Tom, Rozdzial

 501   2, II |              wybuchnął:~- Facecja! już to zrobiłeś! Rozgniewałeś mię.
 502   2, II |             wybuchnął Witold - że jest to pyszałek, sybaryta, egoista,
 503   2, II |            małym, pokornym...~Boleć go to musiało istotnie, bo i teraz
 504   2, II |           zamian dziwiło go i oburzało to, co syn jego powiedział
 505   2, II |              tym jego wiedzy. Wszystko to było przyczyną, dla której
 506   2, II |           patrząc zapytał Witold.~Było to pytanie, którego Benedykt
 507   2, II |                wielką przykrość.~- Jak to za co? co za co? jakie za
 508   2, II |                 jakie za co? Choćby za to, że jest dobrym mężem i
 509   2, II |          jesteś pewnym, ojcze, że choć to jedno dobrze czyni? A też
 510   2, II |               zapałem zaczął Witold. - To są, mój ojcze, konsumentki,
 511   2, II |               śmiałem... Teraz powiem. To mój obowiązek i moje prawo.
 512   2, II |                Marnujecie mi siostrę i to mię boli, bo nie jest ona
 513   2, II |               jeżeli nie zupełnie złą, to przynajmniej głupią sroką,
 514   2, II |              robić?... Niech jeszcze i to...~I prędko odwróciwszy
 515   2, II |                podobni, a podobieństwo to stało się jedną z przyczyn
 516   2, II |          szczególny pozór mającą. Była to głowa mężczyzny dwadzieścia
 517   2, II |          wielkich, podłużnych oczu. Te to właśnie połączenie dziecięcej
 518   2, II |            chce dziś na kiełby jechać, to proszę teraz, bo pod wieczór
 519   2, II |             prawie machinalnie. Trwało to dobrą godzinę. Orzelski,
 520   2, II |                sucharków zjadłem! Żeby to panna Marta tego syrka dała
 521   2, II |               sztuk wygrywając czyniła to widocznie z musu tylko i
 522   2, II |               posunął się ku niej, jak to bywało najczęściej, z żartobliwą
 523   2, II |     przyjacielem być nie~może...~Mówił to ze wzruszeniem, które małe,
 524   2, II |            rzucała w lustro spojrzenia to przelotne, to dłuższe.~Kirło
 525   2, II |               spojrzenia to przelotne, to dłuższe.~Kirło samotnie
 526   2, II |          stosunek bardzo osobliwy. Był to jej przyjaciel, wielbiciel,
 527   2, II |              ale Teresa rumieniła się, to bladła na przemian; wszystkie
 528   2, II |            dopiero przestraszyła! Któż to widział z takim impetem
 529   2, II |                było do twarzy...~- Cóż to? czy konkurent jaki przyjeżdża? -
 530   2, II |            jeżeli Bóg w dobroci swojej to sprawi, że ja kiedy szczęśliwą
 531   2, II |         wdzięczną być nie przestanę za to, że przytuliliście mnie
 532   2, II |               gdy cierpiałam... Jedyna to istota, przez którą kochaną
 533   2, II |             duszy - mówił Kirło - jest to desperat lamentujący nad
 534   2, II |               temu pracuje., a wiadoma to już rzecz, że ske 1a fam
 535   2, II |          dopomogła pani Emilia.~- Otóż to! A jeszcze taka f a m, jak
 536   2, II |       wyobrazić sobie nie możesz, jaka to energiczna baba! Zawczoraj
 537   2, II |        najwyższego. Dla Justyny byłoby to szczęściem wielkim, niespodziewanym,
 538   2, II |         skłaniać mogło.~- O, Boże! cóż to za szczęście musi być dla
 539   2, II |              mówiła jeszcze:~- I jakiż to zresztą sens tak żartować
 540   2, II |            Boże! - krzyknęła - wszakże to ja jej lekarstwa nie dałam!
 541   2, II |         synogarlicą. Cholera; uważasz, to ja, a synogarlica to Teresa...~
 542   2, II |          uważasz, to ja, a synogarlica to Teresa...~Z tymi słowami
 543   2, II |                suknię. Od dawna robiła to zawsze sama, starając się
 544   2, II |              Nie, nie! kochać nie jest to wątpić o sobie i o drugich
 545   2, II |        gardzoną, zdradzaną... Nie jest to przede wszystkim plamić
 546   2, II |                się i krzywdzić! Kochać to ufać i w dwa serca na raz
 547   2, II |       wyrzniętych wisiadełek u szczytu to drżączka, która ręką ludzką
 548   2, II |              żywą, trwożliwą istotą. A to lenek kukawki, szorstki
 549   2, II |         gniazda miłemu ptakowi wiosny. To szelestuszka o liściach
 550   2, II |              coś tajemniczo szeptać, a to w bujny, śnieżny kwiat ustrojona
 551   2, II |                różowym kwiatem osypana to szczęście. Nazywa się ona
 552   2, III|      gorącożółtym ścierniskiem. W tych to zagłębieniach rozszerzając
 553   2, III|              fundament świata. One też to były, które go uczyniły
 554   2, III|                go uczyniły złotym; ich to ręce w mgliste dnie jesieni
 555   2, III|             poziomu spostrzegane, były to malutkie, przyziemne robaki.
 556   2, III|               różnobarwnych. Wyglądało to tak, jakby malarz jakiś
 557   2, III|        przemagały wszystkie inne. Były to koszule mężczyzn i kaftany
 558   2, III|            pole, dla każdego więc było to wystąpienie publiczne, o
 559   2, III|        napełniając powietrze, a pranie to jeszcze poprawiały w domu
 560   2, III|          Antonina troszkę pomogła?~- A to dla jakiej przyczyny? -
 561   2, III|                Z drogi, hrabiowie!~Był to nadjeżdżający syn Fabiana,
 562   2, III|            wybuchnęła:~- O Jezu! Wszak to pan Michał! A ja myślałam,
 563   2, III|              Michał! A ja myślałam, że to wilga na wozie siedzi! ~
 564   2, III|                silnemu bratu. Wszystko to czynił powoli, z leniwymi
 565   2, III|         najemnic Domuntówny i ją samą, to żnącą, to góry snopków uwożącą
 566   2, III|        Domuntówny i ją samą, to żnącą, to góry snopków uwożącą ku
 567   2, III|                nimi nie rozmawiał. Był to najuboższy z Bohatyrowiczów,
 568   2, III|         zdrowie trzeciego jej męża i o to, wiele jeszcze razy za mąż
 569   2, III|        siedzącym głośno prawiła: ~- Bo to, widzi panienka, po czym
 570   2, III|           swego zapomniała! Owszem. Bo to wy jedno wiecie, a ja drugie.
 571   2, III|            kocham, ja prawdę mówię. Bo to u mnie dwie rzeczy największy
 572   2, III|              mnie nie chciał brać. "Bo to gdzie ja tam będę - powiada
 573   2, III|         strasznie gniewny. "Dla jakiej to przyczyny - mówi - sama
 574   2, III|               a jak troszkę podrośnie, to i nas dopatrywać będzie".
 575   2, III|             tak mówił? Ot, jaki on! Bo to drugi odepchnąłby, a on
 576   2, III|       odpowiedziała:~- Lepszego jak on to już prawie na całym świecie
 577   2, III|                ręce rzekł ciszej.~- Bo to on prawdę mówi - wmieszała
 578   2, III|       przyszłam, i ciągle patrzę, jaki to zasęp na niego padł. Taki
 579   2, III|               tobie takiego, Janku?" - to mówi: "Bo to mnie, mamo,
 580   2, III|                 Janku?" - to mówi: "Bo to mnie, mamo, ciemno robi
 581   2, III|              robi się przed oczami. Bo to trzydzieści lat ma i bez
 582   2, III|             głową zagadała stara. - Bo to, widzi panienka, z Jadwiśką
 583   2, III|             śliczna... i aktorka... Bo to całe gospodarstwo na nią
 584   2, III|                ramię jej ścisnął.~- Bo to - próbowała mówić jeszcze -
 585   2, III|      wybuchnęła głośnym śmiechem.~- Bo to wstydliwy zrobił się! O
 586   2, III|          zaczął, łatwo było uwierzyć w to, że dumę i wolę swą miał.
 587   2, III|      sąsiedztwie żyjąc wiedziała o nim to tylko, że istnieje, i wiedziała
 588   2, III|               że istnieje, i wiedziała to w sposób obojętny, niewyraźny.
 589   2, III|              uważnym okiem patrzała na to, co działo się przed nią.
 590   2, III|           dobrze, robaczku! Owszem. Bo to i nie bardzo trudna robota!
 591   2, III|           robota! Kiedy ja stara mogę, to dla jakiejże przyczyny nie
 592   2, III|          dobrze! - zagadała stara - bo to nie słuchaj tego, co te
 593   2, III|           włożysz i jak zaweźmiem się, to we dwie z dziesięć kop użniem
 594   2, III|            serce do ciebie śmieje się, to wzdycha,~O góro! o góro!
 595   2, III|              serce do ciebie pali się, to mdleje,~O góro! o góro!
 596   2, III|          błyskając oczami gadała:~- Bo to, widzi panienka, on pierwszy
 597   2, III|               sobie, a jak nie tańczą, to Jadwiśka gra na gitarze,
 598   2, III|             pewnie i pobiorą się... bo to słońce pierwej wzejść musi,
 599   2, III|            zaczyna się pomaleńku, niby to jest, niby to nie ma, aż
 600   2, III|          pomaleńku, niby to jest, niby to nie ma, aż dopiecze i do
 601   2, III|               wzniosła ręce wyżej, niż to czyniły tamte, i w tej postawie
 602   2, III|        napełniać białą świetlicę.~- Bo to panienka skaleczyła się! -
 603   2, III|              Boże Przenajświętszy! Ale to nic! to nieuzwyczajenia!
 604   2, III|           Przenajświętszy! Ale to nic! to nieuzwyczajenia! cha, cha,
 605   2, III|             się! cha, cha, cha! Ej! bo to panienka i sama na paluszek
 606   2, III|             roboty bierze się! Owszem! To tak prawie, jak ja. Kiepkują
 607   2, III|              że kochliwa jestem, ale o to mnie bynajmniej! Za toż
 608   2, III|           odpowiedziała Justyna.~- Oj, to źle! trzeba, żeby był! Ale
 609   2, III|                  tylko... niestały! Bo to ludziom gęby nie zatknąć.
 610   2, III|                dotrzymał. A kiedy tak, to on jest prawie łajdak, i
 611   2, III|            spaceruje sobie. Owszem. Bo to wygoda w chacie wielką gromadę
 612   2, III|               wiatrem nabita... Kiedyż to ja od pracy ubiegałem? a
 613   2, III|                przy robocie nie stoję, to z przyczyny takich interesów,
 614   2, III|           popędliwy i głośny - a czyje to żyto żonka twoja sierpem
 615   2, III|           twoja sierpem zaczepia? Niby to na swoim zagonie żnie, a
 616   2, III|               zostanie tak, jak mu się to zdarzyło w wypadku jakimś,
 617   2, III|              ubligę drogę zaorał.~- Bo to - zagadała matka Jana -
 618   2, III|         jęknęła - uciekł.~- Owszem, bo to na Niemen drapnął! cha,
 619   2, III|                drogie! Jan arystokrat, to może swoje darowywać, ale
 620   2, III|                ja arystokrat? Ja tylko to wiem, że nijaki porządny
 621   2, III|                zaglądać nie lubię, ale to wam powiedzieć musiałem.
 622   2, III|               haniebne postępki widzę, to już nijak nie mogę.~Głośno
 623   2, III|            wysypywać się zacznie.~- Bo to panienka - gadała dalej -
 624   2, III|               zaraz odejdzie. Ale było to tylko mgnienie oka, po którym
 625   2, III|             się odpowiedziała:~- Alboż to tutaj tylko zdarzają się
 626   2, III|            bliska... jeżeli nie jedno, to drugie, i może jeszcze gorsze...
 627   2, III|              klasnęła i zawołała:~- Bo to panienka prawdę mówi. Owszem.
 628   2, III|             obok Justyny głos Jana - a to już mnie do głowy przychodziło,
 629   2, III|               u drugich brzydko... ale to jest forma, czyli powierzchowność
 630   2, III|              Justynie wzniosła.~- Żeby to Justynka w poniedziałek
 631   2, III|         imieniu nazywać się będą.~- Bo to i robotnica tobie, Janku,
 632   2, III|                 do roboty, dziatki! Bo to jeszcze jaki kwadransik
 633   2, III|                sama za ojcem pobiegła! To nic, że takim wielkim mężczyzną
 634   2, III|          wybrał się na pływanie? Julek to pływać mię uczył! A panna
 635   2, III|            usuwał. W zagrodzie swej za to cichy był jak otaczająca
 636   2, III|               parkanu i domu. Wszystko to robił powoli, lecz nieustannie,
 637   2, III|             Anzelm poznał od razu. Był to fanfaron i elegant Michał,
 638   2, III|                się należy przyjętym? A to Anzelm tak już za swoją
 639   2, III|              koniec, i basta! A gdzież to panna Antonina?~I skoczył
 640   2, III|         przebiegły wesołe błyski - czy to pan Michał nic dziś nie
 641   2, III|                pozwoli, bo jeżeli nie, to tak zaraz, hrym! i z wielkiego
 642   2, III|       wieczerzę do domu nie idzie. Czy to pan zwykle wieczerzy nie
 643   2, III|                bardzo kotków lubi. No, to ja zrobię się kotkiem.~I
 644   2, III|                pogłaskać nie chce? No, to ja siędę sobie na drzewie
 645   2, III|                lamentem puchacza. Było to już więcej niż znieść zdołała
 646   2, III|         ubiegłej wody nie wrócisz. Ale to jest prawda, że kiedy pan
 647   2, III|              plonu nie wydając. Kiedyś to były między ludźmi insze
 648   2, III|             zawsze smętny już ostałem, to jest prawda. Ale co do zwątpiałości,
 649   2, III|                Ale co do zwątpiałości, to bynajmniej! Widziałem ja,
 650   2, III|        zamiarach pomocy będzie trzeba, to nie ode mnie pan ją weźmiesz,
 651   2, III|            Mnie tylko. dziw brał, skąd to wszystko wzięło się u syna
 652   2, III|            uderzyły mu do czoła.~- Sam to już czuję, że zbyt śmiele
 653   2, III|                przemówił Anzelm.~- Nic to, nic! Pan nie byłeś zbyt
 654   2, III|               były szafirowe, śliczne! To tak prawie, jakby i jasne
 655   2, III|             starzało razem z nimi... A to przekwitły brodawnik; zdaje
 656   2, III|       wszystkie strony i zniknie. Może to i szczęście człowieka takie
 657   2, III|                 i innego - nie chcę.~- To panna Justyna myśli, że
 658   2, III|          tymotka, a ten różowy kwiatek to zajęczy lenek, a te żółte,
 659   2, III|       wychodzić. Jeżeli wiernie kocha, to niech jakich lat dwa albo
 660   2, III|              przeciwności doświadczam, to, zdaje się, do grobu poszedłbym
 661   2, III|                prawie żółte jak ogień, to kwiat mokrzycy, a ta gałązka,
 662   2, III|               twarz jej spojrzał.~- Bo to troszkę i wstydno, że do
 663   2, III|              mógł, z cicha mówił:~- Bo to, widzi pani, już ja dziś
 664   2, III|               ta pochmurność napadnie, to za nic z domu nie wyjdzie,
 665   2, III|               wyglądającą izdebkę. Był to tak zwany przeciwek, dlatego
 666   2, III|            obszerną świetlicą. Malutka to była izdebka, więcej długa
 667   2, III|               stole złożył.~- Wszystko to od niego, i tyle tylko u
 668   2, III|       ziemskiego zlepieni jesteśmy i o to tylko dbamy, co tyczy się
 669   2, III|        otchłanie, Długo przecież trwać to u niego nie mogło i po chwili
 670   2, IV |                w myślach utopiony? Bóg to wie!~W górę rzeki powoli
 671   2, IV |             pod niebem chmur. Nie były to chmury natychmiastową burzą
 672   2, IV |               chwilę przysłaniały one, to odkrywały rozżarzoną tarczę
 673   2, IV |                była. Dla mojej pamięci to takie miejsce...~Nie dokończył,
 674   2, IV |             się długim szeregiem.~- Co to? - ukazując je zapytała
 675   2, IV |        Jaskółka! - zawołała Justyna.~- To są jaskółcze gniazda - na
 676   2, IV |               zwolna wymówił.~- Zawsze to o jedną śmierć mniej, a
 677   2, IV |              trochę porywczo rzucił.~- To prawda - odpowiedziała i
 678   2, IV |               Jana otarło się prawie o to, na którym siedział śmiejący
 679   2, IV |              Jan mówił o Julku. Dziwny to był chłopak. Od dzieciństwa
 680   2, IV |                jeszcze ten pies Sargas to całe jego kochanie. Kiedy
 681   2, IV |               temu do wojska iść miał, to po całych dniach lamentował,
 682   2, IV |             tym okaleczeniu myśleć. Na to mu rozumu wystarczyło. Głupi
 683   2, IV |       trudności już przebyli. Podobnym to było do jeziora, z jednej
 684   2, IV |               na niego spadło...~- Pan to wszystko dobrze pamięta?~-
 685   2, IV |             skończyłem, ósmy mi szedł, to może i nie dziwno, że pamiętam.~
 686   2, IV |             pogrążał się, niż okazywał to, co miał w sobie. Całkiem
 687   2, IV |              momentu już nie pamiętam, to tylko pamiętam, że zobaczyłem
 688   2, IV |               toczyły się i turkotały, to dłużej, to krócej, to prędko,
 689   2, IV |                i turkotały, to dłużej, to krócej, to prędko, to pomaleńku,
 690   2, IV |       turkotały, to dłużej, to krócej, to prędko, to pomaleńku, jakby
 691   2, IV |          dłużej, to krócej, to prędko, to pomaleńku, jakby z całego
 692   2, IV |                i zupełnie ustały, a za to po całym borze poniosły
 693   2, IV |              jakiś wstępujący pod górę to prędko, to pomału, aż ostatni
 694   2, IV |         wstępujący pod górę to prędko, to pomału, aż ostatni raz skoczył
 695   2, IV |                do dziś dnia...~Do dziś to wspomnienie rwało mu głos
 696   2, IV |                jakiś krzyk okropny, ni to ludzki, ni to zwierzęcy,
 697   2, IV |              okropny, ni to ludzki, ni to zwierzęcy, i wtenczas dopiero
 698   2, IV |             nie słyszałem. Jedno tylko to posłyszałem, że pan Benedykt
 699   2, IV |                patrzy - powtórzył Jan.~To, co jej ukazywał, było rozległą
 700   2, IV |              słonecznych. Wydawało się to świetną, zawrotną, w tajemnicy
 701   2, IV |           skinęła głową; wiedziała, że to zbiorowa mogiła.~- Ilu? -
 702   2, IV |              zupełnie dla niej nowych, to nigdy dotąd silnie nie zaznanych
 703   2, IV |             przelewającej się wody. Co to było? Czarodziejska kaskada
 704   2, IV |             mogiłą tą zawieszona? Była to grupa osin cienkich, blisko
 705   2, IV |  bezużyteczności własnej. Skąd uczucie to w niej powstało? Rozumiała
 706   2, IV |               niej powstało? Rozumiała to dobrze, bo nieraz zastanawiała
 707   2, IV |            drzewo nią przerzynać, byle to tylko na cokolwiek przydać
 708   2, IV |                A jakże!... Naturalnie! To wszystko prawda!...~Raz,
 709   2, IV |             namysłem rzekł:~- Wszystko to prawda. Smętnie to i wstydno
 710   2, IV |            Wszystko to prawda. Smętnie to i wstydno bogactwa używać,
 711   2, IV |                uplastycznił przed sobą to zmieszanie bogactwa i ubóstwa,
 712   2, IV |        powiesił.~- Dziecko albo stary, to co innego, ale jak pani
 713   2, IV |            stała się jak nietoperz, ni to myszą przy samej ziemi biegającą,
 714   2, IV |              samej ziemi biegającą, ni to ptakiem kołyszącym się pod
 715   2, IV |               ona szczęśliwą; od ludzi to i owo o niej słyszał. Co
 716   2, IV |           widziała, lecz on ją widywał to w kościele, to znowu kiedy
 717   2, IV |              ją widywał to w kościele, to znowu kiedy z panną Martą
 718   2, IV |                dla niej przyjaźni było to, że smętek i ubolenie w
 719   2, IV |                Twarz człowieka zdradza to, co się w sercu kryje. Nieraz
 720   2, IV |                się świat...~Raz, kiedy to ją wracającą z kościoła
 721   2, IV |               twarz radością zawołał - to pani choć raz okiem na mnie
 722   2, IV |               nam ciągle na prawo iść, to za kwadrans na brzeg wyjdziem,
 723   2, IV |              kawałek tego lasu należy, to jest, nie do stryja tylko
 724   2, IV |             się postawiłem. A wszystko to uczyniłem nie dobrowolnie,
 725   2, IV |          bogatych w okolicy uchodzą, a to z tej racji, że gospodarstwo
 726   2, IV |          należy, raczej do stryja, ale to już wszystko jedno. Przy
 727   2, IV |         gospodarzy tyle jej ma, ale za to większe u nich gromady,
 728   2, IV |                czego zdatny. Teraz zaś to już nie tylko że dobrze
 729   2, IV |            Dziewczyna też zasłużyła na to, bo pracowita i choć taka
 730   2, IV |             ale nie ciągła; wieczorami to już chyba tak kto około
 731   2, IV |           zacznie, a niejedne cieńsze, to i z korzeniami z ziemi wyrzuci.
 732   2, IV |               trzecie, czwarte; rybacy to uciekali do domów przed
 733   2, IV |                niespełna kwadrans, jak to przepowiadał Jan, ukazały
 734   2, IV |               ich dłużej nie trwała.~- To i chwała Bogu! - zawołał.~
 735   2, IV |         błyszczącej gęstwiny.~- Ze też to Pan Bóg takie cudności stwarza!~
 736   2, IV |                plamy lecące nad rzeką, to niżej, to wyżej, ku zielonej
 737   2, IV |            lecące nad rzeką, to niżej, to wyżej, ku zielonej górze.
 738   2, IV |                ku zielonej górze. Były to ptaki dziwne i piękne, duże,
 739   2, IV |             życiu ptaki te widziała.~- To są morskie wrony - zmąconym
 740   2, IV |        źrenicach mu zaświeciły.~- Żeby to kiedy nastąpiło! Żeby to
 741   2, IV |               to kiedy nastąpiło! Żeby to doprawdy...~Wiatr powiał;
 742   2, V  |            okno otworzył i chleb jadł, to prędko i odżyje - szepnął
 743   2, V  |             widzieć.~Uśmiech, z którym to mówiła, przyjacielskim był
 744   2, V  |         ogrzałabym się przy ogniu...~- To ja zaraz rozpalę!~Skoczyła
 745   2, V  |              będą.~I w oczach ludzkich to jej wielką promocję zrobi,
 746   2, V  |              swojej przyjmować.~Wesele to odbyć się miało w parę tygodni
 747   2, V  |           dwóch braci, siostra, ale za to ziemi u nich morgów z piętnaście,
 748   2, V  |                połowę weksle wyda. Już to z familią narzeczonego umówione.~-
 749   2, V  |    narzeczonego umówione.~- Ale wesele to już huczne sprawi, taki
 750   2, V  |       prawdziwego czarnego kaszmiru, a to już jest najpiękniejsza
 751   2, V  |               niego patrzała. Więc był to ten sam człowiek, któremu
 752   2, V  |           stronę iść jej wypada; stary to spostrzegł, ramię jej podał
 753   2, V  |                panią Andrzejową, która to miejsce odwiedza czasem,
 754   2, V  |            oczy na siebie ma zwrócone, to i trudniej jej takich wypraw
 755   2, V  |         Starzynach.~- Nie wiadomo, czy to już ostatni mąż i ostatnie
 756   2, V  |           zawołała wesoła dziewczyna - to, bardzo słusznie! sam ociec
 757   2, V  |               z pszczołami postępować, to niech nosa w nie swoje nie
 758   2, V  |               Ciężka praca! a? chociaż to wszystko od uzwyczajenia
 759   2, V  |             głaszcze i serce przenika. To jest prawda, ale druga znów
 760   2, V  |             dniach w instrument stukać to może i niemniejsza fatyga
 761   2, V  |             przyjaźni chce pozostawać, to i nie powinien mieć żadnych
 762   2, V  |      ktokolwiek, choćby i on, wszystko to wiedzieć i przeniknąć mógł,
 763   2, V  |        obejmował brata nie zważając na to, czy bogatego albo ubogiego
 764   2, V  |           ludzie w ręku Stwórcy." Taka to już być musi kondycja nasza,
 765   2, V  |                Co nowy taniec zagrają, to ja zaszepczę: "Wieczne odpoczywanie
 766   2, V  |            nową pieśnię kto zawiedzie, to ja znów: "Wieczne odpoczywanie!"
 767   2, V  |             jeszcze cokolwiek robiłem, to tylko o tym biednym sierotce
 768   2, V  |                duszy swojej prosząc; o to zaś, co mnie w tym życiu
 769   2, V  |              ona nie była ani głupia i to mi też tajnym nie było,
 770   2, V  |         lekarzy powiadając, że choroba to jest więcej duszna aniżeli
 771   2, V  |               prawie nie czując. Ale o to wszystko bynajmniej. Nieduże
 772   2, V  |           wszystko bynajmniej. Nieduże to dolegliwości i cierpliwie
 773   2, V  |            przepędzam niżeli złych i o to już tylko ubijam się przed
 774   2, V  |          zasmęcili się oboje; stryjowi to niezdrowo, a u panny Justyny
 775   2, V  |              oniemiała.~Stary Jakub za to uwolniwszy się od ramienia
 776   2, V  |           ukrył... a jeżeli nie powie, to jak mi Bóg miły, chatę zrewiduję
 777   2, V  |                znajdę... a jak znajdę, to pomstę na nim wywrę za to,
 778   2, V  |              to pomstę na nim wywrę za to, że mi kobietę na całe życie
 779   2, V  |                co się tyczy dziadunia, to on pewno do mnie należy... -
 780   2, V  |              Pamiętam... ho, ho! jakby to wczoraj zdarzyło się...
 781   2, V  |          oficera wyglądając.~Gdy stary to mówił, Jadwiga nie spuszczała
 782   2, V  |            Justyny zadziwiła się - czy to teraz taka moda przyszła,
 783   2, V  |              czarnego, stojącego... ni to goły pień z nagła wyrosły
 784   2, V  |           gdzie go wprzód nie było, ni to drzewniana figura do płotu
 785   2, V  |           wiadomo na co, ot tak, przez to chyba, że już ją ciągiem
 786   2, V  |            drogi parła, powiada: "Może to nie daj Boże człowiek zmarznięty!"
 787   2, V  |               ziemię nie popadli. "Toż to człowiek!" - krzyknął do
 788   2, V  |      wykrzyknąwszy: "Jezus, Maria! toż to Franuś!" na śnieg padła...
 789   2, V  |                pannę Jadwigę pięknie o to proszę - cicho; ale z czołem
 790   2, V  |              przerzniętym zaszeptał.~- To i co, że pan Jan mnie prosi? -
 791   2, V  |                walor jaki... ale teraz to już widzę, że trzeba mnie
 792   2, V  |           dobre przy lepszym staniało. To i chwała Bogu! Owszem! Aby
 793   2, V  |        upodobać się może, ale już mnie to - bynajmniej!~Anzelm nie
 794   2, V  |              pani chce dobrze widzieć, to trzeba aż pod topolę zejść -
 795   2, V  |          rozpoznać można było, że były to płomienie rozniecone na
 796   2, V  |            nadniemeńskich muszek. Było to brzęczenie nieustanne, monotonne,
 797   2, V  |             piękność moja przejmowała. To potwierdzenie świadectwa,
 798   2, V  |    oświetlonego gabinetu stanęła.~- A! to ty! - wymówił takim tonem,
 799   2, V  |                mówiła ciągle:~- Skądże to bogi prowadzą? A miotły
 800   2, V  |             Biedną dziewczynę, nie tak to wysoko edukowaną i nie tak
 801   2, V  |             wysoko edukowaną i nie tak to nadzwyczajnie piękną, wprost
 802   2, V  |               Czy znów tam?... I po co to? Wieczne głupstwo! A żeby
 803   2, V  |               zaczerwieniwszy się, jak to ona czerwieni się zawsze,
 804   2, V  |          Dopytywać się zaczęłam: jakie to nieszczęście? Ze spuszczonymi
 805   2, V  |        Wołowszczyźnie stale osiadł, bo to jedno jeszcze mogłoby go
 806   2, V  |             młodu pozwolił. On sam już to zrozumiał i żenić się postanowił...
 807   2, V  |        naprawdę widujesz... znasz? Czy to on sam tobie mówił... o
 808   2, V  |                przez ciekawość? Zawsze to rzecz ciekawa, dlaczego
 809   2, V  |              odegranego nie było. Była to sobie rzecz ordynarna, prozaiczna,
 810   2, V  |            gdzie jej nie posieją. Było to wieczne głupstwo... moje
 811   2, V  |               góry na dolinę zstąpisz, to my cię ani bić, ani prześladować
 812   2, V  |              bo za rozumni jesteśmy na to i za delikatni, ale wyśmiejem
 813   2, V  |            zalegał się od śmiechu: "Co to orze! orać to jeszcze pięknie,
 814   2, V  |             śmiechu: "Co to orze! orać to jeszcze pięknie, poetycznie,
 815   2, V  |              twarzy, ale oni myślą, że to od śmiechu... Jeden Benedykt
 816   2, V  |            zgrubiejesz, schłopiejesz!" To mnie i najwięcej odstręczyło
 817   2, V  |                W samej rzeczy, jakimże to sposobem, ja, królewna,
 818   2, V  |              tyczy gotowania i prania, to zdarzało się, zdarzało się...
 819   2, V  |                żęłam i nie płełam... a to wiele znaczy.., dla tego
 820   2, V  |             nie pleć, żyć warto... już to za wszystko wynagradza:
 821   2, V  |      pieszczotami życie słodziły, i za to, że człowiek, zanim jeszcze
 822   2, V  |           sława i honor mnie należy za to, że wyratowałam się od wstydu
 823   2, V  |               dodała prędko:~- Któż ci to powiedział? Wymyśliłaś!
 824   2, V  |             spać! Dobranoc!~Wymówiwszy to zamknęła znowu powieki i
 825   2, V  |              niebu podnosił. Lecz któż to jeszcze wyszedł na ganek
 826   2, V  |            grube floresy wyrzeźbionym? To ona sama... ona... w krótkiej,
 827   2, V  |                wielką mogiłę. Wszystko to pogrążonym było w przezroczystym
 828   2, V  |                 długie pocałunki. Były to promienie słońca, które
 829   3, I  |                nie mogła, nie wynikało to z pychy, wzgardliwości albo
 830   3, I  |               z łatwością i wesoło jej to pobłażał; ona zgryzioną
 831   3, I  |               i być ma prawo, i że ona to może stanowi całą rację
 832   3, I  |                nie należy. Powiedziała to sobie i ze spokojnym już
 833   3, I  |              śmiała się nigdy. Rażącym to w niej nie było, bo w zupełnej
 834   3, I  |        posiadała nigdy. Ludzi przecież to usposobienie jej, skupione
 835   3, I  |       murowanym domu osowieckim? Można to było odgadnąć z najbliższego
 836   3, I  |            ogrodu i parku wodziła.~Był to pokój na górnym piętrze
 837   3, I  |              pozór kaplicy, a wrażenie to wzmagało okrywające ściany
 838   3, I  |               na papier i płótno. Było to małe muzeum z niezmierną
 839   3, I  |        znajdowała się wkoło niej. Były to przed trzydziestu laty używane,
 840   3, I  |              była przechować w całości to jedno przynajmniej dziedzictwo,
 841   3, I  |        Zygmuncie mówić z nią zaczynał, to i owo do zrozumienia jej
 842   3, I  |        dążeniem jej i celem życia jest to, aby syn jej był nad tłum
 843   3, I  |               pozostałyby nadaremnymi. To, co usłyszał, nie było kaprysem
 844   3, I  |            myślącej i energicznej. Był to plan obmyślany, wyrozumowany,
 845   3, I  |            dlatego tylko wydarzyło się to raz jeden, że sposób jej
 846   3, I  |                i słabością własną. Jak to! dla pospolitych i przemijających
 847   3, I  |               westchnienia po nim! Jak to! miałaby ona, jak najpospolitsza
 848   3, I  |            ciała i ducha ulegają. Była to halucynacja posiadająca
 849   3, I  |               wiedziała tylko, że była to dla niej chwila, nieziemskiego
 850   3, I  |              za co śmierć poniósł. Był to jedyny powiernik jej cierpień,
 851   3, I  |                 aby przez nią odkrycie to zgłębić i sprawdzić. Może
 852   3, I  |          stanie się nim dla ludzkości, to jest, dla tej specjalnej
 853   3, I  |            znawców. Właściwie, nie był to obraz, ale obrazek, rozmiarami
 854   3, I  |                jego ojca opowiadające. To i drugie sztucznie wydęło
 855   3, I  |              Dla pani Andrzejowej była to chwila prawie upajającego
 856   3, I  |         powierzchowność jej wybiło się to promiennością cichą, ale
 857   3, I  |              coraz mocniej.~Działo się to przed czterema laty. Dziś
 858   3, I  |           sztucznych pagórków. Miejsce to stanowiło przed paru miesiącami
 859   3, I  |                roztargniony, co pewna, to że milczący i obojętny.
 860   3, I  |              Andrzejowa zadawała sobie to pytanie, ale głośno nie
 861   3, I  |               spiętrzonym stanęła. Był to okrągły stół pośrodku pokoju
 862   3, I  |              cokolwiek kocha?"~Pytanie to dla tej kobiety, która sama
 863   3, I  |                że posiada on nie tylko to, co poczytywała ona za życie
 864   3, I  |              za życie człowieka, ale i to, co jest życia płomieniem
 865   3, I  |           przecież, kochał sztukę! Ale to, na co patrzała, było tylko
 866   3, I  |                 nic osobliwego. I było to już wszystko, oprócz tego
 867   3, I  |                 Stanął i patrzał. Było to zupełnie to samo, co widział
 868   3, I  |              patrzał. Było to zupełnie to samo, co widział przed kilku
 869   3, I  |           gospodarstwie. Przewidywanie to truje go po prostu, odbiera
 870   3, I  |             spodziewał się od niej niż to, co otrzymał. W szkole sztuk
 871   3, I  |             czary, ornamenty i posągi, to przecież zawsze coś szczególnego,
 872   3, I  |           ciekawego ani ważnego. Gdyby to były urny do chronienia
 873   3, I  |      zajmowanie się tymi okopami, było to, że więcej mając fizycznego
 874   3, I  |                co albo prosić, jak się to już niejednokrotnie ku utrapieniu
 875   3, I  |           Rozmawiać z obojętnymi rzecz to zwykle fatygująca. Po prostu
 876   3, I  |              jej sobie. Wprawdzie byli to ludzie, ale najpewniej też
 877   3, I  |            należeli, nie przedstawiało to dla niego wątpliwości żadnej.
 878   3, I  |               przelotnie i niewiele go to wszystko obchodziło.~Wchodząc
 879   3, I  |        kosztownych wazonach - wszystko to z pozorną niedbałością rozstawione
 880   3, I  |           oprawą paruset książek. Były to raczej książeczki niż książki:
 881   3, I  |             jeżeli tylko naprawdę jest to dusza artysty. On był pewny,
 882   3, I  |          pochwycił się za włosy... Był to gest gniewu czy rozpaczy,
 883   3, I  |             rozpacz, jednak tyje! Wina to braku wrażeń. Czymże, jeżeli
 884   3, I  |               tak nie myśli, bo byłoby to zbyt bolesne... Ktoś jest
 885   3, I  |           Zygmunta w zachwyt; pod jego to wpływem, zarówno jak pod
 886   3, I  |             przeciwnie, ale mniejsza o to! Kiedy się kocha, nie zważa
 887   3, I  |                Myślę... marzę... Wszak to materiał do przyszłej pracy...~-
 888   3, I  |                do przyszłej pracy...~- To prawda - z powagą odpowiedziała -
 889   3, I  |                  Dobrze. Mój Boże, jak to dobrze! Wezmę sobie książkę
 890   3, I  |          książkę, którą trzymasz... co to?~- Trzeci tom Musseta -
 891   3, I  |               rękę wyciągnął.~- Daj mi to, a sama do czytania weź
 892   3, I  |                weź co innego, wszak ci to wszystko jedno...~- Zupełnie
 893   3, I  |               francusku mówić zacznie, to aż uszy bolą... Une fille
 894   3, I  |       przynajmniej weź mię z sobą!~- I to jest niepodobnym - perswadował. -
 895   3, I  |            składać jej nie wypada...~- To prawda - szepnęła mnąc i
 896   3, I  |              ani chciała. Przechodziło to jej siły i od dawna jut
 897   3, I  |             czuła i uznawała sama. Ona to na wezwanie Zygmunta pośpieszyła
 898   3, I  |              myśl, czym stać się mogło to dziecku zbytku i pieszczot,
 899   3, I  |          chciała, sprzeciwiała się mu, to prawda, przymusu jednak
 900   3, I  |            Teraz jednak... znowu... Co to wszystko znaczyło?~Czule,
 901   3, I  |             mogły w wiecznej ślepocie. To zaś, co niezupełnie jeszcze
 902   3, II |                z nudy wymyślałam sobie to wszystko, o czym ty daleko
 903   3, II |             dodał wesoło - wyjaśni się to zapewne, bo i doprawdy,
 904   3, II |               wiem... nie wiem... może to tylko złudzenie... lękam
 905   3, II |               mirtowych... Tak? Umiesz to zapewne na pamięć, jak i
 906   3, II |                się odpowiedziałaś: "Bo to wy wiecie jedno, a ja drugie!"
 907   3, II |             nie patrzał, myślałbym, że to stara Starzyńska mówi! Prościejesz,
 908   3, II |      przyjaźnie. Nagle zagadnął:~- Czy to prawda, co pani Fabianowa
 909   3, II |                dziennie żęłam... Praca to ciężka, mniej przecież ciężka
 910   3, II |          zapytał:~- Czy nie przechodzi to sił twoich?~Kształtną i
 911   3, II |           podniósł do czoła.~- Jak mię to boli! Boże, jak mię to zawsze
 912   3, II |             mię to boli! Boże, jak mię to zawsze boli...~Krokiem przyśpieszonym
 913   3, II |                zdyszany, zapytał:~- Co to, ojcze?~Nie było już na
 914   3, II |                jej kupienie?... Ale co to was obchodzi, że komuś szkodę
 915   3, II |         parobka się zwracał - że ja ci to daruję? Żniwiarkę do naprawy
 916   3, II |              za nią w mieście zapłacę, to ci z pensji wytrącę...~Na
 917   3, II |             popatrz i posłuchaj, ja ci to zaraz pokażę i wytłumaczę...~
 918   3, II |           pochylił się i na żniwiarkę, to znowu na mówiącego spoglądać
 919   3, II |           rozmawiać...~- Jeżeli ci się to nie podoba, mój ojcze -
 920   3, II |             szczytem moich marzeń jest to, aby ludzie nie obchodzili
 921   3, II |      niezgrabną rękę... Istotnie, jest to byt mogący wzniecać i rozwijać
 922   3, II |               wtedy przekonasz się, co to jest praktyka, i w ogólności,
 923   3, II |            praktyka, i w ogólności, co to jest w naszych warunkach
 924   3, II |                wtedy był tam, gdzie... to... tamto... gdzie sobie
 925   3, II |           gdzie sobie dawno poszedł... to... tamto... Andrzej! i mnie
 926   3, II |                nie ma... nie ma... no, to gdyby stary grat ustąpił,
 927   3, II |          wieczerzy miał odjechać, było to tylko towarzystwo domowe.
 928   3, II |              ale że wody w niej wiele, to pewno...~Witold, ze spuszczonymi
 929   3, II |              długo popatrzał.~- Zawsze to jednak, panie dobrodzieju -
 930   3, II |               fortunka... caca... Żeby to te... mieć... choć dziesiątą
 931   3, II |                podchwycił Kirło - żeby to te... cha! dziesiątą część...
 932   3, II |             lat stracił... Ha? jak się to państwu podoba... zuch chłopak,
 933   3, II |                Łatwiej byłoby wyliczyć to, czego o Różycu nie mówiono,
 934   3, II |                Różycu nie mówiono, niż to, co mówiono, a co teraz
 935   3, II |            patrząc zdaje się, że zaraz to... runie!~- Nie runie. Pałacyk
 936   3, II |           ożenienia się. Ale co grunt, to że Wołowszczyzna posiada
 937   3, II |     Uwielbienia godną jesteś już przez to, żeś wzrok jego zwrócić
 938   3, II |                siebie potrafiła, a gdy to wielkie, cudowne szczęście,
 939   3, II |         pałacyk! ach, mamciu, pałacyk! to najmilsze ze wszystkiego -
 940   3, II |                 Nie wiedzieć dlaczego, to, co innym wydawało się pochlebnym
 941   3, II |             biednej dziewczyny świetna to partia i niespodziewana...
 942   3, II |        opierając przemówił:~- Wszystko to bardzo piękne i ja panu
 943   3, II |             przeszłość jego pochwalał, to nie. Taką fortunę stracić
 944   3, II |             nie robić, jak ci panowie, to także, powiem prawdę, świństwo.
 945   3, II |            nawet pokiwać nie chce, no, to już go mam za...~Wtem przypomniał
 946   3, II |              frukta rodzą, te... te... to... tamto...~Chciał widocznie
 947   3, II |             zmarszczył.~- Cóż? może za to, żem w twoją dudkę zagrał
 948   3, II |               oczami mówił - ten Kirło to pasożyt, pieczeniarz, błazen,
 949   3, II |             parsknęła śmiechem.~- Zrób to naprzód z kurczęciem – zawołała -
 950   3, II |              się jeszcze student. - Bo to, widzisz, zakała świata!
 951   3, II |            daleko... daleko... A nam o to przecież idzie... ty nie
 952   3, II |                może pojęcia, jak nam o to idzie... o idee... o ludzką
 953   3, II |              godność... W ogień bym za to wskoczył, rodzonego ojca
 954   3, II |               Buszmanki was wychowują, to i wszystko na świecie gotowe
 955   3, II |               tam także będzie, już ja to u pani Kirłowej uproszę,
 956   3, II |                  Jutro je cioci oddam! To dopiero będzie rada! rada!~
 957   3, II |              zgiń, maro, przepadnij! A to przyczepski z tego Widzia!
 958   3, II |             uragan, od łóżka do szafy, to znów od szafy do łóżka biegała
 959   3, II |               ciocia pójdzie z nami na to wesele - z filuterną przekorą.
 960   3, II |                 a potem dlatego, że są to przecież dawni znajomi cioci...~
 961   3, II |            zamruczała:~-Dawni znajomi! to prawda... i dobrzy niegdyś
 962   3, II |             niegdyś znajomi! Ale kiedy to było! I... krótko to było!
 963   3, II |             kiedy to było! I... krótko to było! A teraz... po co?
 964   3, II |               A teraz... po co? czy po to, ażeby ludzi straszyć? jak
 965   3, II |           wstydliwe zagadnęła:~- Jakże to było? Skąd się to wzięło?
 966   3, II |                Jakże to było? Skąd się to wzięło? Czego dziś córka
 967   3, II |         przerobić się na chłopów?~Było to tak. Dziś, dużo jeszcze
 968   3, II |            przyjmują? Jeżeli przyjmują to dobry wieczór, a jeżeli
 969   3, II |                a jeżeli nie przyjmują, to bywajcie zdrowi! Bardzo
 970   3, II |                 po Bogu ojca, a więcej to już chyba takiego człowieka
 971   3, II |           jeszcze i piękniej. Na dole, to prawda, że pokoje piękne,
 972   3, II |          podłogi błyszczą jak szkło, i to jest bardzo ładnie. Ale
 973   3, II |            przyjść zechce. "Idź i niby to na miód zaproś!" Bardzo
 974   3, II |               ale już ja wiem, że jemu to smętliwie... A teraz i z
 975   3, II |              nas wszystkich szczęściem to będzie, jeżeli panna Justyna
 976   3, II |              baranek...~Sposób, w jaki to mówiła, zdradzał wyraźnie,
 977   3, II |                spory kawał łąki. Gdyby to jeszcze ojciec mógł jej
 978   3, II |          przystojną, ale i dworną, nad to, co ją otaczało, nieco wyższą.
 979   3, II |         dawniejszej pani Jerzowej... A to Alżusi kawaler, Franciszek
 980   3, II |                zagadała:~- Jezu! a toż to pan Starzyński! Bardzo słusznie!
 981   3, II |            słusznie! A ja myślałam, że to taki wielki krzak piwonii
 982   3, II |              małych oczu nabiegły.~- A to mnie tak moja imość wystrychnęła... -
 983   3, II |            człowiek wdzieje na siebie, to wdzieje... byle było co
 984   3, II |            która narzeczonego posyłała to po osobną miseczkę dla Justyny,
 985   3, II |           osobną miseczkę dla Justyny, to po łyżkę, to mu rozkazywała
 986   3, II |              dla Justyny, to po łyżkę, to mu rozkazywała przepędzać
 987   3, II |                tym i niby wyśmiewając, to że powoli chodzi, to że
 988   3, II |      wyśmiewając, to że powoli chodzi, to że niezgrabnie przyniesione
 989   3, II |       przedmioty umieszcza, a wszystko to głośno, rezolutnie, białymi
 990   3, II |              pędzała i musztrowała. Za to wszyscy inni, po kolei,
 991   3, II |            ukłonami wykrzykiwał:~- Nic to! Nic to! Z ukontentowaniem
 992   3, II |             wykrzykiwał:~- Nic to! Nic to! Z ukontentowaniem witamy...
 993   3, II |               z pieskiem, witamy. A co to szkodzi! Kto pana kocha
 994   3, II |             uszczęśliwić nie mogło nad to, jak gdy Witold o zdrowie
 995   3, II |              uszanowanie, a potem była to na jej młyn wyborna woda.
 996   3, II |                   ciągle skrzypię, ale to nic: skrzypiącego drzewa
 997   3, II |         Fabiana coś zaszeleściło. Była to Antolka, która że szczytu
 998   3, II |              krzyknęła Antolka.~Po raz to pierwszy pewno na świecie
 999   3, II |             teraz bardzo, bo wyglądało to tak, jakby zmówili się tu
1000   3, II |              brak łąk i pastwisk. Mała to rzecz o dwie mile po siano,