Tom, Rozdzial

6501   3, III|          Jaśmont, który ślicznie tańczy i jeszcze śliczniej mówi,
6502   3, III|      rozweselenia Jadwigi, która nadęta i jak nieżywa poruszała się
6503   3, III|                z kolei jak wryty stanął i bardzo cienkim dyszkantem,
6504   3, III|            umili,~Lecz serce, niestety!~I niepotrzebnie z Jankiem
6505   3, III|                 popisywać się nie miał, i przyśpiewek niestosowny
6506   3, III|                niestosowny wynalazłszy, i w słuchaczach obudziwszy
6507   3, III|                ładną,~To ci ją ukradną!~I ogromny Domunt, znowu z
6508   3, III|               krakowiak już się kończył i inni, choćby chcieli, do
6509   3, III|          przyśpiewków hasło dał, tak je i zakończył, nie w porę nawet,
6510   3, III|            Kiedy serce chwyci,~Radością i smętkiem~Dosyć je nasyci!~
6511   3, III|            piórko dokoła siebie okręcił i na jedno kolano przed nią
6512   3, III|             rękę jej do ust przycisnął. I w tym jeszcze starszy drużbant
6513   3, III|         gwałtownie ręce swe mu odebrała i nie czekając, aby ją, jak
6514   3, III|          odprowadził, ze wzdętą piersią i roziskrzonymi oczami, ponura
6515   3, III|            roziskrzonymi oczami, ponura i groźna, plecami odwróciła
6516   3, III|          plecami odwróciła się do niego i z gumna wyszła. Wychodząc
6517   3, III|              oddychała głośno, łokciami i piersią ludzi roztrącała,
6518   3, III|               parę. Ścigała ją wzrokiem i dobrze widziała, jak w jarzębiny
6519   3, III|            przestała, młodzież zmęczona i zarazem rozhulana rozsypała
6520   3, III|              ogrodzie, zielonej uliczce i śliwowym gaju. Gwar przycichł,
6521   3, III|               skrzydło Erosa wonią miry i mirtu napojone łagodnie
6522   3, III|                 muskało te głowy tańcem i śpiewem rozgrzane. Pod ścianą
6523   3, III|            ścianą gumna na stosie belek i po kolana w chwastach siedząca
6524   3, III|               szeptał mężczyzna - stryj i brat nadaremnie lękają się
6525   3, III|              brat nadaremnie lękają się i młodymi twymi latami mnie
6526   3, III|                 zdrowie nadwerężał? Toż i u brata rączek na krzyż
6527   3, III|                 Czy Antolka temu wierzy i moją stronę trzyma? czy
6528   3, III|             Michał wie, że ja od stryja i brata zależę. Oni mnie wyhodowali,
6529   3, III|                  zawsze od nich dobroci i przyjaźni doświadczałam...
6530   3, III|    doświadczałam... Co oni zechcą, tego i ja zechcę; jak każą, tak
6531   3, III|          namawiam, aby przeciwko stryja i brata sępem stawała... Ale
6532   3, III|             Antolka sama jest za mną...~I jeszcze ciszej pytał:~-
6533   3, III|               miłość w serduszku mruczy i spać, jak potrzeba, nie
6534   3, III|                męski śmielszym stał się i nalegającym.~- Gołąbek nawet
6535   3, III|             pracującą, zdolną zrozumieć i kochać te zadania, które
6536   3, III|                 które kobieta oświecona i szlachetna dziś pełnić powinna...~-
6537   3, III|           jestem, tak mało jeszcze wiem i umiem...~- Prawda, że wiele
6538   3, III|             tylko z książek... od życia i od ludzi także, i najwięcej...
6539   3, III|                 życia i od ludzi także, i najwięcej... Ludzi kochaj,
6540   3, III|               będę ci książki przysyłał i ani przez jeden dzień nie
6541   3, III|                tobie, moja ty najmilsza i najlepsza. A gdy już na
6542   3, III|                 gdy już na zawsze wrócę i w Korczynie zamieszkam,
6543   3, III|            naszych drogich idei walczyć i pracować. Czy dobrze, Maryniu?
6544   3, III|                niebo na ziemi ukazujesz i czuję sama, wiem, że na
6545   3, III|                w gronie kilku dziewcząt i chłopców, którzy wkoło niej
6546   3, III|              tam niestałość, bałamuctwa i wyrażano wątpliwość, czy
6547   3, III|                 poważnie odpowiadał, że i motyl z grzędy na grzędę
6548   3, III|              jednym kwiatku siędzie, że i nędznemu lżej nie samemu,
6549   3, III|                 cały przy tobie staniał i tanieje,~Serce me za tobą
6550   3, III|             pomagały. Jadwiga, milcząca i zasępiona, głośno oddychając
6551   3, III|            zasępiona, głośno oddychając i z wydętymi usty, zdawała
6552   3, III|                 głowa w krucze warkocze i czerwone jarzębiny ubrana
6553   3, III|          kwiatka na kwiatek przelatywać i tylko sobie różne zabawki
6554   3, III|                  a jak przyszło, to już i nie przejdzie...~- Czasem
6555   3, III|                nas, a do tego wiele też i od charakteru zależy. Jaśmont,
6556   3, III|                przykład, gdyby Jadwiśki i nie dostał, byłoby mu o
6557   3, III|             życie w samotności strawił, i stary Jakub rozum postradał
6558   3, III|           wzrokiem patrzał.~- Zakleństw i przysięgań nijakich czynić
6559   3, III|                 gdzie wiary nie ma, tam i przyjaźni prawdziwej być
6560   3, III|              jej nigdy nie oświadczałem i nie przyrzekałem, a tylko
6561   3, III|                 a tylko z namowy stryja i przez uwagę na jej poczciwość
6562   3, III|        przylepiła się do mnie jak smoła i ściga mię swoim nadaremnym
6563   3, III|           znając przyzwyczaić się mogła i odstać jej trudno... Jednakowoż
6564   3, III|                 osypujące wysokie niebo i uczuła wszystką krew zbiegającą
6565   3, III|                  Wierzę!~Wtem krzyknęła i oboje na równe nogi zerwali
6566   3, III|                spory kamień jakąś silną i zręczną ręką rzucony świsnął,
6567   3, III|             rzucony świsnął, przeleciał i tylko szyję Janka z lekka
6568   3, III|            Zewsząd rozległy się okrzyki i zapytania:~- Co to? Kto
6569   3, III|             kamień z ziemi była podjęła i ramieniem zamachnąwszy na
6570   3, III|         zielonej uliczce pomiędzy gajem i ogrodem wielka powstała
6571   3, III|             wielka powstała wrzawa. Już i ci, którzy z papierosami
6572   3, III|             pole byli wyszli, powrócili i o zaszłym zdarzeniu różne
6573   3, III|                 którzy je ganili głośno i wyraźnie, żadnych pod tym
6574   3, III|              ceremonii nie czyniąc. Już i wprzódy wyróżniający się
6575   3, III|        wyróżniający się strój, nadętość i pochmurność panny u wielu
6576   3, III|            natury do złośliwych ucinków i żartów skłonnymi byli. Więc
6577   3, III|                Wypchała się jak harmata i kamieniami strzela!~- Dobry
6578   3, III|          ołtarza zaprowadzi!~- Dziękuję i za dziedzictwo, kiedy od
6579   3, III|            cygański okryła się blachami i myśli, że ludzi ubijać jej
6580   3, III|                 Jaśmont, zrazu zdumiony i oszołomiony, do przytomności
6581   3, III|          przyszedłszy palcami pstryknął i zawołał:~- Szyk panna! Bez
6582   3, III|               Szyk panna! Bez złego psa i bez strzelby dom od złodzieja
6583   3, III|                Siemaszków mający gromko i groźnie krzyknęli:~- Kto
6584   3, III|                zaś kilku Bohatyrowiczów i Jaśmontów w towarzystwie
6585   3, III|                towarzystwie Zaniewskich i Staniewskich kozłami przy
6586   3, III|               drwinkować nie przestając i oświadczając głośno, że
6587   3, III|                 w gronie przeciwnym ten i ów pomrukiwał o pogruchotaniu
6588   3, III|        pomrukiwał o pogruchotaniu kości i nakarbowaniu pysków, gdy
6589   3, III|                rozległ się głos donośny i nalegający:~- Za pozwoleniem
6590   3, III|                  że takiego żartu, choć i grubowatego, za grzech śmiertelny
6591   3, III|                  kiedy panna jest zacna i nic jej wcale do zarzucenia
6592   3, III|            żadnej pretensji nie mam, to i nikt z niej naigrawać się
6593   3, III|             dekretować jej nie powinien i jeżeli komu jeszcze to do
6594   3, III|           usłyszeli wszyscy stanowczość i śmiałość. Tedy wielu ramionami
6595   3, III|               wielu ramionami wzruszyło i uwierzyło albo udało wiarę
6596   3, III|              Jana podobał się im bardzo i humor poprawił. Ucichli
6597   3, III|            humor poprawił. Ucichli tedy i z pierwszym drużbantem poszli
6598   3, III|              ona dziadunia swego szukać i znalazła go z drugiej strony
6599   3, III|              gumna na stołku siedzącego i kilku starszymi ludźmi otoczonego.
6600   3, III|                ekonom z Osowiec Jaśmont i dzierżawca Giecołd, historię
6601   3, III|              wnuczka ku niemu przypadła i na rękach prawie ze stołka
6602   3, III|                   Dość już my tu pobyli i nabawili się... czas nam
6603   3, III|             ramieniem, tuliła do siebie i sama do niego się przytulając
6604   3, III|                 oczu jej na jego kapotę i głowę padały.~W zielonej
6605   3, III|            stateczni Strzałkowscy sobie i inszym pokojowego zakończenia
6606   3, III|                Julek ze sobą skaczącego i radośnie skomlącego Sargasa
6607   3, III|                skomlącego Sargasa mając i na cały głos wołając:~-
6608   3, III|                na Niemen, bo już czajki i czółna przygotowałem...
6609   3, III|                 całej okolicy zebrawszy i u brzegu postawiwszy...
6610   3, III|                 takim pędem biegającego i wykrzykującego z takim zapałem,
6611   3, III|               na wsze strony rozwiewała i oczy iskrzyły się w zmroku
6612   3, III|                do swego właściwego domu i wzywał do zabawy, wśród
6613   3, III|              której, jak inni w tańcach i śpiewaniu, celować mógł,
6614   3, III|          pyskiem zwracając się ku rzece i przylatujące od niej wiaterki
6615   3, III|            Panno Antonino! Panno Mario!~I mnóstwo znowu imion i nazwisk
6616   3, III|            Mario!~I mnóstwo znowu imion i nazwisk leciało po trawach
6617   3, III|                 po ogołoconych ogrodach i przerzedzonych gajach, a
6618   3, III|               nad wszystkimi wykrzykami i odpowiedziami górowało wołanie:~-
6619   3, III|          rozlegało się po ciemnym borze i szerokim polu, z wysokiej
6620   3, III|             świetle księżyca, schodziło i zbiegało par kilkanaście.~
6621   3, III|                widocznie kogoś szukając i we wszystkich stronach upatrując,
6622   3, III|            siermiężki uczuł czyjąś rękę i zaraz mu przed oczami błysnął
6623   3, III|             gęstwinie oczeretów ukryte, i Jan tylko wiedział gdzie
6624   3, III|            którym go tak często Elżusia i Antolka przeskakiwały, a
6625   3, III|                  Jan pochylił się także i pod tym ciemnym sklepieniem
6626   3, III|               pochwycił, do ust poniósł i już jej więcej z dłoni nie
6627   3, III|           przybrzeżnym oczeretom biegli i ani zauważyli, że za sobą
6628   3, III|             lipami na trawie siedzących i tak przyciszoną rozmową
6629   3, III|                zwrócili.~Byli to Anzelm i Marta, Jakim sposobem i
6630   3, III|                 i Marta, Jakim sposobem i gdzie spotkali się w tłumie
6631   3, III|                Ale tłum prędko opuścili i od dawna już oboje znajdowali
6632   3, III|              drzewa, ule Marta ciekawie i długo oglądała, jedne chwaląc,
6633   3, III|                pana rozciągnięty leżał, i zdawało się im, że wszystko
6634   3, III|                do Korczyna przyszedłszy i na panią spojrzawszy gawronem
6635   3, III|       skołowaciał?~- Ślicznością figury i ognistością oczów pani zadziwiony
6636   3, III|       ognistością oczów pani zadziwiony i oślepiony zostałem...~-
6637   3, III|                 z narażeniem się poradą i pomocą jemu służył?~- A
6638   3, III|           karmazynową czapeczkę uszyłam i otoczyłam ją siwym barankiem?~-
6639   3, III|       wyprostowali się, zaczęli patrzeć i słuchać. Przed dwojgiem
6640   3, III|                roztopionego w promienie i w tony. Księżyc znacznie
6641   3, III|                niebie, zmalał, przygasł i łagodnym światłem oblewając
6642   3, III|          światłem oblewając wysoką górę i bór przeciwległy oszklił
6643   3, III|                pełna wewnętrznych drżeń i migotań. W tych zaś światłach
6644   3, III|                 zaś światłach marzących i drżących kilka łodzi i czółen
6645   3, III|        marzących i drżących kilka łodzi i czółen sznurem a cicho sunęło
6646   3, III|              szkliste tonie roztrącając i krzesząc w nich złote, przemijające
6647   3, III|       przemijające blaski; a znad łodzi i czółen wzbijał się chór
6648   3, III|                pod niebo, w głębie boru i na wodę nuty dawne, przez
6649   3, III|                 a tu zdające się budzić i zmartwychpowstawać. Zdawać
6650   3, III|              się jakaś skarbnica pieśni i w tę kotlinę wysokimi ścianami
6651   3, III|               odgrodzoną, na tę szeroką i poważną rzekę wylewała wszystkie
6652   3, III|              westchnienia minionych lat i pokoleń. Więc naprzód rozległa
6653   3, III|               skrzydłach jakiej miłości i pamięci? Zagadka! Dość,
6654   3, III|                twa dziatwa w grobie!...~I dziewczyna z zapłakanym
6655   3, III|               Nieszczęśliwa moja głowa!~I tak dalej, dalej, pieśń
6656   3, III|              niby rotowy ogień, huczała i grzmiała, aż zakończyła
6657   3, III|           pieśni śpiewanych na łodziach i czółnach, nic ich nie mąciło;
6658   3, III|                odbijała, echa podwajały i nieść zdawały się w dal
6659   3, III|           spoczywające duchy wskrzesały i długimi westchnieniami lub
6660   3, III|            siedząca para ludzi patrzała i słuchała. Oczarował ją oddech
6661   3, III|              oddech przeszłości własnej i niewłasnej; melodia świateł
6662   3, III|             niewłasnej; melodia świateł i tonów we dwie kamienne figury
6663   3, III|      głaszczącej psa u nóg mu leżącego, i z głośnego, coraz głośniejszego
6664   3, III|               księżycem kolumny światła i nad zanurzoną w wodzie ognistą
6665   3, III|            lekkie jak widma. Za kolumną i księżycem, tam gdzie rzeka
6666   3, III|                zapytała kobieta.~- A ja i nie słyszałem już później
6667   3, III|                polonezową nutę, poważną i tęskną, zasłuchany z bladym
6668   3, III|         rozkwitniesz różą,~A ja kaliną!~I Marty usta żółte, zwiędłe
6669   3, III|               podniesione kolana oparła i kaszlała... Tedy i on nucenie
6670   3, III|               oparła i kaszlała... Tedy i on nucenie przerwawszy ucha
6671   3, III|                 a znów spotkali dziadem i babą. Nie dziwno też, że
6672   3, III|                opadły nas przypomnienia i romanse. Ale nie w czas
6673   3, III|                jest doprawdy taką dobrą i zacną panną, jaką się pokazuje?
6674   3, III|             naszego wieśniackiego życia i pracy przy ziemi uzwyczaić
6675   3, III|              ziemi uzwyczaić się mogła? I czy, broń Boże, mój Janek
6676   3, III|       nieszczęśliwym nie zostanie? Może i pan Korczyński dać mu jej
6677   3, III|                 mu jej nie zechce? Może i ona sama w ostatnim momencie
6678   3, III|            mówił, Marta głowę podniosła i potwierdzająco nią kiwała.
6679   3, III|                 Co nam już ze śpiewania i płakania przyjdzie! O młodszych
6680   3, III|           gotowało się jak w zamkniętym i na ogniu stojącym kotle.
6681   3, III|               rękę młodzieńca pochwycił i z niskimi ukłonami do wnętrza
6682   3, III|             pomimo że nisko się kłaniał i pokornie prosił, wąsy co
6683   3, III|          Marynię powierzywszy, ochotnie i ciekawie za gospodarzem
6684   3, III|              mozaika ludzkich kształtów i rysów. Na pierwszy rzut
6685   3, III|                 tylko postacie siedzące i stojące, do ściany przyparte,
6686   3, III|                 rozkładające, ramionami i wąsami poruszające. Po kilku
6687   3, III|         zwikłanej mozaiki wyłaniały się i wyosobniały głowy łysiejące,
6688   3, III|            osiwiałe, czoła zarumienione i spotniałe, twarze barwą
6689   3, III|         młodzieży bawiącej się w gumnie i na Niemnie, nikt tu pijanym
6690   3, III|               panujący w świetlicy upał i przez dzień cały choć wstrzemięźliwie
6691   3, III|           wstrzemięźliwie popijane miód i piwo twarze te oblewały
6692   3, III|               twarze te oblewały ogniem i potem, w których z dokładnością
6693   3, III|                nierówności skór grubych i chropowatych, niezliczone,
6694   3, III|         pokrzyżowane, cienkie jak włosy i grube jak palce zmarszczki,
6695   3, III|                 przeciągało swoje pługi i brony, które też pod jego
6696   3, III|                tknięte jeszcze zapłonąć i wybuchnąć mogło. Zapłonęło
6697   3, III|          wybuchnąć mogło. Zapłonęło też i wybuchnęło przy wejściu
6698   3, III|                dłoń jego chcąc uścisnąć i mnóstwo głosów razem mówiło:~-
6699   3, III|                My tu pana za pośrednika i orędownika naszego zaprosili!~-
6700   3, III|                    Abyś pan nas osądził i na śmierć albo życie zadekretował -
6701   3, III|             pokazuje się krzywdzicielem i gardzicielem naszym, pan
6702   3, III|              pokazałeś się przyjacielem i bratem...~- Z dobrym targ
6703   3, III|           prawda! a jakże! Przed dobrym i upokorzyć się nie wstyd! -
6704   3, III|             zdziwiony zrazu, spoważniał i spochmurniał. Jednak wybiwszy
6705   3, III|           żwawym ruchem na stole usiadł i z tej wysokości wszystkie
6706   3, III|                 rękę w górę podniósł.~- I niech tak w przyszłości
6707   3, III|               jak serdecznie was kocham i wszystko dla was uczynić
6708   3, III|              ten chaos głosów uśmierzył i sam sprawę przedstawić podjął
6709   3, III|                 z mnóstwa drobnych uraz i zajść, jak z mnóstwa atomów
6710   3, III|             gruba chmura. Prawdą było - i Fabian nie zaprzeczał temu -
6711   3, III|              raz słuszność miał za sobą i że niejeden raz od sąsiadów,
6712   3, III|             stawać mu się mogły krzywdy i ujmy. Ale na różne choroby
6713   3, III|                pas w biedę ich wtrącały i wielką gorzkością karmiły.
6714   3, III|             każąc. A wiele razy chcieli i próbowali zgodnym słowem,
6715   3, III|                 do tego nie dopuszczał. I nie dla tej przyczyny nie
6716   3, III|        przemawiał, rękę na kłębie oparł i wąsy najeżył.~- Niechaj
6717   3, III|              twarzy jest pan Korczyński i język ma gruby...~- Inaczej
6718   3, III|           Inaczej jak mruk do człowieka i nie zagada... przebił ktoś
6719   3, III|                Apostoł zza tłumu ramion i głów ciemnymi okularami
6720   3, III|             pobłyskując wołał:~- Z mułu i błota ziemskiego, rodzaju
6721   3, III|            Fabiana głos znowu przeniósł i przetrwał inne.~- I mrówka
6722   3, III|           przeniósł i przetrwał inne.~- I mrówka ma swój gniew! -
6723   3, III|               swój gniew! - pot z czoła i policzków ocierając wołał. -
6724   3, III|            policzków ocierając wołał. - I myśmy się już dla pana Korczyńskiego
6725   3, III|                panu Korczyńskiemu wojnę i słuszności swojej pewność
6726   3, III|               postawie na stole siedząc i przez to nad otaczającymi
6727   3, III|              otaczającymi go postaciami i głowami górując, teraz uczynił
6728   3, III|               jeszcze ściślej, a Fabian i za ramię go pochwycił.~-
6729   3, III|                   Bóg mię ubij na duszy i ciele, kiedy jednym słóweczkiem
6730   3, III|                głosy, aby wysłuchał ich i ratował. Pozostał więc,
6731   3, III|              zmieniły wyraz. Z wesołego i niemal swawolnego młodzieńca,
6732   3, III|             jakąś bardzo starą, zżółkłą i prawie spleśniałą mapę,
6733   3, III|        pokazaliby sąsiadowi, że podczas i mały komar wielkiego konia
6734   3, III|              wszystkich plecy nastawili i pootwierali worki. Inszym
6735   3, III|               oszust, skoro tak pięknie i rozumnie gadał? - pomyślny
6736   3, III|               apelacji w porę nie podał i wszystko przepadło. Ale
6737   3, III|             panu Korczyńskiemu wypłacić i to wprędce, bo już niejeden
6738   3, III|            wprędce, bo już niejeden raz i nie przed jednym człowiekiem
6739   3, III|                 w dziesięciu nie zbiorą i nigdzie nie znajdą. Więc
6740   3, III|                nigdzie nie znajdą. Więc i w nich teraz strach uderzył;
6741   3, III|                w gąszcz nieprzeniknioną i że nijakiego dla nich ratunku
6742   3, III|               ma oprócz upokorzenia się i prośby o zmiłowanie. Teraz
6743   3, III|                 o zmiłowanie. Teraz ten i ów z płaczem mówił. Fabian
6744   3, III|                  Znowu w ten sam cienki i żałośliwy ton wpadł, jakim
6745   3, III|               potrzeba w pokorę uderzyć i syna rodzonego prosić, aby
6746   3, III|              słabości, więc chustką pot i łzy po twarzy rozmazując
6747   3, III|               utrapionemu nie grzech... I pies wyje, kiedy smętny...~
6748   3, III|                Chrystus sądzić biednych i bogatych, żywych i umarłych...~
6749   3, III|             biednych i bogatych, żywych i umarłych...~Z tłumu wyosobnił
6750   3, III|                  Na twarzy jego zoranej i bladej wyraz jakby długiego
6751   3, III|               najmował, aby choć czytać i pisać umieli. Niełatwoż
6752   3, III|              opuszczał, a ludzie prawie i nie słyszeli o nim, tak
6753   3, III|               zaciszku siedział horując i za wszystko Bogu dziękując.
6754   3, III|                wszystko Bogu dziękując. I choć od pana Korczyńskiego,
6755   3, III|          usłyszał, zniósł to cierpliwie i milcząc, jak ubogiemu przed
6756   3, III|              sprzedać, długi pozapłacać i pod kościół z torbą pójść.
6757   3, III|                pójść. Wola boska! Niech i tak będzie! Gdyby jednak
6758   3, III|              bardzo biednego człowieka, i wyratował się... A żąda
6759   3, III|         otworzył, gdzie też jego dziady i przeddziady...~Nie mógł
6760   3, III|                 ziemia ciemne, mozolami i dziwnymi jakimiś garbami
6761   3, III|                 garbami okryte zacierał i ściskał tak, że aż stawy
6762   3, III|               Witold pochylił się nagle i te biedne, spracowane, zrozpaczone
6763   3, III|                 da, czasu popuści, żeby i swoje odebrać, i ludzi nie
6764   3, III|          popuści, żeby i swoje odebrać, i ludzi nie pomarnować! Ktoś
6765   3, III|               kołnierzem, wilk w oborze i chciwy sąsiad za miedzą!~-
6766   3, III|                samodziałowej siermiędze i z myślącą twarzą, za stołem
6767   3, III|                się przy tym samym ogniu i sadzę od niego padającą
6768   3, III|                pan Korczyński po ludzku i po bratersku z nami żył
6769   3, III|                 po bratersku z nami żył i postępował, może by i sam
6770   3, III|               żył i postępował, może by i sam na takiej kalkulacji
6771   3, III|               wychodził, może by z tego i spólna korzyść wynikała.
6772   3, III|                 nami rzemiosła człowiek i tyle tylko, że u niego warsztat
6773   3, III|            przychodziło spólnie pogadać i pomyśleć, i poratować się
6774   3, III|             spólnie pogadać i pomyśleć, i poratować się w potrzebie.
6775   3, III|               zamożnych należącego - co i po ubraniu jego poznać można
6776   3, III|              już aż do płaczu rozżaleni i na sercu upadli, obudziły
6777   3, III|           obudziły w nich znowu ambicję i wiarę w siebie.~- A pewno!
6778   3, III|              umierać, kiedy tłuką falą! i my, chwała Bogu, żyjem,
6779   3, III|                choć nas wszelakie biedy i niedostatki gniotą. Z umarłego
6780   3, III|                 Korczyński na całe pole i przed gromadą ludzi od próżniaków
6781   3, III|             gromadą ludzi od próżniaków i hultajów nas łajał, kiedy
6782   3, III|               jakże! Cudzemu, a do tego i gardzicielowi, ciał naszych
6783   3, III|             gardzicielowi, ciał naszych i dzieci naszych ani na jeden
6784   3, III|                w niewolę nie zaprzedamy i na pańskie ubligi albo,
6785   3, III|                 ubligi albo, broń Boże, i ekonomskie popychanie dobrowolnie
6786   3, III|                Lepiej już głód cierpieć i w zgniłych chatach mieszkać,
6787   3, III|                 Korczyńskim nie cudzego i nie gardziciela, ale przyjaciela
6788   3, III|            gardziciela, ale przyjaciela i opiekuna naszego obaczyli,
6789   3, III|               głosów zaśmiało się grubo i triumfująco:~- Zobaczyłby
6790   3, III|            Korczyński, czy my próżniaki i hultaje! I niemnowej wodzie
6791   3, III|                 my próżniaki i hultaje! I niemnowej wodzie płynąć
6792   3, III|           płynęło. Ot, te same kawalery i panny, co teraz w gumnie
6793   3, III|                co teraz w gumnie hulają i na Niemnie pieśni wywodzą,
6794   3, III|                  a jakby przez to jeden i drugi grosz z jego kieszeni
6795   3, III|            kieszeni na nas kapnął, toby i spólny dorobek, i spólna
6796   3, III|                  toby i spólny dorobek, i spólna uciecha z tego wyniknęła.
6797   3, III|          dobroczyńcę swego błogosławiąc i wiernie jemu według kontraktów
6798   3, III|               na pieniądze, bo ma długi i wielkie ekspensy; oni głód
6799   3, III|               dogodziłby taki kompromis i Bóg to wie! Może też obydwie
6800   3, III|                 zginienia wyratował. Bo i pan Korczyński nie jak w
6801   3, III|                raju na tym świecie żyje i nie nadmiar mocno na Korczynie
6802   3, III|              gąb nie pozatykać: gadają!~I wiele jeszcze różnych uwag
6803   3, III|              wiele jeszcze różnych uwag i wniosków czynili do młodego
6804   3, III|                 młodego słuchacza swego i, jak go nazwali, sędzi się
6805   3, III|             przychylić się do ich próśb i żądań i inaczej na nich
6806   3, III|                się do ich próśb i żądań i inaczej na nich niżeli wilk
6807   3, III|     niepotrzebne. Jak nędznemu, tak też i bogatemu lepiej nie samemu!~
6808   3, III|                 zwykłej powolności mowy i ruchów wracać zaczęli. Przycichły
6809   3, III|      medytacyjnych postawach na zydlach i stołkach zasiadło. Policzki
6810   3, III|                 głowami wstrząsali, ten i ów rozwodził się jeszcze
6811   3, III|                równowagi ducha powrócić i językowi milczenie nakazać.
6812   3, III|                 głowę na pierś, zwiesił i w tej melancholijnej postawie,
6813   3, III|                  Jeden Bóg naszym ojcem i jedna ziemia matką. Tedy
6814   3, III|             gorsze my niż zwierzęta: bo i między zwierzętami swój
6815   3, III|              zna. Wilk wilka nie pożera i kruk krukowi oczów nie wydziobuje...~
6816   3, III|                 ozwały się westchnienia i głosy - jak jego nie stało,
6817   3, III|                jak jego nie stało, ojca i przewodnika nam nie stało.
6818   3, III|          przytulić się, ni od kogo rady i światłości zaczerpnąć nie
6819   3, III|               przestąpić nam nie wolno, i znikąd nie spodziewamy się
6820   3, III|              się rady, jak w tym ścisku i ograniczeniu ratować się
6821   3, III|                ograniczeniu ratować się i postępować. Podczas już
6822   3, III|            nachodzą, że wnuki albo może i dzieci nasze, jak jeszcze
6823   3, III|                nie zeszły. Niejeden raz i przy każdej okazji my od
6824   3, III|         jesteśmy, to znów od szkodników i złodziejów on nas wyzywał.
6825   3, III|                 prawda, ale może trochę i prawda. Jednak winnymi się
6826   3, III|              winnymi się nie sądzim, bo i mądry zrobi się głupi, gdy
6827   3, III|                ciele.~Jak wprzódy hałas i wrzawa przemieniły się w
6828   3, III|                w szmer głosów rozważnie i zwolna ciekących, tak teraz
6829   3, III|        milczenie. Fala uczuć oburzeniem i trwogą wzdęta opadała coraz
6830   3, III|                 opadała coraz cichszymi i nieśmielszymi skargami,
6831   3, III|             zawsze cierpliwych, wróciła i umilkła. Twarze ochłodły
6832   3, III|                umilkła. Twarze ochłodły i oschły z potu nie pozbywając
6833   3, III|              swoich niezliczonych bruzd i zmarszczek; ręce na kolana
6834   3, III|           odbijały. Fabian nawet ucichł i tylko ciężko dysząc, ze
6835   3, III|           ziemię rękoma naszymi drapiem i potem swoim zlewamy!...
6836   3, III|             nijakich my nigdy nie mieli i nikogo nie gnietli i nie
6837   3, III|              mieli i nikogo nie gnietli i nie ssali. Dla jakiejże
6838   3, III|            przyczyny teraz marnie ginąć i przepadać nam wypadło? Dzieci
6839   3, III|             rowu z tego miejsca spłynie i pamięć o tym, że my tu kiedy
6840   3, III|             wiszącego nad wodą księżyca i w wodzie stojącej kolumny
6841   3, IV |                 Benedykta. Wielki salon i większa jeszcze sala jadalna
6842   3, IV |          zaczynało niepewne jeszcze, tu i ówdzie na okna i na posadzkę
6843   3, IV |            jeszcze, tu i ówdzie na okna i na posadzkę kładnące się
6844   3, IV |          przechadzał się po salonie tam i na powrót, w głębokim znać
6845   3, IV |           ukazywała się w nim na chwilę i wnet znowu mieszała się
6846   3, IV |               też dźwięczący, przyjemny i delikatny głosik niewieści.
6847   3, IV |          wyrabiała szydełkiem z włóczki i jedwabiu. Druga zaś kobieta,
6848   3, IV |             delikatna, ale mniej piękna i strojna, a więcej zwiędła,
6849   3, IV |      okrywającym dolną szczękę, śnieżną i łabędzich kształtów szyję
6850   3, IV |         czytanie zamienianymi pytaniami i uwagami Ręce z szydełkiem
6851   3, IV |                 palców dotykała bolącej i leczniczym plastrem oblepionej
6852   3, IV |             szczęki. Erotyczne tęsknoty i marzenia dreszczami przebiegały
6853   3, IV |             wątłe ciała dwu tych kobiet i twarze ich okrywały wyrazem
6854   3, IV |            wkrótce domyśliła się prawdy i towarzyszkę uspokoiła. Były
6855   3, IV |          Tereniu, każ zamknąć okiennice i zapuścić sztorę!~Po dwóch
6856   3, IV |                okiennica była zamkniętą i gruba sztora zapuszczoną;
6857   3, IV |             Teresy, od ściany do ściany i od podłogi do sufitu, wśród
6858   3, IV |                 zmieszanych woni perfum i lekarstw, napełniły go obrazy
6859   3, IV |              północnych, fok, reniferów i chałup ze śniegu.~Ale po
6860   3, IV |                go wcale widać nie było, i stał dość długo. Zapewne
6861   3, IV |                Może nawet słuch natężał i pochwytywał słowa pieśni.~
6862   3, IV |            dawno było, kiedy te dźwięki i te słowa o jego młode, świeże,
6863   3, IV |              punktu salonu wydobyło się i nad ścielącymi się po posadzce
6864   3, IV |             grobie!~Wyszedł z ciemności i przez pas światła przechodząc
6865   3, IV |            dłużej słuchać tych dźwięków i słów, które wzbijając się
6866   3, IV |                której zaglądał księżyc, i wszedł do gabinetu oświetlonego
6867   3, IV |        pracownią, ale zarazem sypialnią i rzecz dziwna! zarówno jak
6868   3, IV |           klasztorną celę. Jak tam, tak i tu czuć było życie twarde,
6869   3, IV |                  z miękkich wybredności i wesołych uciech odarte.
6870   3, IV |              łóżka ze szczupłą pościelą i pięknym niegdyś, lecz starym
6871   3, IV |         wielkiego biurka, kilku krzeseł i starej szafy po brzegi księgami
6872   3, IV |             kilka rodzinnych fotografii i para strzelb pośród niedźwiedziej
6873   3, IV |             sufit, krążyło dokoła lampy i z rozpiętymi, krepowymi
6874   3, IV |                okrywające biurko księgi i papiery. Benedykt usiadł
6875   3, IV |          Benedykt usiadł przed biurkiem i wpatrzył się w te śnieżne,
6876   3, IV |             tego podobny, równie ciężki i ponury. Te motylki, tak
6877   3, IV |                  kręciły się koło lampy i na rachunkowe książki padały...
6878   3, IV |               On coś wtedy postanawiał, i postanowienia nie dokonał,
6879   3, IV |              dokonał, coś miał uczynić, i nie uczynił... Co to było?
6880   3, IV |                 A! brat! Wyciągnął rękę i spod przycisku wyjął list,
6881   3, IV |                drugi chciał przeczytać. I wtenczas było tak samo.
6882   3, IV |               spod przycisku list brata i czytał go, zastanawiał się
6883   3, IV |                 zamieniali się listami, i to tamten zawsze odzywał
6884   3, IV |               list od Dominika otrzymał i miał takie uczucie, jak
6885   3, IV |                każdym najobojętniejszym i bardzo dawno spotykanym
6886   3, IV |              salonie chodził, z myślami i wspomnieniami bił się, oburzał
6887   3, IV |          przeklęty spod przycisku wyjął i czytać zaczął, tak zupełnie,
6888   3, IV |           zupełnie, jakby rozkosz ostrą i podniecającą w męczeniu
6889   3, IV |       przedłużyć raczy, może mnie kiedy i z krzesłem w senacie powinszujesz.
6890   3, IV |                 nie były twoje przesądy i uprzedzenia, zawsze to miło
6891   3, IV |             brata senatora, a tymczasem i tajny sowietnik wstydu tobie
6892   3, IV |                 w uniwersytecie nie był i nauki nie miał, nigdy bym
6893   3, IV |            służbie, funduszu nie zebrał i córce posagu żadnego dać
6894   3, IV |             Jeden książę, dwóch baronów i czterech jenerałów wesele
6895   3, IV |               listu zajmował opis zabaw i przyjemności, które przez
6896   3, IV |           fruwają, fruwają dokoła lampy i na rachunkowe księgi padają!
6897   3, IV |                 wpółotwarte okno W domu i w sercu cicho, ciemno, ponuro.
6898   3, IV |             rozpoznał ten słodki egoizm i tę wdzięku pełną niedołężność
6899   3, IV |                pełną niedołężność ciała i ducha. Wtedy też powiedział
6900   3, IV |                 trzech, a gdzieniegdzie i z dziesięciu, niekoniecznie
6901   3, IV |               strumień krwi, a tylko tu i ówdzie pozostałe jej krople
6902   3, IV |                miejsca przykuło... Syn! I jak obraz ze zmroku na jasny
6903   3, IV |          młodziutka, swawolna, skacząca i ze szczebiotem, z pieszczotą
6904   3, IV |        rozgładziły wszystkie zmarszczki i wszystkie chmury pozdejmowały
6905   3, IV |                cieniu jodeł, zapomniany i nieuczczony twój stryj usypia
6906   3, IV |           wszystko kochało, a on pokusy i rady gdzie indziej go wabiące
6907   3, IV |               znowu krzyż swój na barki i - jeden z trzech - tu pozostał...~
6908   3, IV |                 on! tylko dorosły teraz i tak dojrzały, jakby każdy
6909   3, IV |               niego przeżyty w widokach i wrażeniach życia, na kształt
6910   3, IV |            sokach ziemi, rósł nad miarę i nabrzmiewał. Przez pokój
6911   3, IV |            drzwi gabinetu zatrzymał się i prędko oddychając chustką
6912   3, IV |          chustką powiódł po rozognionej i spotniałej twarzy. Przybywał
6913   3, IV |             miejsca napełnionego upałem i ściskiem, a gdy twarz odsłonił,
6914   3, IV |       Niewysłowiona męka biła mu z oczu i zmarszczkami występowała
6915   3, IV |                 czegożeś taki rozgrzany i zmęczony?~Młody człowiek
6916   3, IV |           odpowiadając naprzód postąpił i przed ojcowskim biurkiem
6917   3, IV |               Zawahał się, oczy spuścił i po kilku sekundach dopiero
6918   3, IV |         Przychodzę, mój ojcze, z ustami i sercem pełnymi... skarg!~-
6919   3, IV |                  porzuć ten ton drwiący i rozjątrzony, z jakim przemawiasz,
6920   3, IV |                ku drodze użycia, zysków i... świetnej kariery.~Wzrok
6921   3, IV |            Androny! - krzyknął Benedykt i żywo podnosząc się z fotelu,
6922   3, IV |              zwój papierów z niej wyjął i do biurka wracając, mówił:~-
6923   3, IV |              wracając, mówił:~- Popatrz i przeczytaj! Musisz popatrzeć
6924   3, IV |            przeczytaj! Musisz popatrzeć i przeczytać! Musisz przekonać
6925   3, IV |           dowodził. Potem prostując się i wzrok na syna podnosząc
6926   3, IV |                  nie przekonałem cię?~- I wprzódy przekonany byłem,
6927   3, IV |               Witold ręce w tył założył i śmiałymi oczami pałający
6928   3, IV |               kroku wyrządzają mi psoty i szkody...~- Przebacz, ojcze -
6929   3, IV |       westchnieniem rzucił się na fotel i wahającym się głosem przemówił:~-
6930   3, IV |              było wszystkie czarne mary i ciężkie plagi życia zapytywać:
6931   3, IV |                ojcze, całą siłą umysłów i serc naszych zapytujemy,
6932   3, IV |                  Zrodziły mię omamienia i nienawiści wieków; zagłada
6933   3, IV |                  zagłada moja w świetle i w miłości"...~Teraz wszystko,
6934   3, IV |         wszystko, co uzbierał z książek i od ludzi, wszystko, co włożyła
6935   3, IV |              niego natura, a rozjaśniła i potwierdziła nauka, wylewać
6936   3, IV |                 zaczęło z ust wymownych i drżących. W szerokich zarysach
6937   3, IV |              kreślił demokratyczne idee i teorie, od których urzeczywistnienia,
6938   3, IV |                 mu, zależy skrzepnienie i odrodzenie narodów, jego
6939   3, IV |           Podporę dla najwyższych myśli i podbojów, na które w ciężkiej,
6940   3, IV |              miotały podmuchy chciwości i okrucieństwa - ratunek dla
6941   3, IV |              gruntu oranego przez złość i przemoc, widział on w ludzkim
6942   3, IV |                 w ludzkim zrównaniu się i zbrataniu, w ukuciu spójnego
6943   3, IV |          opowiadał wszystko, co widział i słyszał tam, skąd przybył,
6944   3, IV |                 go tu przysłano, skargi i obwinienia, które szumiały
6945   3, IV |            szumiały mu jeszcze w uszach i paliły serce.~Benedykt nie
6946   3, IV |                  od bledszej niż zwykle i w tysiąc zmarszczek połamanej
6947   3, IV |             czasem mąciły się aż do dna i powieki na nie opuszczał,
6948   3, IV |         opuszczał, to znowu podnosił je i namiętne płomienie na syna
6949   3, IV |                ciskał. Jak grób milczał i jak w grobie odbywały się
6950   3, IV |                się w nim rzeczy posępne i tajemnicze. Czy przejmujące
6951   3, IV |              czuł jednak, że z obfitych i gorących słów syna powstawała
6952   3, IV |           gorących słów syna powstawała i o pierś mu uderzała jakaś
6953   3, IV |          skrzydłami o księgi rachunkowe i rozłożony plan Korczyna
6954   3, IV |           Rzucał na nie czasem wzrokiem i spotykał nim także ku brzegowi
6955   3, IV |               brzegowi biurka odrzucony i szeroko rozwarty list Dominika.
6956   3, IV |          zmącony wzrok ku ziemi spuścił i znowu milcząc, coraz pilniej,
6957   3, IV |              tym wszystkim nie wiedział i że tylko niewiadomość...
6958   3, IV |                  ojcze, nie myślałeś... i tylko dlatego...~Nagle umilkł.
6959   3, IV |              zdawał się jeszcze słuchać i czekać. W ziemię patrzał.~-
6960   3, IV |              zrozumiał tylko ich ironię i szał bólu zaświecił mu w
6961   3, IV |                chwili wytrysnąć swawolą i śmiechem, nie rozglądają
6962   3, IV |           litości, która w nich płacze, i trwogi o rzeczy drogie,
6963   3, IV |                nich krzyczy: "Ratunku!" i o ten ratunek zapytywać
6964   3, IV |              każe wszystkich dróg czynu i wszystkich otchłani myśli?
6965   3, IV |                 przedwcześnie znużonych i tego, czego nikt dojrzeć
6966   3, IV |             obrazy, nadaremnych porywów i złorzeczeń, które wrą nam
6967   3, IV |               biły dla nich obu kipiące i gorzkie jej wody. Przypomniał
6968   3, IV |              wielekroć uderzały go były i niepokoiły jakieś blade
6969   3, IV |        nieskazitelną świeżością poranku i wiosny. Pochylił się, szyję
6970   3, IV |                 dziecię dnia burzliwego i ciemnej nocy. Nigdy w jasną
6971   3, IV |            sprawiała mu nieopisaną mękę i że ku tej męce popychała
6972   3, IV |                 musiała, siła przekonań i uczuć pracująca w nim z
6973   3, IV |                 z nieprzezwyciężonością i bezwiednością krwi w żyłach
6974   3, IV |           której namiętne ujęcie silnym i uporczywym być musiało,
6975   3, IV |                 nad maluczkimi mrówkami i kretami ziemi, że w ciemne
6976   3, IV |              kretami ziemi, że w ciemne i ciasne ich podziemia iść
6977   3, IV |                 podziemia iść pragniemy i idziemy, choćby śród nich
6978   3, IV |              całopalenie własnego ciała i serca? Co sprawiło, że nie
6979   3, IV |               które zalewając nam serca i gardła budzi w nas jasną
6980   3, IV |                gardła budzi w nas jasną i wczesną świadomość powszechnego
6981   3, IV |                powszechnego bólu świata i bezbrzeżne dla niego współczucie?
6982   3, IV |      szlachetnej duszy w prochu bojaźni i interesu... ta obojętność
6983   3, IV |                wszystkiego, co nie żywi i nie odziewa ciała... ten
6984   3, IV |              ten brak miłości dla ziemi i ludzi...~- Witoldzie!~W
6985   3, IV |               mowę syna, był taki gwałt i bólu, i gniewu, że młodzieniec
6986   3, IV |                  był taki gwałt i bólu, i gniewu, że młodzieniec umilkł
6987   3, IV |           głosem zaczął - pomiędzy sobą i tobą wzniosłem zapewne ścianę
6988   3, IV |              zapewne ścianę nieprzebitą i która rozdzieliłaby nas
6989   3, IV |                    prawda? Przebaczysz? i znowu tak samo kochać mię
6990   3, IV |        przebaczyć można taką zuchwałość i taką obrazę... Coś mam w
6991   3, IV |               popycha...~Mówił to cicho i z tym cichym żarem źrenic,
6992   3, IV |            strzelb. Benedykt porwał się i jak płótno blady w mgnieniu
6993   3, IV |               ty robisz! Czemuż nie? Ty i na to gotów jesteś! U was
6994   3, IV |               ręce młodzieńca pochwycił i z całej siły w szerokich
6995   3, IV |              wąsata, której groza myśli i przewidywań szeroko rozwierała
6996   3, IV |                 szeroko rozwierała oczy i podnosiła włosy nad zbladłym
6997   3, IV |                   tamto... zginiesz!...~I coraz mocniej ręce syna
6998   3, IV |               głos młodzieńczy, łagodny i dziwną jakby melodią przejęty:~-
6999   3, IV |                Ojcze mój, nie lękaj się i nie żałuj, jeżeli dziecko
7000   3, IV |             zaprzaństwa, rozkoszy ciała i nędzy ducha?~Słowa te niezmożoną