Tom, Rozdzial

2001   1, VI |                  Bóg mnie ubij na duszy i ciele!~A drugi raz:~- Niech
2002   1, VI |                 kozy gonią!~Parę pługów i bron z nie wyprzężonymi
2003   1, VI |                sąsiada w zaciekawionych i niespokojnych postawach.
2004   1, VI |       powątpiewaniem, ale jeden, wysoki i poważnie wyglądający w swej
2005   1, VI |            chudą twarz na dłoni opierał i spod czarnego wąsa ciągle,
2006   1, VI |                 bardzo znać ubogi, bosy i w siermiędze, z szerokim,
2007   1, VI |                szerokim, pięknym czołem i bujną, płową czupryną, ale
2008   1, VI |             jego wygramy!~Trzeci, młody i przystojny, ze starannie
2009   1, VI |               starannie uczesaną bródką i zawadiacko zakręconymi wąsami,
2010   1, VI |      zakręconymi wąsami, pokrzykiwał:~- I koniec, i kwita! wygon powinien
2011   1, VI |                pokrzykiwał:~- I koniec, i kwita! wygon powinien do
2012   1, VI |            powszechności naszej należeć i koniec, i kwita!~- Od Adama
2013   1, VI |                naszej należeć i koniec, i kwita!~- Od Adama i Ewy
2014   1, VI |             koniec, i kwita!~- Od Adama i Ewy do nas przynależał -
2015   1, VI |                znowu nad wszystkie inne i popędliwie zagadał głos
2016   1, VI |                 się od wszelkich gwarów i swarów. Na hałasującą gromadkę
2017   1, VI |                Wygon nie był nigdy nasz i święcie do pana Korczyńskiego
2018   1, VI |           którym rosło mizerne warzywo, i z jednym tylko ogromnym
2019   1, VI |              wnętrzu pokwikiwało prosię i blada kobieta siedząc na
2020   1, VI |                  co tam stał z Fabianem i z chłopska mówił; z chłopką
2021   1, VI |              ożeniony, czworo dzieci ma i pewno nie więcej jak półtora
2022   1, VI |                  Takich chatek nędznych i nagich, jak Ładysiowa, znajdowało
2023   1, VI |            znajdowało się niewiele, ale i pomiędzy zamożniejszymi
2024   1, VI |              znać było różnice dostatku i pomyślności. Znać było,
2025   1, VI |             zagrody, ulegała tu licznym i nierównym działom; że od
2026   1, VI |               może od wieków, pokolenia i rodziny kroiły pomiędzy
2027   1, VI |               ten chleb dla nich święty i najdroższy; że w tę przepaść
2028   1, VI |                że w tę przepaść zieleni i kwiatów spływała obfita
2029   1, VI |                rosa nie tylko potu, ale i łez. Tylko drzewa odwieczne
2030   1, VI |                otulały zarówno dostatek i nędzę, a przyroda, miłosierna
2031   1, VI |            Nagle Anzelm opuścił okolicę i z drogi, która w tym miejscu
2032   1, VI |      powierzchni ziemi oblanej światłem i ciepłem słonecznym weszli
2033   1, VI |           słonecznym weszli w ocieniony i chłodny korytarz. Roztworzył
2034   1, VI |           pogiętych w niezliczone garby i jamy, śród których gdzieniegdzie
2035   1, VI |              Jak okiem sięgnąć, naprzód i ku górze, po stromych spadzistościach
2036   1, VI |                stromych spadzistościach i łagodnych stokach, rosły
2037   1, VI |            stokach, rosły tam olszynowe i brzozowe gaje, jasne i przezroczyste
2038   1, VI |        olszynowe i brzozowe gaje, jasne i przezroczyste nad nieprzeniknioną
2039   1, VI |        wyziewających piołunów, wysokich i gwiaździstych rumianków
2040   1, VI |                 gwiaździstych rumianków i słoneczników polnych, dzikiego
2041   1, VI |                mnóstwem nierozwikłanych i nigdzie, zda się, początku
2042   1, VI |                Wszystko to ze stron obu i z wielkiej wysokości ogromną
2043   1, VI |              wielkiej wysokości ogromną i w różne kształty wzdymającą
2044   1, VI |            zdawały się drżeć z rozkoszy i biała kora srebrniała na
2045   1, VI |                 słoneczny ten pas bladł i przygasał, aż znikał zupełnie,
2046   1, VI |           zsuwały się stopniowo chłodne i wilgocią napojone cienie.
2047   1, VI |             zdradzał tajemnicę przyrody i wieków; opowiadał, że tym
2048   1, VI |                  że tym czymś nieznanym i dawnym, co w tym miejscu
2049   1, VI |               kiedyś uderzyło ono o ląd i przedarło w nim sobie łożysko,
2050   1, VI |             zielonością wiecznie majową i bajeczny nieledwie rozrost
2051   1, VI |            wysokie góry. Jednak łagodne i wdzięczne zakręty łąki zwężały
2052   1, VI |             rozpęknięciami poprzerywane i kolczystą wikliną zjeżone,
2053   1, VI |             wikliną zjeżone, to zielone i tajemniczo pod sklepieniami
2054   1, VI |         zbliżanie się do miejsc mokrych i żywymi wodami przejętych.
2055   1, VI |              tworzyły trójzębne łotocie i okrągły podbiał, toczył
2056   1, VI |              szmer. Wtem coś zawarczało i zadzwoniło na kształt gotującego
2057   1, VI |          sklepistym pokryciem leszczyny i cienką nić strumienia rzucała
2058   1, VI |          rzucała pomiędzy gęste łotocie i czerwonawe kamienie. W gęstwinę
2059   1, VI |          rozlewał mocną woń heliotropu. I jakby w tym miejscu natura
2060   1, VI |          wysokich, wśród jasnych olszyn i brzóz, ale w tej głębi nie
2061   1, VI |              warczała, strumień dzwonił i czasem w berberysowym czy
2062   1, VI |                przyleciał rzeźwy powiew i z cichym szelestem strącił
2063   1, VI |              pomiędzy leszczyną stanęła i naprzód pochylona patrzała
2064   1, VI |           chwilę na utopioną w liściach i kwiatach krynicę. Za nią
2065   1, VI |                Za nią przystanął Anzelm i z brodą opartą na dłoni
2066   1, VI |          wyżłobionych, korzeniami drzew i wrosłymi w ziemię kamieniami
2067   1, VI |                z przygarbionymi plecami i z widoczną trudnością, ale
2068   1, VI |         potrzebował on wschodów. Wysoka i kształtna jego postać kołysała
2069   1, VI |                 strony, jakby w wesołym i triumfującym poczuciu swej
2070   1, VI |             jego, małą czapką ocieniona i ramię w białym rękawie,
2071   1, VI |                z nich przystawał czasem i twarzą zwracał się ku otwartemu
2072   1, VI |             przez głowę; zatrzymała się i z ciekawością patrzała dokoła
2073   1, VI |               parowu, U końca cienistej i w nierówne wschody powyszczerbianej
2074   1, VI |         olbrzymi kamień, pełen wgłębień i wypukłości, za siedzenia
2075   1, VI |               mogących, miejscami siwym i brunatnym mchem obrosły,
2076   1, VI |         zwieńczony gibkimi gałęźmi ożyn i rozchodników. Kilka cienkich
2077   1, VI |              szerokimi u góry koronami, i rozłożysta grusza, z gęstwiną
2078   1, VI |              ziemi okrytej rzadką trawą i osypanej igłami sosen. Pod
2079   1, VI |               igłami sosen. Pod sosnami i gruszą coś czerwieniało,
2080   1, VI |               czerwieniało, błękitniało i bielało; trzeba było wejść
2081   1, VI |                 grobowiec bardzo prosty i ubogi, ale takiego kształtu
2082   1, VI |             ubogi, ale takiego kształtu i w taki sposób przyozdobiony,
2083   1, VI |              były różnobarwnymi godłami i figurami. Były tam białym
2084   1, VI |              białym pokostem powleczone i ściśle do krzyża przylegające
2085   1, VI |               przylegające trupie głowy i różne narzędzia Chrystusowej
2086   1, VI |             siedmiu pozłacanymi niegdyś i w kształt miecza wyrzeźbionymi
2087   1, VI |            strzałami, wsparte na rękach i w zamyśleniu na podstawach
2088   1, VI |                 po znać można było smak i robotę odległych czasów.
2089   1, VI |                 na nim postać Chrystusa i boki jego okrywające figurę,
2090   1, VI |                  ze spłowiałymi barwami i pozłotami, zachowywały niezmącone
2091   1, VI |            niezmącone główne zarysy swe i cechy. Osłaniał je i od
2092   1, VI |                swe i cechy. Osłaniał je i od zupełnego zniszczenia
2093   1, VI |          zacierający się już napis:~JAN I CECYLIA, ROK l549,~memento
2094   1, VI |              głębi krynicą, na olbrzymi i cały w mchach swych i wiankach
2095   1, VI |          olbrzymi i cały w mchach swych i wiankach leżący kamień,
2096   1, VI |              się w tył ściany przepaści i stojący w tej cichej pogodzie
2097   1, VI |           cichej pogodzie szybą błękitu i srebra. Za nieruchomą, zda
2098   1, VI |                 samym już szczytem boru i tak go światłem swym przenikała,
2099   1, VI |                 się po leżącej na ziemi i do połowy już obrobionej
2100   1, VI |                 wnet znowu głowę nakrył i w milczeniu, z nasępionymi
2101   1, VI |              się w swej robocie. Powoli i jakby automatycznie, nieprzerwanie
2102   1, VI |          nieprzerwanie przecież, dł1lga i blada jego ręka przesuwała
2103   1, VI |              drzewa. Krzyż próchniejący i który pierwsze jesienne
2104   1, VI |                 spełnił zgrzybiały dziś i na wpół obłąkany Jakub.
2105   1, VI |            czerwonej podstawie grobowca i wszystko tu znowu będzie
2106   1, VI |                 o nieznanych nazwiskach i dziejach złożono w jednej
2107   1, VI |        wpatrywała się w stary grobowiec i w pamięci jej uparcie powtarzać
2108   1, VI |             para~Leży w tym grobie!~Jan i Cecylia! Czy kochali się
2109   1, VI |             połączyła mogiła? Jak żyli? i dlaczego, gdy umarli, tak
2110   1, VI |              wieki, pozostali w sercach i pamięci ludzi?~O parę kroków
2111   1, VI |                 pniu sosny siedział Jan i uśmiechał się wpółfiluternie,
2112   1, VI |                 wie wszystko - zaczął - i bardzo lubi historię tę
2113   1, VI |              kłody, spojrzał na Justynę i z cicha rzekł:~- Na co?
2114   1, VI |              jednak znowu podniósł oczy i dłużej popatrzał na zbladłą
2115   1, VI |              popatrzał na zbladłą nieco i smutną w tej chwili twarz
2116   1, VI |                pracowitą niezależnością i przeszłością pełną jakichś
2117   1, VI |                się jej dziwnie poważnym i surowym. Ale on prośbę wyczytał
2118   1, VI |               na słońce: poczerwieniało i da połowy ukryło się za
2119   1, VI |                się, czas bałamucą, a tu i nic tak osobliwego do gadania
2120   1, VI |              łagodnie; mówił też wesoło i prawie z odcieniem filuterności.
2121   1, VI |                   Nikt jej nie opisywał i w książkach nie drukował...
2122   1, VI |          człowiek opowiadał ją drugiemu i tak ona z daleka, jak czeka
2123   1, VI |             przez przeddziadów, dziadów i ojców naszych przepłynęła
2124   1, VI |                gdy jeszcze boso latałem i cielęta pasłem, a jego uczył
2125   1, VI |            narzędzie położył na stronie i na jednym z wgłębień olbrzymiego
2126   1, VI |             plecom, a na baranią czapkę i aż na ramiona opadały mu
2127   1, VI |               sto lat albo może jeszcze i mniej potem, jak litewski
2128   1, VI |         nazwiska, niewiadomej kondycji, i to tylko można było poznać
2129   1, VI |                 tylko można było poznać i z mówienia ich, i z ubioru,
2130   1, VI |                poznać i z mówienia ich, i z ubioru, że przyszli z
2131   1, VI |         porzucili oni swój kraj rodzony i aż tu przywędrowali, zarówno
2132   1, VI |           świętym nadano im imiona: Jan i Cecylia. A kiedy ktokolwiek
2133   1, VI |       ktokolwiek chciał wiedzieć, dokąd i dla jakiej przyczyny wędrują,
2134   1, VI |               bali się jakiegoś pościgu i żądali skryć się przed ludźmi,
2135   1, VI |                bo on był ciemnej twarzy i bardzo w sobie silny, tak
2136   1, VI |               siebie pańską wspaniałość i piękność. Ale jak tam było
2137   1, VI |              niemiara jezior błękitnych i łąk zielonych, a ludzie
2138   1, VI |           rzeczułkami, siedzieli rybaki i bobrowniki; w inszych, tam
2139   1, VI |           lipowe lasy, pszczelniki miód i wosk pracowitym zwierzątkom
2140   1, VI |              dla niego hodowali sokoły, i od tego poszło, że nazywali
2141   1, VI |                 posyłki jemu sprawiali, i dla tej przyczyny mieli
2142   1, VI |          najwięcej rzepę w nich sadzili i len w wielkiej obfitości
2143   1, VI |               sieli, bo owiec nie mając i wełny nie znając odzieży
2144   1, VI |               gdzie zobaczyć można było i to przy miastach, a w głębokiej
2145   1, VI |              jeszcze gdzieniegdzie nikt i nie słyszał o nim. Ale za
2146   1, VI |                 na żołędziach hodowali, i od tego dane im było brzydkie
2147   1, VI |          brzydkie przezwisko świniarów, i tacy, co przy łąkach mieszkając
2148   1, VI |          mieszkając bawoły obłaskawiali i dla tej przyczyny nazywali
2149   1, VI |                to jeszcze gdzieniegdzie i nic nie wiedzieli, a jak
2150   1, VI |                 niedźwiedzi, lisów, kun i inszych zwierząt albo troszkę
2151   1, VI |             zwierząt albo troszkę miodu i wosku, albo przyswojonego
2152   1, VI |     przyswojonego bawoła, karmną świnię i co tam zresztą kto miał.
2153   1, VI |             Chaty ich nazywały się numy i były bardzo biedne i smrodliwe,
2154   1, VI |               numy i były bardzo biedne i smrodliwe, bez pieców i
2155   1, VI |                 i smrodliwe, bez pieców i komi1lów, bo tym leśnym
2156   1, VI |           jeszcze kłaniało się bałwanom i żyło z kilkoma żonami. Jan
2157   1, VI |              żyło z kilkoma żonami. Jan i Cecylia wzdłuż puszczę przeszedłszy
2158   1, VI |      przeszedłszy poznali różne jeziora i łąki, zachodzili do rybaków,
2159   1, VI |              bobrowników, do sokolników i do bojarów; zachodzili takoż
2160   1, VI |           zachodzili takoż do świniarów i do bawolników, ale nigdzie
2161   1, VI |               nad brzegiem tego Niemna, i na tym właśnie miejscu,
2162   1, VI |                ten kawał ziemi zaludnić i nasz ubogi, ale długowieczny
2163   1, VI |                ród ufundować...~Powolny i przyciszony głos opowiadającego
2164   1, VI |           Czasem jednak zatrzymywał się i szukał w pamięci wyrazu
2165   1, VI |           plemienia. Z tej strony rzeki i z tamtej strony rzeki, na
2166   1, VI |           tamtej strony rzeki, na prawo i na lewo, naprzód i w tył,
2167   1, VI |                prawo i na lewo, naprzód i w tył, rosła jedna tylko
2168   1, VI |                jedna tylko puszcza. Jan i Cecylia upatrzyli sobie
2169   1, VI |                 dąb taki stary, co może i tysiąc lat miał wieku, bo
2170   1, VI |              bawoła skryć byłoby można, i pod tym dębem zbudowali
2171   1, VI |              czyli takąż numę bez pieca i komina, nędzną i smrodliwą.
2172   1, VI |              bez pieca i komina, nędzną i smrodliwą. Od razu inszej
2173   1, VI |         zrąbywał drzewa, oprawiał kłody i budował, a ona zbierała
2174   1, VI |                  a ona zbierała orzechy i dzikie jabłka, gotowała
2175   1, VI |                 a gdy wieczór przyszedł i on położył się pod dębem,
2176   1, VI |              się pod dębem, z oszczepem i łukiem napiętym przy boku,
2177   1, VI |              przy jego głowie śpiewając i grając na harfie. Z wysokiego
2178   1, VI |              była, bo po anielsku grała i śpiewała i ręce z początku
2179   1, VI |               anielsku grała i śpiewała i ręce z początku miała takie
2180   1, VI |          pracując ciężko, w niewygodach i niebezpieczeństwach straszliwych,
2181   1, VI |            prędko pociemniała na twarzy i rękach, wyrosła, zmężniała
2182   1, VI |           płowej łani, której trudności i samotności leśne najmilsze.
2183   1, VI |              ona podobno włosy złociste i takie długie, że pokryć
2184   1, VI |                pokryć nimi mogła siebie i swoją harfę: gdy też późnym
2185   1, VI |                 wschodzie słonka zdrowv i wesół do roboty wstawał,
2186   1, VI |                 bo siły miał wzmocnione i serce pocieszone przez nią.
2187   1, VI |              Jednakowóż pomimo kochania i wszelakich jego rozkoszy
2188   1, VI |           nachodziły ich takie potrzeby i strachy, że inszym ludziom
2189   1, VI |              strachy, że inszym ludziom i pomyśleć o nich byłoby trudno.
2190   1, VI |                jak teraz, ale okropniej i dziczej. Po puszczy chodziły
2191   1, VI |            turów, niedźwiedziów, dzików i wilków, w gałęziach czaiły
2192   1, VI |                się drapieżne jastrzębie i krogulce, szerokimi skrzydłami
2193   1, VI |             orły. Nocami wyły puszczyki i po drzewach wieszały się
2194   1, VI |       latarniami świecące. Czasem kruki i kawki czarną chmurą zakrywały
2195   1, VI |             leśne grzmotem swoich kopyt i przeraźliwym wiżdżeniem.
2196   1, VI |      przeraźliwym wiżdżeniem. Nad rzeką i na wszelakich mokrych miejscach
2197   1, VI |        obrzydłych żab, tarakanów, wężów i jaszczurek. I rzeka ta nie
2198   1, VI |          tarakanów, wężów i jaszczurek. I rzeka ta nie była taka jak
2199   1, VI |                 taka jak teraz. Głębinę i prędkość miała ogromniejsze.
2200   1, VI |                były wtedy nadmiar silne i gniewliwe. Rozlewały się
2201   1, VI |         gniewliwe. Rozlewały się daleko i o ziemię biły koryta w niej
2202   1, VI |                 oni to wszystko znieśli i przemogli, Bogu świętemu
2203   1, VI |                wiadomo, dość że znieśli i przemogli. Już to jest pewne,
2204   1, VI |             siebie nie dobędzie. Prawda i to, że wiele rzeczy i stworzeń
2205   1, VI |            Prawda i to, że wiele rzeczy i stworzeń podtenczas człowiekowi
2206   1, VI |           Narzędzia do wszelakich robót i myślistw przynieśli z sobą
2207   1, VI |           sposobem zrobili sobie, dobre i mocne. Las dawał dzikie
2208   1, VI |                 jabłka, orzechy, jagody i grzyby; do rzeki po napój
2209   1, VI |            przybiegały jelenie, daniele i sarny, które ze stad wielkich
2210   1, VI |               się mnogość zajęcy, łasic i kun; w wodach mieszkały
2211   1, VI |                w wodach mieszkały wydry i bobry domki sobie budowały.
2212   1, VI |               wcale ona nie ma. Do tego i lubości bywało tu nadmiar.
2213   1, VI |               umilały noce, a jaskółcze i gołębie gminy same przez
2214   1, VI |               sznura żurawi spadł jeden i łaskawie ostał już towarzyszem
2215   1, VI |             Wszelako tam bywało: ciężko i mile, straszno i bezpiecznie.
2216   1, VI |                 ciężko i mile, straszno i bezpiecznie. To tylko jest
2217   1, VI |                  głodu, chłodu, strachu i zasępu najedli się do sytości;
2218   1, VI |                  że wiele razy od upału i mozołu skóra z rąk i z nóg
2219   1, VI |              upału i mozołu skóra z rąk i z nóg im złaziła, a od wiatrów
2220   1, VI |                im złaziła, a od wiatrów i mrozu piekące bąble obsiadały
2221   1, VI |                 że przemyślnością swoją i krwawą pracą kawał duży
2222   1, VI |                wyplenili, zboża nasieli i inszych różnych roślin nasadzili;
2223   1, VI |               dom sobie zbudowali widny i czysty, z którego też dym
2224   1, VI |       niewiadomym do tego czasu dziełom i przemysłom. Niektórzy prosili
2225   1, VI |                przy nich dla wspólności i pomocy, ale Jan i Cecylia
2226   1, VI |            wspólności i pomocy, ale Jan i Cecylia wprędce rodzonych
2227   1, VI |               pomocników. Sześciu synów i sześć córek urodziło się
2228   1, VI |             sześć córek urodziło się im i wyhodowało nad brzegiem
2229   1, VI |           nierzadko mieszały się z sobą i nie wynikała z tego nikomu
2230   1, VI |            przybywali mężowie dla córek i poślubiwszy je nie odjeżdżali
2231   1, VI |                 osiemdziesiąt albo może i więcej od tego dnia, kiedy
2232   1, VI |                 od tego dnia, kiedy Jan i Cecylia pierwszy raz na
2233   1, VI |            niezwykłym wysiłkiem pamięci i myśli, kilka kropel potu
2234   1, VI |            zaświeciło na jego zapadłych i rozognionych policzkach,
2235   1, VI |            policzkach, spłowiałe zwykle i blade oczy pobłyskiwały
2236   1, VI |                teraz stał żółtawą taflą i jasne smugi rozciągnięte
2237   1, VI |               zmrok.~- Dzień kończy się i moja gadka także do swego
2238   1, VI |                 mają...~Głośniej trochę i żywiej niż wprzódy mówił
2239   1, VI |             Osiemdziesiąt lat albo może i więcej przeminęło od tego
2240   1, VI |                 od tego dnia, kiedy Jan i Cecylia pierwszy raz na
2241   1, VI |                 dwoma imionami: Zygmunt i August nazywany. Zapalczywy
2242   1, VI |             Zapalczywy był on myśliwiec i właśnie w tej porze, kiedy
2243   1, VI |                 jechać za sobą rozkazał i puścił się w drogę. Jechał
2244   1, VI |              puścił się w drogę. Jechał i jechał, jechał i jechał,
2245   1, VI |                 Jechał i jechał, jechał i jechał, a panowie za największym
2246   1, VI |               puszczy. Drzewa rzedniały i rozstępowały się, jakoby
2247   1, VI |               krzyknął aż z zadziwienia i żartobliwie do panów swoich
2248   1, VI |              dzicz drzewiasta, bezludna i głucha, srogim zwierzom
2249   1, VI |            pasły się trzody krów ryżych i białych owiec. Na dwóch
2250   1, VI |              pszczelnych, a w olszynach i brzoźniakach na wszystkich
2251   1, VI |                 do nieba. Na jabłoniach i śliwach liścia widać nie
2252   1, VI |                nie było za czerwonością i liliowością owocu; po zielonych
2253   1, VI |        zielonych trawach suszył się len i bieliły się sztuki płócien,
2254   1, VI |                w chatach krośna stukały i huczały terlice, przed domami
2255   1, VI |               przed domami na gałęziach i płotach wysychały ufarbowane
2256   1, VI |                  Ptastwo domowe, ziemne i wodne, grzebało się w piasku
2257   1, VI |             góry niosąc po kilku siecie i niewody z rzucającymi się
2258   1, VI |          trójkątem Niemna. Zająknął się i głos mu zadrżał.~- Te...
2259   1, VI |            naprzód, oglądając się wokół i wesoło dziwiąc się wszystkiemu,
2260   1, VI |            obaczył. Młody był podonczas i tylko co na tron swój wstąpił.
2261   1, VI |                rzędem kapiącym od złota i drogich kamieni. Nad czołem
2262   1, VI |                 pióro, a drogie purpury i gronostaje spadały z królewskich
2263   1, VI |            końskie pętlice. Wokół niego i za nim jechali hetmany ,
2264   1, VI |              jechali hetmany , senatory i insze panowie, a każden
2265   1, VI |         drugiego, a od kolorów ich szat i drogocenności siodeł aż
2266   1, VI |                licach, hardonosa służba i bystrookie strzelce. A łowczowie
2267   1, VI |                do ust swych przykładali i rozgłośnym graniem rozgłaszali
2268   1, VI |               równinie, długiemu Niemnu i aż zaniemeńskim głębokościom
2269   1, VI |                   Jako też ze stu domów i ze stu ogrodów, z pola,
2270   1, VI |          patrząc na nie widziane rzeczy i nie lękając się prawie,
2271   1, VI |               prawie, tylko podziwiając i oczekując: co z tego będzie?
2272   1, VI |                 was wszystkich?"~"Żywie i w zdrowiu przebywa" - odpowiedział
2273   1, VI |        odpowiedział najstarszy syn Jana i Cecylii, który przed króla
2274   1, VI |               zmarszczkami cały poorany i siwy jak gołąb.~"A rodzicielka
2275   1, VI |                  pyta znów król.~"Żywie i w zdrowiu przebywa".~Król
2276   1, VI |           najpiękniejszego domu synowie i córki, wnuki i prawnuczki
2277   1, VI |             domu synowie i córki, wnuki i prawnuczki wyprowadzili
2278   1, VI |            przyszedłeś? jak zowiesz się i z jakiej kondycji pochodzisz?"~
2279   1, VI |                 ziemi. Z gminu pochodzę i pospolitakiem na ten świat
2280   1, VI |              przybyłem; ale oto ta pani i małżonka moja z wysokiego
2281   1, VI |                myśl królewską odgadując i potakując głowami razem
2282   1, VI |                 panie! Sami tego żądamy i o to waszą królewską mość
2283   1, VI |           żądania bezimiennym ostaniesz i jakeś się urodził, tak w
2284   1, VI |              oto ziemię dzikiej puszczy i srogim zwierzom odebrał,
2285   1, VI |             zawojowawszy ją nie mieczem i krwią, ale pracą i potem,
2286   1, VI |              mieczem i krwią, ale pracą i potem, piersi jej dla mnogiego
2287   1, VI |           przeto dzieciom twoim, wnukom i prawnukom, aż do najdalszych
2288   1, VI |               aż do najdalszych pokoleń i samego wygaśnięcia rodu
2289   1, VI |               szlachtą rodowitą krajową i wszystkich praw stanowi
2290   1, VI |             wygaśnięcia swego używać má i takowe wykonywać. Nobilituję
2291   1, VI |               wykonywać. Nobilituję was i nakazuję, abyście nosili
2292   1, VI |            rodziciel wasz pokonał żubra i z odwiecznego jego siedliska
2293   1, VI |          siedliska uczynił to wdzięczne i obfitością ciekące pole..."~
2294   1, VI |          kamienia. Rękę w górę podnosił i słychać było, jak szeroko
2295   1, VI |               słychać było, jak szeroko i głośno oddychał. Po chwili
2296   1, VI |                sklepienie, na którym tu i ówdzie zabłysły nikłe gwiazdy.
2297   1, VI |                taki nasz tutaj zaczątek i oto dla jakiej przyczyny
2298   1, VI |                naszym rodzie przez Jana i Cecylię ufundowanym bywało.
2299   1, VI |               Włości nie mieliśmy nigdy i krwi ani potu z nikogo nie
2300   1, VI |                 że za panami z gardłami i szabelkami na sejmiki i
2301   1, VI |                 i szabelkami na sejmiki i sejmy ciągnęli. Jeden i
2302   1, VI |                 i sejmy ciągnęli. Jeden i drugi przebywał na pańskich
2303   1, VI |                posady zaskakując. Jeden i drugi fortuny przyrobiwszy
2304   1, VI |                 osobnym folwarku siadał i pański już ród fundował.
2305   1, VI |                 fundował. Ale najwięcej i tak jak prawie wszyscy,
2306   1, VI |                większych czy mniejszych i dotrwaliśmy do tej pory.
2307   1, VI |          zostało; chłopami nazywamy się i jesteśmy... Ale o to bynajmniej.
2308   1, VI |          Wszyscy my kołki jednego płota i stworzenia czasowe. Bieda
2309   1, VI |                 że ubóstwo nasze rośnie i duszne zamroki ogarniają
2310   1, VI |                 prawie nie da wiary, że i tę historię fundatorów naszych
2311   1, VI |                o takie rzeczy nie dbają i w biedzie, w zasępie pamięci
2312   1, VI |                 obrócić się, to smętnie i tęskno...~Widać było, że
2313   1, VI |              było, że zgarbił się znowu i że głowa jego z wielką czapką
2314   1, VI |             wszystko na świecie czasowe i przemijające... każda rzecz
2315   1, VI |                 liść na drzewie żółknie i gnije... ~Z obalonego pnia
2316   1, VI |                 drzewa powstała kobieta i szybko zbliżywszy się ku
2317   1, VI |                ramię, w tył się uchylił i przez chwilę w milczeniu
2318   1, VI |            ramionami cienki pień brzozy i w szarzejącą przestrzeń
2319   1, VI |                w piersiach swych nosili i takie na ziemi pełnili zadania;
2320   1, VI |          zadania; że ona także z ochotą i dumą poszłaby na krańce
2321   1, VI |           krańce ciemnej jakiej puszczy i pod dach jakiej ubogiej
2322   1, VI |                 byleby nie mieć w sercu i życiu pustyni, byle czuć
2323   1, VI |             czuć się kochaną serdecznie i wiernie i widzieć przed
2324   1, VI |            kochaną serdecznie i wiernie i widzieć przed sobą cel,
2325   1, VI |              ona, stał wsparty o drzewo i długo, uparcie patrzał,
2326   1, VI |          przestrzeń lecz na nią. Krewki i wzburzony rzucił czapkę
2327   1, VI |        wzburzony rzucił czapkę o ziemię i zawołał: ~- Bodaj to takie
2328   1, VI |                    Bodaj to takie życie i szczęście! Przeklęta dola,
2329   1, VI |                 abyś miał gdzie zasnąć! I bydlę ma takie szczęście!
2330   1, VI |             skrzydła daje!~Odwrócił się i czoło do drzewa przycisnąwszy
2331   1, VI |            jakichś wyższych przeznaczeń i uczuć pragnący. ~Justynie
2332   1, VI |          dzielących ją ze szczytem góry i na tym szczycie przy uśpionym
2333   1, VI |           śpiesznie oddychającą piersią i osłupiałym prawie zdziwieniem
2334   1, VI |                oko mogło sięgnąć daleko i rozeznać wśród ciemnej przestrzeni
2335   1, VI |          przestrzeni szary szlak Niemna i ciemny pas wysoko nad nim
2336   1, VI |              życie dzienne ustawało; tu i ówdzie tylko pobłyskiwiały
2337   1, VI |                Justyna spojrzała w górę i wyobraźnia ukazała jej pod
2338   1, VI |        złocistymi włosy okrywającymi ją i jej harfę, z łaskawą sarną
2339   1, VI |             boku. Płynęła górą, potężna i cicha, z ręką ku ciemnemu
2340   2, I  |                                         I~W Olszynce, za olchowym
2341   2, I  |                ogromnie rozrosłych bzów i z gęstego rzędu fasoli,
2342   2, I  |                 ścianie posadzona gęste i teraz kwitnące swe sploty
2343   2, I  |         częstokołem ogrodzony, bez dróg i upiększeń żadnych; z przodu,
2344   2, I  |                 przodu, za małym, trawą i gdzieniegdzie chwastami
2345   2, I  |                ku olchowemu gajowi duże i urodzajne ogrody warzywne.
2346   2, I  |               świeży, czysty, z grubymi i cienkimi drzewami rzadko
2347   2, I  |              rozstawionymi na wilgotnej i gładkiej murawie. Za rzadko
2348   2, I  |                 Za rzadko rozstawionymi i gładkimi pniami przebłyskiwał
2349   2, I  |              brzegach płynący tu Niemen i ukazywało się gdzieniegdzie
2350   2, I  |                 stojące chaty. Za domem i sadem leżały gładkie pola;
2351   2, I  |        rozrastał się jasno-zielony ajer i stały wysokie łozy z długimi,
2352   2, I  |              długimi, obwisły-mi liśćmi i wierzchołkami podobnymi
2353   2, I  |               to miejsce ciche, skromne i prawie odludne. Z domu i
2354   2, I  |                i prawie odludne. Z domu i całego jego otoczenia od
2355   2, I  |                kilkanaście, dość czysto i dostatnio wyglądających.
2356   2, I  |             nich pomiędzy kilku mirtami i rozmarynami kwitnące fuksje
2357   2, I  |             rozmarynami kwitnące fuksje i róże miesięczne. Na ganku
2358   2, I  |               umieszczony kosz z sałatą i jarzynami. Długa sień, przedpokojem
2359   2, I  |           mieszkalne, w drugiej kuchnia i izba czeladna. W głębi sieni
2360   2, I  |                 wiszący u drzwi niskich i wąskich oznajmiał spiżarnię.
2361   2, I  |              proste, drewniane skrzynie i stołki, kosze , z łoziny
2362   2, I  |                 kuchni trzeszczał ogień i rozlegały się głosy kobiece
2363   2, I  |             rozlegały się głosy kobiece i dziecinne; w pokojach mieszkalnych
2364   2, I  |        mieszkalnych cicho było zupełnie i tylko czasem dolatywało
2365   2, I  |               dziecko.~Po sieni, kuchni i izbie czeladnej krzątała
2366   2, I  |                 się Kirłowa. Dla chłodu i panujących w domu ciągów
2367   2, I  |             uczynić jej nie mogło grubą i niezgrabną. Ze swą kibicią
2368   2, I  |                 wdzięcznej linii biustu i ramion, która nadawała jej
2369   2, I  |            zamieniło się już na twaróg, i zastępowała je coraz innymi,
2370   2, I  |              bielizny, pieczenia chleba i robienia serów. Była niezadowoloną
2371   2, I  |             kapitalnych uważała za błąd i złe rozporządzenie się gospodarskie.
2372   2, I  |             inaczej, wcale inaczej czas i zajęcie rozłożyć; takim
2373   2, I  |            naglądając wszystkiego, a to i owo własnymi rękami dokonywując,
2374   2, I  |             dwom pomocnicom swym, dużym i silnym dziewkom, z których
2375   2, I  |           pomieszało się w głowie. A tu i Marynia plecia ogrodów warzywnych
2376   2, I  |               warzywnych doglądać musi, i pomocną jej być nie może!
2377   2, I  |                 co z ganku przyniósłszy i zawinąwszy po łokcie rękawy
2378   2, I  |                 właśnie do mycia sałaty i skrobania marchwi.~- A ja,
2379   2, I  |            takie, jak len, jasne włosy: i ona sama, i szesnastoletnia
2380   2, I  |                jasne włosy: i ona sama, i szesnastoletnia Marynia,
2381   2, I  |                szesnastoletnia Marynia, i trzynastoletnia Rózia, i
2382   2, I  |                i trzynastoletnia Rózia, i nawet chłopcy. Nie wiedziała
2383   2, I  |           chłopcy. Nie wiedziała tylko, i nieraz nawet aż w głowę
2384   2, I  |           czarnymi jak atrament włosami i oczami. Było to w jej rodzinie
2385   2, I  |               gdy było małym, tak stale i nieustannie nie trzymało
2386   2, I  |              jej spódnicy, jak ten mały i czarny rozczochraniec, bo
2387   2, I  |              nie tylko były czarne, ale i wiecznie rozczochrane; kręciły
2388   2, I  |               kręciły się one jak wióry i żeby tam nie wiedzieć ile
2389   2, I  |                 matkę, ciągle na matkę. I teraz oto tuż przy jej tołubku
2390   2, I  |            związać, zawsze rozwiążą się i wleką po ziemi za malutkimi
2391   2, I  |               zaziębić się może, drepce i gada, tak samo nieustannie
2392   2, I  |              nie dba. Wtem potknęła się i jak długa upadła. Zaraz
2393   2, I  |             Kirłowa na ziemi przysiadła i spełniać zaczęła robotę
2394   2, I  |               tołubka szeroko rozłożyła i bardzo poważnie usprawiedliwiła
2395   2, I  |               spory, miodem posmarowała i małej podała. Ząbki jak
2396   2, I  |                Ząbki jak perełki drobne i białe zatopiły się chciwie
2397   2, I  |          zatopiły się chciwie w czarnym i osłodzonym chlebie macierzyńskim,
2398   2, I  |     właścicielka ich głośno przeżuwając i różowe policzki miodem sobie
2399   2, I  |              trzewików znowu rozwiązane i wijące się w różne esy ciągnęły
2400   2, I  |                 po łące czy drodze hasa i powróci z czołem pełnym
2401   2, I  |             drugiej klasie przesiedział i jeszcze promocji nie dostał,
2402   2, I  |                 Pójdzie precz ze szkoły i co ona z nim potem zrobi?
2403   2, I  |              zrobi? Pojechała do miasta i wyprosiła, wychodziła, wyjęczała
2404   2, I  |     przygotowywać, a nie chce. Swawolny i leniwy. W ojca się wrodził.
2405   2, I  |                 się słyszeć stuk, brzęk i na dziedzińcu tętent szybko
2406   2, I  |                 a za nią malutka Bronia i większa Rózia na ganek wybiegły.
2407   2, I  |              Rozległy się wołania matki i sióstr, na które przecież
2408   2, I  |               szkolnej co sił uciekając i w ucieczce tej ukazując
2409   2, I  |               odpychając, nadąsany, ale i zawstydzony, do domu wrócił.
2410   2, I  |             Kirłowa z rozpaczą w oczach i gestach ze skrzyni stojącej
2411   2, I  |                skrzyni stojącej w sieni i będącej składem przeróżnych
2412   2, I  |            wielką powagą do syna rzekła i za rękę go wziąwszy do bawialnego
2413   2, I  |                 że mówiła tam z gniewem i krzykiem, to znowu tonem
2414   2, I  |                z drżącymi trochę rękami i ustami. Widać było po niej,
2415   2, I  |              zamykała, a na wystraszone i pytające spojrzenie Rózi
2416   2, I  |               Przywiązałam go do kanapy i kazałam uczyć się...~Mocno
2417   2, I  |                jednej płóciennej bluzce i mówił Rózi, że gardło go
2418   2, I  |                ani chwili czasu, bo oto i teraz we drzwiach od kuchni
2419   2, I  |              zajeżdżali, przybyli znowu i życzą sobie zobaczyć wełnę.
2420   2, I  |              letnich nie licząc nabiału i warzyw, których sprzedażą
2421   2, I  |            przywiązanym do kanapy Bolku i chorym na gardło Stasiu;
2422   2, I  |           wielkim kluczem wyszła z domu i skierowała się ku spichrzowi,
2423   2, I  |              stał przy bramie; za bramą i dziedzińcem widać było ogród
2424   2, I  |            włosów. Siedziała na zagonie i podnosiła głowę ku siedzącemu
2425   2, I  |          człowiek miał na plecach fuzję i z wielkim ożywieniem o czymś
2426   2, I  |              leżał wielki, czarny wyżeł i pąsowymi czapkami świeciło
2427   2, I  |       uśmiechnęła się. W rozmawiającej, i dziecięcym drobiazgiem otoczonej
2428   2, I  |          poznała najstarszą córkę swoją i młodego Witolda Korczyńskiego.
2429   2, I  |               kluczem spichrz otworzyła i we wnętrzu jego wraz z kupcami
2430   2, I  |          silniejszy jeszcze jak wprzódy i nisko giął szczyty topoli.
2431   2, I  |                 się fale Niemna; ciemna i gruba chmura w otoczeniu
2432   2, I  |           chmura w otoczeniu mniejszych i lżejszych sunęła samym środkiem
2433   2, I  |             samym środkiem nieba; ostry i zimny deszcz padać zaczął.
2434   2, I  |         obejrzała się na ogród warzywny i zobaczyła młodą parę wraz
2435   2, I  |             parę wraz z gromadką dzieci i czarnym wyżłem szybko dążącą
2436   2, I  |                 wstając podniosły głowy i patrząc na dziecinny drobiazg,
2437   2, I  |         uprowadzonym, śmiały się głośno i z uradowaniem. Kobieta pomiędzy
2438   2, I  |                 W burzliwej fali wichru i deszczu, z mokrymi włosami,
2439   2, I  |              jak zwykle prosta, zgrabna i z dala dziwnie młodo i delikatnie
2440   2, I  |          zgrabna i z dala dziwnie młodo i delikatnie wyglądająca,
2441   2, I  |                z co raz większą energią i zaciętością; słychać ją
2442   2, I  |               było na, całym dziedzińcu i aż w kuchni. Targowała się
2443   2, I  |             dwadzieścia. Coraz głośniej i energiczniej dowodziła przymiotów
2444   2, I  |            zsyłała się na Korczyńskiego i innych sąsiadów, którzy
2445   2, I  |                 ogrodami szybko jechała i już ku otwartej bramie dziedzińca
2446   2, I  |           zgrabna, błyszcząca od szkieł i posrebrzań, czterema pięknymi
2447   2, I  |               siedział brodaty stangret i młody lokaj w zielonej,
2448   2, I  |     szamerowanej kurcie. Poznała karetę i konie Różyca. Kupcy na widok
2449   2, I  |                  że przywiędłe policzki i drobnymi zmarszczkami porysowane
2450   2, I  |                 niecki z mokrą bielizną i zapach mydlin, a ona sama
2451   2, I  |               ona sama w starym tołubku i białej, muślinowej chustce
2452   2, I  |                na szyi! Do sieni wpadła i z energicznymi gestami przywoływała
2453   2, I  |          Dziewka bosa, w grubej koszuli i krótkiej spódnicy, z czerwonymi,
2454   2, I  |        czerwonymi, po łokcie obnażonymi i twarogiem poplamionymi rękami,
2455   2, I  |                z kuchni, porwała niecki i biegła z nimi przez sień
2456   2, I  |            złotym galonem oszytą czapkę i trochę hardą, a trochę drwiącą
2457   2, I  |              wryta stanęła szeroko oczy i usta otwierając i żadne
2458   2, I  |          szeroko oczy i usta otwierając i żadne mrugania ani gesty
2459   2, I  |                  którego był przyczyną, i twarzą ku wieszadłom zwrócony
2460   2, I  |            bliskich stosunków z kuchnią i praczkarnią noszącą rękę
2461   2, I  |               gwóźdź jakiś ją zadrasnął i pozostawił długą, czerwoną
2462   2, I  |                 ceremonialny, ale długi i przyjacielski. Bardzo ładne
2463   2, I  |             przyjacielski. Bardzo ładne i jeszcze różowe usta Kirłowej
2464   2, I  |         rumieniec znowu zalał jej twarz i czoło. Na kanapce przed
2465   2, I  |              przez okno rozlał atrament i w kilku miejscach poplamił
2466   2, I  |            kanapie, przysiadła na ziemi i drżącymi trochę rękami rozwiązywała
2467   2, I  |             węzłów była splątała. Różyc i tego jej kłopotu zdawał
2468   2, I  |               Broni pytając, czy zdrowa i dlaczego sobie czarnych
2469   2, I  |             nawet wziął dziecko na ręce i w oba miodem usmarowane
2470   2, I  |              powiódł po drgającym czole i głęboko odetchnął. Binokle
2471   2, I  |               więzów chłopiec, czerwony i zawstydzony, w kształcie
2472   2, I  |                 nogami, z pokoju wypadł i drzwi za sobą ze stukiem
2473   2, I  |               ciągle wyraz roztargniony i postawa była wahającą się
2474   2, I  |               postawa była wahającą się i zmieszaną. W małej bawialni
2475   2, I  |              synowie poplamili piaskiem i atramentem, pył okrywał
2476   2, I  |                oknami mahoniową komodę, i była to już wina Rózi, do
2477   2, I  |                z dwoma usłanymi łóżkami i toaletą mahoniową wielkim
2478   2, I  |               mahoniową wielkim lustrem i rzeźbami przyozdobioną.
2479   2, I  |        przyozdobioną. Łóżka były czyste i nawet ozdobnie usłane, a
2480   2, I  |         stanowiła sprzęt dość osobliwy, i kosztowny. Ale Kirłowa pamiętała
2481   2, I  |           bawialny, sypialny, dziecinny i mała jadalnia, w której
2482   2, I  |            której teraz sypiali chłopcy i kilka kur siedziało na jajach.
2483   2, I  |                 starej, żelaznej klamki i zatrzymując ją w swych chudych,
2484   2, I  |          chudych, ale jak atłas białych i gładkich rękach z uśmiechem
2485   2, I  |              sprawiam ci zawsze kłopot, i to mię martwi... Będę w
2486   2, I  |           ciebie, bo zupełnie otwartym, i poproszę, abyś mię szczerzej
2487   2, I  |            serdecznym połączeniem żartu i czułości, że Kirłowa, uradowana
2488   2, I  |         czułości, że Kirłowa, uradowana i ujęta, znowu po brzegi włosów
2489   2, I  |         wiedzieć, że tyle już widziałem i zaznałem wszelkiego rodzaju
2490   2, I  |             Lubisz rozmaitość, kuzynku, i temu to widać względy twe
2491   2, I  |              objedzenia się marcepanami i z uszanowaniem spogląda
2492   2, I  |           przecież, z początku swobodny i trochę rubaszny, topniał
2493   2, I  |              oczy. Wzięła rękę krewnego i patrząc mu w twarz zapytała:~-
2494   2, I  |               się niedbale, ale zarazem i przyjaźnie~- Tyle mi na
2495   2, I  |             zupełne do podobnych rzeczy i ludzi nieprzyzwyczajenie,
2496   2, I  |           nieprzyzwyczajenie, na koniec i może najbardziej wieczne
2497   2, I  |                może najbardziej wieczne i nieodparte pytanie: po co?~-
2498   2, I  |             pytanie: po co?~- Na koniec i najbardziej - z żywością
2499   2, I  |               to jest jakaś niesłychana i niewidziana okropność...
2500   2, I  |                upijają...~- Niesłychana i niewidziana rzecz dla ciebie,