broń Boże, bałamutniom i pustotom życie swoje poświęcać,
6196   3, III|               wszystkim pomocna, zgodna i uległa...~W tym miejscu
6197   3, III|             samej ziemi prawie trzymała i chustką wycierała oczy,
6198   3, III|           narzeczonego mocno pociągnęła i szepnęła:~- Proszę nachylić
6199   3, III|                 na komendę Franuś nagle i energicznie zgniótł brodą
6200   3, III|            zgniótł brodą obręcz krawata i czoło ku ziemi pochylił.
6201   3, III|                zięciu, ojcowskim słowem i sercem zapowiadam, abyś
6202   3, III|                 którą ci daję, szanował i we wszystkim jej był pomocny,
6203   3, III|                uśmiechu.~- Ale tak samo i lejców zbytnio żonce nie
6204   3, III|          niedozorem zmarnuje, a dbający i umiejętny z lada czego uczyni
6205   3, III|               ostatnim ojcowskim słowem i z gruntu serca powiedziawszy
6206   3, III|       Wszechmogącego o błogosławieństwo i zesłanie na was... wszystkich...
6207   3, III|                   wszystkich... łask... i... po... pomyślności...~
6208   3, III|                nikt dosłyszeć nie mógł, i z kolei błogosławiący młodą
6209   3, III|           rodzice pana młodego płakali, i swania Starzyńska rozpłakała
6210   3, III|          wypuścić, panna młoda a za nią i pan młody prawie już ryczeć
6211   3, III|           ogromnymi, ciemnymi okularami i Bohatyrowicz Apostoł ramiona
6212   3, III|          wybuchnęła płaczem, a przy tym i całować się pomiędzy sobą
6213   3, III|                  Płacząc obejmowali się i całowali rodzice panny młodej
6214   3, III|           całowali rodzice panny młodej i rodzice pana młodego, swatowie
6215   3, III|          rodzice pana młodego, swatowie i swanie, drużki i drużbantowie,
6216   3, III|               swatowie i swanie, drużki i drużbantowie, a w świetlicy,
6217   3, III|                całusy, a wśród szlochań i całusów zaczynane, urywane,
6218   3, III|         podziękowania, błogosławieństwa i życzenia. Drużki płacząc
6219   3, III|                życzenia. Drużki płacząc i razem śmiejąc się, całując
6220   3, III|              razem śmiejąc się, całując i winszując kręciły się śród
6221   3, III|               kręciły się śród obecnych i wszystkim wiązki mirtu do
6222   3, III|                 powszechnym zamieszaniu i wezbraniu uczuć porządek
6223   3, III|                pstryknął, usta otworzył i zamknął, aż na koniec czupryną
6224   3, III|              wyprostował się jak struna i grzmotowym głosem krzyknął:~-
6225   3, III|             niby wieloryb wody, piersią i bokami tłum prąc, a głosem
6226   3, III|                 ku zaprzężonym bryczkom i osiodłanym koniom, ale pierwszy
6227   3, III|            własną jej nawał wstrzymując i wołając:~- Wolniej, państwo!
6228   3, III|               Po porządku! po porządku!~I potem długo w tłumie głów,
6229   3, III|              rojącym się dokoła bryczek i koni, przesuwała się nieustannie
6230   3, III|           nakazujący, dyktatorski wołał i dyrygował, rozlegał się
6231   3, III|                rozlegał się w urywanych i po wielokroć powtarzanych
6232   3, III|              swoim swatem! Druga swania i drugi swat razem! Pierwsza
6233   3, III|                    tam... za asystą!...~I tak dalej, i tak dalej,
6234   3, III|                 asystą!...~I tak dalej, i tak dalej, przez dobry kwadrans,
6235   3, III|               krzykami, parskaniem koni i z gęstego tumanu kurzawy,
6236   3, III|                towarzystwa pozostała tu i raczyła się żywnością rozstawioną
6237   3, III|           umiarkowanie popijanym miodem i piwem, zasiadano, dla ciasnoty
6238   3, III|                 ją odbywszy, w ogrodzie i na drodze przechadzali się,
6239   3, III|               nie opuszczał ugaszczając i zabawiając gości tak gorliwie,
6240   3, III|             chustką z oblicza, z łysiny i z karku ocierał. Jednak
6241   3, III|               Jednak pomimo gościnności i zwykłej mówności każdy mógł
6242   3, III|                zazwyczaj prawił facecji i przysłów, często obfitą
6243   3, III|                mowę w połowie przerywał i zamyślał się czoło marszcząc,
6244   3, III|               przyjemnościom odpoczynku i zabawy, pomimo powolnego
6245   3, III|       wychylania niedużych czarek miodu i piwa, znacznym był i na
6246   3, III|              miodu i piwa, znacznym był i na innych Bohatyrowiczach,
6247   3, III|        starszych zwłaszcza gospodarzach i ojcach rodzin. Ci i owi
6248   3, III|        gospodarzach i ojcach rodzin. Ci i owi z cicha albo też głośno
6249   3, III|                 z cicha albo też głośno i z rozmachem opowiadali znajomym
6250   3, III|            panem Korczyńskim przegranym i o ciężkim z tej przyczyny
6251   3, III|               płacz zamieni, gdy twardy i nieubłagliwy sąsiad na karkach
6252   3, III|          siędzie, a kiedy najszumniejsi i najweselsi z biesiadników
6253   3, III|           wyprawiał, on rękami zatrząsł i z wybuchającą już alteracją
6254   3, III|              niżeli takiego zniszczenia i wstydu, jaki mnie wprędce
6255   3, III|               wesele! Pewno, że wesele, i to córki, ot, tak samo jednej,
6256   3, III|        samodziału do siermięgi podobnym i z myślącymi oczami śród
6257   3, III|                 się nie należy, bo żeby i największe trapienie się,
6258   3, III|              Pan Korczyński twardy jest i dla biednych ludzi nieubłagliwy,
6259   3, III|              nieubłagliwy, ani słowa... i my jego znamy... ho! ho!
6260   3, III|                  Pewno! a jakże! To już i ja sam sobie myślałem! -
6261   3, III|               temu zamiarowi burzył się i buntował. On nikogo prosić
6262   3, III|              nie namawiać albo lepszego i poczciwszego adwokata naleźć.
6263   3, III|              nade wszystko już mieszały i gryzły.~- Ja siebie winnym
6264   3, III|            powszechności naszej uczynić i panu Korczyńskiemu wszystko
6265   3, III|      pokrzykiwali sąsiedzi. - Przed nim i upokorzyć się nie wstyd,
6266   3, III|            pluje, ludziom życzliwy jest i ludzkiej przyjaźni też szukający...~-
6267   3, III|                   Bóg mię ubij na ciele i duszy - za głowę chwytając
6268   3, III|                 taki los na mnie padnie i że na starość przemienię
6269   3, III|              Nie będą synowie pokutować i mrzeć za ojców, ale każdy
6270   3, III|               ale każdy w swoim grzechu i w swojej pokucie umrze!~
6271   3, III|           młodzieży napełniającej ogród i drogę nie do strapień i
6272   3, III|                 i drogę nie do strapień i smętnych rozmyślań dziś
6273   3, III|            tańców, a naprawdę już nawet i nadeszła, bo rzeźwy chłodek
6274   3, III|          rozgorzałe od jedzenia, rozmów i chichotów, ale zwlekało
6275   3, III|              wypowiadał bardzo budujące i nabożne modlitwy i upomnienia;
6276   3, III|             budujące i nabożne modlitwy i upomnienia; potem muzykantów
6277   3, III|                do stołu; a teraz, kiedy i muzykanci już podjedli,
6278   3, III|                 niezadowolony widocznie i kwaśny, po drodze przechadzał
6279   3, III|            ciągle jakby kogoś oczekując i wypatrując, a z nikim oprócz
6280   3, III|            nikim oprócz Domuntów prawie i mówić nie chcąc. Z Domuntami
6281   3, III|                chcąc. Z Domuntami widać i dawniej znał się, ale teraz
6282   3, III|                przyjaźń z nimi zawierał i przed nowymi przyjaciółmi
6283   3, III|         popisywał się też widocznie, bo i swego czarnego źrebca, ze
6284   3, III|        wszystkich stron im prezentował, i złoty zegarek co kilka minut
6285   3, III|             niby która godzina patrzał, i na koniec nogę w błyszczącym
6286   3, III|            Jakkolwiek wzrost miał dobry i nieskąpo mierzone bary,
6287   3, III|               zamian o wiele śmiałością i elegancją. Przyłączyło się
6288   3, III|                 swym kanarkowym ubraniu i z ręką na kłębie opartą
6289   3, III|             Staniewski o wysokim czole, i tak może we dwunastu utworzyli
6290   3, III|                 synowie Fabiana: rudawy i chmurny Adam, rudy, pleczysty
6291   3, III|           chmurny Adam, rudy, pleczysty i wiecznie śmiejący się Julek,
6292   3, III|                 innej młodzieży męskiej i dziewcząt na oścież i szeroko
6293   3, III|           męskiej i dziewcząt na oścież i szeroko otwierali salę do
6294   3, III|                jego wybuchnęła na ogród i drogę mocna woń napełniającego
6295   3, III|                 na nich dobrze oszklone i ściśle zamknięte latarnie.
6296   3, III|            swych z przeciągłymi piskami i huczeniami próbujący; z
6297   3, III|               ręce się trzymając drobne i nieśmiałe, jeszcze wszystkim
6298   3, III|           pomimo delikatności kształtów i rysów znać było ubóstwo
6299   3, III|                 rysów znać było ubóstwo i pracę. Zresztą, wszyscy
6300   3, III|                z pola na drogę skręciły i ku zgromadzeniu dość szybko
6301   3, III|            zaczęły dwie postacie: konia i kobiety. Koń był duży, utrzymany
6302   3, III|         krótkiej samodziałowej spódnicy i różowym kaftanie, jeszcze
6303   3, III|                 konia gałęzią popędzała i mijała świątecznie ustrojone
6304   3, III|             dbając. Na kilka pozdrowień i zapytań, przesłanych jej
6305   3, III|               przesłanych jej zza płotu i od otwartych wrót gumna,
6306   3, III|              gumna, basowym swym głosem i drogą iść nie przestając
6307   3, III|               po bokach konia uderzając i jednej z gromadek pytanie
6308   3, III|                  że gospodynia zawołana i cenę dobrego zwierzęcia
6309   3, III|            Widać było, że aż trząsł się i do panny, i do konia, że
6310   3, III|               aż trząsł się i do panny, i do konia, że bose nogi,
6311   3, III|                 nogi, rozczochrana kosa i samodziałowa spódnica panny
6312   3, III|              czyniły, szacunek, owszem, i szczęśliwą ufność w przymioty
6313   3, III|          chorego konia dopatrzyć trzeba i przy dziaduniu siedzieć.
6314   3, III|           siedzieć. Z podniesioną głową i wytężonym słuchem Jaśmont
6315   3, III|              puścili się za stryjeczną, i z dala widać było, jak przyjacielsko
6316   3, III|              wracali, czapkami machając i z dala wołając:~- Przyjdzie!
6317   3, III|                 braci posłuchać musiała i obiecała, że przyjdzie!~
6318   3, III|            ukontentowaniem rozpromienił i naprzód na złoty zegarek
6319   3, III|            opaską. Witold, który sporej i zaciekawionej gromadce młodzieży
6320   3, III|               kobiety rzucił się ku nim i obie w ręce ucałował. Po
6321   3, III|         ucałował. Po chwili zjawiła się i Fabianowa, którą dziewczęta
6322   3, III|              krzykiem z gumna wywołały, i menuetowe swe dygi, już
6323   3, III|          zagrody posuwała się hałaśliwa i pełna śmiechów gromadka.
6324   3, III|                 swoją suknią jaśniejąca i z pomocą męża jako też kilku
6325   3, III|                jako też kilku dziewcząt i chłopców gwałtem na wesele
6326   3, III|           hrabią, mrukiem, gardzicielem i tetrykiem przezywali, dopóty
6327   3, III|              przezywali, dopóty prosili i piekielnie nad samymi uszami
6328   3, III|                czynić, że bliski krewny i najbliższy sąsiad weselnymi
6329   3, III|           pozwolili mu nowe buty wdziać i czarnym krawatem kołnierz
6330   3, III|         uchylając, ze zmąconym wzrokiem i cierpiącym uśmiechem szedł
6331   3, III|              ruchem ramiona swe uwolnił i ściślej jeszcze otulając
6332   3, III|                która zobaczyła go także i kilka jeszcze szerokich
6333   3, III|             stanęła. W czarnej spódnicy i mantyli, z liliową kokardą
6334   3, III|            głową podnosząc przyciszonym i bardzo zająkliwym głosem
6335   3, III|                z górą... góra z górą...~I wyciągnęła ku niemu swoją
6336   3, III|                 on powolnym ruchem ujął i w obu dłoniach zatrzymał.
6337   3, III|              siebie patrzali; jej broda i dolna warga trząść się zaczęły,
6338   3, III|                 A on, w skupionej jakby i osłupiałej kontemplacji
6339   3, III|           czasie poranku bywać musiało, i nagle, jakby otrzeźwiawszy,
6340   3, III|              jej ze swoich rąk wypuścił i z uśmiechem zażartował:~-
6341   3, III|               którzy Martę kiedyś znali i ku niej szli z powitaniem.
6342   3, III|            który podówczas kędyś daleko i na zawsze z okolicy wywędrował;
6343   3, III|               panu Andrzeju Korczyńskim i ruchami głowy na zaniemeński
6344   3, III|                ręce, wszystko pamiętała i razem ze wszystkimi głową
6345   3, III|              zapraszana do gumna weszła i tam także pośród siedzących
6346   3, III|            ławie niewiast sporo dawnych i dawno nie widzianych znajomych
6347   3, III|             dnia tego ubrana Starzyńska i wpół z płaczem, wpół ze
6348   3, III|             zaczęła; podeszła Walentowa i oświadczyła swą dobrą o
6349   3, III|                 niegdyś w onych starych i inszych, wcale inszych niż
6350   3, III|               troje jej dzieci czytania i pisania nauczyła; zbliżyła
6351   3, III|              nauczyła; zbliżyła się też i Giecołdowa rekomendując
6352   3, III|      dzierżawczyni sąsiedniego folwarku i papierosami ją traktując;
6353   3, III|                 wywołał ogólną wesołość i poufałość. O! ona wiedziała,
6354   3, III|                 jak z tymi ludźmi mówić i mówić tak lubiła. Siedziała
6355   3, III|           sprawach tyczących się wesela i gospodarstwa rozmawiała,
6356   3, III|              otaczających ją postaciach i twarzach wodząc... Naprzeciw
6357   3, III|           przedziwnie świeżą różę polną i uszczęśliwiona spoczywającym
6358   3, III|              cieniu zasieki pełne zboża i wąskie pomiędzy nimi uliczki,
6359   3, III|             rzadkimi ogrodami Niemen tu i ówdzie srebrnie pobłyskiwał.
6360   3, III|               gajach toczyły się męskie i kobiece głosy, pojedynczo,
6361   3, III|          stryjecznymi Jadwigi rozmawiał i z rozmowy tej widać zadowolonym
6362   3, III|                rzucił, nogą go zadeptał i ze Starzyńską u rękawa jego
6363   3, III|          obowiązkiem jego było - stanął i do tańca ją zaprosił, a
6364   3, III|               muzykantom rękę wyciągnął i huknął:~- Zaniewscy! Rznijcie!~
6365   3, III|            wielkim się stawał, po kilka i kilkanaście. Witold w roli
6366   3, III|      ukontentowaniem z ławki poskoczyła i rękę na ramieniu mu składając
6367   3, III|            tylko niech pan długo tańczy i dobrze trzęsie, bo ja inaczej
6368   3, III|                ławach chichotać zaczęły i dzielić się uwagą, że Domuntowie
6369   3, III|              Zresztą pary zmieniały się i dobierały coraz inaczej.
6370   3, III|                 tancerki swoje ku ławom i stołkom albo przynajmniej
6371   3, III|               ku ścianom przyprowadzali i na podziękowanie składali
6372   3, III|             tancerz był z niego ochotny i zgrabny, dla tancerek nadzwyczaj
6373   3, III|             tancerek nadzwyczaj dworny, i wszyscy tam prawie poruszali
6374   3, III|                a przytupując tak często i gromko, że pod ich stopami
6375   3, III|           śmiechów, konceptów na ławach i w tłumie otwarte wrota stodoły
6376   3, III|               latarniom wzrokiem rzucał i na wszystko, co działo się
6377   3, III|                zwracał, wyprostował się i z gniewu zaczerwieniony
6378   3, III|                 te słowa ruch wstydliwy i ironiczny. Żółta iskra,
6379   3, III|                Na to znowu podniósł się i zagrzmiał chór śmiechów
6380   3, III|                 chór śmiechów kobiecych i męskich, a niezmieszany
6381   3, III|            kontredans tańczony skocznym i przyśpieszonym krokiem,
6382   3, III|             szeroko ramiona rozstawiali i na środek toku wybiegając
6383   3, III|                 zachowywali całą powagę i grację tańcowi temu właściwą,
6384   3, III|               wymykał się spośród tłumu i naprzeciw którego, tłum
6385   3, III|            wielki, zwykle powolny Julek i pośpiesznie na ręce go schwycił.
6386   3, III|             Gdzie mu tam było, leniwemu i gapiowatemu, puszczać się
6387   3, III|       gapiowatemu, puszczać się w ścisk i skoki! Stał tylko u drzwi
6388   3, III|               skoki! Stał tylko u drzwi i to na latarnie, to na tańczących
6389   3, III|            mrugając, jakby pocieszał go i upewniał, że zaraz to wszystko
6390   3, III|            przytulając, wyszedł z gumna i już nie ukazał się tam więcej.~
6391   3, III|              jak krucze skrzydła czarne i u skroni rozpostarte, z
6392   3, III|              tłumu znalazła się za ławą i rzędem obsiadujących ją
6393   3, III|                bił zapach uschłych ziół i kłosów. Justyna głowę ubraną
6394   3, III|               grona jarzębin o puszystą i wonną ścianę uschłego zboża
6395   3, III|            ścianę uschłego zboża oparła i w zamyśleniu przed siebie
6396   3, III|                co natura na nim posiała i co czekało tylko promienia,
6397   3, III|                 powiew może nie przybyć i wówczas człowiek kładzie
6398   3, III|               się wtedy, gdy wśród zbóż i bławatków po raz pierwszy
6399   3, III|                ujrzała ochoczego oracza i jego błękitne oczy utkwione
6400   3, III|             sierp z jego ręki przyjęła, i szybkie jak błyskawica wspomnienie
6401   3, III|            uczucia, których doznała tam i tu doznawała - to jedno.
6402   3, III|                 płomiennych ust Witolda i co w samotnych godzinach
6403   3, III|            myśli głowę jej przepływało, i przypominała sobie jasno,
6404   3, III|           świeciła z góry tym domostwom i tym ludziom, a promienie
6405   3, III|                leśną mogiłę zaczepiając i wszystkie te ułamki jednej
6406   3, III|              usłyszała głos przyciszony i nieśmiały, który przemówił:~-
6407   3, III|             cienkiej koszuli przewiązał i wcale nie zdawał się dbać
6408   3, III|              tam ludzie o jego odzieniu i zasępieniu myśleć lub mówić
6409   3, III|              Ledwie przywitał się z tym i owym; od początku tańców
6410   3, III|        ramionami u piersi skrzyżowanymi i poprzeczną zmarszczką na
6411   3, III|         spoglądał kogoś w nim upatrując i wtedy oczy błyskawicami
6412   3, III|              razy zaczepiły, oburkliwie i nawet trochę ironicznie
6413   3, III|             niepokoił; ludzi było wielu i bez jednego łatwo wszyscy
6414   3, III|             obejść się mogli.~Jednak tu i ówdzie o nim gadano. Podstarzałe
6415   3, III|                 jak gdyby wczoraj matkę i ojca pochował... Widać pokłócili
6416   3, III|              wszystko pomiędzy nimi już i rozerwane. Z drugiej strony,
6417   3, III|                  że tam jego stryjaszek i jej dziadunio, jeszcze kiedy
6418   3, III|            małżeństwo układali. Może on i dla inszej przyczyny pokazuje
6419   3, III|              Może to u nich melancholia i tetryctwo w rodzie? Nieboszczyk
6420   3, III|                zawsze pogrążony w sobie i mrukowaty, stryj na ciężką
6421   3, III|            Janek przyrodził się do ojca i stryja? Zawsze wesoły bywał,
6422   3, III|           Zawsze wesoły bywał, do tańca i różańca stający, osobliwie
6423   3, III|                 do pory dzban wodę nosi i na każdego taki moment przyjść
6424   3, III|            wyłazi. Przyrodzenie, gdybyś i widłami odpychał, powraca.
6425   3, III|            odpychał, powraca. Widać, że i on taki sam będzie pogrążony
6426   3, III|                będzie pogrążony w sobie i górnie myślący, jakimi byli
6427   3, III|                 jakimi byli jego ojciec i stryj... Przyszła jednak
6428   3, III|       przyćmionej jej głębi się znalazł i nad głową Justyny nieśmiało,
6429   3, III|            przyczyny ja markotny jestem i nie tańczę? Przed panią
6430   3, III|               żywy, ni to umarły chodzę i na dnie Niemna prawie wolałbym
6431   3, III|              słuchała z pochyloną głową i jak najprostsza wiejska
6432   3, III|               przycisnęła, długie słomy i kruche źdźbła uschłych ziół
6433   3, III|                 ogarnia wzrok uporczywy i namiętny, i słyszała szept
6434   3, III|             wzrok uporczywy i namiętny, i słyszała szept cichszy jeszcze
6435   3, III|                 włoski pani ubierają... i sukienka ta sama, która
6436   3, III|             dostać... zdaje się, że już i przez to szczęśliwy byłbym!~
6437   3, III|                 białego stanika odpięła i podając mu je głowę podniosła.
6438   3, III|                 siebie, oboje spłonieni i prawie drżący... Potem on
6439   3, III|                 nim skoczyli Domuntowie i kilka dziewcząt pośpieszyło.
6440   3, III|             przedtem bosą, rozczochraną i kulawego konia pędzącą widział,
6441   3, III|    przystrajające jej wysoko spiętrzone i od pomady świecące włosy.
6442   3, III|                 osoby biły błyski złoto i srebro udających szpilek,
6443   3, III|             wrotach gumna przez Witolda i kilku innych ludzi otoczonym
6444   3, III|            kilku innych ludzi otoczonym i zatrzymanym został, a ona
6445   3, III|           spostrzegła dwie osoby: pannę i kawalera z cienistej pomiędzy
6446   3, III|                 jej oczu roziskrzył się i naokół gniewne błyskawice
6447   3, III|            jakeśmy razem w trzydziestym i pierwszym roku...~Witold
6448   3, III|                 ściany na stołku sadzał i sam; przy nim siadając chciwie
6449   3, III|                 liści we włosy nakładła i myśli, że pięknie. A to
6450   3, III|           myślały. Najwięcej je uderzał i zachwycał wachlarz. Małe
6451   3, III|                    Jadwigę te oględziny i dziwowania się niecierpliwiły.
6452   3, III|         wzrokiem na sukienki w błękitne i białe paski rzuciła.~- Dziwowało
6453   3, III|                u znajomych widzieli się i rozmawiali z sobą, tedy
6454   3, III|           zaczął. Od braci już słyszała i z czułych wejrzeń, które
6455   3, III|         rzuciwszy rozweseliła się nagle i dla Jaśmonta uprzejmą się
6456   3, III|               to tak! Niechże widzi, że i ją Bóg i ludzie jeszcze
6457   3, III|              Niechże widzi, że i ją Bóg i ludzie jeszcze nie opuścili!
6458   3, III|               opuścili! Bardzo układnie i dobranymi wyrazami mówić
6459   3, III|               porą roboty dużo, ale też i przyjemności więcej, a zimową
6460   3, III|                 aby była pora urodzenia i pora umarcia, pora cieszenia
6461   3, III|             umarcia, pora cieszenia się i pora smęcenia; potem z nagła
6462   3, III|            szepnął:~- Co kto miłuje, to i we śnie czuje... A co się
6463   3, III|                wszystkie skrytości wiem i w serduszku pani jak w otwartej
6464   3, III|            mocniej, zaśmiała się głośno i głośno też odpowiedziała:~-
6465   3, III|                 o piątą nogę.~Wtedy już i z braćmi, i z niektórymi
6466   3, III|             nogę.~Wtedy już i z braćmi, i z niektórymi dziewczętami
6467   3, III|               głośną rozmowę się wdała, i tylko bacznie na nią patrząc
6468   3, III|               można, że wrzała wewnątrz i że zanosząc się czasem od
6469   3, III|              brylantów ognie sypiących, i naprawdę zapatrzył się w
6470   3, III|              nie z upodobaniem szczerym i wielkim. Tańczyć nie chciała
6471   3, III|            wielkim. Tańczyć nie chciała i długo opierała się namowom
6472   3, III|              opierała się namowom braci i konkurenta; jednak rozmyśliła
6473   3, III|       konkurenta; jednak rozmyśliła się i przyrzekła, że raz zatańczy,
6474   3, III|              zobaczy, co dziadunio robi i czy mu czego nie potrzeba.
6475   3, III|            Niech pan będzie taki łaskaw i z panną Domuntówną w drugiej
6476   3, III|                    Potem wpadł do gumna i zakręcił się na toku wołając:~-
6477   3, III|                uszanowanie dla zwyczaju i osoby z pierwszą drużką
6478   3, III|                głośne hołupce wybijając i zgrabnie, gibko wyginając
6479   3, III|            Osipowiczówny ani od Antolki i Siemaszczanek zgrabniejszą,
6480   3, III|               większą od tamtych powagę i grację. Więc lekko na ramieniu
6481   3, III|                 widzowie dokoła stojący i siedzący patrząc na nią
6482   3, III|           patrząc na nią głowami kiwali i szeptali, że z tak piękną
6483   3, III|              świata. Ale najuporczywiej i coraz ogniściej znad rzędu
6484   3, III|           ogniściej znad rzędu kornetów i czepków ścigał ją wzrokiem
6485   3, III|      rozkoszniej uśmiechać się zaczynał i niecierpliwą stopą parę
6486   3, III|              pośpiesznie na ręce włożył i przez obiadujące ławę niewiasty
6487   3, III|                  Na ławie powstał krzyk i pisk; łokciem jego, a uchowaj
6488   3, III|           łokciem jego, a uchowaj Boże! i nogą może zaczepiony czepek
6489   3, III|         wywołało głośne współubolewania i tajemne śmiechy Ale on na
6490   3, III|                 zostawiane za sobą miny i gniewy wcale się nie oglądając
6491   3, III|             rozgłośnie w dłonie uderzył i na całe gumno zawołał:~-
6492   3, III|                 w tył się cofać zaczęli i obejmować panny za nimi
6493   3, III|          pierwszej pary, jak ptak lekki i szczęśliwy, ze wzniesionymi
6494   3, III|             ukropem na twarzy się oblał i wzrokiem w górę rzucił,
6495   3, III|              lecz potem, jakby radością i dumą szalony, z głośnym
6496   3, III|          hołupcem nad ziemię się porwał i z ramieniem nieco podniesionym
6497   3, III|              tancerki schyloną, szumnie i dumnie dokoła toku taneczny
6498   3, III|             pary zatrzymać się musiały, i swoim pięknym głosem nie
6499   3, III|              gumno, ale na ogród, drogę i szerokie pole zaśpiewał:~
6500   3, III|           kobiety. Aż w dłonie uderzały i chichotały z uwielbienia.