Tom, Rozdzial

 501   1, IV |                   on na żelaznym krzesełku w takiej pozie, że od ogarniającej
 502   1, IV |                   postać jego odcinała się w pełni swych silnych i ciężkich
 503   1, IV |                    i wszystkie białe nitki w gęstych i ciemnych włosach.
 504   1, IV |                    bawiąc się kieliszkiem, w którym łamał się promień
 505   1, IV |                zarazem długiego wąsa mocno w dół pociągnął.~- Nie jestem
 506   1, IV |                   dom pełen oficerów... Ja w strachu! Zniszczą Korczyn,
 507   1, IV |                   karmię, poję, zapraszam, w oczy patrzę, czy kontenci...
 508   1, IV |               ogród zdeptawszy, ale resztę w całości zostawiając... Już
 509   1, IV |           filuternym błyskiem przebiegł mu w piwnych źrenicach.~- Cóż?
 510   1, IV |                wywiercisz. Z tej strony ci w skórę i z tamtej... także
 511   1, IV |                  skórę i z tamtej... także w skórę! O Jezus, Maria! Obudziłem
 512   1, IV |                  Maria! Obudziłem się cały w potach i nazajutrz chodziłem
 513   1, IV |                    głośnym śmiechem, jakby w tej chwili zwykła dystynkcja
 514   1, IV |                    dotąd triumfująco sobie w górę ulatujące ciężko jakoś
 515   1, IV |                 ziemi. ~- Co tam! - zaczął w kącie ganku jakiś widocznie
 516   1, IV |                 się ich u nas jak robactwa w mokre lato! - zauważył ktoś
 517   1, IV |                 dziesięcin wygonu ... ktoś w nich wmówił, że one do nich
 518   1, IV |                       Wnieśli do sądu... i w pierwszej instancji przegrali...
 519   1, IV |          pośpiesznie zerwał się z krzesła. W tej samej chwili jedna z
 520   1, IV |                rękę do czoła podniosła. ~- W imię Ojca... - cicho do
 521   1, IV |               chyba lat z dziesięć nigdzie w sąsiedztwie nie bywa! Ależ
 522   1, IV |                    zmieniła, o, moja pani!~W progu salonu pan Benedykt
 523   1, IV |                 młodszych od niej chłopców w szkolnych ubiorach. Średniego
 524   1, IV |                 jasnej barwy, z tyłu głowy w prześliczny, ogromny warkocz
 525   1, IV |                 tego i owego...~Teraz, gdy w zapale mówić zaczęła głośno,
 526   1, IV |               zapale mówić zaczęła głośno, w głosie jej parę razy zabrzmiały
 527   1, IV |                zgrabną swą kibić pochyliła w trochę niezgrabnym ukłonie
 528   1, IV |                    ja, moja pani, mogę tak w każdej chwili zostawiać
 529   1, IV |                    każdej chwili zostawiać w domu dzieci? Troje starszych
 530   1, IV |                wpychała koronki chusteczki w parskające śmiechem usta;
 531   1, IV |                   do czoła i gardła, jakby w tej chwili dostawać zaczynała
 532   1, IV |                 jak to dobrze, że choć raz w świat się wybrałaś! - wołał,
 533   1, IV |                    tydzień już będzie, jak w domu nie byłem! - z zupełną
 534   1, IV |            potrzebuje rozrywek i nudzi się w domu; ja go więc we wszystkim
 535   1, IV |                witać dzieci. Dwaj chłopcy, w gimnazjalnych bluzach i
 536   1, IV |                śliczną musiała wydawać się w domu i matce, i córce; tu
 537   1, IV |                   ukazujące się małe stopy w skórzanych, grubych bucikach
 538   1, IV |                    wił się po spływających w dół jej ramionach; ręce
 539   1, IV |            Francuzka nauczycielka pomagała w rozpatrywaniu ilustracji,
 540   1, IV |                    niej nie przerwały; ale w zamian, z przeciwległego
 541   1, IV |                  dziecinną prawie radością w ładnych, lecz już trochę
 542   1, IV |                  jasnych włosów i ukazując w śmiechu rząd śnieżnych zębów.~-
 543   1, IV |                Maryniu! Dwa lata nie byłem w domu... Jak ty od tego czasu
 544   1, IV |                     To co i dawniej: mamie w gospodarstwie pomagam, młodszą
 545   1, IV |                    Kirlanka patrzali sobie w oczy. Wtem, jakby wtór do
 546   1, IV |                  ich radości, rozległy się w salonie naprzód fortepianowe
 547   1, IV |                zmieniał się i przetwarzał. W miarę rozwijania się i potężnienia
 548   1, IV |                   i białe czoło, z którego w tej chwili zniknęły wszystkie
 549   1, IV |                  strun skrzypiec lejąc się w jego piersi co chwilę zmieniały
 550   1, IV |                    pospolitości i głupoty. W tym natchnionym artyście
 551   1, IV |                   nawet sztywna, z twarzą, w której żaden rys ani razu
 552   1, IV |           przygasły. Raz jednak odbiło się w nim wrażenie przykre. Naprzeciw
 553   1, IV |                  upłyniony kwadrans zaszła w nim dziwna zmiana. Opuścił
 554   1, IV |              welinowych policzkach. Stanął w drzwiach, pociągnął w dół
 555   1, IV |               Stanął w drzwiach, pociągnął w dół binokle i na grającą
 556   1, IV |                ogarnia, rozbiera i niejako w posiadanie swe obejmuje
 557   1, IV |             potrzebując mówić odpoczywała. W chwili, kiedy skrzypce i
 558   1, IV |                    i ta spracowana kobieta w starej sukni byli z sobą
 559   1, IV |                    i naprzód wpatrzyła się w niego z nieopisanym zdziwieniem,
 560   1, IV |                  No, to spotykaj się z nią w swoim Wiedniu, ale u mnie
 561   1, IV |                odpowiedział:~- Może...~Ale w tej chwili nie mógł znać
 562   1, IV |                   kobieta i takiego coś ma w sobie... te szare oczy przy
 563   1, IV |                  jesteś; kuzynku... a dziś w dodatku i upiłeś się jeszcze
 564   1, IV |               muzyki słuchał on był stojąc w pozie jakby z przyzwyczajenia
 565   1, IV |             zmiennym jest! - zawołał - Ale w tobie zaszłą zmianę przypisuję
 566   1, IV |            muzycznych, których grę słyszał w wielkich europejskich miastach.
 567   1, IV |             niepospolite znawstwo muzyki i w ogóle sztuk pięknych. Ona
 568   1, IV |            pięknych. Ona słuchała go wciąż w nieruchomej postawie, kiedy
 569   1, IV |                  głębi całą jej istotę. On w jej bladej i zamyślonej
 570   1, IV |              wszystkich Korczyńskich duże, w podłużnej oprawie i z piwną
 571   1, IV |             półobrotu, że ją sobą od kilku w pobliżu stojących osób odgrodził
 572   1, IV |              Odpowiedziała, że czasem wuja w gospodarstwie wyręcza; a
 573   1, IV |                   sobą pogardzać zaczynam!~W głosie jego było tyle goryczy
 574   1, IV |                dalej, ale urwała nagle, bo w drugim końcu salonu ujrzała
 575   1, IV |               ujrzała parę oczu utkwionych w nią z nieopisanym wyrazem.
 576   1, IV |                  jakby, oczy swe wlepiając w tę wysoką i pysznie rozwiniętą
 577   1, IV |               spotkała się z tym wlepionym w nią spojrzeniem, które zdawało
 578   1, IV |                    i mglić się, aż stanęły w nich wielkie, szklane, z
 579   1, IV |             dotkliwie udręczonego dziecka. W tej chwili Zygmunt Korczyński
 580   1, IV |                    i usunął się na stronę.~W salonie zrobiło się trochę
 581   1, IV |                   Przechadzka po ogrodzie, w którym i wiatr powiewał,
 582   1, IV |                    swoją ścigał jej rękę i w twarzy jej zatapiał takie
 583   1, IV |                  nie dosłyszała; może szum w uszach i ogień w głowie
 584   1, IV |                 może szum w uszach i ogień w głowie uczuła, bo spąsowiała
 585   1, IV |           rumieńcem na policzkach i obrazą w oczach do salonu powróciła.
 586   1, IV |           koronkową chustką i parasolikiem w rękach szedł Różyc. Zapewne
 587   1, IV |                rękach szedł Różyc. Zapewne w towarzystwie tym zauważono
 588   1, IV |                tylko co jeszcze przyjmować w siebie zaczęło truciznę
 589   1, IV |                 gniew i pogarda ustępowały w nim prędko przed smutkiem
 590   1, IV |                   domu, z niecierpliwością w zaciśniętych wargach, wzrok
 591   1, IV |                   spełnionych marzeń topił w gęstwinie ogrodu. U brzegu
 592   1, IV |                    słabe zdrowie miała!...~W pustym zupełnie salonie
 593   1, IV |                towarzystwo rozsypujące się w różne strony ogrodu, aż
 594   1, IV |              chcesz?~Słowa plątały się jej w ustach i głos zamierał w
 595   1, IV |                   w ustach i głos zamierał w gardle.~- Duszy twojej chcę,
 596   1, IV |                 bolesna ironia mignęła jej w oczach. - Czy myślisz, że
 597   1, IV |                 uciekała, z salonu wyszła.~W sali jadalnej zobaczyła
 598   1, IV |               głośno sapiąc pogrążoną była w układaniu na kryształowych
 599   1, IV |                szerokie, zgarbione plecy i w tysiąc zmarszczek pogiętą
 600   1, IV |                  Drżąca jeszcze i ze łzami w oczach Justyna szepnęła:~-
 601   1, IV |                  przed nią dziewczyny. Ale w tej chwili u końca sali
 602   1, IV |            fertyczna, która tu niby Marcie w zajęciach jej pomagała,
 603   1, V  |                    warzywnych ogrodów szła w kierunku pola. Wkrótce też
 604   1, V  |                   jeszcze zielone, ale już w bujne kłosy wypływające
 605   1, V  |               tajemniczego i pociągającego w tej ścieżce utopionej na
 606   1, V  |                 zabudowań dworskich biegła w głąb równiny, biała i twardo
 607   1, V  |                 skracając zwracała się ona w różne kierunki; zdawało
 608   1, V  |                   swych samotna i cicha, a w dole wrząca życiem niewidzialnym,
 609   1, V  |                  świegotów zlewających się w nieustanny, przy samej ziemi
 610   1, V  |               wyschłą dotąd kroplą goryczy w sercu? W tłumnym nieładzie
 611   1, V  |                    kroplą goryczy w sercu? W tłumnym nieładzie odłamy
 612   1, V  |               zawsze takim, jakim stał się w ostatnich dziesięciu latach,
 613   1, V  |            zmysłowe jego usta układały się w wyraz lubości, ilekroć zobaczył
 614   1, V  |            opuściła, a prawie jednocześnie w podróż, która długo trwać
 615   1, V  |            wiedziała dokladnie i jasno, bo w przeraźliwym rozstroju domowym
 616   1, V  |                    nią bardzo nie ukrywał. W zamian pamiętnym był dla
 617   1, V  |              pamiętnym był dla niej dzień, w którym pośród krzyczącej,
 618   1, V  |                    Benedyktem Korczyńskim, w której kobieta od dawna
 619   1, V  |                zaopiekowanie się jej córką w razie jej rychłej zapewne
 620   1, V  |                    spuszczonymi powiekami, w wiecznie czarnym, wdowim
 621   1, V  |               ciążyć nie powinien, że ona, w imię Andrzeja, prosi o danie
 622   1, V  |                Andrzeja, prosi o danie jej w nim udział. Gdy wymawiała
 623   1, V  |                   jak niezachwianie chowam w mym sercu miłość i wierność
 624   1, V  |                     Często rozmawiam z nim w ciszy nocnej i błagam Boga,
 625   1, V  |                   bywa! Dziś mu powiem, że w rodzinie jego jest biedna
 626   1, V  |                 wspólnie z tobą, zajmę się w jego zastępstwie.~Zajęła
 627   1, V  |                znacznie zmalałych i powoli w ruinę upadających Osowiec.~
 628   1, V  |                 sześć lat od niej starszy, w domu, przy drogo opłacanych
 629   1, V  |                    talentu swego odjeżdżał w dalekie kraje, rozłączenia
 630   1, V  |         wspominając stanęła śród ścieżki i w dłoniach ukryła twarz, do
 631   1, V  |               przecież pobladła, z gniewem w oczach wyprostowała się
 632   1, V  |                coraz słabiej go powtarzał. W tych dwóch miesiącach Justyna
 633   1, V  |           połączoną z człowiekiem, którego w miarę upływającego czasu
 634   1, V  |                  tal: malutką i położeniem w świecie, i wychowaniem,
 635   1, V  |               gabinetu brata. Wdał się też w sprawę i sam arystokratycznie
 636   1, V  |                 kim... Pan Benedykt wpadał w gniewy tak głośne, że w
 637   1, V  |                    w gniewy tak głośne, że w całym domu go słyszano,
 638   1, V  |                    dwóch latach spędzonych w ogniskach sztuk pięknych,
 639   1, V  |                 sztuk pięknych, przeważnie w Monachium, wrócił żonaty. ~
 640   1, V  |                    zrazu, który wtrącił ją w rozpacz, a potem policzkiem,
 641   1, V  |                 okrutniej jeszcze zranioną w niej została niżeli miłość.
 642   1, V  |            wlokących się godzin i .dni; że w niej i dokoła niej nie ma
 643   1, V  |                 zdawało się jej, że patrzy w jakąś bezmierną pustkę,
 644   1, V  |                    człowiek ten chce znowu w tej pustce rozpalić płomię,
 645   1, V  |                     Sto głosów zdawało się w niej wołać: Nie! A jednak
 646   1, V  |                  niej wołać: Nie! A jednak w nudzie i bezcelowości życia
 647   1, V  |                    się zá rozpaloną głowę, w gardle uczuła dławienie
 648   1, V  |                 Zza łez widziała wpatrzone w nią litościwie szafirowe
 649   1, V  |                  zbożem, rozłożystą i całą w słońcu stojącą gruszę polną;
 650   1, V  |                   po jej twarzy; wzięła go w rękę i ostrożnie obejrzała
 651   1, V  |                  się pośród złotych liści. W tej samej chwili, za zbożem,
 652   1, V  |                  Hej, kasztan, hej, hej!~A w minutę potem po raz drugi:~-
 653   1, V  |                   Wolniej, gniada wolniej!~W wołaniu tym rozchodzącym
 654   1, V  |                    rozległo się gwizdanie, w którym wyraźnie rozpoznać
 655   1, V  |              urywał się wąski korytarzyk i w prostej, długo ze stron
 656   1, V  |                   stanęła. Z jednej strony w znacznej odległości widać
 657   1, V  |                    którą Justyna zaszła aż w głąb równiny, przerwana
 658   1, V  |            puszystą zieloność grochu znowu w owsie przepadała.~Od jednego
 659   1, V  |                 wysoki i zgrabny człowiek, w białym płóciennym surducie,
 660   1, V  |               lemiesz głęboko pogrążał się w rolę, po żelaznej, błyszczącej
 661   1, V  |            przepływały strumienie ciemnej, w miałki piasek rozsypującej
 662   1, V  |            szerścią szły równo i raźnie, a w niejakiej od nich odległości
 663   1, V  |                     zdając się zaglądać im w oczy, tu i ówdzie skakało
 664   1, V  |                    zmieszaniem na twarzy i w postawie. Usta mu otworzyły
 665   1, V  |                 jeszcze:~- I ja też kiedyś w Korczynie bywałem... ociec
 666   1, V  |                    lemiesz głęboko rył się w pulchną rolę, a po błyszczącej
 667   1, V  |                    nią szybkie spojrzenie, w którym błysnęło trochę niedowierzania
 668   1, V  |                     obrazy i plony budziły w niej często ciekawość i
 669   1, V  |                   przypatrywała się nigdy. W tej chwili dziwiła ją pozorna
 670   1, V  |              wyrazach głową rzucił raźnie, w górę spojrzał i znowu w
 671   1, V  |                    w górę spojrzał i znowu w uśmiechu, ale tym razem
 672   1, V  |                 wąsem błysnęły. Widocznie, w poczuciu siły własnej i
 673   1, V  |                uczuł się dumnym i wesołym. W ogóle w postawie, mowie
 674   1, V  |                  dumnym i wesołym. W ogóle w postawie, mowie i całym
 675   1, V  |                  męska dojrzała siła. Znać w nim też było wielką żywość
 676   1, V  |                   grzecznym i przystojnym. W tej chwili przecież żywość
 677   1, V  |                 bym śmierci spodziewał się w tym momencie niż panienkę
 678   1, V  |                  na tym balu i wolałam iść w pole - żywo też i zupełnie
 679   1, V  |            człowieka wygada czasem, co się w sercu kryje. Jaż panienkę,
 680   1, V  |                 głowę pochylając, spojrzał w twarz idącej obok niego
 681   1, V  |                    i rumiane jego policzki w ogniu stanęły. Odwrócił
 682   1, V  |              zabronić nie może, bo choć on w niskim krzaku mieszka, ale
 683   1, V  |                   okazać. Dla mnie zaś nic w gospodarstwie nie ma nad
 684   1, V  |               przepadał...~Przewrócił pług w ten sposób, aby bokiem sunąć
 685   1, V  |                    będąc. Najadłem się też w czasie niemało biedy, a
 686   1, V  |                    czasie niemało biedy, a w czasie i ludzie niemało
 687   1, V  |                    nich ostają...~Spojrzał w górę i zamyślił się, ale
 688   1, V  |                   górę i zamyślił się, ale w tej chwili w owsie zaszumiało
 689   1, V  |             zamyślił się, ale w tej chwili w owsie zaszumiało i o kilka
 690   1, V  |                  jaskraworóżowym kaftanem. W dużej płachcie przymocowanej
 691   1, V  |                    zaświeciły, rozbłysły i w twarzy Jana jak w tęczy
 692   1, V  |              rozbłysły i w twarzy Jana jak w tęczy utkwiły. Kiwnęła ku
 693   1, V  |                   panna Jadwiga co takiego w fartuszku niesie?~- Ziele
 694   1, V  |                  że na słońce spojrzał, to w oczach pociemniało!~- Może
 695   1, V  |             porównać do ogromnej, silnej i w sile swojej ponętnej Cerery.~-
 696   1, V  |                    Domuntówna, najbogatsza w okolicy aktorka...~Justyna
 697   1, V  |                przez mgnienie oka zatopiła w twarzy Jana:~- Piękna panna! -
 698   1, V  |                  Po wojnie ożenił się, już w późnym wieku, i doświadczył
 699   1, V  |                 owsa trzej chłopcy, bosi i w białych z grubego płótna
 700   1, V  |                   i zgarniali ściętą trawę w małe kopice. Jan uśmiechnął
 701   1, V  |                    sarknął znowu kosarz.~- W ojca wrodził się - zauważył
 702   1, V  |           najwięcej teraz to gryzie, że mu w jesieni do wojska trzeba
 703   1, V  |                    dworu..,~Zdjął czapkę i w wahającej się postawie na
 704   1, V  |                 pozoru obcą kobietę, która w tej chwili wcale go nie
 705   1, V  |                  zachwycone oczy wlepiając w obraz tylko co ujrzany.
 706   1, V  |                  Jan Bohatyrowicz z czapką w ręku i schyloną w ukłonie
 707   1, V  |                   czapką w ręku i schyloną w ukłonie głową stał u bramy
 708   1, V  |                   stare wiśnie stały, całe w potopie czerwonych jagód.
 709   1, V  |           pomalowanych do połowy kryło się w łanie biało i różowo kwitnącego
 710   1, V  |                   zza niej wyglądały. Dom, w samej głębi tej sporej przestrzeni
 711   1, V  |                 ogrodu stał boczną ścianą, w której świeciły dwa spore
 712   1, V  |                zachodu, igrały po trawie i w gałęziach rozżarzały barwy
 713   1, V  |                    barwy kwiatów, a wiśnie w wielkie rubiny zmieniały.
 714   1, V  |              zmieniały. Nad tym wszystkim, w głębokiej ciszy, dzwonił
 715   1, V  |                   głębokiej ciszy, dzwonił w drzewach świegot wróbli,
 716   1, V  |                  trawę grablami zgarniał i w małą kopicę na dziedzińcu
 717   1, V  |                człowiek dość wysoki, bosy, w ciemnej, do kolan sięgającej
 718   1, V  |             poniesie to, co pan Korczyński w wyższej instancji wygra! -
 719   1, V  |                  koni ciągnąc za sobą pług w ten sposób, że łatwo mógł
 720   1, V  |                    zepsuciu ulec. Człowiek w baraniej czapce głowę podniósł.~-
 721   1, V  |                 koni żywiej przemówił.~Ale w tejże chwili za czepiającym
 722   1, V  |         przyskoczył Jan, bez czapki, która w ogrodzie na trawie leżała,
 723   1, V  |                   przed stajnią zatrzymał. W mgnieniu oka przy stryju
 724   1, V  |                jego drżały, głos dygotał - w palcach ściskał kapotę starego,
 725   1, V  |              wypuścił.~- A toż co? Kto tam w sadzie?~Żółty pies minąwszy
 726   1, V  |                  daszek nad oczami robił i w głąb ogrodu patrząc usiłował
 727   1, V  |               proszęż iść... prędko... ona w gościnę do nas przyszła...
 728   1, V  |             pięknie, żeby stryj sam gościa w swojej chacie nie przywitał?...
 729   1, V  |               otulał się swą kapotą, głową w wielkiej baraniej czapce
 730   1, V  |                przemoc, którą ten oszalały w tej chwili chłopak na nim
 731   1, V  |                    buty wdzieję...~Zniknął w głębi domu; Jan wpadł jeszcze
 732   1, V  |                    się ku stajni, do koni.~W dużym tym ogrodzie, który
 733   1, V  |         rozwiniętego kwiatu podobna, stała w nieśmiałej trochę postawie,
 734   1, V  |                    dala już wpatrywały się w zbliżającego się ku niej
 735   1, V  |                prawie nigdy nie wspominano w Korczynie, lecz której niestarte
 736   1, V  |                  niestarte pamiątki tkwiły w sieroctwie Zygmunta, w wiecznej
 737   1, V  |              tkwiły w sieroctwie Zygmunta, w wiecznej żałobie jego matki,
 738   1, V  |               wiecznej żałobie jego matki, w położeniu, sposobie życia
 739   1, V  |                 błękitem oczu. Ze sposobu, w jaki zbliżył się do nie
 740   1, V  |                  wymówił - przepraszam, że w czapce ostanę, ale taką
 741   1, V  |                  się przeziębienia...~Było w nim coś obojętnego i przymuszonego,
 742   1, V  |                   siąść i odpocząć... ~Sam w stojącej postawie pozostał
 743   1, V  |                grzecznym i gościnnym, czuć w nim było dzikie boczenie
 744   1, V  |                      będzie temu lat trzy, w kościele... u! zmieniła
 745   1, V  |                    oczy, jego z wytężeniem w twarzy jej utkwiły. ~- Czyżby
 746   1, V  |              twarzy jej utkwiły. ~- Czyżby w Korczynie kto jeszcze o
 747   1, V  |                  dziewięć lat bezwładnym i w bólach trzymał... U doktorów
 748   1, V  |              pomogli i nawet nic zepsutego w ciele moim nie wynaleźli...
 749   1, V  |                  zapytywał siebie o to, bo w zwykły sobie sposób zamyślając
 750   1, V  |                   insze wiatry, nie te, co w polu świszczą, ale te, co
 751   1, V  |               Wyprężenie jego rysów mające w sobie coś obojętnego i razem
 752   1, V  |                bolesnego miękło i znikało; w bladym błękicie źrenic pobłyskiwać
 753   1, V  |                 Justynie znać też było, że w tej zagrodzie, napełnionej
 754   1, V  |                oddychała niż przed godziną w napełnionym gośćmi salonie.~
 755   1, V  |                drzewek i Anzelm opowiadał, w jaki sposób chroni renklody
 756   1, V  |           swobodniej opowiadać zaczął, jak w ciężkiej słabości leżąc
 757   1, V  |                     i ten ganeczek, i ule. W potrzebie najemników do
 758   1, V  |                 pasieczniki, i stolarze... W biednym stanie inaczej nie
 759   1, V  |                   nikłe iskry zlały się mu w źrenicach w spokojny i ciepły
 760   1, V  |                   zlały się mu w źrenicach w spokojny i ciepły promień.
 761   1, V  |                   i ciepły promień. Jednak w głębi tego człowieka było
 762   1, V  |                 żółknie i gnije...~Patrzył w ziemię, mówił to monotonnie
 763   1, V  |                Justyna spuściła oczy. Było w nim znowu coś niechętnego
 764   1, V  |                 nie wiedzieć czemu, stanął w tej chwili młody człowiek
 765   1, V  |                  tej chwili młody człowiek w ubraniu żurnal mód przypominającym,
 766   1, V  |                   wiecznego niezadowolenia w pięknych oczach, a na ustach
 767   1, V  |                    widzianych i słyszanych w dalekich krajach. Ona tego
 768   1, V  |                kochała, ale wydało się jej w tej chwili, że było to bardzo,
 769   1, V  |                 bardzo, niezmiernie dawno. W tej chwili także uczuła,
 770   1, V  |                  Konie napojone i wykąpane w rzece otrząsały z siebie
 771   1, V  |                 Jan z gniadej zeskoczył, a w minutę potem z wnętrza stajni
 772   1, V  |              młodziutką dziewczynkę, która w krótkiej spódnicy, w różowym
 773   1, V  |                 która w krótkiej spódnicy, w różowym kaftanie i bosa
 774   1, V  |                  gościa.~I ciszej dodał:~- W sad popatrzaj!~Dziewczynka
 775   1, V  |                zasłoniła i do domu wpadła. W minutę wybiegła znowu, ale
 776   1, V  |                    wybiegła znowu, ale już w trzewikach i z długą, u
 777   1, V  |                   końca zakrzywioną tyczką w ręku. Jak sarna przez ogród
 778   1, V  |                  poszła i o trzy mile stąd w Jaśmontowskiej okolicy żyła.~
 779   1, V  |               zaczynało, niż było wprzódy. W szczelinach płotu zaświecił
 780   1, V  |                   i okrągłą różową twarzą, w miejscu zaś, gdzie kończyło
 781   1, V  |               nikogo, podstarzała kobieta, w ciemnym, krótkim ubraniu
 782   1, V  |                 ciemnym, krótkim ubraniu i w chustce na kształt czepka
 783   1, V  |                    zobaczyć, co się dzieje w ogrodzie sąsiada, jednak
 784   1, V  |                   jednak stała nieruchomo, w postawie zamyślonej, z podłużną
 785   1, V  |               zapytywał Justynę u sposoby, w jakie zasadzają i pielęgnują
 786   1, V  |                    koszykiem pełnym wisien w ręku i z pochyloną ciągle
 787   1, V  |                  tyle łagodnego wdzięku, a w oczach, które na chwilę
 788   1, V  |                sobie posadziła i objąwszy, w białe, ciemnymi włosami
 789   1, V  |                    Uszy jego nawet stanęły w ogniu. Stojąc pod sapieżanką,
 790   1, V  |            przetarł czoło i oczy. Coś znać w tej chwili wezbrało w tej
 791   1, V  |                 znać w tej chwili wezbrało w tej szerokiej i silnej piersi,
 792   1, V  |             zapytała.~- Żeby nie! - kręcąc w palcach brzeg fartucha odszepnęła
 793   1, V  |                  mogę... czemu nie! Już ja w tym roku drugie lato żąć
 794   1, V  |                 swoich nie zna, dopóki ich w potrzebie... - zaczął Anzelm,
 795   1, V  |               Anzelm, ale nie skończył, bo w tej chwili rozległ się u
 796   1, V  |               Niewysoka i krępa dziewczyna w różowym kaftanie, podobna
 797   1, V  |             Antolki wody pożyczyć...~- Czy w garść wody nabierzesz? -
 798   1, V  |             ukazując odpowiedziała. - Wody w garść nie nabiorę, nie po
 799   1, V  |                  ty tu czego? Czy to tobie w chacie roboty nie stało?...
 800   1, V  |                    przestąpił niski płotek w tym miejscu, gdzie stała
 801   1, V  |                 buta odtrącił i z fantazją w postawie wśród obecnych
 802   1, V  |              Średniego wzrostu był, krępy, w surducie z grubego sukna
 803   1, V  |                  podobną do takiego rydza, w którego by wprawiono zadarty
 804   1, V  |                zaczął z niejaką nadętością w głosie i wymowie, a oczki
 805   1, V  |             siestrzenica jego znajduje się w bohatyrowieckiej okolicy,
 806   1, V  |                    okolicy, tak jak prawie w samym gnieździe jego największych
 807   1, V  |          największych wrogów!...~Jan głowę w tył odrzucił i parę kroków
 808   1, V  |              świerzbi, że przyszedł tu nie w czas o takich rzeczach gadać? -
 809   1, V  |                 żalu do pana Korczyńskiego w sercu swoim nie chowa i
 810   1, V  |                    brzoza. On arystokrat i w złotnych pokojach mieszka;
 811   1, V  |               konia do krwi ukąsi. Może ja w tym procesie darmo zdrowie
 812   1, V  |                 kotwica moja, a kogo on ma w swojej obronie, ten w złej
 813   1, V  |                   ma w swojej obronie, ten w złej nawie nie utonie...~
 814   1, V  |                Mówiąc to wszystko brał się w boki, szeroko rozmachiwał
 815   1, V  |                 głowę podnieść musiał, aby w twarz wysokiemu chłopakowi
 816   1, V  |            wzrokiem rzekł:~- Jeżeli co nie w czas naplotło mi się w gębie,
 817   1, V  |                 nie w czas naplotło mi się w gębie, to przepraszam...
 818   1, V  |                   jeszcze na Jana patrząc, W rozgniewanej i rozognionej
 819   1, V  |                 ogrodzeniem przesunęła się w powietrzu błyszcząca kosa
 820   1, V  |                 koniczyny skosić, kiedy ja w mieście byłem! Wszystkie
 821   1, V  |                   byłem! Wszystkie zęby ci w gardło wepchnę, gamuło!~-
 822   1, V  |                Krwi jak wody się napije...~W ogrodzie Anzelma znowu zapanowała
 823   1, V  |                  stryj nazywał ją panią, i w ten sam sposób mówić do
 824   1, V  |                  Stało ono u skłonu nieba, w bliskiej już od ciemnego
 825   1, V  |                skończym...~- Czy pani była w parowie Jana i Cecylii? -
 826   1, V  |             zesztywniały i twarz przybrała w mgnieniu oka pozór daleko
 827   1, V  |               twarzy Anzelma ku pochylonej w nagłym zamyśleniu głowie
 828   1, VI |                zbliżał się do swego końca, w cichej i świetnej glorii
 829   1, VI |               obłoczka nie było. Szafirowe w środku, bladło ono u skłonów,
 830   1, VI |                    i wraz z brzegiem rzeki w półkole nieco zginająca
 831   1, VI |           zginająca się okolica stała cała w złotawej mgle utworzonej
 832   1, VI |               niskie i słomą pokryte domy, w pobliżu domów stojące świrny
 833   1, VI |                   zagrody, które nie stały w szeregu prosto wytkniętym,
 834   1, VI |                 jakby rozsypane cofały się w głąb lub wysuwały naprzód,
 835   1, VI |                Jedne z domów tonęły prawie w rozłożystych i srebro przelewających
 836   1, VI |                 miał czasu albo chęci, ale w zamian ogrody płynęły istotnym
 837   1, VI |              płotów i ścieżek. Te ostatnie w niezliczonych skrętach biegły
 838   1, VI |                    obraz rozległy i bijący w otaczające powietrze stugłośnym
 839   1, VI |             patrzała. Znajdowała się teraz w samym niejako wnętrzu okolicy,
 840   1, VI |            wiadrami wody na ramionach albo w wielkich fartuchach niosły
 841   1, VI |                mężczyźni, starzy i młodzi, w kapotach i surdutach, w
 842   1, VI |                    w kapotach i surdutach, w wysokich butach i bosi,
 843   1, VI |                    wysokich butach i bosi, w czapkach małych i zgrabnych
 844   1, VI |          pobłyskiwali kosami albo wznosili w powietrze zębiaste profile
 845   1, VI |                  jechały bose niedorostki, w płóciennych ubraniach i
 846   1, VI |                  krzykiem padały na trawy. W wiśniowych gajach dziewczęta
 847   1, VI |               okrytym jagodami gałęziom, a w pobliżu tych miejsc cienistych
 848   1, VI |               szeregiem wysokich lip. Lecz w ogólności był to rój ludzki
 849   1, VI |                   własnoręcznie pracujący, w grubej odzieży, z grubymi
 850   1, VI |              owszem, tu i ówdzie rzucający w powietrze wybuchy śmiechów
 851   1, VI |                     przygarbionym starcem, w płóciennej, aż do stóp zapiętej
 852   1, VI |              wysoka, pleczysta dziewczyna; w różowym kaftanie i z kasztanowatymi
 853   1, VI |                    zmarszczek, okryta była w tej chwili wyrazem nieprzytomnego
 854   1, VI |                  które objawiało się także w widocznym drżeniu rąk jego
 855   1, VI |                  trząsł się i zwiędłą ręką w powietrzu wygrażać zaczynał.
 856   1, VI |                   mu kiedyś żonkę zwiódł i w świat powiózł. ~Ale Anzelm
 857   1, VI |                     Anzelm z uroczystością w głosie odpowiedział:~- Słowo
 858   1, VI |                    kilku takich ludzi jest w okolicy, którym zawsze uwierzy...
 859   1, VI |                    oczy usiłowały spojrzeć w górę, wskazujący palec,
 860   1, VI |                     Jan i Cecylia! Było to w starych czasach, w sto lat
 861   1, VI |                 Było to w starych czasach, w sto lat albo może jeszcze
 862   1, VI |                chrześcijańską wiarę, kiedy w te strony przyszła para
 863   1, VI |                    stolarskimi narzędziami w ręku z dala i biernie na
 864   1, VI |            odpowiedział:~- Już uspokojony!~W tej chwili bardzo blisko
 865   1, VI |                     którzy stali ściśnięci w ciasną gromadkę i spomiędzy
 866   1, VI |                 słuchali wymownego sąsiada w zaciekawionych i niespokojnych
 867   1, VI |              wysoki i poważnie wyglądający w swej siwej, baraniej czapce,
 868   1, VI |                  bardzo znać ubogi, bosy i w siermiędze, z szerokim,
 869   1, VI |                 tchnęły z otwartej sionki, w której ciemnawym wnętrzu
 870   1, VI |                    święty i najdroższy; że w tę przepaść zieleni i kwiatów
 871   1, VI |                   okolicę i z drogi, która w tym miejscu szybko w dół
 872   1, VI |                 która w tym miejscu szybko w dół spadać zaczęła, skręcił
 873   1, VI |                    spadać zaczęła, skręcił w stronę, w której płynął
 874   1, VI |                 zaczęła, skręcił w stronę, w której płynął niewidzialny
 875   1, VI |                  ciepłem słonecznym weszli w ocieniony i chłodny korytarz.
 876   1, VI |                    siły przyrody pogiętych w niezliczone garby i jamy,
 877   1, VI |               wielkiej wysokości ogromną i w różne kształty wzdymającą
 878   1, VI |               gęstwinie szeroki pas złoty, w którym delikatne olchy zdawały
 879   1, VI |           przygasał, aż znikał zupełnie, a w głębie parowu zsuwały się
 880   1, VI |                  wilgocią napojone cienie. W głębi, na dnie, sunął kręty,
 881   1, VI |               czymś nieznanym i dawnym, co w tym miejscu ziemię na tę
 882   1, VI |             uderzyło ono o ląd i przedarło w nim sobie łożysko, którego
 883   1, VI |             wąskiej rozpadlinie, a ścieżki w głąb parowu prowadzące zaczęły
 884   1, VI |           liściastej zarośli przepadające. W rozpadlinie czuć było zbliżanie
 885   1, VI |             łotocie i czerwonawe kamienie. W gęstwinę leszczyn uplątane,
 886   1, VI |                    woń heliotropu. I jakby w tym miejscu natura prawo
 887   1, VI |                jasnych olszyn i brzóz, ale w tej głębi nie było ich prawie.
 888   1, VI |                  strumień dzwonił i czasem w berberysowym czy wilczynowym
 889   1, VI |                   przez chwilę na utopioną w liściach i kwiatach krynicę.
 890   1, VI |                korzeniami drzew i wrosłymi w ziemię kamieniami najeżonych
 891   1, VI |                   jego postać kołysała się w obie strony, jakby w wesołym
 892   1, VI |                   się w obie strony, jakby w wesołym i triumfującym poczuciu
 893   1, VI |                     Czasem znikał zupełnie w wysokiej zarośli lub ukazywała
 894   1, VI |                   czapką ocieniona i ramię w białym rękawie, troskliwie
 895   1, VI |                wyciągające się ku staremu. W pamięci Justyny błysnęło
 896   1, VI |              Widziała już tych dwóch ludzi w ten sam sposób wstępujących
 897   1, VI |              zwracał się ku otwartemu oknu w którym ona stała. Ale to
 898   1, VI |                    siebie. ~Znajdowali się w miejscu o kilka stóp zaledwie
 899   1, VI |                parowu, U końca cienistej i w nierówne wschody powyszczerbianej
 900   1, VI |                     ale takiego kształtu i w taki sposób przyozdobiony,
 901   1, VI |               popiersie Marii, z tkwiącymi w nim siedmiu pozłacanymi
 902   1, VI |              siedmiu pozłacanymi niegdyś i w kształt miecza wyrzeźbionymi
 903   1, VI |             strzałami, wsparte na rękach i w zamyśleniu na podstawach
 904   1, VI |                przepaść zieloną z warczącą w głębi krynicą, na olbrzymi
 905   1, VI |                krynicą, na olbrzymi i cały w mchach swych i wiankach
 906   1, VI |                    tu przez wyginające się w tył ściany przepaści i stojący
 907   1, VI |                 ściany przepaści i stojący w tej cichej pogodzie szybą
 908   1, VI |                  wnet znowu głowę nakrył i w milczeniu, z nasępionymi
 909   1, VI |          nasępionymi brwiami, pogrążył się w swej robocie. Powoli i jakby
 910   1, VI |                Jakub. Teraz jemu przypadło w udziale stróżować nad tą
 911   1, VI |                 przeszło wiekami, jak było w tej porze dalekiej, gdy
 912   1, VI |              nazwiskach i dziejach złożono w jednej mogile. ~Justyna
 913   1, VI |                     Justyna wpatrywała się w stary grobowiec i w pamięci
 914   1, VI |                    się w stary grobowiec i w pamięci jej uparcie powtarzać
 915   1, VI |                   para, złączona para~Leży w tym grobie!~Jan i Cecylia!
 916   1, VI |                 długo, na wieki, pozostali w sercach i pamięci ludzi?~
 917   1, VI |                  na zbladłą nieco i smutną w tej chwili twarz młodej
 918   1, VI |                grobowiec ten budzić musiał w jej młodej głowie. Nie śmiała
 919   1, VI |                    Nikt jej nie opisywał i w książkach nie drukował...
 920   1, VI |             dziadek, może przeddziadek, bo w ich familii wszyscy długo
 921   1, VI |                zrąb kamienia siwym mcherz1 w tym miejscu porosły służył
 922   1, VI |                ożynowego krzaku.~- Było to w starych czasach, w sto lat
 923   1, VI |                 Było to w starych czasach, w sto lat albo może jeszcze
 924   1, VI |                Chrześcijańską wiarę, kiedy w te strony przyszła para
 925   1, VI |                    ciemnej twarzy i bardzo w sobie silny, tak jak to
 926   1, VI |             pomiędzy panami, a najczęściej w pospólstwie bywa, a ona,
 927   1, VI |            podtenczas nieprzebyta puszcza, w której Pan Bóg nasiał co
 928   1, VI |                   pobudowali troszkę osad, w których trudnili się sobie
 929   1, VI |                sobie różną przemyślnością. W jednych miejscach, nad jeziorami
 930   1, VI |             siedzieli rybaki i bobrowniki; w inszych, tam gdzie stały
 931   1, VI |                 mieli, ale najwięcej rzepę w nich sadzili i len w wielkiej
 932   1, VI |                 rzepę w nich sadzili i len w wielkiej obfitości sieli,
 933   1, VI |                 było i to przy miastach, a w głębokiej puszczy jeszcze
 934   1, VI |                    Ale za to byli tacy, co w dębowych lasach żyjąc trzody
 935   1, VI |           nieznajoma jeszcze była mularka. W Boga chrześcijańskiego niby
 936   1, VI |                    uwierzyli, a jednakowoż w głębokościach puszczy wiele
 937   1, VI |                   zatrzymywał się i szukał w pamięci wyrazu lub nazwy,
 938   1, VI |                  wyrazu lub nazwy, których w życiu codziennym nie używał
 939   1, VI |                  rysów wiązał przez chwilę w swej głowie wątek opowiadania
 940   1, VI |                 prawo i na lewo, naprzód i w tył, rosła jedna tylko puszcza.
 941   1, VI |                  tysiąc lat miał wieku, bo w jego wydrążeniu bawoła skryć
 942   1, VI |                  było, bo pracując ciężko, w niewygodach i niebezpieczeństwach
 943   1, VI |                 rękach, wyrosła, zmężniała w sobie, że podobną stała
 944   1, VI |            niedźwiedziów, dzików i wilków, w gałęziach czaiły się drapieżne
 945   1, VI |               drzewach wieszały się rysie, w ciemności oczami jak latarniami
 946   1, VI |              daleko i o ziemię biły koryta w niej sobie prując, czego
 947   1, VI |                  góry przez słonko, co się w nich przeglądało, tęczami
 948   1, VI |                    swojej nie zna, nim jej w potrzebie z siebie nie dobędzie.
 949   1, VI |                    lud wiewiórek, a u dołu w gęstwinach skrywała się
 950   1, VI |               mnogość zajęcy, łasic i kun; w wodach mieszkały wydry i
 951   1, VI |                    wędę, sieć albo oszczep w rzekę zanurzyć, ażeby z
 952   1, VI |                dwadzieścia roków minęło im w tej męce, kroplami rozkoszy
 953   1, VI |          wyhodowało nad brzegiem tej wody, w cienistościach tej puszczy,
 954   1, VI |                wielką czapką. Obejrzał~się w stronę słońca; znikło już
 955   1, VI |                 uśmiechem. - Ale - dodał - w tym końcu także są rzeczy,
 956   1, VI |                dziwy dzieją się gdzieściś, w kraju litewskim, w najgęstszej
 957   1, VI |              gdzieściś, w kraju litewskim, w najgęstszej puszczy nad
 958   1, VI |                 był on myśliwiec i właśnie w tej porze, kiedy mu to doniesienie
 959   1, VI |                 było, bawił się polowaniem w swoich knyszyńskich lasach.
 960   1, VI |                 sobą rozkazał i puścił się w drogę. Jechał i jechał,
 961   1, VI |      nieprzeliczonych rojów pszczelnych, a w olszynach i brzoźniakach
 962   1, VI |            ogrodami, sznurem wyciągało się w podłuż rzeki, a z ich kominów,
 963   1, VI |                bieliły się sztuki płócien, w chatach krośna stukały i
 964   1, VI |               ziemne i wodne, grzebało się w piasku lub z hałasem leciało
 965   1, VI |                  niewody z rzucającymi się w nich rybami. Co do rzeki,
 966   1, VI |                   rybami. Co do rzeki, tej w dole płynącej król z oddali
 967   1, VI |          drogocenności siodeł aż ćmiło się w oczach. Za nimi jechali
 968   1, VI |                  was wszystkich?"~"Żywie i w zdrowiu przebywa" - odpowiedział
 969   1, VI |                   pyta znów król.~"Żywie i w zdrowiu przebywa".~Król
 970   1, VI |                    pomocy nie potrzebując, w śnieżystych płótnianych
 971   1, VI |                  On opierał się na toporze w długim kiju oprawionym;
 972   1, VI |                   i jakeś się urodził, tak w grobie legniesz pospolitakiem.
 973   1, VI |               pospolitego urodzenia, idzie w porównanie ze szlachtą rodowitą
 974   1, VI |                obfitością ciekące pole..."~W tym miejscu umilkł opowiadający;
 975   1, VI |             wysokiego złomu kamienia. Rękę w górę podnosił i słychać
 976   1, VI |                   jeszcze:~- Działo się to w roku, na tym pomniku wypisanym,
 977   1, VI |                    zabłysły nikłe gwiazdy. W zmroku naprzeciw umilkłego
 978   1, VI |                    głosem człowieka, który w głębi pamięci swojej budzi
 979   1, VI |                Wszelako późniejszym czasem w tym naszym rodzie przez
 980   1, VI |               prawie wszyscy, siedzieliśmy w swoich zaciszkach własnymi
 981   1, VI |                historię fundatorów naszych w całej okolicy umie może
 982   1, VI |                   takie rzeczy nie dbają i w biedzie, w zasępie pamięci
 983   1, VI |              rzeczy nie dbają i w biedzie, w zasępie pamięci o nich mieć
 984   1, VI |                   panami, to za jedno; ale w bydło obrócić się, to smętnie
 985   1, VI |                  szeptem.~On cofnął ramię, w tył się uchylił i przez
 986   1, VI |                 się uchylił i przez chwilę w milczeniu na nią poglądał.
 987   1, VI |             ramionami cienki pień brzozy i w szarzejącą przestrzeń patrzała
 988   1, VI |               ludzie, którzy takie miłości w piersiach swych nosili i
 989   1, VI |              ubogiej numy, byleby nie mieć w sercu i życiu pustyni, byle
 990   1, VI |                    miała dziś sen cudowny, w którym zjawiło się przed
 991   1, VI |                długo, uparcie patrzał, nie w przestrzeń lecz na nią.
 992   1, VI |                    rozciągniętych zagród: ~W okolicy życie dzienne ustawało;
 993   1, VI |                 ówdzie tylko pobłyskiwiały w oknach drobne światła, wzdymały
 994   1, VI |              tętent konia albo turkot kół. W jednym miejscu dziecinna
 995   1, VI |               skrzypiec.~Justyna spojrzała w górę i wyobraźnia ukazała
 996   2, I  |                                          I~W Olszynce, za olchowym gajem,
 997   2, I  |              gładkimi pniami przebłyskiwał w płaskich brzegach płynący
 998   2, I  |         Gdzieniegdzie, niby drobne obrazki w zielonych ramach, widać
 999   2, I  |              których rosły grupy wierzb, a w mokrych zagłębieniach gruntu
1000   2, I  |                wyglądających. Z bliskości, w której znajdowała się od