Tom, Rozdzial

 501   1, II |                 usiadł przed lusterkiem i do robienia toalety swej
 502   1, II |              się zaczął. Justyna prędko i zręcznie czyściła miotełką
 503   1, II |              chłopiec do wszystkiego... i przy kredensie, i do stołu
 504   1, II |        wszystkiego... i przy kredensie, i do stołu usługuje, i mnie,
 505   1, II |         kredensie, i do stołu usługuje, i mnie, i panu Benedyktowi...
 506   1, II |                 stołu usługuje, i mnie, i panu Benedyktowi... Do czego
 507   1, II |                nie było komu wody podać i surduta oczyścić?~- Już
 508   1, II |                Stanęła na środku pokoju i zamyśliła się chwilę.~-
 509   1, II |             może... - odparł stary - to i cóż?~- Teraz nie można -
 510   1, II |                 schowała go do kieszeni i wyszła.~Drugi pokój na górze,
 511   1, II |            pokój na górze, niezbyt mały i bardzo czysty, o dwu łóżkach
 512   1, II |            bardzo czysty, o dwu łóżkach i umeblowaniu skromnym, lecz
 513   1, II |                wspólne mieszkanie Marty i Justyny. W tym pokoju Justyna
 514   1, II |            stanęła przed~otwartym oknem i rozplotłszy warkocze powolnym
 515   1, II |               wplątały się zielone igły i młodziutkie gałązki sośniny.~
 516   1, II |            światłości słonecznej szybko i kręto przelatywały połyskliwe
 517   1, II |            ludzi siedział na dnie łodzi i twarz nad wodą pochylał
 518   1, II |         podwodnej roślinności, która tu i ówdzie wybijała się na powierzchnię
 519   1, II |     powierzchnię kępami okrągłych liści i żółtych kwiatów wodnych
 520   1, II |            przeciwległe wybrzeże stanął i znowu w tym samym kierunku
 521   1, II |               górskiego jelenia, prędko i zręcznie wbiegać zaczął
 522   1, II |               do chwili zatrzymywał się i podaniem ręki albo podłożeniem
 523   1, II |           przygarbionymi trochę plecami i pochylonym karkiem. Pierwszy
 524   1, II |             zniknęli, z boru wybuchnęła i pod same zda się obłoki
 525   1, II |           oddalał się w głębokości boru i przycichał, natomiast z
 526   1, II |           by-waj!~Jakaś kobieta cienkim i ostrym głosem u samego brzegu
 527   1, II |                moim miłym chłopczyku...~I urwała, a cisza wraz ze
 528   1, III|               czasom, które światła swe i wzloty otrzymywały od wielkiego
 529   1, III|                otrzymywały od wielkiego i szeroko promieniejącego
 530   1, III|              sklepieniem rozpęd wzroków i ruchy ramion tamującym,
 531   1, III|            zezmysłowienia się, lenistwa i apatii. Organizmy ludzkie -
 532   1, III|              się bardzo wysoko, ale też i na niziny nie spadło. Może
 533   1, III|             niziny nie spadło. Może ono i miało skrzydła, które w
 534   1, III|            bagniskach bez obłocenia się i ugrzęźnięcia. Ale istnienie
 535   1, III|                pewnych warunkach gruntu i atmosfery świadczy najpewniej
 536   1, III|              zgniłych oddechów rozpusty i tyranii, oświetlonej nie
 537   1, III|                wrażenie w całej okolicy i nawet w całym powiecie wywołał
 538   1, III|               znacznego obszaru pięknej i żyznej ziemi, na którym
 539   1, III|             żyznej ziemi, na którym żyć i panować będą sobie mogli,
 540   1, III|               sobie mogli, jak panowali i żyli przodkowie? Nie byliż
 541   1, III|          nadawali nazwę dziwactwa: byli i tacy, którzy czynili to
 542   1, III|          Korczyński wróżbiarzem nie był i wszystkiego, co w bliskiej
 543   1, III|                alboby uniósł się zgrozą i rozpaczą, alboby śmiał się
 544   1, III|              przyszłości przewidywał on i rozumiał; rozumiał, że prędzej
 545   1, III|      niewolnicza stanie się pracą wolną i równiejszymi działami rozpadnie
 546   1, III|             głowy, bo na przedstawienia i żarty sąsiadów z namarszczonym
 547   1, III|            synów do życia wchodziła też i rachuba. Nie mieli oni być
 548   1, III|               sposób życia powściągliwy i nieco nad inne pracowitszy,
 549   1, III|              folwarku nabytym osadzając i na tych dwóch braci wkładając
 550   1, III|           obowiązek wyposażenia siostry i średniego brata, Dominika,
 551   1, III|            skończył szkołę agronomiczną i do swego Korczyna wrócił
 552   1, III|                  od dzieciństwa sierotę i przez rodziców jego wychowaną,
 553   1, III|        podówczas lat dwadzieścia cztery i w pełnym znaczeniu tego
 554   1, III|              może wysoka, ale kształtna i ruchliwa, ognistooka; wesoła
 555   1, III|            ruchliwa, ognistooka; wesoła i wiecznie czynna, tak mu
 556   1, III|              krzątaniem się swym, ładem i dostatkiem, że opustoszenia
 557   1, III|                 sobą zawsze w przyjaźni i zgodzie, a teraz do życia
 558   1, III|                 krew żołnierz spod Baru i Samosierry, to zaś, co w
 559   1, III|             najbliższym zadrzemało było i tylko przez sen niekiedy
 560   1, III|                 dzwonem czasu krzyknęło i na skrzydłach fantazji wleciało
 561   1, III|          gorejące płomię. Hej! gorączką i burzą przeleciały im te
 562   1, III|        społeczne zaszumiały, wzdęły się i wyrzucały w górę kipiące
 563   1, III|                niebie malując jutrzenki i tęcze. Duch demokratyzmu
 564   1, III|            żebrzące prawie o życzliwość i ufność. Przyjazne i poufałe
 565   1, III|          życzliwość i ufność. Przyjazne i poufałe stosunki zapanowały
 566   1, III|              wsi mieli kiedyś pergaminy i przywileje szlacheckie,
 567   1, III|               utracili je od dość dawna i wiedli znojne, ciasne, ubogie
 568   1, III|             byłoż tam wtedy, było ruchu i tłumu w tym niskim, obszernym
 569   1, III|                rozlegałyż się tam gwary i krzyki płynąc w dal po falach
 570   1, III|                tej rzeki! Brzmiałyż tam i huczały, w głębiach tego
 571   1, III|           huczały, w głębiach tego boru i na rozłogach tej gładkiej
 572   1, III|           gładkiej równiny, takie stuki i hałase, jakich ani razu
 573   1, III|              najstarszy, Andrzej. Mężem i ojcem już będąc zapominał
 574   1, III|              zapominał o żonie, dziecku i gospodarstwie własnym stale
 575   1, III|              wciąż wyjazd swój odkładał i cichszy, więcej wahający
 576   1, III|                z innymi spodziewała się i pragnęła i jak ptak zdjęty
 577   1, III|              spodziewała się i pragnęła i jak ptak zdjęty radością
 578   1, III|            śpiewała...Głos miała prosty i nieuczony, lecz silny i
 579   1, III|                 i nieuczony, lecz silny i czysty. Z namiętnym i w
 580   1, III|             silny i czysty. Z namiętnym i w owej porze rozmarzonym
 581   1, III|             oczu zawsze coś do mówienia i do śpiewania miała z Anzelmem
 582   1, III|                chłopcem w grubym obuwiu i surducie z domowego sukna,
 583   1, III|            wobec różnic w wykształceniu i przyzwyczajeniach dwu tych
 584   1, III|         ożenionym, a przez to ożenienie i osobisty majątek swój bogatym;
 585   1, III|                 Mały Zygmunt Korczyński i Janek Bohatyrowicz byli
 586   1, III|         Bohatyrowicz byli rówieśnikami. I inne jeszcze, głębokie podobieństwa
 587   1, III|                Bohatyrowiczów, Andrzeja i Jerzego zawsze prawie widywano
 588   1, III|                polować na dzikie kaczki i bekasy, razem rybackim czółnem
 589   1, III|              Niemnie ku oddalonym wsiom i miasteczkom, razem niekiedy
 590   1, III|           obywatela podobny, przyjmował i gościł w domu swoim braci
 591   1, III|               gościł w domu swoim braci i sąsiadów; z poważnymi krewnymi,
 592   1, III|            przyjeżdżali pełni przestróg i upomnień, staczał zażarte
 593   1, III|             dziesięciu włók rozległości i z którym łączyły się obszerne
 594   1, III|               obszerne lasy do Andrzeja i paru sąsiadów jego należące.
 595   1, III|           powodu porastających je sosen i jodeł nazywało się ono Świerkowym;
 596   1, III|           Świerkowym; teraz powszechnie i we wszystkich warstwach
 597   1, III|           pierwszy nowej tej nazwy użył i jakimi były pobudki, które
 598   1, III|              odrzuciły go bardzo daleko i po kilku latach zaledwie
 599   1, III|               siostrze nie miał środków i zatrzymując go na hipotece
 600   1, III|                nie zaś z lekkomyślności i marnotrawstwa wynikłe; niemniej,
 601   1, III|               był... Nie będąc tchórzem i nie mając szczególnych do
 602   1, III|               naprzód - wołów pokornych i cierpliwych potrzeba. Benedykt
 603   1, III|                 Benedykt zrazu wierzgał i z nozdrzy ogień wyrzucał,
 604   1, III|            ogień wyrzucał, jak oburzony i zniecierpliwiony rumak,
 605   1, III|              wytężał słuch w przestrzeń i oczami wodził czasem po
 606   1, III|          zobaczyć; że śpiewające drzewa i grające zorze jego pierwszej
 607   1, III|           zaliczonymi zostały do bajek, i do takich w dodatku bajek,
 608   1, III|           grzeczne. Pochylił tedy karku i zajął się tylko wyjmowaniem
 609   1, III|          początku czynił to niezgrabnie i zawsze jeszcze ku obłokom
 610   1, III|             Wynikło mu stąd wiele strat i nieprzyjemności. Tak na
 611   1, III|         przeprowadzenia dość kosztownej i niebezpiecznej sprawy. Odtąd
 612   1, III|             rasy bydła na inną: zmienił i znaczne korzyści obiecywał
 613   1, III|                ładną, pięknie wychowaną i w której serdecznie był
 614   1, III|          korczyński wykwintnie urządzić i cały stary dom swój rodzinny
 615   1, III|          zbytkiem kwiecistych kobierców i aksamitnych trawników. Sam
 616   1, III|          wynalazł sobie bardzo biegłego i również kosztownego ogrodnika.
 617   1, III|                Korczynie cudne trawniki i osobliwe kwiaty, szparagi
 618   1, III|     zadziwiającej grubości, brzoskwinie i nawet ananasy, ale po dwu
 619   1, III|                ale po dwu latach jawnie i absolutnie okazała się niemożność
 620   1, III|     najważniejszych majątkowych potrzeb i interesów. Kilka jeszcze
 621   1, III|                od wszelkiego wierzgania i rozdymania nozdrzy, a lekkie
 622   1, III|            rozdymania nozdrzy, a lekkie i pełne gracji kształty rumaka
 623   1, III|        stopniowo przelewały się w grubą i ponurą, ale w równym i cierpliwym
 624   1, III|            grubą i ponurą, ale w równym i cierpliwym stąpaniu swym
 625   1, III|              zwierzać się kiedyś chciał i próbował...~Dwanaście lat
 626   1, III|         braciach, majątkowego zubożenia i śmiertelnego rozbicia się
 627   1, III|                 twarz opaloną od słońca i błyszczącą od potu; szedł
 628   1, III|        błyszczącą od potu; szedł prędko i szerokimi krokami; gruby
 629   1, III|                szerokimi krokami; gruby i do czerwoności ogorzały
 630   1, III|           długiego wąsa do ust. wkładał i w zamyśleniu zębami go przygryzał.
 631   1, III|          przygryzał. Po długim szukaniu i kilkakrotnym wołaniu usłyszał
 632   1, III|                cienistej altany łagodny i srebrny głos żony. Altana
 633   1, III|              kraty wdzięcznie zbudowana i pachnącym kapryfolium gęsto
 634   1, III|                 kilkakroć ucałował rękę i czoło żony i obok niej usiadł.
 635   1, III|              ucałował rękę i czoło żony i obok niej usiadł. Ładna,
 636   1, III|         postawie objawiającej znudzenie i znużenie, siedziała na wygodnej
 637   1, III|                wygodnej ogrodowej ławce i poduszkę mając za plecami
 638   1, III|                 swą odsunąć od głośnego i gorącego jego oddechu.~-
 639   1, III|                  Niech tam sobie ekonom i robotnicy poczekają, a ja
 640   1, III|         przebędzie, sto upałów go spali i sto strachów po nim przejdzie...~-
 641   1, III|            zawsze ci wszystko opowiadam i zawsze pytasz znowu...~-
 642   1, III|         niezdolną jestem do zrozumienia i zapamiętania wszystkich
 643   1, III|              wszystkich twoich kłopotów i interesów...~Z większym
 644   1, III|         przechyliła się na poręcz ławki i wygodniej drobne swe stopy
 645   1, III|                 te są bardzo zrozumiałe i do zapamiętania łatwe...
 646   1, III|              już Korczyn opisywać miano i ledwie nieledwie dostawszy
 647   1, III|                na zapalenie oskrzeli... i sama w domu byłam... jak
 648   1, III|               nie urodził się na tyrana i ludożercę... Kiedyś mi do
 649   1, III|                nie dochodziłbym niczego i niechbym tam już mniej miał,
 650   1, III|            zszyjesz, tam się rozporze - i Bóg jeszcze wie, co z nami
 651   1, III|                 Dłonie o kolana opierał i w ziemię patrzał. Pani Emilia
 652   1, III|          jesienny igrał, szepnęła:~- O! i ja także wiem, co to płakać
 653   1, III|           popatrzał, ręką potem machnął i rzekł:~- Tylko, że u ciebie,
 654   1, III|         rzeczach wysokich albo wesołych i marzyć przestałem... Ale
 655   1, III|                cóż? ty nawet bez perfum i tych tam... różnych swoich
 656   1, III|               znowu, wzruszył ramionami i pochylił głowę tak nisko,
 657   1, III|                także, twarz jego, ubiór i całą postawę zwolna wzrokiem
 658   1, III|                bolesne dla siebie uwagi i porównania. Myślała zapewne,
 659   1, III|                 nie takim wcale poznała i pokochała. Był on wtedy
 660   1, III|              zgrabnym, ze świeżą twarzą i trochę już smutnymi, ale
 661   1, III|            zachwycić się jego gibkością i siłą, gdy siedział na koniu.
 662   1, III|               siedział na koniu. Odwaga i zapał jego, dla których
 663   1, III|              nadały mu aureolę rycerską i poetyczną. Powiadano, że
 664   1, III|                wcale piękną; otoczyć ją i po wiek wieków otaczać miały
 665   1, III|            wszystkie miękkości dostatku i wyszukanego smaku, prawie
 666   1, III|                tego wszystkiego wzrosła i nie wyobrażała sobie, aby
 667   1, III|             konnego jeżdżenia po polach i ciągłego ruchu rozrosły
 668   1, III|             ruchu rozrosły się mu kości i muskuły; pleczysty teraz
 669   1, III|                 ciężko, kark miał gruby i zaczerwieniony. Na czole,
 670   1, III|             posiadającym kiedyś białość i gładkość prawie dziewiczą,
 671   1, III|            składał się z wysokich butów i płóciennego surduta, a przynosił
 672   1, III|                 oblewa ciała żniwiarzy, i tych zielsk dzikich, które
 673   1, III|             zaczęła uczuć rozczarowania i zawodu, które czyniły ją
 674   1, III|                 które czyniły ją smutną i - chorą. W tym odludnym
 675   1, III|                   chorą. W tym odludnym i cichym Korczynie, przy tym
 676   1, III|               tym człowieku spracowanyn i nie mającym czasu ani chęci
 677   1, III|                 jej ulubionych rozrywek i zajęć wprost traciła ochotę
 678   1, III|                razy dla wzmocnienia sił i nerwów wyjeżdżała za granicę
 679   1, III|            nerwów wyjeżdżała za granicę i wracała istotnie wzmocniona,
 680   1, III|           naddatkiem wszystkie słabości i smutki. Przestała bywać
 681   1, III|           sąsiadów, bo byli dawno znani i niezabawni; nie wychodziła
 682   1, III|        znajdowała w widoku nieba, ziemi i wszystkiego, co było na
 683   1, III|             podobnego do lenistwa ciała i duszy. Samo przejście z
 684   1, III|             jedynym, że lubiła czytanie i ręczne robótki. Pochłaniała
 685   1, III|           kołder itd. Przy tym tęskniła i czuła się coraz częściej
 686   1, III|                spotykała z przestrachem i usiłowała odegnać mnóstwem
 687   1, III|                 odegnać mnóstwem starań i środków. Takim było jej
 688   1, III|        milczeniu to wszystko wspominała i myślała, pleczysty, ogorzały,
 689   1, III|           pleczysty, ogorzały, zmęczony i zgryziony mężczyzna w długich
 690   1, III|              mężczyzna w długich butach i płóciennym surducie zwrócił
 691   1, III|            twarzą, popatrzał jej w oczy i w zgrubiałe swe ręce biorąc
 692   1, III|                mi co do wyrzucenia? Ot, i dziś biegłem do ciebie,
 693   1, III|               ci wszystko, uścisnąć cię i poweseleć... A ty tylko
 694   1, III|                  dlaczego?~Ujął jeszcze i drugą jej rękę, twarz swą
 695   1, III|                do jej twarzy przychylał i z miłosnym prawie spojrzeniem,
 696   1, III|                  z prośbą, coraz ciszej i czulej zapytywał:~- Dlaczego,
 697   1, III|         pieszczotom jego, ale delikatną i coraz więcej zasępiającą
 698   1, III|             gdybyś się tak nie zmienił! i ja... byłabym może taką,
 699   1, III|            zmieniłem się istotnie... ~- I tak nadzwyczajnie - dorzuciła -
 700   1, III|         czarnoksiężnika... Machnął ręką i zaśmiał się wpółwesoło,
 701   1, III|                energią wyprostowała się i z głębokim przekonaniem
 702   1, III|              ofiar. Może ono być piękne i szczęśliwe, ale tylko dla
 703   1, III|             którzy odrzucą jego brzydką i prozaiczną stronę. Ale jeżeli
 704   1, III|         wyrzeknie się wszelkiego piękna i wszelkiej poezji... wtedy.~-
 705   1, III|       lichwiarze sprzedadzą nam Korczyn i wraz z dziećmi pójdziemy
 706   1, III|             twarzy.~- Nie rozumiemy się i zrozumieć się nie możemy -
 707   1, III|        obowiązków, jakie mam dla dzieci i dla ciebie samej? abym jak
 708   1, III|          słuchał rzępolenia Orzelskiego i nie dbał o ten nasz kawał
 709   1, III|                kawał ziemi, a na koniec i o swój honor? bo przecież
 710   1, III|                od interesów majątkowych i honor nieraz zależy Czyżbyś
 711   1, III|               otoczyć cię nie mogę, ale i po cóż ten zbytek? a niedostatku
 712   1, III|               domu naszym nie ma. Pracy i kłopotów nie masz żadnych...
 713   1, III|               stworzoną, ani wychowaną, i nie wymagałem jej nigdy
 714   1, III|                wyprostowała ją zupełnie i z błyskiem w oczach przerwała:~-
 715   1, III|              masz natury dość wytwornej i zarazem gorącej, abyś mógł
 716   1, III|            opuszczałbyś mnie na godziny i dnie całe dla prostych materialnych
 717   1, III|             obrażałbyś co chwilę gustów i przyzwyczajeń moich, ale
 718   1, III|              spodziewałam się od ciebie i dawno już wiem, żem się
 719   1, III|           gdybym ja miała choć rozrywki i przyjemności jakie... Żyję
 720   1, III|               poprzestawać lnie mogę... I nuda... Ja nudzę się...
 721   1, III|                 się... Przecież książki i robótki wystarczyć nie mogą
 722   1, III|              wszystko bez gniewu, cicho i tylko z wielkim żalem. Oczy
 723   1, III|            które przecież powściągnęła, i z ruchem zupełnego zniechęcenia
 724   1, III|              mówić? Ty się nie zmienisz i nic się nie zmieni. Gwiazdy
 725   1, III|         pociechą myślę, że jestem słaba i mam złe zdrowie, może więc
 726   1, III|         Benedykt nie przerywał, słuchał i koniec wąsa przygryzał,
 727   1, III|             Zdawać się mogło, że wysoka i silna postać jego cięższą
 728   1, III|            rzekł - że nie rozumiemy się i zapewne nie zrozumiemy się
 729   1, III|                Cóż robić? Niech jeszcze i to... Tylko pozwól powiedzieć
 730   1, III|                 gwiazdy losu", "mogiły" i tym podobne górności nie
 731   1, III|            wyobrażasz, ale przestarzałą i złej wody romansowością.
 732   1, III|           kiedyś na rzeczach wzniosłych i od pospolitości życia oderwanych
 733   1, III|                 się ich nie dla hulanki i nie dla metresy, ale dla
 734   1, III|           metresy, ale dla konieczności i obowiązków życia. Może i
 735   1, III|                i obowiązków życia. Może i w tym jest także trochę
 736   1, III|                Cóż robić? Niech jeszcze i to...~W głosie jego słychać
 737   1, III|                 słychać było trochę łez i więcej powściąganego gniewu.
 738   1, III|              Benedykt w gabinecie swoim i na ganku domu wypłacał tygodniową
 739   1, III|         naradzał się z ekonomem, głośny i żwawy spór wiódł z dwoma
 740   1, III|          czynność najwięcej zmęczyła go i zgryzła. Od ludzi, którzy
 741   1, III|           wyrzucając mu zbytnią srogość i dla ich położenia niewzględność.
 742   1, III|             cały dwór się rozlegał. Ale i jeden z tych ludzi, średniego
 743   1, III|                 twarzą do rydza podobną i zuchwale sterczącymi wąsami,
 744   1, III|                   krzyknął Korczyński - i także nie pozwolę, abyście
 745   1, III|                 złodziejami nie byliśmy i nie będziemy nigdy... Teraz
 746   1, III|               za ubligę...~- Podawajcie i do samego diabła, tylko
 747   1, III|                   imiona wasze?~Starszy i wyższy, chudy, schorowany
 748   1, III|               wyższy, chudy, schorowany i dotąd ciągle prawie milczący
 749   1, III|            musiały, ale teraz spłowiały i wyraz miały cierpiący, na
 750   1, III|                 Korczyńskiego popatrzał i cicho odpowiedział:~- Anzelm
 751   1, III|                Na szczególne spojrzenie i szczególniejszy jeszcze
 752   1, III|                 głosu, z jakimi to imię i nazwisko wymówionymi zostały,
 753   1, III|               Bohatyrowicz! - jeżąc się i sierdzisto odkrzyknął zapytany.~-
 754   1, III|                 Korczyńskiego popatrzał i z cicha wymówił:~- Łaska
 755   1, III|                w innych czasach mruknął i szybko zwrócił się ku drzwiom
 756   1, III|               progu stanął, zawahał się i przez ramię do odchodzących
 757   1, III|              nic - odpowiedział młodszy i sierdzistszy - niech pan
 758   1, III|                 niech pan do sądu idzie i nas ciągnie... co robić !~
 759   1, III|                 bo kilka wsi chłopskich i jedna okolica szlachecka
 760   1, III|           Korczyn w oblężeniu formalnym i gdyby Benedykt zażarcie
 761   1, III|                niż zwykle rozdrażnionym i zgryzionym. Przyczyniła
 762   1, III|              które mu sprowadziły twarz i słowa Anzelma Bohatyrowicza.
 763   1, III|                 którym paliła się lampa i leżały gospodarskie księgi
 764   1, III|               wziął głowę w obie dłonie i pogrążał się długo w myślach
 765   1, III|            ciężkim przyciskiem leżących i powoli, z uwagą, z częstymi
 766   1, III|                ze stron bardzo dalekich i brzmiący, jak następuje:~ ~
 767   1, III|              ciebie, że tak męczysz się i gryziesz ze swoim gospodarstwem,
 768   1, III|              jednego miejsca przyrastał i choć jemu tam nie idzie,
 769   1, III|               nie chciał? Świat szeroki i można na nim znaleźć sobie
 770   1, III|               trzeba tylko mieć energię i trzeźwo patrzyć na rzeczy.
 771   1, III|          potrzebuje człowieka uczciwego i specjalnie wykształconego,
 772   1, III|           pensji, utrzymanie dla ciebie i całej twojej familii, mieszkanie
 773   1, III|             mieszkanie w pałacu, pojazd i sześć koni na rozkazy. Strona
 774   1, III|               Strona tu przy tym bogata i różne spekulacje robić można,
 775   1, III|               to już trzeba umieć robić i nie wiem, czy ty potrafisz,
 776   1, III|                by ci było z taką pensją i czystym kapitałem, który
 777   1, III|                 łatwo; ja pamiętam, jak i mnie smutno było po swojej
 778   1, III|           smutno było po swojej stronie i jak ja męczył się, póki
 779   1, III|              poniewoli wiele nauczy się i wiele zapomni. Wszystko
 780   1, III|                gdzie żyć, byle uczciwie i wygodnie. Ja uczciwie żyję (
 781   1, III|                 uczciwie żyję (temuż to i w spekulacjach szczęścia
 782   1, III|                mam), ale o wygodę swoją i swoje) familii dbam i na
 783   1, III|             swoją i swoje) familii dbam i na służbie dobrze stoją.
 784   1, III|            służbie dobrze stoją. Dbajże i ty o to, abyś dla urojonej
 785   1, III|                  Ja ciebie chcę ratować i wszystko zrobię, aby ci
 786   1, III|               tej samej stronie, co ja, i żeby nasze dzieci zapoznały
 787   1, III|                     Benedykt myślał, że i ten także zmienił się bardzo.
 788   1, III|                 pisywał do brata rzadko i listy od niego przychodzące
 789   1, III|            pisanie nigdy czasu nie miał i wszelka umysłowa robota
 790   1, III|                 nie posiada na świecie, i na długie miesiące o Dominiku
 791   1, III|             jednak łagodniej niż zwykle i uważniej list jego odczytywał.
 792   1, III|                 przecież pamiętał. Może i słusznie doradza? Może to
 793   1, III|            będzie spokój, pewność jutra i przy tym... tych wiecznych
 794   1, III|                nie dochodziłbym niczego i niechbym tam już mniej miał,
 795   1, III|                 samemu ciężko.... A tak i sam uspokoję się, rdzę z
 796   1, III|               się, rdzę z siebie zetrę, i ludziom dokuczać przestanę...
 797   1, III|                 kto inny! Kto wie? Może i zrobię tak, jak mi bratczysko
 798   1, III|               życie! Biedny on taki jak i ja!"~Odkładał list pod przycisk
 799   1, III|            warunki detalicznie rozpytać i żeby mi pozwalali, choć
 800   1, III|           trzaskiem otworzyły się drzwi i do gabinetu wpadło małe
 801   1, III|                skaczące jak konik polny i przy każdym skoku rozwiewające
 802   1, III|              szyję Korczyńskiego objęło i bardzo cienko i głośno wyszczebiotało: ~-
 803   1, III|    Korczyńskiego objęło i bardzo cienko i głośno wyszczebiotało: ~-
 804   1, III|           stołowym pokoju, czy kurczęta i mleko kwaśne, czy maliny...
 805   1, III|               dała mnie ich dużo, dużo, i ciasteczka z malinami pieką
 806   1, III|                 Korczyński pochylił się i usta dziecka pocałunkiem
 807   1, III|           rozpinały swe skrzydła drobne i drżące.~- Widzi tatko? motylki...
 808   1, III|          wiedział, jak to dobrze pływać i ryby łowić!... Ja z Julkiem
 809   1, III|             tateczku, my z ciocią Martą i z Justynką w niedzielę do
 810   1, III|              popłynęli, grzyby zbierali i tak było wesoło, wesoło...~
 811   1, III|                 szczupłe ciałko dziecka i duże, ponure oczy miękły
 812   1, III|                duże, ponure oczy miękły i promieniały topiąc się w
 813   1, III|            czole, szorstkich policzkach i długich wąsach Korczyńskiego
 814   1, III|              nie ucałowały śmiejące się i świeże usta jego syna. Był
 815   1, III|             jego syna. Był to swawolnik i wisus, jakich mało; nie
 816   1, III|                 tylko w całym domu, ale i w całym Korczynie słychać
 817   1, III|           krzyczał: "Nie dręczcie mię!" i biegł co siła na folwark
 818   1, III|                zachorowała, niańczył ją i bawił całymi dniami, tak
 819   1, III|           dniami, tak że aż sam pobladł i schudł... Korczyński na
 820   1, III|               swoje patrzał teraz długo i z zamyśleniem głębokim.
 821   1, III|               głębokim. Myślał, patrzał i uśmiechać się zaczął.~-
 822   1, III|                 aż krzyknął, taki mocny i szorstki całus przygniótł
 823   1, III|          kurcząt, mleka kwaśnego, malin i wszystkiego, co chce...
 824   1, III|              jak zwykle o piątej z rana i jak zwykle oba ich głosy
 825   1, III|                oni z sobą oprócz innych i to rodzinne podobieństwo,
 826   1, III|              się z latami coraz grubsze i krzykliwsze. Oprócz pracy
 827   1, III|                Oprócz pracy kłopotliwej i drobiazgowej, której się
 828   1, III|               To usposobienie do gniewu i ponurości wzrosło u Korczyńskiego
 829   1, III|                 weszła do gabinetu jego i więcej jeszcze niż przed
 830   1, III|              niż przed paru laty smutna i osłabiona oznajmiła, że
 831   1, III|                  Korczyński zdziwił się i ucieszył. Zawsze jeszcze
 832   1, III|             jakiś udział w jego myślach i zajęciach, że nastąpi pomiędzy
 833   1, III|           oświadczając zupełną swą chęć i gotowość do pomówienia z
 834   1, III|             procent tylko od dziesięciu i tylko o osiem od sta, choć
 835   1, III|             choć wszyscy teraz dziesięć i dwanaście płacą z największą
 836   1, III|         ustępuje połowę swoich dochodów i w wypłacie drugiej połowy
 837   1, III|              uczyni wszelkie dogodności i ustępstwa, ale pieniądze
 838   1, III|               musi posiadać w swym ręku i do swego rozporządzenia,
 839   1, III|              ponieważ ma potrzeby swoje i gusta, którymi jego obarczać
 840   1, III|            zadowalnienia na tej pustyni i wśród tych nudów po prostu
 841   1, III|          lekarstw; lubi przy tym czytać i zajmować się robótkami.
 842   1, III|               książki, włóczki, bawełnę i nawet suknie.~- Spodziewam
 843   1, III|                 tej drobnostki... Wszak i dotąd zawsze kupowałeś wszystko,
 844   1, III|                  przyniesie trochę ulgi i przyjemności...~Czy proponowany
 845   1, III|             twarzy nie okazał. Łagodnej i długiej mowy żony wysłuchał
 846   1, III|                  ze spuszczonymi oczami i długi wąs na palec zakręcając.
 847   1, III|                łaskawa dlań kredytorka, i również z wyszukaną grzecznością
 848   1, III|                tak jej może dawne czasy i dawnego Benedykta przypomniała,
 849   1, III|                powłóczystym spojrzeniem i prawie namiętnym ruchem
 850   1, III|            wtedy pochwycił ją w objęcia i okrył gorącymi pocałunkami,
 851   1, III|            chodzenia około gospodarstwa i jeżdżenia za interesami,
 852   1, III|              interesami, a w wykwintnym i modnym ubraniu przesiadywać
 853   1, III|                trzech językach powieści i podróże i długimi godzinami
 854   1, III|             językach powieści i podróże i długimi godzinami miłośnie
 855   1, III|                tym sposobem zmysłom jej i wyobraźni uczynić by zadość
 856   1, III|                się jej bardzo grzecznie i jednej tylko z wyciągających
 857   1, III|       osłabieniu spodziewać było można, i odeszła. Wtedy ten pleczysty
 858   1, III|            odeszła. Wtedy ten pleczysty i silny mężczyzna zaśmiał
 859   1, III|            dłuższym, a potem tak długim i ustać nie mogącym, że aż
 860   1, III|                 kanapę z łoskotem upadł i oczy sobie obu rękami zakrył...~
 861   1, III|               pani Emilia przestała już i do ogrodowej altany uczęszczać.
 862   1, III|            przyozdobiła puchem muślinów i koronek, etażerki napełniała
 863   1, III|       napełniała coraz nowymi książkami i cackami, coraz nowe sprowadzała
 864   1, III|               ręką lektorkę, powiernicę i podawaczkę lekarstw. Tak
 865   1, III|              przenosząc się na szezlong i z szezlonga na łóżko, cicha,
 866   1, III|               nigdy nie czyniąc, dniami i tygodniami czasem nikogo
 867   1, III|           nikogo z domowych nie widując i ani wiedząc, co się w dalszych
 868   1, III|             obszerny Korczyn. Stopniowo i coraz prędzej te czterdzieści
 869   1, III|             czterdzieści włók gorsze go i lepszego gruntu zasłaniały
 870   1, III|              wszystkim, co na niej jest i było. Usiewał co rok dwieście
 871   1, III|              rok dwieście morgów zbożem i pastewnymi trawami; na piaskach
 872   1, III|                piaskach sadził kartofle i wyprzedawał je z zyskiem
 873   1, III|                 miał coś do naprawiania i podtrzymywania, z sąsiadami
 874   1, III|                 o każdą spasioną trawkę i każdą w lesie zrąbaną gałąź
 875   1, III|              zrąbaną gałąź przed sądami i bez sądów ujadał się coraz
 876   1, III|              procenty od posagu siostry i z największą już regularnością
 877   1, III|               płacił za syna w szkołach i za córkę na warszawskiej
 878   1, III|         zostawało czasu od gospodarstwa i interesów, tego używał Korczyński
 879   1, III|        Korczyński na polowanie z wyżłem i czytanie gazety, przy którym
 880   1, III|                Gazeta mówiła o głośnych i dalekich sprawach, które
 881   1, III|           więcej wydawały mu się obcymi i jałowymi. Wszystkie siły
 882   1, III|         warsztat, na którym od lat tylu i z takim trudem tkał byt
 883   1, III|            takim trudem tkał byt własny i przyszłość swych dzieci.
 884   1, III|                tkaniny rwały się ciągle i uciekały w głąb pasma; chwytał
 885   1, III|            pasma; chwytał je, związywał i drżał o to, aby kiedykolwiek
 886   1, III|               gdy zaciąwszy się w mowie i trochę jąkając się zaczynał
 887   1, III|        słuchaczom się zdawało, że mądry i filuterny błysk przelatywał
 888   1, IV |                   IV~Ustawiczne kłopoty i zajęcia pana Benedykta z
 889   1, IV |               słabe zdrowie pani Emilii i sposób życia, jaki wiodła
 890   1, IV |               wcale. On unikał wydatków i przeszkód w gospodarskich
 891   1, IV |                 lękała się ruchu, gwaru i wszelkiej fatygi. Jednak
 892   1, IV |            niekiedy odwiedziny krewnych i sąsiadów; raz w rok, na
 893   1, IV |              najprostszej przyzwoitości i narażenia się na niechęć
 894   1, IV |   staroświeckimi naczyniami z porcelany i kryształu i ciężkim, również
 895   1, IV |                 z porcelany i kryształu i ciężkim, również staroświeckim
 896   1, IV |                 Jak w całym dworze, tak i tutaj widać było obfite
 897   1, IV |      starannością świadczącą o czujnych i czynnych głowach i rękach
 898   1, IV |             czujnych i czynnych głowach i rękach zaoszczędzone i przechowane.~
 899   1, IV |          głowach i rękach zaoszczędzone i przechowane.~Gospodyni domu,
 900   1, IV |               zalotność była jej zawsze i zupełnie obcą. Od owej przed
 901   1, IV |               ani razu sukien żałobnych i w posagowym swoim majątku,
 902   1, IV |               swoim majątku, wychowaniu i pieszczeniu jedynaka wyłącznie
 903   1, IV |          chłodem. Toteż cnoty czystości i poświęcenia zdawały się
 904   1, IV |            głowy przyoblekać jej wysoką i bogato rozwiniętą kibić,
 905   1, IV |              malowniczo opływała czarna i ciężka suknia. Czarne koronki
 906   1, IV |           ciężka suknia. Czarne koronki i gładkie pasma jasnych, siwiejących
 907   1, IV |            twarz jej o rysach wydatnych i prawidłowych, delikatną
 908   1, IV |            delikatną bladością okrytych i zmąconych ledwie dostrzegalnymi
 909   1, IV |                 wielkich, smutnych oczu i chłodnych. dumnych ust.
 910   1, IV |                  głowę podnosiła wysoko i powieki spuszczała, co rzucało
 911   1, IV |              podwójny wyraz wyniosłości i skromności, w którym przemagała
 912   1, IV |                 jej ramię. ~Jakiś otyły i na jowialnego gastronoma
 913   1, IV |     przysadzistej, rumianej, gadatliwej i zanadto bogato w aksamit
 914   1, IV |                zanadto bogato w aksamit i brylanty strojnej kobiecie,
 915   1, IV |           usiłowała, z kim dwie dorosłe i dwie niedorosłe córki jej
 916   1, IV |                 w czasie obiadu płynnie i kwieciście mówił o Włoszech,
 917   1, IV |             Włoszech, Paryżu, Ostendzie i różnych innych wsławionych
 918   1, IV |             Europy, za gospodarzem domu i jego bratową szedł z panią
 919   1, IV |                 bogactwo. On miał ruchy i mowę człowieka silnie stojącego
 920   1, IV |              nogach; panie były strojne i mówiły wiele o zagranicy
 921   1, IV |                mówiły wiele o zagranicy i zabawach.~Równie bogaty
 922   1, IV |            zabawach.~Równie bogaty albo i bogatszy jeszcze Teofil
 923   1, IV |      przyjechała, za synem się wstawiła i wszelkie przeciwności zwyciężyła;
 924   1, IV |             bardzo, naturę ma monotonną i prozaiczną, towarzystwa
 925   1, IV |                 prozaiczną, towarzystwa i rozrywek wcale nie ma; Zygmunt
 926   1, IV |                 bo mu brakuje natchnień i tematów więc pewno oboje
 927   1, IV |                ze swą wykwintną postawą i białą jak welinowy papier
 928   1, IV |            także, rozmawiała z niemłodą i bardzo w tym towarzystwie
 929   1, IV |                choć trochę zbyt bladego i na wiek swój chmurnego bruneta.
 930   1, IV |               ramię Zygmunta pochwyciła i wznosząc ku niemu swą zgrabną
 931   1, IV |                niemu swą zgrabną główkę i swe szafirowe oczy do niego
 932   1, IV |       wyglądających, złożonych z kobiet i mężczyzn, których ubranie
 933   1, IV |               mężczyzn, których ubranie i twarze zdradzały walkę z
 934   1, IV |               mniej więcej w takim, jak i on, położeniu będący i podobny
 935   1, IV |              jak i on, położeniu będący i podobny prowadzący sposób
 936   1, IV |                 podstarzałych materiach i tanich błyskotkach; mężczyźni
 937   1, IV |           kilkunastu twarzami kobiecymi i męskimi znajdowały się takie,
 938   1, IV |            zgryzoty wychudziły policzki i przedwczesnymi zmarszczkami
 939   1, IV |            licznego zebrania, czuli się i oni czy usiłowali okazać
 940   1, IV |               jeszcze eleganckimi. Chód i ruchy ich zdradzały, że
 941   1, IV |        zwyczajnym im nie było, że jeśli i znali kiedyś podobne parady;
 942   1, IV |               odbijało się piętno czasu i miejsca, nastąpiło znowu
 943   1, IV |              wysoki wzrost Korczyńskich i chłodne rysy swego arystokratycznego
 944   1, IV |                 angielskimi bokobrodami i tytułem hrabiego, podawał
 945   1, IV |               tę wybrał sobie dla żartu i śmiechu. Na koniec, w nieładzie
 946   1, IV |                 dwudziestoletniego syna i czternastoletniej córki
 947   1, IV |               stołu nie zważając pilnie i chciwie dojadał ogromną
 948   1, IV |                 ogromną porcję galarety i biszkoptów. Ku schylonej
 949   1, IV |               Ku schylonej nad talerzem i srebrem siwizny okrytej
 950   1, IV |           ubraną tylko w czarny warkocz i parę świeżych kwiatów, z
 951   1, IV |                swe pulchne, pąsowe usta i siwe wąsy, wstał, właściwym
 952   1, IV |           trochę nie te... ale kurczęta i szparagi... caca! Jadłaś,
 953   1, IV |                 Che, che! - zaśmiał się i filuternie na córkę spojrzał -
 954   1, IV |                Różyc w tobie... te... a i Zygmuś znowu dojeżdżać zaczyna...
 955   1, IV |                 głową nieco podniesioną i patrzyła w ziemię; można
 956   1, IV |                kolorową kokardą na szyi i wysokim grzebieniem we włosach.
 957   1, IV |                 wszystkiego, dokładność i szybkość usługi. Zapewne
 958   1, IV |            szybkość usługi. Zapewne już i na parę dni pierwej przed
 959   1, IV |               na jedno z krzeseł opadła i splecione ręce na kolana
 960   1, IV |         opuściła. Zgarbiła się przy tym i pochyliła głowę tak, że
 961   1, IV |               że wydawała się skurczoną i jakby w sobie zwiniętą.
 962   1, IV |                 wodziła po długim stole i w nieładzie około niego
 963   1, IV |                  jak ktoś, kto wspomina i wśród miejsc tych samych
 964   1, IV |                 ściga wcale inne obrazy i twarze. Powoli też ogniste
 965   1, IV |               przygasały, nieruchomiały i zachodziły wilgotną mgłą.
 966   1, IV |            podniesiona z krzesła wstała i dwoma szerokimi krokami
 967   1, IV |         zgotowaną kawą. Chwyciła imbryk i nalewać poczęła kawę do
 968   1, IV |               całą salę głos jej basowy i trochę ochrypły - po jakiemu
 969   1, IV |              przebyły wielki przedpokój i do połowy salonu doszedłszy
 970   1, IV |                powiek, cieniem uśmiechu i lekkim pochyleniem głowy,
 971   1, IV |           głośno zadzwoniły. Młodziutka i malutka Zygmuntowa Korczyńska
 972   1, IV |            złożyła przed swoim chłodnym i zachmurzonym mężem dyg żartobliwy,
 973   1, IV |                    tuląc się mu do boku i oczy ku niemu wznosząc odszepnęła.~
 974   1, IV |                panie ku głównym kanapom i fotelom kończyła rozmowę
 975   1, IV |              kończyła rozmowę z wysokim i sztywnym szwagrem swego
 976   1, IV |         bokobrodów ujętą twarz, płynnie i ozdobnie mówił tym razem
 977   1, IV |               wyrwać się z tego zakątka i czas jakiś przepędzić w
 978   1, IV |                 Szwajcarii, zdrowie jej i humor uległyby niezawodnie
 979   1, IV |             zmianom.~Jednak zdrowie jej i humor wydawały się dziś
 980   1, IV |           wydawały się dziś doskonałymi i patrząc na jej z lekka zarumienione
 981   1, IV |            policzki, promieniejące oczy i pąsowe usta, nikt by nie
 982   1, IV |             tryb jej życia trochę ruchu i gwaru, stał się dla niej
 983   1, IV |        przyczyną wzmożonego bicia serca i paru bezsennych nocy. Wobec
 984   1, IV |                tą obawą przebywała dnie i budziła się nocami biorąc
 985   1, IV |                 bromu, laurowych kropel i magnezji, płucząc gardło
 986   1, IV |           gardło roztworem różnych soli i kor smarując maściami zagrożone
 987   1, IV |            którym przy bardzo starannym i długim ubieraniu s: ę przypomniała
 988   1, IV |               sobie dawne, lepsze czasy i zapragnęła znowu być choć
 989   1, IV |               salonu dziwnie wzmocniona i podniecona, z żywością ruchów,
 990   1, IV |             samym rozpromienieniem oczu i uśmiechu, z jakim teraz
 991   1, IV |               zapytywały ją o jej słabe i tak bardzo, bardzo delikatne
 992   1, IV |               której klony, wiązy, lipy i jawory w nierozwikłany chaos
 993   1, IV |             zdawały się tłumnie tłoczyć i następować na siebie. Gęste
 994   1, IV |              wina tworząc grube kolumny i przezroczyste festony ocieniały
 995   1, IV |              festony ocieniały obszerny i kilku wschodami z ogrodem
 996   1, IV |                starszych sąsiadów swych i krewnych częstując ich tam
 997   1, IV |                 angielskimi bokobrodami i Zygmunt Korczyński, którzy
 998   1, IV |     przywodzących żurnale mód, z postaw i ruchów, nic pod względem
 999   1, IV |              się lekkim cedzeniem sylab i przymieszką francuskich
1000   1, IV |               prawie wydelikacenia cery i rąk byli oni bardzo do siebie