Tom, Rozdzial

3501   2, III|                 lub rumieńcami kwitnące i pomimo przebytego dnia ciężkiej
3502   2, III|      brunatnością ogorzelizny obleczone i wszystkie lśniące od potu
3503   2, III|             meczenia owiec, turkotu kół i szczekania psów. Słychać
3504   2, III|             ciemniały mokre plamy potu, i chichoty dziewcząt, którym
3505   2, III|                 przeszkadzały w grubych i ciemnych rękach układać
3506   2, III|          gdakanie kur, gruchanie gołębi i pianie kogutów.~W zagrodzie
3507   2, III|                 podrastającej koniczyny i ukośnymi strzałami wślizgując
3508   2, III|            stały rozłożyste wieczorniki i wysokie malwy. Ogród był
3509   2, III|              był pełen świegotu ptastwa i zapachu kwitnącej rezedy
3510   2, III|                 woniami mięty, piłowiei i bożego drzewka. Za gęstym
3511   2, III|                  śladami kół zbrużdżoną i od dzięcieliny bielejącą
3512   2, III|                bielejącą drogę z rykiem i meczeniem wchodziły małe
3513   2, III|             wchodziły małe trzódki krów i owiec.~Pomiędzy drzewami
3514   2, III|           grubej swej sukiennej kapocie i wielkiej baraniej czapce
3515   2, III|                pracy unikał, lecz tłumu i gwaru, które znać sprawiały
3516   2, III|              okrywał jego zmęczone rysy i napełniał bladobłękitne
3517   2, III|                 przestrachem w postawie i ruchach otulał się wtedy
3518   2, III|                 swoją kapotą, cofał się i usuwał. W zagrodzie swej
3519   2, III|               otaczająca go tutaj cisza i od wschodu słońca aż do
3520   2, III|               grodził, dopatrywał bydła i owiec, a w zimie cepem bił
3521   2, III|                  heblem, piłą, młotkiem i siekierą pracował około
3522   2, III|            pracował około ulów, parkanu i domu. Wszystko to robił
3523   2, III|                 zaś dopatrywał kasztana i gniadej, których Jan po
3524   2, III|              wryty stanął przed wrotami i z ręki daszek sobie nad
3525   2, III|            Żółty Mucyk, z lisim pyskiem i ogonem, miotał się tam jak
3526   2, III|               tam jak szalony, ujadając i zarazem trwożliwie cofając
3527   2, III|                od razu. Był to fanfaron i elegant Michał, w ubraniu
3528   2, III|               nim o kilkanaście kroków, i nie poznał nawet, raczej
3529   2, III|               domyślił się, kim on był, i mimowolnym, instynktowym
3530   2, III|              przyczyny?~Jednak, tak jak i w ów wieczór, gdy po raz
3531   2, III|              postąpił, gestem grzecznym i dwornym czapkę nad głową
3532   2, III|       zetknięcie się z ludźmi - z t y m i może szczególniej ludźmi
3533   2, III|                 palców zaledwie dotknął i nie na gościa, lecz kędyś
3534   2, III|        spodziewałem się takiej promocji i ta.., ta... kiego miłego
3535   2, III|            mówiłem, że będzie grzecznie i jak się należy przyjętym?
3536   2, III|          przyprowadziłem, zaznajomiłem, i koniec, i basta! A gdzież
3537   2, III|                 zaznajomiłem, i koniec, i basta! A gdzież to panna
3538   2, III|               gdzież to panna Antonina?~I skoczył ku domowi, w którego
3539   2, III|                 było śmiejące się głosy i huk obracanych żaren. W
3540   2, III|              robaczku, okręcać - trzeba i okręcać...~Siwiejące włosy
3541   2, III|                 jej na twarz rozognioną i spotniałą, ale po całodziennym
3542   2, III|         wyglądała wcale mniej sprężystą i żwawą.~- O, ciężko! - zawołała
3543   2, III|         ułaskawionych, że ludzkie głosy i kroki wcale ich nie płoszyły.
3544   2, III|                mieszaninie długich uszu i czarnej, białej, szarej
3545   2, III|              drobne rysy różowej twarzy i włosy pełne więdnących kwiatów.
3546   2, III|              kuku!~- O Jezu! - zawołała i usta nieco wzgardliwie wydęła,
3547   2, III|                nie, to tak zaraz, hrym! i z wielkiego zmęczenia do
3548   2, III|            nóżek padnę!~- Nie zapraszam i nie zabraniam - uśmiechnęła
3549   2, III|               jestem, sierota bezżenny, i nie ma dla mnie komu wieczerzy
3550   2, III|                 mają?~- Nie potwierdzam i nie zaprzeczam - filuternie
3551   2, III|             szarą źrenicą oczami śmiało i razem czule na nią patrząc
3552   2, III|               to ja zrobię się kotkiem.~I z wiernością niezmierną
3553   2, III|                 dziewczyny przelatywały i drgały uśmiechy. Spuszczała
3554   2, III|           powieki wargi przygryzając.~- I kotka panna Antonina dobrym
3555   2, III|               ja siędę sobie na drzewie i przemienię się w płaczącego
3556   2, III|           daleko przed siebie wyciągnął i zaniósł się żałośliwym a
3557   2, III|              śmiechowi coraz zawziętszy i żałośniejszy krzyk puchacza.~-
3558   2, III|                ukazywał. Witold bacznie i z zajęciem oglądał młode
3559   2, III|                 Anzelm ciekawie słuchał i uważnych, zamyślonych oczu
3560   2, III|                 nerwowa, z bladawą cerą i trochę zmęczonym czołem,
3561   2, III|             swym głosem zaczął Anzelm - i widać, że uczy się nieobojętnie.
3562   2, III|            nauki sadek ten założyłem, a i poradzić się także nie było
3563   2, III|            także nie było u kogo. Toteż i dowiaduję się ze słów pana,
3564   2, III|                jego coraz przenikliwiej i głębiej zatapiał się w twarzy
3565   2, III|                 Chryste, jakiż podobny! I czoło, i oczy, i głos, i
3566   2, III|                 jakiż podobny! I czoło, i oczy, i głos, i mówienie,
3567   2, III|               podobny! I czoło, i oczy, i głos, i mówienie, wszystko
3568   2, III|                I czoło, i oczy, i głos, i mówienie, wszystko takie...
3569   2, III|              przygarbione plecy.~- Albo i nie - ze srebrnym błyskiem
3570   2, III|                oczu poprawił się - albo i nie! Daj Boże każdemu dobremu
3571   2, III|                 każdemu dobremu tak żyć i tak umrzeć, choćby i przedwcześnie!~
3572   2, III|                żyć i tak umrzeć, choćby i przedwcześnie!~Serdecznym
3573   2, III|               przedwcześnie!~Serdecznym i zarazem ostrożnym jakby
3574   2, III|                życia bez wyższych uczuć i myśli nie chcę i wolałbym
3575   2, III|         wyższych uczuć i myśli nie chcę i wolałbym umrzeć wcześnie
3576   2, III|                Anzelm uchylił się nieco i zwykłym sobie trwożnym ruchom
3577   2, III|              usta w zdziwieniu otworzył i z cicha wymówił:~- Nie spodziewałem
3578   2, III|               na wieki, ale uczucia ich i myśli krążyć nie przestają
3579   2, III|                 przestają w przestrzeni i płonąć w powietrzu, aż wejdą
3580   2, III|             silnych, kochających ziemię i ludzi! ~- Amen! - dokończył
3581   2, III|              chwilę wzruszeni, milczący i wzajemnie w siebie wpatrzeni.~-
3582   2, III|             Mnie? - zadziwił się Anzelm i cofnął się znowu trochę.~-
3583   2, III|                 będzie. Lata sił ujmują i ubiegłej wody nie wrócisz.
3584   2, III|          wielkie lody świat ten pokryły i zrobiło się na nim nadmiar
3585   2, III|             ziarnko toczy się po osobno i po osobno gnije... plonu
3586   2, III|            między ludźmi insze myślenia i insze zamiary, ale wszystkie
3587   2, III|          wszystkie czasy mają swój czas i każda rzecz przed oczami
3588   2, III|               Dziwnie pan smutny jesteś i zdawać się może, że już
3589   2, III|               raz w życiu swoim tak, że i na zawsze smętny już ostałem,
3590   2, III|             stare drzewa, co próchniały i waliły się po lasach, swoje
3591   2, III|                ziemi latoroście zielone i swoją koleją w silne drzewa
3592   2, III|             silne drzewa wyrastały. Ot, i pan teraz taką prawie jest
3593   2, III|          Tymczasami...~Nagle ożywił się i prędzej nieco mówić zaczął:~-
3594   2, III|                Tymczasami ja cościś już i słyszałem o różnych pańskich
3595   2, III|             pańskich rozmowach z ludźmi i radach, które pan dajesz.
3596   2, III|                Walenty przyszedł do nas i mówił, że pan z usilnością
3597   2, III|                żeby złożyli się wszyscy i ze cztery studnie w okolicy
3598   2, III|                 prawie krwawa nie była. I Michał rozpowiadał, że pan
3599   2, III|                 mleć potrzeby nie było, i różne tam insze myśli ludziom
3600   2, III|       kamieniami, które nogami potrącać i odpychać trzeba.~- Niech
3601   2, III|                 porywczo zawołał Witold i płomienne rumieńce uderzyły
3602   2, III|             synem na ojca powiedziałem, i o wybaczenie proszę - ze
3603   2, III|         rumieńcem na chudych policzkach i znowu trwożnym ruchem owijając
3604   2, III|               czego bym dla was pragnął i o czym myślę, że być powinno...~
3605   2, III|             ślizgały się po ich głowach i twarzach. Witold mówił jak.
3606   2, III|                mówił jak. zwykle prędko i popędliwie, z gestykulacją
3607   2, III|                z przygarbionymi plecami i twarzą prawie nieruchomą
3608   2, III|           nieruchomą słuchał go z uwagą i ciekawością rzadko kilka
3609   2, III|                 Chryste! jakiż podobny!~I w miarę przedłużania się
3610   2, III|                  marzycielskiej radości i niezgłębionej tęsknoty.
3611   2, III|         sapieżanki, za wysokimi malwami i wieczornikami, w woniach
3612   2, III|         wieczornikami, w woniach rezedy i piłowiei dwoje młodych ludzi
3613   2, III|                 rozmawiało z sobą długo i z cicha. Dlaczego z cicha?
3614   2, III|              ręku garść dzikich kwiatów i ziół, które jedne po drugich
3615   2, III|           śliczne! To tak prawie, jakby i jasne lato starzało razem
3616   2, III|               zaraz na wszystkie strony i zniknie. Może to i szczęście
3617   2, III|               strony i zniknie. Może to i szczęście człowieka takie
3618   2, III|                 przeciwny wiatr powieje i daleko odegna wszystko,
3619   2, III|               wiatry rozwiać nie mogły, i innego - nie chcę.~- To
3620   2, III|             ludzie mogą ciężko pracować i wszelakie biedy znosić,
3621   2, III|         odpowiedziała pytaniem:~- A Jan i Cecylia?~Chwilę milczeli.~-
3622   2, III|               gotowała, doleciało grube i długie bełkotanie indyka,
3623   2, III|                którym wybuchnął srebrny i nieposkromiony~śmiech dziewczęcy. ~-
3624   2, III|                 z rok do Antolki chodzi i chce z nią żenić się. Może
3625   2, III|               żenić się. Może co z tego i będzie, tylko nie zaraz,
3626   2, III|               tylko nie zaraz, bo stryj i ja nie pozwolimy jej w szesnastu
3627   2, III|               niech jakich lat dwa albo i trzy poczeka, póki dziewczyna
3628   2, III|          dziewczyna wzmocni się w sobie i pomądrzeje. Drugiemu smętny
3629   2, III|                 jemu nie! Zawsze wesoły i wszelakich konceptów pełno
3630   2, III|                 zaraz. ~W kuchni wesoło i donośnie zagwizdała wilga,
3631   2, III|                 do rączki pani przyłożę i zaraz przylepi się tak,
3632   2, III|              zaraz przylepi się tak, że i oderwać będzie trudno, dla
3633   2, III|               trudno, dla tej przyczyny i nazywa się ona lepka.~Ostrożnie,
3634   2, III|             Mogiłę?~Pochylił się trochę i nieśmiało w twarz jej spojrzał.~-
3635   2, III|               spojrzał.~- Bo to troszkę i wstydno, że do tego czasu
3636   2, III|             wstydzić się muszę - powoli i ze zsuniętymi brwiami wymówiła
3637   2, III|                na niego pogodnie, ufnie i odpowiedziała:~- Popłynę
3638   2, III|               wyjdzie, nie je, nie pije i z nikim gadać nie chce.
3639   2, III|               dzień jeden, a czasem dwa i trzy dni... My podtenczas
3640   2, III|              Antolką na palcach chodzim i cicho gadamy, tak jakby
3641   2, III|              Witold przyklęknął na niej i do wnętrza zajrzawszy jednym
3642   2, III|              niskim, belkowanym sufitem i chropowatymi, skąpo pobielanymi
3643   2, III|          tapczan z siennikiem, poduszką i na domowych krosnach wytkaną
3644   2, III|            skrzynia, zapewne z odzieżą, i jedno stare krzesło z drewnianą
3645   2, III|                Maria w ramach, złoconym i dość jeszcze błyszczącym
3646   2, III|             stał niewielki dzban z wodą i stała przy nim dnem do góry
3647   2, III|           książki Anzelm rękę wyciągnął i jedną po drugiej podawał
3648   2, III|                   Wszystko to od niego, i tyle tylko u nas światłości
3649   2, III|                 on zostawił. Gdzie tam! i tyle już nie ma, bo jedni
3650   2, III|               pomarli, drudzy zgłupieli i zapomnieli, a są i tacy
3651   2, III|            zgłupieli i zapomnieli, a są i tacy nawet, co bez uszanowania
3652   2, III|               nawet, co bez uszanowania i wdzięczności, owszem, z
3653   2, III|            ziemskiego zlepieni jesteśmy i o to tylko dbamy, co tyczy
3654   2, III|                 troszkę, duszne radości i żałości poznał i dusznego
3655   2, III|                radości i żałości poznał i dusznego światła zapragnął,
3656   2, III|            niego ma wieczną wdzięczność i czuje za nim wieczną tęsknotę.
3657   2, III|               podtrzymywał, on za niego i młodą głowę swoją oddał...
3658   2, III|               rękom splecionym pochylił i dwie grube łzy ściekły na
3659   2, III|               wpadł w zamyślenie długie i posępne. Dość dziwną było
3660   2, III|        cierpieniach, klęskach, upadkach i urąganiach napełniających
3661   2, III|             nich, zaprawiły mu one krew i myśl, aż teraz, dziecko
3662   2, III|              twardo doświadczonego męża i ponurym wzrokiem kogoś,
3663   2, III|              kogoś, kto patrzy w ciemne i niezgłębione otchłanie,
3664   2, III|              trwać to u niego nie mogło i po chwili ciekawie znowu
3665   2, III|            wzruszenie swe albo je ukrył i ze spokojnym już uśmiechem
3666   2, III|         śpiewałem, kiedy jeszcze pogoda i upał na świecie panowały:~
3667   2, IV |                  odpowiedziała.~Zielone i wonne posłanie z liści było
3668   2, IV |       przybraniu się w ten strój prosty i tani, ale świeży zalotnie
3669   2, IV |          zalotnie odkrywający szyję jej i całe prawie ramiona. Od
3670   2, IV |                linie niskiego jej czoła i nie zwijała ich z tyłu czaszki
3671   2, IV |              czaszki w węzeł tak ciężki i malowniczo opuszczający
3672   2, IV |                z wysokiej góry ku rzece i na chwilę stanęła w tym
3673   2, IV |           topolą stanęła, pochyliła się i w dół spojrzała. W dole,
3674   2, IV |       zaszumiała, czółno zakołysało się i z przybrzeżnej mielizny
3675   2, IV |         państwem do swojej izby poszedł i drzwi na kruczek zaszczepił.
3676   2, IV |                 u której wierzchu białe i szare domostwa okolicy,
3677   2, IV |                swymi, świecącymi oknami i dymiącymi kominami, jak
3678   2, IV |                 zieleni potężnych drzew i przezroczystych gajów. Od
3679   2, IV |                 rzece wydeptane ścieżki i łamiąc się w różne kierunki
3680   2, IV |               okrywały zielony, w garby i płaszczyzny pogięty stok
3681   2, IV |                 wody ulewą iskier, a tu i ówdzie łamiące się w falach
3682   2, IV |           wydęte, wydłużające się wciąż i przybierające, z brzegami
3683   2, IV |   przelewającymi się w coraz nowe linie i kształty. W cichym i parnym
3684   2, IV |              linie i kształty. W cichym i parnym powietrzu powoli
3685   2, IV |                 parnym powietrzu powoli i nisko sunąc co chwilę przysłaniały
3686   2, IV |                grę promiennych jasności i nagłych przyciemnień. Tam
3687   2, IV |            zgromadzały się one, łączyły i skłon nieba zasłaniały ścianą
3688   2, IV |                   Może dziś deszcz albo i burza będzie - zauważył
3689   2, IV |                siedział, w wodę patrzał i z pochyloną nieco głową
3690   2, IV |          rozszczepiła się na rozpadlinę i długą, otwierającą się od
3691   2, IV |         trójkątem ścian w tył odgiętych i ku szczytom rozwierających
3692   2, IV |             wskazał Justynie parów Jana i Cecylii i napełniające go
3693   2, IV |           Justynie parów Jana i Cecylii i napełniające go nieprzebite,
3694   2, IV |              jaskrawymi barwami kwiatów i jagód nakrapiane gęstwie
3695   2, IV |           siedzeniu w tym chaosie linii i barw pragnąc odkryć stary
3696   2, IV |          Schowany on jest przed światem i z nijakiej strony zobaczyć
3697   2, IV |             Chyba jesienią kiedy drzewa i krzaki wszystkie liście
3698   2, IV |                 że do Mogiły z Korczyna i Bohatyrowicz dwie drogi
3699   2, IV |             naprzeciw dworu lub okolicy i potem dobrą godzinę iść
3700   2, IV |           trzeba dłużej, z pół godziny, i wylądować na piaskach, od
3701   2, IV |                 których do tego miejsca i wiorsty nie będzie. Powiózł
3702   2, IV |          błyszcząc. Jan chwiejnego jej, i coraz niższego lotu z oczu
3703   2, IV |               lotu z oczu nie spuszczał i zręcznym ruchem, w chwili
3704   2, IV |                 otwierającym parów Jana i Cecylii zielona góra przemieniła
3705   2, IV |        przemieniła się w stromą, gładką i nagą wyniosłość od pokładów
3706   2, IV |          pokładów marglu zaczerwienioną i u samego szczytu wystającą
3707   2, IV |               regularnością zaokrąglone i w równych od siebie odległościach
3708   2, IV |         zaczerniało coś, bielą błysnęło i ptak wysmukły, ze śnieżną
3709   2, IV |            wysmukły, ze śnieżną piersią i długimi skrzydły szafirową
3710   2, IV |          przemyślność, że w tej twardej i gołej skale mieszkania sobie
3711   2, IV |             ciekawy byłem tych pałaców, i czy pani da wiarę? przekonałem
3712   2, IV |                 ptaki, prawdziwe pokoje i korytarze budują... Ot,
3713   2, IV |                 korytarze budują... Ot, i druga leci, i trzecia, i
3714   2, IV |             budują... Ot, i druga leci, i trzecia, i czwarta!...~Z
3715   2, IV |                i druga leci, i trzecia, i czwarta!...~Z pokojów i
3716   2, IV |                 i czwarta!...~Z pokojów i korytarzy w nagiej i gładkiej
3717   2, IV |            pokojów i korytarzy w nagiej i gładkiej ścianie wykutych
3718   2, IV |             liczniej, czarnymi skrzydły i śnieżnymi piersiami na jej
3719   2, IV |            piersiami na jej czerwonawym i żółtym tle migocąc i szybko
3720   2, IV |        czerwonawym i żółtym tle migocąc i szybko spuszczając się nad
3721   2, IV |             zerwała się z brzegu czółna i z głośnym, tryumfującym
3722   2, IV |             powietrze w kierunku parowu i okolicy uleciała. Jan patrzał
3723   2, IV |               Jan patrzał za nią.~- Ot, i uratowane pracowite, dobre
3724   2, IV |          zadowolonym uśmiechem w oczach i na ustach zwolna wymówił.~-
3725   2, IV |               świecie - dodała Justyna, i zdawać się mogło, że pogodne
3726   2, IV |           zatapiając odparł - umierania i goryczy wszelakich pełno
3727   2, IV |             stanie będący uczucia swego i swoich myśli nie ma. Ale
3728   2, IV |               czapkę na czole, poprawił i żywiej wiosłować zaczął.~-
3729   2, IV |                wiosłować zaczął.~- Wiem i wierzę - z powagą rzekła
3730   2, IV |           Justyna.~Uśmiechnął się znowu i ręką skinął.~- Co pani wie? -
3731   2, IV |               To prawda - odpowiedziała i cała rumieńcem spłonęła.~
3732   2, IV |               tak już pani urodziła się i uczyła się też czego innego...~
3733   2, IV |         usłyszeli żałosne skomlenie psa i przewlekłym, gapiowatym
3734   2, IV |                 w wyciągniętej postawie i z oczami w pana swego wpatrzonymi,
3735   2, IV |            czarny Sargas coraz głośniej i przeciąg lej skomlił. Ten
3736   2, IV |                 wielką, czerwoną twarzą i wydobywającą się spod czapki
3737   2, IV |              wód, który na chwilę tylko i w połowie przybrał postać
3738   2, IV |           wszystko, cokolwiek na niebie i ziemi spotykał wzrokiem
3739   2, IV |               się dziecinnie, niewinnie i przyjacielsko.~- A dokąd? -
3740   2, IV |             Prędkim ruchem targnął wodę i mała rybka trzepocząca się
3741   2, IV |               błysnęła w powietrzu.~Jan i Justyna płynęli dalej. Jan
3742   2, IV |                 bił za nierozgarniętość i w familii był on zawsze
3743   2, IV |                 albo przy brzegu często i nocuje. Do roboty gospodarskiej
3744   2, IV |            gospodarskiej nadmiar leniwy i niezdatny, ryb mnóstwo łowi,
3745   2, IV |                 miasteczku je sprzedaje i pieniądze regularnie ojcu
3746   2, IV |          regularnie ojcu odnosi. Niemen i jeszcze ten pies Sargas
3747   2, IV |                jak on bez Niemna wyżyje i traf! skurczyły się mu dwa
3748   2, IV |               Fabiana do wojska pójdzie i dla tej przyczyny nich tam
3749   2, IV |             sobie opowiadanie Jan - już i piaski widać!...~Brzegi
3750   2, IV |               stawały się coraz uboższe i dziksze. Z jednej strony,
3751   2, IV |                przed kwadransem sielsko i malowniczo uśmiechały się
3752   2, IV |         malowniczo uśmiechały się szare i białe domki o k o l i c
3753   2, IV |             szare i białe domki o k o l i c y, a potem wielki parów
3754   2, IV |               stojące rzadkie zboża, tu i ówdzie ocienione krzywą
3755   2, IV |           skierowało się ku tym piaskom i wężowymi skrętami prześliznąwszy
3756   2, IV |                stanęło.~- Proszę stanąć i naokoło spojrzeć - głosem
3757   2, IV |            rzekł Jan.~Justyna usłuchała i zatrzymawszy się wzrokiem
3758   2, IV |      nieruchomym, unosiły się z nich tu i ówdzie niskie tumany i poziomym
3759   2, IV |               tu i ówdzie niskie tumany i poziomym lotem przebywając
3760   2, IV |          opadały na ziemię pyłem cichym i tak miałkim, że prawie ziarnko
3761   2, IV |                przeświecających zarośli i za nimi dopiero powoli wzbijał
3762   2, IV |       pomarszczonych, głębokich piasków i małych tumanów, które tu
3763   2, IV |                małych tumanów, które tu i ówdzie wzbijały się na płaszczyźnie
3764   2, IV |            krakania wrony, która ciężko i wysoko wyleciała znad rzeki
3765   2, IV |             wysoko wyleciała znad rzeki i w borze przepadła; żadnej
3766   2, IV |            barwy oprócz białości piasku i szarawej różowości wrzosów,
3767   2, IV |              żadnej woni oprócz suchego i krztuszącego pyłu, który
3768   2, IV |                 żadna praca, żaden plon i żadna dokądkolwiek prowadząca
3769   2, IV |          przywodziła tu ludzkich kroków i zamiarów. Ale gdy spojrzała
3770   2, IV |            zdziwienie. Jan zdjął czapkę i zamyślonymi oczami wodził
3771   2, IV |                stanął na progu kościoła i wpatruje się w ołtarz. Można
3772   2, IV |                nie czuł się człowiekiem i nigdzie tyle nie doznawał
3773   2, IV |        codziennego życia dalekich uczuć i myśli.~- Dawno tu nie byłem -
3774   2, IV |           twarzą wprost na ziemię upadł i z godzinę od płaczu ryczał...~-
3775   2, IV |              chaty prawie nie wychodził i pierwszy raz wtedy po swoim
3776   2, IV |           kompanią jechał...~Zrozumiała i więcej nie zapytała o nic.
3777   2, IV |                od boru pagórek... Dniem i nocą, latem i zimą pusty
3778   2, IV |          pagórek... Dniem i nocą, latem i zimą pusty on stoi i żadne
3779   2, IV |              latem i zimą pusty on stoi i żadne nawet ziółko uczepić
3780   2, IV |                dołu zdeptały go ludzkie i końskie nogi i łez niemało
3781   2, IV |               go ludzkie i końskie nogi i łez niemało na niego spadło...~-
3782   2, IV |                pamięta?~- A jakże! Pani i wiary dać nie może, jak
3783   2, IV |                  ósmy mi szedł, to może i nie dziwno, że pamiętam.~
3784   2, IV |                zwrócił się ku pagórkowi i stanął.~- Stąd Niemna nie
3785   2, IV |          pagórka dwie godziny albo może i trzy patrzali na rzekę,
3786   2, IV |                którą przypływały czółna i łodzie z jednej strony i
3787   2, IV |                i łodzie z jednej strony i z drugiej ludzi przywożąc.
3788   2, IV |              brzegu do brzegu zaś szedł i powracał promek na łodziach,
3789   2, IV |           piaski przeszli, przejechali, i już ich widać nie było.
3790   2, IV |             posunął się do środka nieba i tkwił nad samymi piaskami.
3791   2, IV |               na rękach swoich podniósł i całować zaczął. Wprzódy
3792   2, IV |               pochmurnym niżeli wesołym i częściej w milczącym zamyśleniu
3793   2, IV |             który wesoły był, gadatliwy i cały na wierzchu. Podobno
3794   2, IV |           Podobno też za tę pochmurność i za te utapianie się w myślach
3795   2, IV |                tak mocno, że aż bolało, i mało nie tysiąc razy mnie
3796   2, IV |                żegnał się ze swoją żoną i ze swoim synkiem; stała
3797   2, IV |                porę młoda jeszcze była, i kiedy troszkę wprzódy stryja
3798   2, IV |                szyi mu powiesiła; stało i więcej ludzi różnych ze
3799   2, IV |           więcej ludzi różnych ze dworu i z okolicy, może wszystkich
3800   2, IV |                 ale wszyscy rozmawiali, i zrobił się z tego taki gwar,
3801   2, IV |                tego dwa konie osiodłane i pod pagórkiem tym stojące
3802   2, IV |             mnie ociec całować przestał i z rąk na ziemię wypuścił,
3803   2, IV |           jechał. Widać bardzo płakałem i za łzami wprzódy zobaczyć
3804   2, IV |                 w jego światłości ociec i pan Andrzej jeden przy drugim
3805   2, IV |                na ukos tędy przejechali i tam... widzi pani te miejsce,
3806   2, IV |             wrzosów. Milczeli chwilę.~- I więcej nigdy już pan ojca
3807   2, IV |                po świętym Janie, a może i około świętej Anny, bo zboże
3808   2, IV |               na polu prawie dojrzewało i gdzieniegdzie żąć je zaczynali,
3809   2, IV |              podwórkach zgromadzali się i, tak samo jak my, kupkami
3810   2, IV |                piasków obróceni, stuków i grzmotów słuchali, co tam
3811   2, IV |            słuchali, co tam toczyły się i turkotały, to dłużej, to
3812   2, IV |               nieba pioruny zebrały się i w te miejsce biły. Słowik
3813   2, IV |              chmury wszelakiego ptastwa i jak zwariowane, z przeraźliwymi
3814   2, IV |             ciągle grzmiało a grzmiało, i dopiero przed samym wieczorem
3815   2, IV |              zaczęły pomału ustawać, aż i zupełnie ustały, a za to
3816   2, IV |              się wielkie ludzkie krzyki i zgiełki. Ja wtedy tak przeląkłem
3817   2, IV |             całego mnie trząść zaczęło, i mocno uczepiłem się matki,
3818   2, IV |            fartuch przy oczach trzymała i przed sąsiadkami, co do
3819   2, IV |           lamentowała. Potem jednakowoż i krzyki zamilkły, noc nastała,
3820   2, IV |             naśladujące. W tej cichości i w tym szumieniu posłyszeli
3821   2, IV |               płynął, rzekę przepłynął, i spod lip naszych widać było
3822   2, IV |                  aż ostatni raz skoczył i wprost przed nami stanął.
3823   2, IV |                  krzyknęła: "Anzelm!" - i zakręciła się na miejscu
3824   2, IV |               rękę, do chaty go zawiódł i światło rozniecił. Kupka
3825   2, IV |               miał czarną jak u Murzyna i tylko oczami wilczymi błyszczącą,
3826   2, IV |         dziurach, rękę jedną opuszczoną i bezwładną, a z włosów i
3827   2, IV |                 i bezwładną, a z włosów i z odzienia woda mu potokami
3828   2, IV |                 słowa wymówić nie mógł, i tylko kiedy niekiedy tak
3829   2, IV |                pytali, nawet go za ręce i odzież targali, on nic.
3830   2, IV |                 Raptem na mnie spojrzał i łzy potokiem ściekły mu
3831   2, IV |                od koszuli mnie schwycił i tak nagle do siebie przysunął,
3832   2, IV |          początku niewyraźnie mówił, że i zrozumieć nie mogłem, ale
3833   2, IV |              który teraz w domu siedzi, i powiedzieć jemu... "O, Jezu
3834   2, IV |             jemu, że pan Andrzej tu..." i na czoło sobie pokazał... "
3835   2, IV |                     a twój ociec tu..." i na piersi sobie pokazał.
3836   2, IV |             dołożył: "Obydwóch nie ma!" i spytał się mnie: "Zrozumiałeś?..."
3837   2, IV |            dokoła siebie drzew, świateł i cieni; nie słyszeli szczebiotu
3838   2, IV |                 głową, w ziemię patrzał i o towarzyszce swej całkiem
3839   2, IV |                które spod czarnych rzęs i brwi gorzały ciekawie i
3840   2, IV |                 i brwi gorzały ciekawie i chmurnie.~- Żałość mnie
3841   2, IV |              ociec mnie tam z sobą brał i panna Marta często po mnie,
3842   2, IV |               tedy leciałem w ciemności i od płaczu zataczałem się,
3843   2, IV |               wpadłem, gdzie lokaj stał i z początku puszczać mnie
3844   2, IV |           puścił. Ja przez salę stołową i drugi jakiś pokój do gabinetu
3845   2, IV |                pana Benedykta wleciałem i wprost przed jego nogami
3846   2, IV |                 którym ogień palił się, i biurkiem, którego szuflady
3847   2, IV |              niż jego samego zobaczyłem i zdało się mnie, że na tym
3848   2, IV |               Nachylił się, poznał mnie i na nogi postawił. "A co?" -
3849   2, IV |            kazał, że pan Andrzej tu..." i na czoło sobie pokazałem "
3850   2, IV |           pokazałem "a mój ociec tu..." i na piersi sobie pokazałem.
3851   2, IV |                 piersi sobie pokazałem. I dołożyłem jeszcze: "Obydwóch
3852   2, IV |                ludzki, ni to zwierzęcy, i wtenczas dopiero obaczyłem,
3853   2, IV |          krzesła na ziemię. Zwaliła się i leżała z twarzą do sufitu
3854   2, IV |               twarzą do sufitu obróconą i taką białą jak kreda, z
3855   2, IV |          targnął, że mu w ręku została, i jak tylko do pokoju panna
3856   2, IV |             pędem wielkim z domu wypadł i prosto do okolicy biegł.
3857   2, IV |          dopędzić go nie mogłem, bo już i zmęczony byłem... więc kiedy
3858   2, IV |           naszej wszedłem, pan Benedykt i stryj z sobą rozmawiali,
3859   2, IV |                 zaś znak taki około rąk i nóg zrobił, jakby je czym
3860   2, IV |           zrobił, jakby je czym wiązał, i stał ciągle plecami do ściany
3861   2, IV |                Nogi pod nim trzęsły się i z włosów jeszcze po kropelce,
3862   2, IV |               Pan Benedykt nie zapłakał i nic nie powiedział, tylko
3863   2, IV |       powiedział, tylko do okna poszedł i w nocne ciemności patrząc
3864   2, IV |               nagle zwrócił się ku niej i długo patrzył na kilka łez,
3865   2, IV |             które jedna za drugą, cicho i powoli, spod rzęs spuszczonych
3866   2, IV |             Przed siebie potem spojrzał i żywym ruchem ramienia jej
3867   2, IV |            dotknął:~- Niech pani stanie i popatrzy!~Stanęła i w tej
3868   2, IV |              stanie i popatrzy!~Stanęła i w tej chwili dopiero spostrzegła,
3869   2, IV |               zmieszane z tym wilgotnym i cmentarze przywodzącym na
3870   2, IV |                leśną, objętą regularnym i ściśle zamkniętym kołem
3871   2, IV |     wzgórzystości, po których pięły się i spływały coraz gęściej tłoczące
3872   2, IV |              coraz gęściej tłoczące się i plączące z sobą stare sosny,
3873   2, IV |                 sobą stare sosny, jodły i młode zarośla. Miejscami
3874   2, IV |          opuszczające się gałęzie jodeł i bujające dokoła nich, mnóstwem
3875   2, IV |                  mnóstwem sęków zjeżone i girlandami szorstkich widłaków
3876   2, IV |          jodłowe tworzyły długie ściany i grube kolumny zieloności
3877   2, IV |            przedziwne wachlarze paproci i przedziwniejsze puchy mchów
3878   2, IV |        odcieniami zieloności umalowane, i te wyglądające spod nich
3879   2, IV |                 znikając pod gęstwinami i odrodzonym morzem wypływając
3880   2, IV |                 pniach sosen, po mchach i paprociach, w górze, u dołu,
3881   2, IV |          świetną, zawrotną, w tajemnicy i milczeniu odbywającą się
3882   2, IV |              odbywającą się grą jasnych i mrocznych geniuszów lasu.~
3883   2, IV |          Wysłaniem jej była trawa niska i nierówna, którą z rzadka
3884   2, IV |                 usiewały liliowe cząbry i brunelki, białe krwawniki,
3885   2, IV |               drobne pączki dzięcieliny i gwiazdki nieśmiertelników.
3886   2, IV |        nieśmiertelników. Brzegiem rosły i ku środkowi wybiegały krzaki
3887   2, IV |                czerwonawą rdzawością tu i ówdzie od ciemnej zieleni
3888   2, IV |            żółte kwiaty wilczej paszczy i wypełzały daleko po ziemi
3889   2, IV |                 odmian powoi, bluszczów i widłaków. Tu i ówdzie pod
3890   2, IV |                bluszczów i widłaków. Tu i ówdzie pod krzakami i śród
3891   2, IV |                Tu i ówdzie pod krzakami i śród niskiej trawy czerwieniły
3892   2, IV |           niskiej trawy czerwieniły się i żółciły grzyby najszczególniejszych
3893   2, IV |            pagórek, kształt podługowaty i łagodne stoki mający, niby
3894   2, IV |                 rękami ludzkimi usypany i jak cała ta polana niską,
3895   2, IV |        odpowiedział, głowę znowu odkrył i kroku przyśpieszył.~Suche,
3896   2, IV |          jeszcze dalej gruchały gołębie i tętniały we wszystkich stronach
3897   2, IV |                 rytmiczne stukania żółn i dzięciołów, skądciś z wielkim
3898   2, IV |              wielkim szelestem skrzydeł i przeraźliwym ćwierkaniem
3899   2, IV |              wzniosła się chmura czyżów i trzynadli, krasnoskrzydła
3900   2, IV |   krasnoskrzydła sójka mignęła błękitem i na gałęzi sosny usiadła;
3901   2, IV |           kipiały wonie jadłowca, smoły i cząbru, kiedy Jan i Justyna
3902   2, IV |               smoły i cząbru, kiedy Jan i Justyna stanęli u Mogiły,
3903   2, IV |             gdzieniegdzie bujały proste i wysokie łodygi kampanuli,
3904   2, IV |               Mogiły utopiona w myślach i uczuciach prawie zupełnie
3905   2, IV |           ciągnącego się pasmem ciężkim i szarym, najdalszym wspomnieniem
3906   2, IV |                 żadnej z tych ognistych i strzelistych chwil, które
3907   2, IV |            maluczkich, obejmują pożarem i rzucają w górę. Kolebka
3908   2, IV |         katakumbie napełnionej zmrokiem i milczeniem, pośród których
3909   2, IV |                 się interesy powszednie i jednostkowe lub rozlegały
3910   2, IV |                rozlegały się wzdychania i jęki podobne tym które wydają
3911   2, IV |                Rosła w atmosferze trosk i klęsk domowymi ścianami
3912   2, IV |              dojrzewała w kole rozkoszy i strapień we własnym jej
3913   2, IV |          pracach, w rzadkich nadziejach i uciechach, w częstych obawach
3914   2, IV |           uciechach, w częstych obawach i żalach, zawsze i tylko osobistych,
3915   2, IV |                obawach i żalach, zawsze i tylko osobistych, ciasnych
3916   2, IV |              tylko osobistych, ciasnych i powszednich. Dokoła niej
3917   2, IV |               świetnym momencie miłości i wzlotów, skurczone, zgniecione,
3918   2, IV |            którym urodziła się, wzrosła i dojrzała Justyna. Ani sztuka
3919   2, IV |                ani tyczące się obejścia i układu wskazówki i przestrogi,
3920   2, IV |             obejścia i układu wskazówki i przestrogi, których często
3921   2, IV |              człowiekiem poezje Musseta i Feuilletowskie powieści -
3922   2, IV |             przed nią zasłony, która tu i w tym momencie opadła na
3923   2, IV |                na rzeczy wielkie, ważne i wysokie. Nieszczęście rzadko
3924   2, IV |          tłocznia, szczyty nawet kruszy i wtłacza w padoły. W życiu
3925   2, IV |               padoły. W życiu jednostek i narodów bywają momenty taką
3926   2, IV |          momentu dzieckiem była Justyna i dlatego z tej mogiły uderzyły
3927   2, IV |         uderzyły w nią strumienie uczuć i myśli, jeżeli nie zupełnie
3928   2, IV |              dotąd silnie nie zaznanych i wyraźnie nie określonych.
3929   2, IV |          absolutnie o sobie zapomniała, i tylko tego nie czuć nie
3930   2, IV |                 słów uplecioną pieśnią, i gorętsze, jakby spod tej
3931   2, IV |          piersią lgnęła, wydobywało się i w nią wnikało niewidzialne
3932   2, IV |           wiecznego pod ziemią gorzenia i wyrzucania na świat niewidzialnych
3933   2, IV |        niewidzialnych iskier? Samotność i zapomnienie. Ileż wiosen,
3934   2, IV |       zapomnienie. Ileż wiosen, ile zim i jesieni przeminęło nad tym
3935   2, IV |               pary łączyli się tancerze i zakochani; pracownicy z
3936   2, IV |               pochodnie żałobnych parad i kwitły róże kochającymi
3937   2, IV |             grobem, wiecznie było cicho i samotnie. Świat o nim nie
3938   2, IV |                 Świat o nim nie wie nic i tylko niebieskie sklepienie
3939   2, IV |            pogodne noce gromnice gwiazd i lampę księżyca, a w dżdżyste
3940   2, IV |            lampę księżyca, a w dżdżyste i burzliwe rozciąga mokre
3941   2, IV |             rozciąga mokre całuny chmur i huczy potężnym, żałosnym
3942   2, IV |         żałosnym hymnem wichrów. Wiosny i lata grają mu rozgłośną
3943   2, IV |              kładnąc po drzewach śniegi i szrony zmieniają je w marmurowe
3944   2, IV |                zmieniają je w marmurowe i kryształowe grobowce. Wtedy
3945   2, IV |           grobowce. Wtedy tu bywa zimno i pusto; blade słońce miriadami
3946   2, IV |            kumochy lasu, osiądą na nich i ochrypłymi głosy zagadają
3947   2, IV |            zapłacze...~Chyba też ziemia i drzewa powieją cmentarnymi
3948   2, IV |            cmentarnymi woniami jadłowcu i pleśni, a w letnie wieczory
3949   2, IV |         spadająca woda. Podniosła wzrok i zobaczyła przed sobą spływającą
3950   2, IV |               się wstęgę. Ruchomość jej i srebrzystość podobna była
3951   2, IV |              ściekającej z góry do dołu i wielkimi kroplami przelewającej
3952   2, IV |            rosnących, w liście bogatych i gałęźmi w jedną wstęgę ze
3953   2, IV |            dokładnie profil jego twarzy i całą postać wypukle w słonecznej
3954   2, IV |            nieznanym, dalekim zapoznała i tu z nim przywiodła. Potem
3955   2, IV |         zamigotały światła coraz żywsze i rozrzewniony uśmiech rozchylił
3956   2, IV |               Coś snuło się w jej myśli i grało w sercu, snuło się
3957   2, IV |                rzęsy nagle w dół opadły i zwilgotniały. Prędkim, prawie
3958   2, IV |               porywczym ruchem powstała i nie chcąc znać deptać Mogiły
3959   2, IV |                 niemu idąc. Szła prędko i lekko; suche nieśmiertelniki
3960   2, IV |            lekko; suche nieśmiertelniki i zeschłe igły jodłowe szeleściły
3961   2, IV |               zwrócił, ramiona rozplótł i na spotkanie jej postąpił;
3962   2, IV |               gdy ona przed nim stanęła i z pochylonym, spłonionym
3963   2, IV |              namiętnym, owszem, miękkim i nieśmiałym ruchem wziął
3964   2, IV |                je w szerokie swe dłonie i nisko schylony przylgnął
3965   2, IV |               usty. Gdy wyprostował się i ona podniosła powieki, oczy
3966   2, IV |             przy drugim, krokiem równym i jednostajnym, z twarzami
3967   2, IV |             twarzami trochę pochylonymi i mieniącymi się niemym wzruszeniem,
3968   2, IV |               lasu, przez smugi świateł i cieniów, okrążając miejsca
3969   2, IV |    gdzieniegdzie młodymi płonkami sosen i osin nakrapianych czerwonością
3970   2, IV |              kobiecej godności; że ufna i spokojna, nieśmiałą tylko
3971   2, IV |          kochając naturę znał ją lepiej i zżył się z nią ściślej niż
3972   2, IV |                 światem głębiach parowu i boru ukazywał jej przedwiekowe
3973   2, IV |               jej przedwiekowe grobowce i zapomniane mogiły. Czyżby
3974   2, IV |         znalazła w gorzkich wodach bólu i obrazy, przed którą życie
3975   2, IV |             musiała, bo nieśmiało zrazu i urywanymi słowy, a potem
3976   2, IV |             słowy, a potem coraz ufniej i żywiej mówić mu zaczęła
3977   2, IV |               największą męką jej życia i co najgłębiej uczuwała na
3978   2, IV |             wielkich, spełnionych zadań i poświęceń, z których wspaniałymi
3979   2, IV |            spotkała się u grobowca Jana i Cecylii i na Mogile. Tę
3980   2, IV |                 grobowca Jana i Cecylii i na Mogile. Tę mękę już od
3981   2, IV |              opustoszyły z wielu marzeń i złudzeń; może jeszcze z
3982   2, IV |                 jeszcze z jakichś myśli i dążeń czasu, które ją z
3983   2, IV |         upokarzały ją otrzymywane łaski i przysługi, których niczym
3984   2, IV |                  nade wszystko zaś dnie i lata, które upływały marnie,
3985   2, IV |                jakaś garść plonu. Wstyd i nuda. Ciężką nudą przejmowała
3986   2, IV |           często bunt młodości, zdrowia i sił, które ją porywały,
3987   2, IV |           prawie niosły ku jakimś żywym i trudnym poruszeniom ciała
3988   2, IV |               trudnym poruszeniom ciała i ducha. Pragnęła iść, biec,
3989   2, IV |           choćby piłę żelazną pochwycić i drzewo nią przerzynać, byle
3990   2, IV |              czoło. Ale w jej położeniu i otoczeniu nie było dla jej
3991   2, IV |          otoczeniu nie było dla jej sił i chęci miejsca żadnego. Stary
3992   2, IV |               tej potrzeby serca, ciała i duszy, nikomu na myśl ona
3993   2, IV |            mogącą jeszcze wyjść za mąż, i czymże więcej być mogła?
3994   2, IV |               myśl opuszczenia Korczyna i udania się gdzieś daleko,
3995   2, IV |                niezależność, pełnię dni i cel życia. Ale, naprzód,
3996   2, IV |                  miałaż z sobą na walkę i biedę zabierać ojca, tego
3997   2, IV |               wolnymi nie byli od trosk i ciężarów? A potem, dziecię
3998   2, IV |                 zamętu nie rozwikłanego i blasku nie mającego dla
3999   2, IV |            znała świata, jego stosunków i wymagań; do rzucenia się
4000   2, IV |               rzucenia się w jego chaos i boje brakowało jej odwagi.