Tom, Rozdzial

 501   2, II |              się trzeba... Ja w nogi, a dzieci za mną! "Lecz się,
 502   2, II |        pogadaj z doktorem i pogadaj!" A żeby on choć przez trzy
 503   2, II |            gałki do gardła rzucali... A ty za raz w melancholie
 504   2, II |        Justyna i na stole położyła.~- A toż skąd? - wskazując bukiet
 505   2, II |               postaci naprzód podała, a rozpłomienione przed chwilą
 506   2, II |   odpowiedziała:~- W Bohatyrowiczach.~A któż ci dał... to...?~Ciemnym,
 507   2, II |               Wiecznie bukiety wiążą, a co który zwiąże, to miotła.
 508   2, II |          kiedyś takie bukiety często, a ten do tamtych podobny jak
 509   2, II |           ludziom Pan Bóg daje serca, a drugim kamienie?... Pewno
 510   2, II |         ciebie serce, bo ty panienka, a u niego kamień, bo to chłop!
 511   2, II |        wiodące. Za nią biegła Leonia, a potem i Witold, który doktora
 512   2, II |                że aż potem chorowali, a ona doglądała ich znowu,
 513   2, II |            żółte policzki jej paliły, a do snu i dla rozrywki śpiewając
 514   2, II |              ani kochać jej nie umie. A potem znowu ten Egipt!...
 515   2, II |         skokami znalazł się na ganku, a gdy wydawał rozkazy tyczące
 516   2, II |          kobieta! męczy się okropnie! A ta znów druga klęczy przy
 517   2, II |              w nią wzrokiem żałosnym, a Leonia, która cichutko wsunęła
 518   2, II |              rozfryzowane! - jęknęła.~A potem śpiesznie do Teresy
 519   2, II |              tu nie przychodził, nikt a nikt... Nie mogę teraz znieść
 520   2, II |               także, jakby starannym, a wyraz oczu i ust zdradzał
 521   2, II |               jego czoła i policzków, a długie wąsy opuściły aż
 522   2, II |           Ręce trzymał w kieszeniach, a blada, wąska, delikatna
 523   2, II |         prośby popatrzył mu w oczy.~- A może?... wcale dobre...
 524   2, II |           przybył, poruszeniem głowy, a zaraz potem mówił dalej: -
 525   2, II | obywatelskiego honoru, tak, ho-no-ru, a także za miłą powinność
 526   2, II |              przerwał znowu Benedykt; a głos jego był istotnie bardzo
 527   2, II |              daleko jest piękniejszy, a ja bym tak chciała, aby
 528   2, II |        Lalkami wam jeszcze.bawić się, a nie salony urządzać...~Panienki,
 529   2, II |         Panienki, trochę rozśmieszone a trochę zagniewane, frunęły
 530   2, II |       pomiędzy ich najstarszą siostrą a swym krewnym, niebogatym
 531   2, II |               miała fortepian własny, a kiedy już kupować, to coś
 532   2, II |             jakby klaśnięcie z bicza, a po wąskich ustach Darzeckiego
 533   2, II |              inne potrzeby i wydatki, a sam przyznasz, niezawodnie
 534   2, II |            dwa pomiędzy oknami staną, a dwa po rogach salonu!...~-
 535   2, II |          szczęśliwy, marzeń pełny!...~A potem zaraz do ostatniego
 536   2, II |       Jesteśmy ludźmi cywilizowanymi, a cywilizacja stwarza w nas
 537   2, II |      ulepszanie majątku. Mówił długa, a ponieważ nie chciał, aby
 538   2, II |           nieruchomiej tkwił w ziemi, a na sfałdowane czoło występowały
 539   2, II |        źródłach kredytu istniejących, a także takich, które by tylko
 540   2, II |              mniej albo więcej ulega, a która już nam tyle złego
 541   2, II |          człowiek dla siebie znalazł, a które raz jeszcze świadczyło
 542   2, II |        Słuchał ich z trochę posępnym, a trochę żartobliwym wyrazem
 543   2, II |             nic nie maluje teraz...~- A nie, a nie Szkoda, tak,
 544   2, II |              maluje teraz...~- A nie, a nie Szkoda, tak, nieodżałowana
 545   2, II |            rozdrażnienie Benedykta.~- A, na miłosierdzie boskie! -
 546   2, II |        Rozgniewałeś mię.i zmartwiłeś, a teraz przynajmniej powiedz:
 547   2, II |         Darzeckiego nie mam szacunku, a nigdy nie zniżę się do nadskakiwania
 548   2, II |        dopiero zdolnym był wymówić:~- A toż co? skąd? dlaczego?~
 549   2, II |          teraz ręką powiódł po czole, a wzrokiem już znowu nie rozgniewanym,
 550   2, II |           choć to jedno dobrze czyni? A też oranżerie, wojaże, paryskie
 551   2, II |               ziemi zaledwie odrosła, a już jej w głowie pantofle
 552   2, II |             bardzo do siebie podobni, a podobieństwo to stało się
 553   2, II |          dawniej wcale go nie raziły, a teraz kłuły W oczy, w serce
 554   2, II |               zębów białych jak śnieg a ukazujących się w uśmiechu
 555   2, II |           uśmiechu trochę gapiowatym, a trochę jak u małego dziecka
 556   2, II |      zaopatrzonych wędzideł ~- Julek! A co? - zawołał Witold, którego
 557   2, II |         skokami znalazł się przy nim, a wtedy i on grubym szeptem
 558   2, II |           śmiechem zaszeptał znowu:~- A jakże! czy ja wiem? tak
 559   2, II |              gniewać się będzie. ..~- A dlaczegóż czapki na głowie
 560   2, II |           Mars cwałował przed nimi.~- A gdzież Sargas? - zapytał
 561   2, II |               u was wszyscy zdrowi?~- A zdrowi, chwała Bogu!~- Już
 562   2, II |         okolicy waszej nie byłem...~- A jakże! już my mówili, że
 563   2, II |            się taki błękitny i złoty, a u brzegu stała łódka mała,
 564   2, II |              błękitnej i złotej toni, a dwa czarne psy wyżeł i kundel,
 565   2, II |           prawda, Justysiu? cukierek!~A teraz te... może sobie rapsodie
 566   2, II |               struny spuścić go miał, a Justyna, cierpliwa, bierna,
 567   2, II |           Benedykta oczekiwać będzie, a tymczasem dla tych, którzy
 568   2, II |              do sali jadalnej wszedł, a po chwili przy stole już
 569   2, II |            musu tylko i konieczności, a myślami gdzie indziej przebywała.
 570   2, II |          zamykając pudełka i flakony; a w pracy tej czasem tylko
 571   2, II |               nad stanem jej zdrowia, a potem rozśmieszył ścigając
 572   2, II |              głosem o Martę zapytała, a dowiedziawszy się, że znajduje
 573   2, II |           głową odpowiedziała Teresa.~A gdy dwa jedwabne łachmanki
 574   2, II |        usposobienie swej towarzyszki, a przy tym pogrążona w liczeniu
 575   2, II |          marzyła o oliwkowym fellahu, a dziś oznajmiono jej, że
 576   2, II |            wyrazem szczęścia oblanej, a jednak tak biednie, biednie
 577   2, II |              jesteś dobrą dziewczyną, a tylko masz bzika...~Trzydziestokilkoletnia
 578   2, II |       Zwierzanie się z jednej strony, a wyrażanie najgorętszego
 579   2, II |             ku krokowi temu pracuje., a wiadoma to już rzecz, że
 580   2, II |               pani Emilia.~- Otóż to! A jeszcze taka f a m, jak
 581   2, II |             Otóż to! A jeszcze taka f a m, jak moja Marynia; bo
 582   2, II |             Korczyńskich, dla siebie, a przede wszystkim dla Justyny,
 583   2, II |               pomieścić się nie mógł, a potem samo jego przypuszczenie
 584   2, II |             ona tak żartować ze mnie!~A potem z żałosnym westchnieniem:~-
 585   2, II |    westchnieniem:~- Ja ją tak kocham, a ona dla mnie nie ma żadnej
 586   2, II |               tak kocham, tak kocham, a ona żartuje ze mnie! O Boże,
 587   2, II |                Pewno już pora minęła, a ona zagawędziła się i nie
 588   2, II |             znowu duszenie schwyci... A ja i zapomniałam, o Boże!~
 589   2, II |              Cholera; uważasz, to ja, a synogarlica to Teresa...~
 590   2, II |         zagadkę mego złamanego życia, a wtedy zrozumiesz, że duszom
 591   2, II |        orgueil tout entier est encore a genoux .~Dwie jej łzy upadły
 592   2, II |               soi-meme,~C'est se voir a tour dédaigné et trahi...~
 593   2, II |             iść drogą długą i czystą, a u jej końca móc dwa swe
 594   2, II |               wziętą z tak rumianych, a tak przecież niekiedy wzruszonych
 595   2, II |               żywą, trwożliwą istotą. A to lenek kukawki, szorstki
 596   2, II |               coś tajemniczo szeptać, a to w bujny, śnieżny kwiat
 597   2, II |          zielone rzuca krwiste plamy, a ta wijąca się gałązka drobnym,
 598   2, II |             ukochany kocha wzajemnie. A wzajemność w kochaniu czyż
 599   2, III|            oblewała ich zgięte plecy, a gorący ten oddech nieba
 600   2, III|               o którego przystojność, a nawet i niejaką wykwintność
 601   2, III|      pralników napełniając powietrze, a pranie to jeszcze poprawiały
 602   2, III|           palcu mosiężnego naparstka, a w ręku kilku łokci liliowego,
 603   2, III|              Ładyś z chłopska mówiący a bujną, złocistą czuprynę
 604   2, III|              kanarkowy lew okolicy.~- A jakże - odkrzyknął wiozący
 605   2, III|           Antonina troszkę pomogła?~- A to dla jakiej przyczyny? -
 606   2, III|            Jezu! Wszak to pan Michał! A ja myślałam, że to wilga
 607   2, III|          urywanych i głośnych rozmów, a czasem nawet zapanowywał
 608   2, III|            ptak trwożnie zaświegotał, a wszędzie, szeroko, jak okiem
 609   2, III|        niedorośli chłopcy żęli także, a jeden wielki, pleczysty,
 610   2, III|            wszystkie zęby ukazując.~- A co, Sargas? Na Niemen może
 611   2, III|           Bardzo słusznie! Leż sobie, a żyto niech gnije na ziemi! ~
 612   2, III|            snopków uwożącą ku domowi, a na przeciwnym krańcu wydrążonego
 613   2, III|             tylko właścicielom znany, a dla wszelkiego obcego oka
 614   2, III|     najróżniejsze kierunki rozsypane, a w przeciągu czasu na drobne
 615   2, III|           towarzyszów życia odbierał, a takie już moje przyrodzenie,
 616   2, III|                Bo to wy jedno wiecie, a ja drugie. Co umarłym z
 617   2, III|       królestwo niebieskie dać raczy, a my sobie z tym wieczne kochanie
 618   2, III|            zachodzi, drugie wschodzi, a ze smętku, jak z kozła,
 619   2, III|          Panienka śmieje się. Owszem. A jak Boga kocham, ja prawdę
 620   2, III|              Owszem. Wy wiecie jedno, a ja drugie. Noc po dniu następuje,
 621   2, III|                Noc po dniu następuje, a dzień po nocy. Śmiech od
 622   2, III|          synku, siestrę. Hoduj ty ją, a ona tobie do pomocy stanie".
 623   2, III|           było wtedy lat dwadzieścia, a jej sześć. Anzelm był strasznie
 624   2, III|            niech lepiej u nas rośnie, a jak troszkę podrośnie, to
 625   2, III|              Bo to drugi odepchnąłby, a on przygarnął, na rękach
 626   2, III|         Horujem razem i hulamy razem, a częściej on co ciężkiego
 627   2, III|             głosem swym przemówiła:~- A koniec taki, że pani Starzyńska
 628   2, III|       odkrzyknęła:~- Nie wyhodowałam, a najśliczniejsze ze wszystkich
 629   2, III|            odsłoniła przed nim matka, a której suknia słomianej
 630   2, III|            pożartuje, ani zaśpiewa... a jak spytam się: "Co tobie
 631   2, III|             nią po dziaduniu spadnie, a mówią, że może i z pięć
 632   2, III|               w czasie ożenisz się!~- A jak nie ożenię się?... Otóż
 633   2, III|        schudły i wydłużyły się nieco, a gdy uspokojonymi już i prawie
 634   2, III|             aż głowę podawał naprzód, a na białe czoło wystąpiła
 635   2, III|               jeszcze słuchał chwilę, a potem z tą głęboką bruzdą,
 636   2, III|           szepnął do niej słów kilka, a gdy do Justyny powrócił,
 637   2, III|              nachylić się, popatrzyć, a potem i samej spróbować...~
 638   2, III|               skrojonej i przybranej, a obcisłością swą rysującej
 639   2, III|               i ubiorę się stosownie, a dziś, tymczasem, proszę
 640   2, III|          połowie snopami napełnionym, a że więcej już snopów do
 641   2, III|           góro! zielony lesie!~Umilkł a Domuntówna czystym, silnym
 642   2, III|           pierwszy śpiewak w okolicy, a ona pierwsza śpiewaczka.
 643   2, III|              świetlica, tańczą sobie, a jak nie tańczą, to Jadwiśka
 644   2, III|              Jadwiśka gra na gitarze, a mój Janek śpiewa... Owszem.
 645   2, III|           okrywać i razem je zbierać, a w zimowe wieczory przy szumie
 646   2, III|          Przenajświętszy nie zliczył. A przy kochaniu wszystko dobrze
 647   2, III|              jak tylko luby pocałuje. A czy jest luby?~- Nie ma -
 648   2, III|             gęby nie zatknąć. Gadali! A ja, owszem, dziwowałam się
 649   2, III|        Jadwiśki swojej nie porzucaj!" A on jak ofuknie: "Ja mówi -
 650   2, III|              Jadwiśce nie przyrzekał, a ten pan tej pannie przyrzekał
 651   2, III|           przyrzekał i nie dotrzymał. A kiedy tak, to on jest prawie
 652   2, III|           męskich i kobiecych głosów, a matka Jana wyprostowała
 653   2, III|               dzieci wszystko zrobią, a ociec muchy po drogach łapie,
 654   2, III|             to ja od pracy ubiegałem? a że dziś przy robocie nie
 655   2, III|         powoli i z powagą postępował, a na widok kilkunastu swych
 656   2, III|             jego popędliwy i głośny - a czyje to żyto żonka twoja
 657   2, III|             to na swoim zagonie żnie, a obok rosnące skubie! Bóg
 658   2, III|         strasznymi krzykami buchający a ramionami i widłami na kształt
 659   2, III|  przywłaszczył, kiedy Janek był mały, a Anzelm chory, aż go, owszem,
 660   2, III|           głośno uderzały o siebie. - A taki koniec, że ten Ładyś;
 661   2, III|            ożenił się i sam schamiał, a teraz ojca jeszcze skaleczy! -
 662   2, III|           pędem strzały obiegał domy, a za nim biegł też, pod płotkami
 663   2, III|             zagona! - krzyknął Fabian a ty w cudze garnki nie zaglądaj,
 664   2, III|           spasie, i materia do zwady, a osobliwie do takiego rozbójnictwa
 665   2, III|        ziarneczko mrze z upragnienia, a ty znów w tym roku sępa
 666   2, III|              i daleko jeszcze gorsze, a jedyna różnica - w formie!~
 667   2, III|                  tylko jedni inaczej, a drudzy inaczej złość swoją
 668   2, III|        inaczej złość swoją okazują... A Bóg najwyższy na jednym
 669   2, III|              obok Justyny głos Jana - a to już mnie do głowy przychodziło,
 670   2, III|          powierzchowność i znikomość, a prawdziwy walor człowieka
 671   2, III|           matka. Antolka wpółgołębie, a wpółdziewicze swe oczy z
 672   2, III|              zaniosła się Starzyńska, a potem nogą o ziemię uderzając
 673   2, III|               rozmachując zawołała:~- A teraz, owszem, do roboty,
 674   2, III|                Żwawo, dziatki, żwawo! A i ty, Janek, za ten sierp
 675   2, III|            upewniać zaczęła, że wcale a wcale zmęczoną się nie czuje,
 676   2, III|               zmęczoną się nie czuje, a Jan, z ogromną garścią zboża
 677   2, III|            Julek to pływać mię uczył! A panna Antonina czy mnie
 678   2, III|             nawet u Ładysiów raz był, a o nas zapomniał.~- A kiedy
 679   2, III|             był, a o nas zapomniał.~- A kiedy twój stryj podobno
 680   2, III|             dopatrywał bydła i owiec, a w zimie cepem bił o klepisko;
 681   2, III|            synowca z pola przywożone, a gdy już snopów zabrakło,
 682   2, III|              zagrał bolesny niepokój, a cienkie, blade wargi ironicznym
 683   2, III|             jak się należy przyjętym? A to Anzelm tak już za swoją
 684   2, III|         Anzelma iść nie śmiał. "Chcę, a nie śmiem" - powiada. Aż
 685   2, III|      zaznajomiłem, i koniec, i basta! A gdzież to panna Antonina?~
 686   2, III|             komu wieczerzy gotować!~- A ciotka?~- E! jaki tam smak
 687   2, III|              dalej rozmowę ciągnął:~- A żebym ja był kotkiem, toby
 688   2, III|              i zaniósł się żałośliwym a do złudzenia podobnym lamentem
 689   2, III|            nauki sadek ten założyłem, a i poradzić się także nie
 690   2, III|  roztargnieniem, o czym innym myśląc, a wzrok jego coraz przenikliwiej
 691   2, III|             ku zaniemeńskiemu borowi, a potem znowu w twarzy Witolda
 692   2, III|            nas leje się po chmurność, a my w tej pochmurności tak
 693   2, III|              co nowy las przepowiada, a jeżeli panu w jakiej trudności
 694   2, III|            przez Pana Boga jemu daną, a my kamieniami, które nogami
 695   2, III|             ku zaniemeńskiemu borowi, a długie, blade ręce, do połowy
 696   2, III|               bławatki już posiwiały! A takie były szafirowe, śliczne!
 697   2, III|              starzało razem z nimi... A to przekwitły brodawnik;
 698   2, III|               tylko taka kulka puchu, a przy słońcu wygląda, jakby
 699   2, III|               kulka puchu. Dziś jest, a jutro przeciwny wiatr powieje
 700   2, III|               wszelakie biedy znosić, a szczęścia swego nie utracić?~
 701   2, III|             odpowiedziała pytaniem:~- A Jan i Cecylia?~Chwilę milczeli.~-
 702   2, III|           kitkami nazywa się tymotka, a ten różowy kwiatek to zajęczy
 703   2, III|             kwiatek to zajęczy lenek, a te żółte, takie jak prawie
 704   2, III|              smętny byłby ten odkład, a jemu nie! Zawsze wesoły
 705   2, III|            donośnie zagwizdała wilga, a jakby w odpowiedź jej z
 706   2, III|             gwizdanie na nutę pieśni:~A kto chce rozkoszy użyć,~
 707   2, III|             ogień, to kwiat mokrzycy, a ta gałązka, widzi pani,
 708   2, III|           zsuniętymi brwiami wymówiła a nigdy - dodała - nigdy tego
 709   2, III|               z nami?~- Najpewniej.~- A jeżeli czasem stryj zostanie
 710   2, III|             go jutro chandra schwyci. A kiedy go już ta pochmurność
 711   2, III|          czasem przeżyje dzień jeden, a czasem dwa i trzy dni...
 712   2, III|            góry przewrócona szklanka, a dalej, przy samej ścianie,
 713   2, III|           mrugnięciem szepnął Anzelm, a potem książki znowu na stole
 714   2, III|               zgłupieli i zapomnieli, a są i tacy nawet, co bez
 715   2, III|             uśmiechem odpowiedział:~- A tak. Ja też ją celką swoją
 716   2, III|            panną~Przy wielkim dworze;~A ja będę księdzem, a ja będę
 717   2, III|           dworze;~A ja będę księdzem, a ja będę księdzem~W białym
 718   2, IV |           silnie od brzegu odepchnął, a potem sam w nie wskoczył.
 719   2, IV |           mielizny na toń spłynęło.~- A stryj? - zapytała.~- Chory.
 720   2, IV |              szlak wody ulewą iskier, a tu i ówdzie łamiące się
 721   2, IV |             bladły lub całkiem gasły, a w błękitach wody, pod delikatnym
 722   2, IV |       zniknęły ostatnie domy okolicy, a tuż za nimi góra rozszczepiła
 723   2, IV |              to o jedną śmierć mniej, a o jedną kroplę słodyczy
 724   2, IV |          wszelakich pełno na świecie, a słodycz na nim bardzo jest
 725   2, IV |         puszczoną Julek Bohatyrowicz, a na małym, zielonym przylądku,
 726   2, IV |          niewinnie i przyjacielsko.~- A dokąd? - na płynącą parę
 727   2, IV |          tylko nie bawić się długo!~- A dla jakiej przyczyny?~-
 728   2, IV |               dla jakiej przyczyny?~- A dla tej, że przed zachodem
 729   2, IV |              wystarczyło. Głupi niby, a chytry. Teraz na niego drugi
 730   2, IV |            białe domki o k o l i c y, a potem wielki parów wspaniale
 731   2, IV |              z rzeką poziomu spływał, a gęsty bór nie znikał wprawdzie,
 732   2, IV |        ujętego w ciemne półkole boru, a z drugiej rozdzielonego
 733   2, IV | nieskończonymi łańcuchami zmarszczek, a choć z pozoru powietrze
 734   2, IV |               suche, smętne girlandy, a potem już od krańca do krańca
 735   2, IV |              suchej, gorącej topieli, a wzrok jej ze zdziwieniem
 736   2, IV |              uczepić się go nie chce. A jednakowoż był kiedyś taki
 737   2, IV |            wszystko dobrze pamięta?~- A jakże! Pani i wiary dać
 738   2, IV |          matkę, cościś jej poszeptał, a potem mnie z ziemi na rękach
 739   2, IV |              drogi pomiędzy pagórkami a borem. Księżyc tkwił wprost
 740   2, IV |            tkwił wprost nad piaskami, a w jego światłości ociec
 741   2, IV |        karmazynowym kolorem świeciły, a konie pod nimi podnosiły
 742   2, IV |              dobrze po świętym Janie, a może i około świętej Anny,
 743   2, IV |          piaskami zaś ciągle grzmiało a grzmiało, i dopiero przed
 744   2, IV |        ustawać, aż i zupełnie ustały, a za to po całym borze poniosły
 745   2, IV |         siedzieli ku piaskom patrząc, a na miejsce tych ptasich
 746   2, IV |              wielkie pluśnięcie wody, a potem już ciche, ale ciągle
 747   2, IV |               opuszczoną i bezwładną, a z włosów i z odzienia woda
 748   2, IV |             aż krzyknąłem ze strachu. A potem zaczął do mnie mówić.
 749   2, IV |               czoło sobie pokazał... "a twój ociec tu..." i na piersi
 750   2, IV |              na piersi sobie pokazał. A potem jeszcze dołożył: "
 751   2, IV |             mnie i na nogi postawił. "A co?" - zapytał. Ja jemu
 752   2, IV |             na czoło sobie pokazałem "a mój ociec tu..." i na piersi
 753   2, IV |               Andrzejową jej pokazał, a sam pędem wielkim z domu
 754   2, IV |              stryj z sobą rozmawiali, a tego, co mówili, nie słyszałem.
 755   2, IV |            pan Benedykt zapytał się: "A Dominik?" Stryj zaś znak
 756   2, IV |               z jedną ręką bezwładną, a drugą sobie po uczernionej
 757   2, IV |         początku lasu rósł, wzbierał, a tu wybuchał niepodobnym
 758   2, IV |                godzina prawie minęła, a Justyna siedziała jeszcze
 759   2, IV |              czy szczęścia jednostki, a celem były ludzkość, naród,
 760   2, IV |          rzadko bywa mistrzem dobrym, a pognębienie, jak olbrzymia
 761   2, IV |              gwiazd i lampę księżyca, a w dżdżyste i burzliwe rozciąga
 762   2, IV |               muzyką ptasich śpiewów, a zimy kładnąc po drzewach
 763   2, IV |              śnieżne wysłanie polany, a w kryształowych koronkach
 764   2, IV |            woniami jadłowcu i pleśni, a w letnie wieczory wysmukłe
 765   2, IV |             przerzynały jej ciemność, a listki ich, okrągłe, drobne,
 766   2, IV |             wypłynął na jej policzki, a czarne rzęsy nagle w dół
 767   2, IV |        nieśmiałych żarów spojrzeniem, a potem z trudnością odwracając
 768   2, IV |              się ku wyjściu z polany, a gdy szli jedno przy drugim,
 769   2, IV |              zrazu i urywanymi słowy, a potem coraz ufniej i żywiej
 770   2, IV |              rozgrzać stygnące dłonie a ochłodzić rozgorzałe czoło.
 771   2, IV |             byli od trosk i ciężarów? A potem, dziecię wsi, rozłączenia
 772   2, IV |              bunty lub martwą apatię, a dnie i lata, jak błyszczące,
 773   2, IV |        potwierdzenia i zrozumienia.~- A tak! - wymawiał. - A jakże!...
 774   2, IV |                  A tak! - wymawiał. - A jakże!... Naturalnie! To
 775   2, IV |              wstydno bogactwa używać, a nie swego; wysoko stać,
 776   2, IV |               nie swego; wysoko stać, a nie na swoich nogach; młodym
 777   2, IV |          nogach; młodym i silnym być, a jak w zgrzybiałej starości,
 778   2, IV |        pozatykać nie można... gadali, a on dziwił się i przez ciekawość
 779   2, IV |           zdarzyło się mu ją widzieć. A zdarzało się czasem. Ona
 780   2, IV |              i drugi przez ciekawość, a potem wiecznie już patrzeć
 781   2, IV |       piękności i wysoko ją postawił, a szczęścia nie dał. A ile
 782   2, IV |        postawił, a szczęścia nie dał. A ile razy o tym pomyślał,
 783   2, IV |            raz okiem na mnie rzuciła! A ja wtenczas myślałem, że
 784   2, IV |       obrobiona gruba kłoda drzewa.~- A! - stając przed tą przeszkodą
 785   2, IV |               że dobrze ten bór znam; a nie tędy, kędy trzeba, panią
 786   2, IV |           igrające światła słoneczne, a po szczytach jego wiatr
 787   2, IV |               mają prawo w nim rąbać, a że w tym rąbaniu żaden porządek
 788   2, IV |          interesu jak do psów zagada, a inszym razem spotkawszy
 789   2, IV |            podobno inszym był kiedyś, a potem go coś odmieniło...
 790   2, IV |        stryjowi jeżem się postawiłem. A wszystko to uczyniłem nie
 791   2, IV |               otworem zostawić można, a nikt marnego węgla z pieca
 792   2, IV |          drugiemu z gardła by wydarł, a za najmniejszą szkodę albo
 793   2, IV |              groch w worku zmieszane, a okno w okno patrzy...~Stryj
 794   2, IV |               za wstyd je poczytując, a także i dlatego, że smaku
 795   2, IV |           bogatych w okolicy uchodzą, a to z tej racji, że gospodarstwo
 796   2, IV |         dziesięć, osiem, pięć morgów, a i tacy są, którzy jak na
 797   2, IV |                kiedy stryj był chory, a on jeszcze mały i nie bardzo
 798   2, IV |          wielką tym pomoc przyniesie, a zawsze później większej
 799   2, IV |             łąk i wypasów za mało ma, a drugą, że woda nadmiar krwawa.
 800   2, IV |                dawno poprzeczytywane, a insze...~Tu przerwał mówienie
 801   2, IV |              z drzew strącać zacznie, a niejedne cieńsze, to i z
 802   2, IV |               bo chmury ptakami lecą, a choćby i była, lepiej dostać
 803   2, IV |             czółna siadać! - wymówił, a głos jego w szumie i huku
 804   2, IV |             ta; po Niemnie jeździłem, a pływać umiem prawie jak
 805   2, IV |       zaskrzypiały rozkołysane sosny, a przestrzeń, od skłonu do
 806   2, IV |           okryła ona od szyi do stóp, a sam u dzioba czółna stojąc
 807   2, IV |       nieruchomy jak kamienna ściana, a po ciemnym, wzdętym, białymi
 808   2, IV |          puszczone, boki im umykając, a dziobem je porąc. Nie było
 809   2, IV |         gwałtownym wybuchem przyrody, a na spotkanie tych niby lotnych,
 810   2, IV |         siebie przyroda, uciszył się, a płacz jej ustał. Wichrem
 811   2, IV |          popłynęła szafirem i złotem, a nad nią z sunących wciąż
 812   2, IV |              oczach jego blask odwagi a w ramieniu wznoszącym się
 813   2, IV |         wszelka trwoga w niej znikła, a natomiast przenikała ją
 814   2, IV |     nieruchoma stała, z twarzą różową a wzrokiem utkwionym w szeroki
 815   2, V  |           wzdłuż ciała spoczywającym, a drugim na głowę zarzuconym.
 816   2, V  |            wstały, do progu podeszły, a gdy im ona rękę na powitanie
 817   2, V  |           oprawach na nią patrzały.~- A my o panience tylko co mówiłyśmy.
 818   2, V  |              mówiłyśmy. O wilku mowa, a wilk tu. Bardzo słusznie!~-
 819   2, V  |               u panów różnych służył, a teraz żeni się z Zaniewszczanką,
 820   2, V  |            jaki w dzierżawę weźmie.~- A pan młody? - zapytała Justyna.~
 821   2, V  |          tylko że bardzo maleńki...~- A ty by chciała, żeby na świecie
 822   2, V  |               Więc połowę da gotówką, a na drugą połowę weksle wyda.
 823   2, V  |               złożyła dla niej matka, a ojciec, jak do miasta jeździł,
 824   2, V  |        prawdziwego czarnego kaszmiru, a to już jest najpiękniejsza
 825   2, V  |            jak te, które utkają same, a która więcej i ładniej utka,
 826   2, V  |        broszce i kolczykach przyszła, a złotnymi bransoletami tańcząc
 827   2, V  |              Starzyn poszła, do męża, a jutro raniutko powróci jeszcze
 828   2, V  |             żniwach dzieciom pomagać, a potem do swoich w porę doskoczyć.
 829   2, V  |           ujdzie dziś w jedną stronę, a dwie jutro z powrotem i
 830   2, V  |           taką starość - zauważył Jan a z tej racji jest ona taką,
 831   2, V  |              kącie kuchni umieszczone a tak wąskie, że prawie ich
 832   2, V  |             pomiędzy nami wyniknąć... a ja sobie niezgody z panią
 833   2, V  |              do domu, chleb na stole, a drzwi od przeciwka znów
 834   2, V  |            Mogiłę z Jankiem jeździła? a? - uważnego tego wzroku
 835   2, V  |               otwierały się do sieni, a dwoje innych, wąziutkich
 836   2, V  |              białych kafel zbudowany, a u dołu mający rząd małych
 837   2, V  |               pościelą wysoko usłane, a między oknami komodę olchową
 838   2, V  |              olchowe, czerwone stoły, a u stołów kilka krzeseł domowej
 839   2, V  |             po brzegi całą świetlicę, a wtłaczające się przez nie
 840   2, V  |           kawałek chleba przełknąłem, a i Jankowi po tej kąpieli,
 841   2, V  |         Mogiłę z Justyną on popłynie, a teraz dwojga młodych zapytywał,
 842   2, V  |               i matka ich pochodziła; a Jana matka znów Siemaszczanka
 843   2, V  |            drugim mężem w Jaśmontach, a na ostatku, za trzecim,
 844   2, V  |        wszędzie krewnych i znajomych, a zechce pewno, aby o weselu
 845   2, V  |              których jeden przywiędły a drugi świeży, żółte masło
 846   2, V  |          spojrzawszy brwi ściągnął.~- A kto do ula chodził? - z
 847   2, V  |                  z gniewem zapytał.~- A któż by jak nie Antolka?
 848   2, V  |           odsarknęła córka Fabiana.~- A raz na zawsze tego jej wzbroniłem! -
 849   2, V  |     Nieświadomy wszystko zepsuć może, a ona kiedy nie uczyła się,
 850   2, V  |              policzek przyciskając.~- A co? ukąsiła? - zawołał Jan.~-
 851   2, V  |              siostrze nie powiedział, a Anzelm zażartował znowu:~-
 852   2, V  |              przypominając zapytał:~- A może by pani herbaty wypiła?
 853   2, V  |               zaśmiała się Justyna.~- A ja teraz już na siestrę
 854   2, V  |               pochodzi ona od sierpa, a otrzymawszy twierdzącą odpowiedź
 855   2, V  |            popatrzył.~- Ciężka praca! a? chociaż to wszystko od
 856   2, V  |               ukazała się już więcej, a Antolkę widać było z dojnicą
 857   2, V  |          wszystko, wszystko wiem...~- A skąd? Kto mówił? Pewno już
 858   2, V  |              kopać, aby wodę znaleźć, a tym bardziej człowieka,
 859   2, V  |             maleńki udziałek wziąłem, a z tego i całe późniejsze
 860   2, V  |              głupim drogi pokazywali. A przed wszystkimi jeden cel
 861   2, V  |              na jego ramieniu złożoną a na drugiej twarz swą opierając,
 862   2, V  |               tylko zwróconej ku niej a daleko więcej do półgłosem
 863   2, V  |               w boju syny ludzkie..." A w drugim miejscu tej samej
 864   2, V  |          nieruchliwym w kącie stojąc, a im więcej oni weselą się,
 865   2, V  |               śniegiem padającym idę, a w chacie... Chryste!...
 866   2, V  |               rodu swego nie wiodłem, a choć ubogi, żonie i dzieciom
 867   2, V  |              panowie jadać zaczynali, a może i spokojniejszy, pewniejszy.
 868   2, V  |          uciekła. I sama desperowała, a jednakowoż nie chciała...
 869   2, V  |            Dziś jest, myślałem sobie, a jutro rozwieje się i zniknie.
 870   2, V  |              mnie z głodu nie zdechł, a dla siebie tobym już i palcem
 871   2, V  |         wszystko na zawsze utraciłem, a gdybym znów nabył, zaraz
 872   2, V  |             zmruż i rzuć ją pod nogi, a pocieszenia sobie jakiego
 873   2, V  |              Tamta przed oczami stoi, a przy tym do czego inszego
 874   2, V  |               wodą, lat może ze trzy, a smętek zdrowia ubierał i
 875   2, V  |      dźwignięciu się z ruiny i biedy, a także pociecha, którą mu
 876   2, V  |               w chacie robić zaczęła, a i bratowa, choć płocha i
 877   2, V  |           łamania i bólu doświadczam, a kiedy w starych przypomnieniach
 878   2, V  |            dziady i przeddziady jego, a on sam urodził się, wyrósł
 879   2, V  |          sercu i żądaniu nie uczynię, a choćbym sam kiedy cokolwiek
 880   2, V  |                stryjowi to niezdrowo, a u panny Justyny nawet i
 881   2, V  |          przez pole zielsko dla krów, a w porze żniw żęła aż do
 882   2, V  |             naigrawcę mojego ukrył... a jeżeli nie powie, to jak
 883   2, V  |             zrewiduję i sam znajdę... a jak znajdę, to pomstę na
 884   2, V  |          życie nieszczęśliwą uczynił, a mnie w g a ń b i e pogrążył...~-
 885   2, V  |     nieszczęśliwą uczynił, a mnie w g a ń b i e pogrążył...~- Znowu
 886   2, V  |             patrząc zapytał Anzelm.~- A jakże! - odzyskując mowę
 887   2, V  |         Anzelm młodym kawalerem jest, a gospodarzem w chacie nieboszczyk
 888   2, V  |               ku sufitowi spojrzał.~- A jakże - zaczął - a jakże!
 889   2, V  |        spojrzał.~- A jakże - zaczął - a jakże! Pamiętam... ho, ho!
 890   2, V  |            nas było... ja najmłodszy, a Franuś najstarszy... może
 891   2, V  |               mnie dziesięć lat było, a jemu dwadzieścia, kiedy
 892   2, V  |            Franuś nasz z nimi idzie". A matka głową kiwa i odpowiada "
 893   2, V  |            pole, na drogę wychodziła, a my, młodsze bracia, tylko
 894   2, V  |               widziała u niego nigdy, a ciągle patrzał na jej rozpuszczone
 895   2, V  |              dziewczyny nie słyszała, a może też udawała, że ich
 896   2, V  |              rękach i nogach opadały, a podczas z wielkiego chłodu
 897   2, V  |             płotu plecami przyparta. "A co tam takiego stoi?" -
 898   2, V  |             Nie wiemy" - odpowiadamy. A matka za nami idąca, nie
 899   2, V  |                krzyknął do nas ociec. A ja, choć najmłodszy, ale
 900   2, V  |        człowiek miał cały w dziurach, a czy obuty był, tego i widzieć
 901   2, V  |            blond na brodę mu spadały, a oczy były jak w głowę wstawione
 902   2, V  |           Jedną rękę miał opuszczoną, a drugą bułkę w ściśniętej
 903   2, V  |            tak złości się i alteruje? A czy panna Jadwiga wie, że
 904   2, V  |              swoich do chaty wnieśli, a matka na tapczanie przy
 905   2, V  |              ciemnej bokówki wyszedł, a wkrótce raźnie już do świetlicy
 906   2, V  |            łapią? - zapytał Anzelm.~- A jakże! tylko co z ogniami
 907   2, V  |           ręką u zaostrzonego wąsika, a drugą na kłębie złożoną
 908   2, V  |               sfatyguję się, czy nie, a żeby panna z twojej przyczyny
 909   2, V  |           Mogiłę popłynąć nie mogłem, a nocne spacery we dwoje odbywać
 910   2, V  |           ciężkimi chmurami podszyty, a z powierzchnią wybuchającą
 911   2, V  |              pod długim cieniem boru, a z drugiej strony ciemnostalową.
 912   2, V  |          kołysały się w ciemnej toni, a w blasku ich zaczerwienione
 913   2, V  |          punktami ciemną wstęgą rzeki a niebem, pod którym wisiały
 914   2, V  |      margrabia Créquy i inni, i inni, a wszyscy oczy swe mieli utkwione
 915   2, V  |       spojrzeniem twarzy królewskiej, a jakimże był mój zachwyt,
 916   2, V  |      oświetlonego gabinetu stanęła.~- A! to ty! - wymówił takim
 917   2, V  |            tylko co był się ucieszył, a teraz uczucia zawodu doświadczył.~
 918   2, V  |                którzy jacicę łowią.~- A! - rzekł krótko i znowu
 919   2, V  |         związku nie miało, obojętnym, a zapewne takim był i istotnie.
 920   2, V  |              Skądże to bogi prowadzą? A miotły żadnej z sobą nie
 921   2, V  |              co to? Wieczne głupstwo! A żeby Różyc przyjechał, ha?
 922   2, V  |              nokturnach nie słyszeli, a przy tym wyrazów takich
 923   2, V  |               przeddziad albo złotny, a potem aż palę się od wstydu.
 924   2, V  |              że leniła się rozmawiać. A Teresa znów mówiła, że jakąś
 925   2, V  |               tyle majątku zmarnował, a przy tym..." i cościś mnie
 926   2, V  |             Justynko? Już postanowił, a ona, zdaje się, dlatego
 927   2, V  |        jakiejś tam morfiny wyratować, a on podobno dobry dla niej
 928   2, V  |           Papcio cały dzień sam grał, a nad wieczór zachciało mu
 929   2, V  |           całym domu córeczki szukał, a córeczka jak w wodę wpadła.
 930   2, V  |              od gadania aż ochrypłam, a ona nic powiedzieć mnie
 931   2, V  |           jego zostać nie chciałaś?~- A? co? - wzdrygnęła się stara
 932   2, V  |            wszyscy...~- Przecierpiał! a jaż nie przecierpiałam?
 933   2, V  |      Niezupełnie taki jak wszyscy?... a jaż taka? Wieczny smutek...
 934   2, V  |        przyczyn? Wszystko powiedział, a przyczyn nie powiedział? ~-
 935   2, V  |          odwracając, mówić zaczęła:~- A ty chcesz wiedzieć? chcesz?
 936   2, V  |            dawniej... góry i doliny! "A ty, Wasylku albo Anzelmku,
 937   2, V  |              doliny na góry wchodzić! A ty, królewno, jeżeli z góry
 938   2, V  |              aż kładł się od śmiechu. A ja, wiesz? jak w ogniu paliłam
 939   2, V  |     szczęśliwa była, jak bóbr płaczę; a w dzień przed krewnymi i
 940   2, V  |              wcale pewno nieosobliwą, a pracowałam w Korczynie od
 941   2, V  |             odtęsknię się, odżałuję!" A Darzecka trzepała: "Zdarzy
 942   2, V  |          zaczęła własne córki swatać, a czy ja odżałowałam i zapomniałam,
 943   2, V  |             nie żęłam i nie płełam... a to wiele znaczy.., dla tego
 944   2, V  |           ukontentowaniu przebyłam... A przy tym sława i honor mnie
 945   2, V  |              duża, czysto? porządnie?~A gdy Justyna na wszystkie
 946   2, V  |         powiedzieć mi, po co i na co?~A potem dodała prędko:~- Któż
 947   2, V  |             welonem zasłaniały niebo, a na Niemnie bladosrebrnym
 948   2, V  |             znowu dalej, coraz dalej, a zarazem słabiej. Jak czujni
 949   2, V  |                ale bez dnia i słońca, a ona górą płynęła i szeroki
 950   2, V  |              smutną pustynię piasków, a za nią w zamkniętym kole
 951   2, V  |              w przezroczystym zmroku; a ona płynąc górą trzymała
 952   2, V  |               teraz podnosiła wysoko, a promienie jej skąpe wprawdzie,
 953   3, I  |               młodość jego napełniły, a wkrótce przedwcześnie życie
 954   3, I  |               ten, który on posiadał, a stanowiący dziedzictwo piękne,
 955   3, I  |           zdobny w klomby i trawniki, a tło jej stanowiły stare
 956   3, I  |       utworzonym przez jedno szerokie a drugie wąskie koryto, na
 957   3, I  |               i powściągliwość uczuć, a w samym rozpromienieniu,
 958   3, I  |           przypominała kwitnące róże, a układ i mowa, jakkolwiek
 959   3, I  |               pomocnicą, wspólniczką, a jeżeli w pracy jego zbliżania
 960   3, I  |            mówić nie wiedząca, można, a wobec nieznanej sobie siły
 961   3, I  |           siły niedołężna, oświecona, a stającej przed nią zagadki
 962   3, I  |            najprzyjaźniejszych uczuć, a drżąca od wstrętu obudzanego
 963   3, I  |              ona stawiła pomiędzy nią a ukochanym przez nią człowiekiem,
 964   3, I  |          razem z krwią wielu pokoleń, a utrwaliła się w atmosferze
 965   3, I  |       Andrzeja nie było już na ziemi, a krąg jej widzenia, stosunków,
 966   3, I  |            męża, mocno go pocałowała, a wnet z uścisku uwalniając
 967   3, I  |           onieśmielało i odstręczało, a ona nie czyniła nic, aby
 968   3, I  |             mogła cierpienia moralne, a może i fizyczne, które na
 969   3, I  |             nadawał mu pozór kaplicy, a wrażenie to wzmagało okrywające
 970   3, I  |               okazało się koniecznym, a tak dla niej przykrym, że
 971   3, I  |         tłumem pełnym najpoziomszych, a może i najbrudniejszych
 972   3, I  |             wzniosłych uczuć i myśli, a może także i natchnionych
 973   3, I  |               uczą go mnóstwa rzeczy, a z czasem, gdy dorośnie,
 974   3, I  |             kibić jej obejmą ramiona, a na ustach jej spoczną usta
 975   3, I  |         mężczyzny, że nowe obowiązki, a może i uroki życia do reszty
 976   3, I  |           rozstawała się z Andrzejem, a potem zdjął ją niezmierny
 977   3, I  |          przez nią zapomniana mogiła, a jej wszystkie wdzięki i
 978   3, I  |      objęciach upokorzenia i skruchy, a dusza niby sztyletem niewysłowioną
 979   3, I  |               uszczęśliwiającą wiarą, a czasem tylko z nieśmiałą
 980   3, I  |              oznajmionym było prawdy, a ile złudzenia lub może chęci
 981   3, I  |    sztuczności tej nie wiedzieli nic, a pochwały i zachęty raz jeszcze
 982   3, I  |               co o jej synie mówiono, a może w radości swej większy
 983   3, I  |              życia tych dwojga ludzi, a lękała się jej dotknąć przez
 984   3, I  |            postawie trochę niedbałej, a trochę wyszukanej, wsparty
 985   3, I  |           Nicość pomysłów, mozolność, a przecież i niedokładność
 986   3, I  |             jak okiem sięgnąć szeroką a jak szmaragd zieloną, przepasywały
 987   3, I  |           dalekim punkcie firmamentu, a usiewały grupy drzew i krzewiastych
 988   3, I  |                Szedł coraz powolniej, a gdy w żurnalowym ubraniu,
 989   3, I  |         nudzie i chłodzie jego życia, a zapewne i szczeblem ku dziełom
 990   3, I  |              się coraz powolniejszym, a wzrok coraz więcej wzgardliwym
 991   3, I  |      przerzucał starożytnicze księgi, a rysowane na ich kartach
 992   3, I  |           osobliwościach rozlubowany, a w geniusz żoninego synowca,
 993   3, I  |           herbem Szwecji opatrzonych, a Darzecki uwiózł do domu
 994   3, I  |              się, martwi się, tęskni, a jednak tyje! Cerę twarzy
 995   3, I  |             Otyłość jest szpetnością, a wszelka szpetność budziła
 996   3, I  |            szli, ale może i ku niemu, a on wolał o wiele zejść im
 997   3, I  |             rysami są zawsze szpetni, a siermięgi ich czy kożuchy
 998   3, I  |              bywają miraże natchnień, a wytężona ku jednemu celowi
 999   3, I  |              otwierały się parę razy, a zza nich wyglądała i wnet
1000   3, I  |          złożyła naprzód dyg głęboki, a potem przemawiać do niego