Tom, Rozdzial

 501   2, IV |                patrzała. Parę razy głowa jej zakołysała się jakby pod
 502   2, IV |             Potem we wpatrzonych w niego jej oczach zamigotały światła
 503   2, IV |         rozchylił wargi. Coś snuło się w jej myśli i grało w sercu, snuło
 504   2, IV |              blady rumieniec wypłynął na jej policzki, a czarne rzęsy
 505   2, IV |              igły jodłowe szeleściły pod jej stopami. On szelest ten
 506   2, IV |                  rozplótł i na spotkanie jej postąpił; ale zaledwie uczynił
 507   2, IV |             nieśmiałość, która w wyrazie jej twarzy zastąpiła dumę albo
 508   2, IV |          głębiach parowu i boru ukazywał jej przedwiekowe grobowce i
 509   2, IV |            Czyżby przez głowę przemknęła jej myśl, że był on od niej
 510   2, IV |                  ta niezawodnie w głowie jej powstać musiała, bo nieśmiało
 511   2, IV |                  co było największą męką jej życia i co najgłębiej uczuwała
 512   2, IV |               już od lat kilku sprawiało jej uczucie zupełnej, rozpaczliwej
 513   2, IV |           doświadczeń życia, które serce jej opustoszyły z wielu marzeń
 514   2, IV |                  rozgorzałe czoło. Ale w jej położeniu i otoczeniu nie
 515   2, IV |                 i otoczeniu nie było dla jej sił i chęci miejsca żadnego.
 516   2, IV |           wprawdzie potrzebował niekiedy jej usług, ale drobnych, niewiele
 517   2, IV |               oddawali się swym zajęciom jej w nich udziału nie potrzebując,
 518   2, IV |              jego chaos i boje brakowało jej odwagi. Na koniec i zdolnościom
 519   2, IV |                  do kogo mówiła, słuchał jej także wszystkimi siłami
 520   2, IV |                 tego człowieka, który do jej życia i położenia, przykładał
 521   2, IV |                takiego życia, za winę go jej nie poczytywał. Tak już
 522   2, IV |              zmieszał się strwożony, czy jej nie obraził, i z odwróconą
 523   2, IV |               ciekawość przypatrywać się jej zaczął, ile tylko razy zdarzyło
 524   2, IV |             myślał sobie, że Pan Bóg dał jej tyle piękności i wysoko
 525   2, IV |                wodę gojącą dla niej, tak jej żałował. Ale o takiej wodzie,
 526   2, IV |              bajki tylko gadają i nie ma jej wcale na święcie. Więc tylko,
 527   2, IV |                 oczki zapłakała,~Zmienił jej się świat...~Raz, kiedy
 528   2, IV |             Pochylił się trochę, w twarz jej spojrzał i taki ruch uczynił,
 529   2, IV |                 ruch uczynił, jakby rękę jej pochwycić chciał. Ale dotknąwszy
 530   2, IV |                  dotknąwszy tylko rękawa jej sukni ramię w dół opuścił,
 531   2, IV |         wyciągnął rękę, aby do przebycia jej pomóc towarzyszce. Ale ona
 532   2, IV |                  okolicy gospodarzy tyle jej ma, ale za to większe u
 533   2, IV |                  lekki dreszcz przebiegł jej ciało. Jan rozpaczliwym
 534   2, IV |                On szybkim ruchem zgarnął jej pod głowę wyściełające czółno
 535   2, IV |           przyroda, uciszył się, a płacz jej ustał. Wichrem przygnane
 536   2, IV |               liściu chwastów. U szczytu jej wybuchnął świegot ptastwa
 537   2, IV |              wstąpiła na górę i u połowy jej pod rozłożystą topolą stanęła.
 538   2, IV |               torował drogi, wydawał się jej samą śmiałością i siłą;
 539   2, IV |               Oprócz tego wydawał się on jej i samą dobrocią. Pod gęstą
 540   2, IV |                 i szczerze słało się pod jej stopy, upoiła jej serce.
 541   2, IV |                się pod jej stopy, upoiła jej serce. Upojona i szczęśliwa
 542   2, IV |               osłoniła, że deszcz suknię jej tylko przejął wilgocią.
 543   2, IV |               zdwojonym ciężarem na kark jej spadały. Wstrząsnęła głową;
 544   2, IV |              czarną, wilgotną falą okrył jej plecy. Może sama nie czuła
 545   2, IV |               jego gorącym oddechem ucho jej musnął, na włosach uczuła
 546   2, V  |                 podała, Antolka dotknęła jej nieśmiało i z krótkim dygiem,
 547   2, V  |                  był i wesołym, ale oczy jej, tak jak u Fabiana, małe
 548   2, V  |                 szepnęła.~Justyna cienką jej kibić ramieniem otoczyła
 549   2, V  |                stworzenie wnet do piersi jej przylgnęło. Za tym pierwszym
 550   2, V  |                  i głowę odwracając rękę jej odepchnęła.~- Ona Justynkę
 551   2, V  |                   I w oczach ludzkich to jej wielką promocję zrobi, Młodego
 552   2, V  |                  rozrzewnienie napełniło jej małe, błyszczące oczki.~-
 553   2, V  |                  rozrzewniła się, aż łzy jej w oczach stanęły, lecz zaraz
 554   2, V  |              opowiadać zaczęła, że ociec jej sześćset rubli posagu przyrzeka,
 555   2, V  |                miasta jeździł, przywiózł jej kaszmiru na suknię, prawdziwego
 556   2, V  |              pragnie. Ale Janek wcale na jej suknie z ogonami i złotne
 557   2, V  |                  trzy oglądały te wyroby jej rąk: suknie, dywany, kołdry
 558   2, V  |             niepewna, w którą stronę iść jej wypada; stary to spostrzegł,
 559   2, V  |               stary to spostrzegł, ramię jej podał i przez sień do świetlicy
 560   2, V  |    najjaskrawszymi barwami jaśniał obraz jej patrona, w wianki na Boże
 561   2, V  |                  zwrócone, to i trudniej jej takich wypraw dokonywać
 562   2, V  |           Siemaszczanka z Siemaszek, tak jej zaś wypadło, że aż w czterech
 563   2, V  |               już ostatni mąż i ostatnie jej osiedlenie - żartobliwie
 564   2, V  |               nazwy wymienił. Odpowiadał jej chętnie i obszernie; o szczegóły,
 565   2, V  |                     A raz na zawsze tego jej wzbroniłem! - zawołał Jan
 566   2, V  |                albo przeprawiając się na jej drugą stronę słyszał ją
 567   2, V  |            rzucała światło i tylko wąski jej promień spływał na ciemną
 568   2, V  |            krewnych wyglądając. Czemużby jej, zdaje się, własnego domu,
 569   2, V  |              można nawet powiedzieć, aby jej familia wielkie przeszkody
 570   2, V  |                  ołtarza nikt by gwałtem jej nie odciągał. Sama nie chciała.
 571   2, V  |              poznawszy i pojąwszy, ani w jej mowie, ani w obchodzeniu
 572   2, V  |                 każde drzewko, ale każdą jej trawkę i prawie każde ziarnko
 573   2, V  |           zabłoconych zwojach. Na głowie jej piętrzyła się koafiura od
 574   2, V  |            bardzo licha brosza ozdabiała jej stanik, liche także, ale
 575   2, V  |                bransolety kołysały się u jej uszu i brzęczały u rąk wielkich
 576   2, V  |           wielkich i czerwonych. Potężna jej kibić, która śród pola,
 577   2, V  |              spętaną i niezgrabną; twarz jej piękne szafirowymi oczami
 578   2, V  |                progu, ale gdy spojrzenie jej upadło na stojącą obok Jana
 579   2, V  |              gestem usuwając Jana, który jej chciał przyjść z pomocą.~-
 580   2, V  |               nigdy, a ciągle patrzał na jej rozpuszczone włosy; zdawać
 581   2, V  |                mówiła dlatego, że trudno jej było wydobyć głosu ze wzburzonej
 582   2, V  |         paciorkowe bransolety dzwoniły u jej czerwonych rąk, które gwałtownymi,
 583   2, V  |                rozplatała; we wzburzonym jej głosie zadrżały i na kasztanowatych
 584   2, V  |                nie zabraknie,..~Policzki jej i nawet czoło zachodziły
 585   2, V  |              przytomności posłusznym był jej jak dziecko, ku drzwiom
 586   2, V  |                  tłumione odzywały się w jej głosie. Dziadka do sieni
 587   2, V  |               spacery we dwoje odbywać i jej za dobroć złością płacić
 588   2, V  |               przyćmiewając. W powietrzu jej nie było, nie było też na
 589   2, V  |           jakimże był mój zachwyt, gdy i jej także uśmiech, uśmiech króla-słońca,
 590   2, V  |           zapewne łza spłynąć musiała po jej chudym i białym jak lilia
 591   2, V  |              więc wieczoru pani Emilia i jej towarzyszka zamiast po rozłogach
 592   2, V  |                pogrążonym, że żadna myśl jej obca, żadna troska nie mająca
 593   2, V  |                jego ucałowała.~Po głowie jej kręciły się słowa:~"Nie
 594   2, V  |                  szorstkimi wąsami czoła jej dotknął. O nic jej nie zapytał.
 595   2, V  |                 czoła jej dotknął. O nic jej nie zapytał. Nigdy domowych
 596   2, V  |               Marta. W półcieniu sztywne jej ciało podobnym było do spowitej
 597   2, V  |                 popędliwości czuć było w jej mówieniu niezwykły niepokój.
 598   2, V  |                  czasem poruszała i oczy jej w półcieniu coraz silniej
 599   2, V  |                  dobry dla niej i trochę jej nawet świadczy... Widzisz,
 600   2, V  |         przemawiała tak długo, odpłaciła jej wzajemnym opowiedzeniem
 601   2, V  |                gorzały teraz w półcieniu jej czarne oczy; ręce spod kołdry
 602   2, V  |                 kaftanie, bosa, do łóżka jej podeszła i przy nim uklękła.
 603   2, V  |                 i przy nim uklękła. Rękę jej dużą, kościstą w swoje ręce
 604   2, V  |              długie westchnienie szeroką jej pierś podniosło; ozwała
 605   2, V  |         dlaczegóż więc? dlaczego? - rękę jej coraz mocniej w dłoniach
 606   2, V  |           Rozgorzałe oczy Marty tkwiły w jej twarzy, jakby przeszyć ją
 607   2, V  |               rośnie, i tam nawet, gdzie jej nie posieją. Było to wieczne
 608   2, V  |                 na wszystkie już pytania jej odpodziała, zapytywała znowu:~-
 609   2, V  |                 uspakajały się wzburzone jej rysy, powieki opadały na
 610   2, V  |               nieruchomo leżała, tylko w jej piersi wzruszeniem i długim
 611   2, V  |          ukojenia i słodyczy oblekły się jej rysy.~Justyna wstała, chwilę
 612   2, V  |            okolicy, z najbliższych zrazu jej domów, potem z dalszych,
 613   2, V  |                 Do stajni poszedł, wrota jej otworzył, wóz drabiniasty
 614   2, V  |            Marzyła czy śniła? Wydało się jej znowu, że zmrok panował
 615   2, V  |            podnosiła wysoko, a promienie jej skąpe wprawdzie, wąskie,
 616   2, V  |                  sen czy marzenie niosły jej te pocałunki nie od gwiazdy
 617   2, V  |               innego, innego... bo twarz jej spłonęła rumieńcem i upojony
 618   3, I  |                 mogła. Starających się o jej serce, rękę i majątek było
 619   3, I  |                 klomby i trawniki, a tło jej stanowiły stare aleje i
 620   3, I  |               wyjątkiem ośmiu lat, które jej u boku męża i w jego domu
 621   3, I  |      najszczęśliwszych chwilach wyniosła jej postać zachowywała coś z
 622   3, I  |                 życia, pamiętał, że cera jej twarzy przypominała kwitnące
 623   3, I  |                 niż powszechnie u kobiet jej wieku i położenia bywało,
 624   3, I  |        rozumiejący, z łatwością i wesoło jej to pobłażał; ona zgryzioną
 625   3, I  |               przemówiła - nie rozumiano jej; gdy do niej mówiono - nie
 626   3, I  |                  ją pragnęła, ale aby do jej powłoki końcem palca dotknąć,
 627   3, I  |                 nie mogła. Przeszkadzała jej w tym niezmierna estetyczność
 628   3, I  |               prawie bezwiedna, ale całą jej istotą rządząca - duma nie
 629   3, I  |        pochodzącą, do której jednak mimo jej woli i wiedzy mieszało się
 630   3, I  |             nakazywała. Jednak zniszczyć jej w sobie nie mogła - nie
 631   3, I  |                  ale może dlatego, że ta jej właściwość ściekła w nią
 632   3, I  |                  życia, która napełniała jej dom rodzinny, otaczała ją
 633   3, I  |                było już na ziemi, a krąg jej widzenia, stosunków, dążeń
 634   3, I  |                  pobłażliwą. Już z samej jej powierzchowności wyczytać
 635   3, I  |               ukochanym mężem i jedynego jej dziecka ojcem - niepewna,
 636   3, I  |                  dawne historie rządziły jej krwią i nerwami, ale wcale
 637   3, I  |                  nieco wyosobniona, dała jej przecież hasło do wspólnej
 638   3, I  |                jedna za drugą płynęły po jej policzkach, ale w jej głosie
 639   3, I  |                 po jej policzkach, ale w jej głosie nie czuć było płaczu,
 640   3, I  |                 się nigdy; jednak świeże jej przedtem rumieńce zniknęły
 641   3, I  |                 zawsze. Rozpaczy, płaczu jej nikt też nie widywał, ale
 642   3, I  |                  widywał, ale i wesołego jej śmiechu nie słyszano też
 643   3, I  |              powagą i wyniosłością całej jej postaci. Znający ją od dzieciństwa
 644   3, I  |                 przecież to usposobienie jej, skupione w sobie, trochę
 645   3, I  |                żywego ruchu wydawały się jej jakąś wysokością, na której
 646   3, I  |                może i fizyczne, które na jej twarzy od razu zgasiły rumieńce
 647   3, I  |                lata pustelniczego prawie jej przebywania w wielkim dwupiętrowym,
 648   3, I  |                  odgadnąć z najbliższego jej otoczenia, gdy w południowych
 649   3, I  |                  jeden tylko, na żądanie jej w parę lat po ich pobraniu
 650   3, I  |           bystremu oku istotę i historię jej syna opowiedzieć mogło.
 651   3, I  |                domu należącym niegdyś do jej męża od dawna mieszkali
 652   3, I  |                 i wstydem łachmanów.~Tak jej zeszło lat dwadzieścia trzy,
 653   3, I  |     rozstrzygających o całej przyszłości jej i jej syna. Przed osiemnastu
 654   3, I  |                  całej przyszłości jej i jej syna. Przed osiemnastu mniej
 655   3, I  |               jednego z pełnionych przez jej męża zadań społecznych.
 656   3, I  |             jakby kajdany ujmowały myśli jej i uczucia. Bezwiednie, pomimo
 657   3, I  |                troski takie wydawały się jej, nawet obniżającymi godność
 658   3, I  |          pragnęła i nie używała; żałobne jej suknie kosztowały niewiele,
 659   3, I  |             niewiele, stare sprzęty były jej najmilszymi; próbując samą
 660   3, I  |                  materialne wydawały się jej marnością, po którą schylać
 661   3, I  |          szczęście brat męża przychodził jej z pomocą, którą z wdzięcznością
 662   3, I  |                 jednak sprawę, stokroć w jej oczach ważniejszą i sercu
 663   3, I  |                oczach ważniejszą i sercu jej bliższą, mieszania się jego
 664   3, I  |             onieśmielał go do niej układ jej pomimo przyjaznych z nim
 665   3, I  |                  to i owo do zrozumienia jej dawał, na myśl nasunąć usiłował,
 666   3, I  |              pomówić. Zapytała go: co by jej dziecku miał do zarzucenia?
 667   3, I  |                  szczęścia, ale dążeniem jej i celem życia jest to, aby
 668   3, I  |             celem życia jest to, aby syn jej był nad tłum wyższy, czystszy,
 669   3, I  |               przez nie czynów. On, przy jej boku, pod jej czuwającym
 670   3, I  |                   On, przy jej boku, pod jej czuwającym okiem, wzrość
 671   3, I  |                  postanowień nie odwiodą jej żadne rady lub upomnienia;
 672   3, I  |                  niejako treści własnego jej życia. Ile do rozumowań
 673   3, I  |            odpowiedziała, że pielęgnować jej w nim nie przestanie, bo
 674   3, I  |                  zapragnął posiąść serce jej i rękę. I dlatego tylko
 675   3, I  |                  to raz jeden, że sposób jej życia i obejścia się zrażały
 676   3, I  |            poważny, nieskazitelny, równe jej położenie w świecie zajmujący,
 677   3, I  |                  niej żywił, najbliższym jej krewnym powierzył, o wstawienie
 678   3, I  |          najwymowniejszym ze swatów było jej własne serce, które za rozkochanym
 679   3, I  |                  wznoszącego się na dnie jej serca. Przyszła na koniec
 680   3, I  |                 gdy wnet już, wnet życie jej rozłamać się miało na dwie
 681   3, I  |                 godzina po godzinie lata jej pierwszej młodości i miłości;
 682   3, I  |                  tak wyraźnie wyobraźnia jej nie odtwarzała postaci jej
 683   3, I  |               jej nie odtwarzała postaci jej pierwszego i jedynego kochanka
 684   3, I  |                niej i napełniały samotny jej pokój, zdając się przynosić
 685   3, I  |                 której obraz w wyobraźni jej powstający spłynęły jej
 686   3, I  |                  jej powstający spłynęły jej rzęsiste, gorące łzy. Nie,
 687   3, I  |                 co tak głęboko zapadło w jej istotę i samo jedno dotąd
 688   3, I  |             wkrótce, prawie zaraz, kibić jej obejmą ramiona, a na ustach
 689   3, I  |              obejmą ramiona, a na ustach jej spoczną usta innego mężczyzny,
 690   3, I  |                do reszty rozerwą związek jej z tamtym i miłość dla niego,
 691   3, I  |                 nią zapomniana mogiła, a jej wszystkie wdzięki i pomyślności
 692   3, I  |                Bogato rozwinięte, piękne jej ciało wiło się u stóp czarnego
 693   3, I  |                 tkliwej opieki nad głową jej dłoń wyciągnął. Widziała
 694   3, I  |             wyjątkowy w chwili owej stan jej ciała i ducha sprowadzonym,
 695   3, I  |               paciorki itp. wydawały się jej oznakami czci błahymi, nieestetycznymi,
 696   3, I  |            bóstwa. W zamian idea ta była jej nieskończenie drogą i świętą;
 697   3, I  |             stanowiła niezbędną potrzebę jej duszy i nie tylko nie zachwiała
 698   3, I  |                zagrobowe, bo niepodobnym jej się wydawało; aby duchy
 699   3, I  |                   że kto wie, czy miłość jej trwałością i siłą swoją
 700   3, I  |               ideę poniesionego, które w jej osobistym życiu tak stanowczą
 701   3, I  |                  Był to jedyny powiernik jej cierpień, tęsknot, pragnień,
 702   3, I  |            szczęścia, który raz oświecił jej samotne, ciche, prawie klasztorne
 703   3, I  |               jeden z nauczycieli małego jej syna odkrył w nim talent
 704   3, I  |               przekonaną była, że w synu jej i Andrzeja prędzej lub później
 705   3, I  |                  rozniecona. W mniemaniu jej inaczej być nie mogło: syn
 706   3, I  |               inaczej być nie mogło: syn jej i Andrzeja człowiekiem pospolitym,
 707   3, I  |          przyszłości stanie się jednym z jej ulubieńców i bożyszcz. Przyszłość
 708   3, I  |       upajającego szczęścia. Ziściły się jej najgorętsze pragnienia.
 709   3, I  |                 dumy. Na powierzchowność jej wybiło się to promiennością
 710   3, I  |               może usłyszenia tego, co o jej synie mówiono, a może w
 711   3, I  |                  prawie nigdy, ale z ust jej płynęły natchnione słowa
 712   3, I  |                 młodszą, niż była. Kibić jej, zawsze okazała, w ostatnich
 713   3, I  |                 krynicznej wodzie, blada jej cera zachowała delikatność
 714   3, I  |         malowniczą i szanowną. Regularny jej profil ocieniały koronki
 715   3, I  |                 śladu znikła. Zamyślenie jej nie było pogodną kontemplacją
 716   3, I  |                zdziwienia podobny; palce jej szybkim, nerwowym ruchem
 717   3, I  |                igłą grubą tkaninę kolana jej okrywającą. Nie wyglądała
 718   3, I  |                 ulubiony cel przechadzek jej syna; rozpoczął on był w
 719   3, I  |                 jego oparła i po ruchach jej pleców poznać można było,
 720   3, I  |               dwojga ludzi, a lękała się jej dotknąć przez obawç sroższego
 721   3, I  |            dotknąć przez obawç sroższego jej zaognienia, przez delikatność
 722   3, I  |                  salonów rozdzielających jej pokój z pokojem młodej synowej,
 723   3, I  |                roju ostrych żądeł kąsały jej duszę. Osłupiałymi oczami
 724   3, I  |              wciąż w portret.~"Nie kocha jej! po dwóch latach małżeństwa
 725   3, I  |              dwóch latach małżeństwa już jej nie kocha! Czy on naprawdę
 726   3, I  |                 powszednich, wydawał się jej trupem.~Wzrok podniosła
 727   3, I  |                  tu, przy tym stole, pod jej okiem dokonywanymi. Gdzieniegdzie
 728   3, I  |            wykrzywił strach i ból; blade jej czoło zarumieniło się pod
 729   3, I  |             przeraźliwe błyskawice umysł jej przerznęły, byłyby dla niej
 730   3, I  |      najmniejszej przyczyny do zadawania jej sobie. Wprawdzie byli to
 731   3, I  |                 Trochę jeszcze zapłakane jej oczy nieśmiało i prawie
 732   3, I  |                 odrywał. Na młodziutkiej jej twarzy malowało się pytanie: "
 733   3, I  |                którą zresztą okazywał on jej teraz prawie zawsze, rozgniewała
 734   3, I  |              dwie godziny - przechodziło jej siły. Z natury była łagodną
 735   3, I  |                udając, że nie spostrzega jej obecności, patrzał ciągle
 736   3, I  |              ciągle w książkę. Szafirowe jej oczy, blaskiem, głębią zdradzające
 737   3, I  |                   rozkochana, aż na usta jej wybiegł figlarny uśmiech.
 738   3, I  |             zaręczyn z Zygmuntem ciągłym jej marzeniem. Po roku bezczynnego
 739   3, I  |           iskierki... ~Łzy kręciły się w jej oczach, a w głosie drżał
 740   3, I  |               drżał śmiech.~W dziecinnym jej figlowaniu czuć było zaczynające
 741   3, I  |                  serce kobiece; z ruchów jej, gestów, mimiki bił niewymowny
 742   3, I  |             wdzięk. Przed dwoma laty ten jej wdzięk wesoły i pełen gracji
 743   3, I  |                  rękę...~Nie tylko wziął jej rękę, ale dość czule ją
 744   3, I  |                odejdę...~Może uległością jej ujęty uprzejmie przemówił:~-
 745   3, I  |                   la, la, la, la!~Piękny jej głos napełnił pracownię
 746   3, I  |      przeciwległym rogu pokoju. Wesołość jej, szczęście, jednym serdecznym
 747   3, I  |            pragnąc przez nie wspomnienia jej obudzić i uczucia wskrzesić,
 748   3, I  |            książce. Może jednak pomiędzy jej stronicami znajdzie jaką
 749   3, I  |                  opadała, gdy z drobnych jej ust sypały się te wszystkie
 750   3, I  |            ciągle zdawał się nie widzieć jej ani słyszeć. Pociągnął taśmę
 751   3, I  |                  czuła już tylko, że mąż jej odjedzie i cały jej plan
 752   3, I  |                  mąż jej odjedzie i cały jej plan dnia szczęśliwie z
 753   3, I  |       znieruchomiała.~- Zygmusiu...~Głos jej był teraz cichy, zdławiony.~-
 754   3, I  |           szczerą. Duma i skromność usta jej zamykały. Wreszcie z płaczem
 755   3, I  |                   częstych wizyt składać jej nie wypada...~- To prawda -
 756   3, I  |          zapytała jeszcze, a niespokojne jej oczy tonęły w twarzy męża
 757   3, I  |              intensywne...~Znowu zamknął jej usta, tak że nic odpowiedzieć
 758   3, I  |           Zygmunt łagodnie uwolnił się z jej objęcia, pocałował ją w
 759   3, I  |              dłonią parę razy po włosach jej powiódł i z tabureta biorąc
 760   3, I  |            robotą pochylona. Na kolanach jej leżała rozłożona książka,
 761   3, I  |                  czas jakiś wchodzili do jej pięknego pokoju i dłużej
 762   3, I  |                dłużej lub krócej u kolan jej przesiadywali. Zstępować
 763   3, I  |                 chciała. Przechodziło to jej siły i od dawna jut przekonała
 764   3, I  |                  dobre, nie raziły wcale jej smaku i przyzwyczajeń, pracując
 765   3, I  |           pomiędzy nim a sobą, sprawiała jej przejmującą, mistyczną rozkosz.
 766   3, I  |                  skłoniła do powierzenia jej synowi siedemnastoletniego,
 767   3, I  |               Miałażby ona teraz, z winy jej syna, być nieszczęśliwą?
 768   3, I  |                ciężko spadała i na serce jej, i na sumienie. Wiedziała
 769   3, I  |                  wybornie, że cierpienie jej było dotkliwe i nie zasłużone.
 770   3, I  |                 obejmowała synową, głowę jej do piersi tuliła i z łagodnym
 771   3, I  |                 wszystkim, czym mogła; o jej obawach i cierpieniach poważnie
 772   3, I  |             usłyszawszy odpowiedź, która jej tę nadzieję odbierała, po
 773   3, I  |           dzienników i książek. Na blade jej policzki wystąpiły plamy
 774   3, I  |                 i nawet namiętność wzrok jej utrzymać mogły w wiecznej
 775   3, II |                  gorące rumieńce, a oczy jej, zazwyczaj trochę chmurne,
 776   3, II |              wpływem zakłopotania, jakie jej ta rozmowa sprawiała, silnie
 777   3, II |                  o wekselach, które wyda jej ojciec, mnóstwo ich w ojcowskiej
 778   3, II |             nałamać, nim zdobyłem się na jej kupienie?... Ale co to was
 779   3, II |          lekceważącej galanterii, ani ku jej ojcu wesołych drwin nie
 780   3, II |             poruszenia, ale i spojrzenia jej śledzić się zdawał. Przy
 781   3, II |       uszanowania galanterią do szklanki jej wody nalał, po czym o wartości
 782   3, II |                  takie serce! - przebiła jej mowę Teresa.~- A pałacyk!
 783   3, II |                 nich błysk obrazy. Wargi jej, jak dojrzała wiśnia pełne
 784   3, II |                 że najwybitniejszą cechą jej charakteru była duma. Ale
 785   3, II |                 mąż wychodziła, musiałby jej oddać zlokowane na Korczynie
 786   3, II |          przyskakiwał do pani domu ramię jej podając, a z drugiej podtrzymywała
 787   3, II |                  Ojca i Syna... a cóż ja jej złego zrobiłem? Znowu zachoruje
 788   3, II |              mogła?~Zdawało mu się, że w jej głosie dosłyszał tłumiony
 789   3, II |       niedokrwistość zdradzająca żółtawa jej twarzyczka rozjaśniła się
 790   3, II |                choruje, jak tylko co się jej nie podoba... Tobie łatwiej...
 791   3, II |          pośrodku pokoju stanęła, czarne jej oczy zapłonęły zrazu jak
 792   3, II |           zaprosić...~Na krześle podanym jej przez Justynę siadając trzepała
 793   3, II |                   ale ona nie zlękła się jej wcale, bo i czegóż lękać
 794   3, II |               pod sekretem, ojciec kazał jej iść do dworu i spróbować,
 795   3, II |                  wie bardzo dobrze, o co jej ojcu idzie. Zachichotała.~-
 796   3, II |                Justyna tedy narzeczonego jej pozna.~- Młodzieńki i mileńki
 797   3, II |                 zapomniała. Podobało się jej bardzo, że Franuś Jaśmont
 798   3, II |             Gdyby to jeszcze ojciec mógł jej gotówką cały posag wypłacić!
 799   3, II |           Fabiana, słońce rozściełało po jej trawach złoty kobierzec,
 800   3, II |                  biurze... ~Ale przerwał jej mąż:~A u imości wiecznie
 801   3, II |           niezgrabny, spełniał wszystkie jej rozkazy i komenderówki,
 802   3, II |               pasiece, którą miał ojciec jej Giecołd, kiedy jeszcze po
 803   3, II |                 jak gdy Witold o zdrowie jej zapytał. Upatrywała w tym
 804   3, II |         Upatrywała w tym naprzód okazane jej uszanowanie, a potem była
 805   3, II |          uszanowanie, a potem była to na jej młyn wyborna woda. Uśmiechając
 806   3, II |                 za każdym razem czerwoną jej rękę z głośnym cmokaniem
 807   3, II |             gardło, a narzeczony wiernie jej wtórował. Na koniec, elegant
 808   3, II |               ale odpowiedź Michała mowę jej przecięła. Spłonęła znowu
 809   3, II |                  i wnet dodawał, że mu o jej ubóstwo bynajmniej! bo sam
 810   3, II |                 dziewczynie mojej w dniu jej ślubu szczęścia życzyć,
 811   3, II |                niej przylatujące o pierś jej biły rozpalonymi skrzydły,
 812   3, II |            przerzynały umysł. Wydało się jej, że to, co w drodze pomiędzy
 813   3, II |                 korczyńskim dworem mówił jej Witold, niewidzialną nicią
 814   3, II |                na Mogile. Oderwane dotąd jej spostrzeżenia i wrażenia
 815   3, II |                  piła kakawelo, bo kakao jej niesłużyło i z opowiadaniem
 816   3, II |                  zrozumiała, o co synowi jej chodziło, i była pewną,
 817   3, II |                cała zresztą wydawała się jej tak niesłychaną, że nie
 818   3, II |           których upływać miało przyszłe jej życie. Pomimo jednak powściągliwości,
 819   3, II |                   Wzięła je za aluzję do jej własnej chorowitości i bezużyteczności.
 820   3, II |                  delikatnym rysom, które jej w rozrzewniający sposób
 821   3, II |            kochać nawzajem, ani rozumieć jej nie mógł, wzbierał w jej
 822   3, II |                 jej nie mógł, wzbierał w jej piersi i łzami napełniał
 823   3, II |             słowo gniewu lub urazy z ust jej nie wyszło; z wyrazem męczennicy
 824   3, II |               się już rozbolały, pomocną jej tym razem być nie mogła.
 825   3, II |                objawiała, ale cierpienia jej uspokajały się daleko powolniej
 826   3, II |             powstrzymywanym kaszlem: sam jej szept nawet, gruby i świszczący,
 827   3, II |               nad tym uczuwała, oblekała jej twarz wyrazem dotkliwego
 828   3, II |          dotkliwego zmartwienia.~- Nigdy jej dogodzić nie mogłam i nie
 829   3, II |                 mogę - cichutko, jak się jej zdawało, do Teresy szepnęła
 830   3, II |                 już jedną literą - z rąk jej na stół upadła. Trochę zbladła,
 831   3, II |        błyszczący trzewik prawie dotykał jej sukni. W otwarte okno spojrzał.~-
 832   3, II |              Wzrok jego przesuwał się po jej kruczym, lśniącym warkoczu,
 833   3, II |               Pochylił się i chciał ująć jej rękę, ale ona krzesło swe
 834   3, II |        rozgorzałymi oczami obie już ręce jej pochwycił. Po jej twarzy
 835   3, II |               już ręce jej pochwycił. Po jej twarzy przebiegły ironiczne
 836   3, II |                 zauważyć musiała... może jej kto o przeszłości powiedział...
 837   3, II |              mnie. na ciebie, i w oczach jej łzy stanęły. Co mi ta kobieta
 838   3, II |                 ją i mieszały. On z tego jej zmieszania, z samych nawet
 839   3, II |          pieszczotliwie i z rozmarzeniem jej szeptał:~- Czy podobna,
 840   3, II |           wilgotnym czołem chciał w oczy jej spojrzeć i już kibici jej
 841   3, II |                jej spojrzeć i już kibici jej dotknął ramieniem. Ale ona
 842   3, II |                 stole chustkę, gdy pierś jej podnosiła się szybko, a
 843   3, II |               chwilę, zawstydzenie czoło jej rumieńcem oblało, prędko
 844   3, II |                  krzesła kapelusz, oddał jej z dala ceremonialny ukłon
 845   3, II |      zaturkotaniem kół u podjazdu muzyka jej umilkła, potem ozwała się
 846   3, II |             Spojrzała na niego, w oczach jej zamigotał niepokój.~- Słucham
 847   3, II |               cię - powtórzyła, a piękne jej oczy, których blask łzy
 848   3, II |          spoczywały na tej pochylonej ku jej kolanom głowie, na którą,
 849   3, II |                 Boże! Ileż nadziei, ileż jej cudownych marzeń i namiętnych
 850   3, II |               którego nigdy nie dotykała jej stopa i z którego przychodziły
 851   3, II |           pochylony znowu ustami dotknął jej kolan.~- Następnie do tego,
 852   3, II |            Prędko z krzesła wstając mowę jej przeciął:~- Dziękuję! Mam
 853   3, II |                nieszczęśliwych?~W głosie jej czuć było trochę drżenia,
 854   3, II |           siadając znowu pochylił się ku jej kolanom i rękę jej wziął
 855   3, II |                się ku jej kolanom i rękę jej wziął w swoje dłonie. Znowu
 856   3, II |                   które były dziedziczną jej własnością, i aby z nim
 857   3, II |            dziwną trudnością wychodził z jej piersi, zauważyła:~- Czy
 858   3, II |                nie dorosła... ta wieczna jej czułość i nieustanne paplanie...~
 859   3, II |             tylko za szczęście, ale i za jej moralną przyszłość odpowiedzialnym
 860   3, II |               którym brzmiała zwykła już jej wyniosłość i energia, odpowiedziała:~-
 861   3, II |              zimny, nie dając się unieść jej wybuchowi, jakby jej prawie
 862   3, II |              unieść jej wybuchowi, jakby jej prawie nie słuchając mówił:~-
 863   3, II |                 a ja marzyłam...~Tu głos jej drżeć zaczął powściąganymi
 864   3, II |                 z której i ty powstałeś, jej łzy i wdzięki, jej słodycze
 865   3, II |            powstałeś, jej łzy i wdzięki, jej słodycze i trucizny najłatwiej
 866   3, II |                  może nogi posłuszeństwa jej odmawiały, powstała i zapłakała
 867   3, II |             które powoli stoczyły się po jej policzkach.~- Moja wina,
 868   3, II |               Bydło!~O, Bóg niech będzie jej świadkiem, że pomimo wszystkich
 869   3, II |          zbiorowisko ludzi, najbliższych jej w świecie ludzi, takiej
 870   3, II |               obojętnie wzgardliwych ust jej syna spadły, bo on tej burzy,
 871   3, II |                   bo on tej burzy, która jej głos odebrała, ani kredowej
 872   3, II |                  kredowej bladości twarz jej oblewać poczynającej nie
 873   3, II |             przed nią, jakby z milczenia jej chciał korzystać, mówić
 874   3, II |                 się za syna cywilizacji, jej sokami wykarmiony zostałem,
 875   3, II |               gdyby ziemia spod stóp się jej usuwała, bo obie jej dłonie
 876   3, II |                 się jej usuwała, bo obie jej dłonie mocno ściskały krawędź
 877   3, II |            Zygmuncie! - zawołała, a głos jej dźwięczał zupełnie inaczej
 878   3, II |                czuła teraz, że na drodze jej życia i na dnie jej serca
 879   3, II |               drodze jej życia i na dnie jej serca wznosi się druga mogiła,
 880   3, II |       bezpowrotnie ją żegnały najdroższe jej uczucia i nadzieje; rozkładała
 881   3, II |                  parę przerabiane, wiara jej w geniusz i w szlachetność
 882   3, II |          szlachetność syna... Wydało się jej nawet, że czuje zapach trupa
 883   3, II |                 w niej samej, zalega dno jej własnej piersi, którą zdjęło
 884   3, II |                 zimno. Byłażby to agonia jej wielkiej miłości dla syna?
 885   3, II |                kochać przestawała? Pierś jej stygła, jakby w niej zagasł
 886   3, II |                płomień, który utrzymywał jej życie. Ona rozumiała, co
 887   3, II |              Czuła, że wraz z zanikaniem jej miłości i wiary niezgłębiona
 888   3, II |                 kruszą się same podstawy jej bytu, jakiś nóż ostry i
 889   3, II |       nielitościwy podcina same korzenie jej życia. Z postawy jej, ruchów
 890   3, II |            korzenie jej życia. Z postawy jej, ruchów rąk i drżenia rysów
 891   3, II |          rozsyłała od kończyn do kończyn jej ciała, siłą cierpienia,
 892   3, II |                  z niej duszę. Wtem oczy jej oślepiło jakieś wielkie,
 893   3, II |                  jakiś symbol i uderzyło jej w oczy jakimś przypomnieniem.
 894   3, II |                 na ziemię upadła. Kolana jej i ręce splecione, którymi
 895   3, II |                  życia nie pragną. Silne jej ciało zwycięsko opierało
 896   3, II |         osłupiałego zachwycenia napełnił jej oczy. Po raz drugi doświadczyła
 897   3, II |                 gdy ukochany zdejmował z jej skroni welon oblubienicy.
 898   3, II |           zaległa. Najlżejszy szmer ucha jej nie dolatywał; nie czuła
 899   3, II |            błękitu zapatrzony. Zdało się jej tylko, że z mglistych obsłon
 900   3, II |          mgnienie oka wyciągnęło się nad jej głową.~- Bez ojca wzrósł -
 901   3, III|                ono z szaty ziemi świetne jej barwy i samo pobladło, a
 902   3, III|                spojony i wszystkie pulsy jej życia i losów we własnych
 903   3, III|                starszą podłogą. Zwykłego jej umeblowania nie było dziś
 904   3, III|                 z kawałkiem tiulu, który jej od włosów aż do ziemi spadał,
 905   3, III|               czy wypowie on orację albo jej nie wypowie, jak to zdarzyło
 906   3, III|                zagrymasił i wypowiedzieć jej nie chciał dla tej przyczyny,
 907   3, III|                  szanował i we wszystkim jej był pomocny, zgodny, nieofukliwy,
 908   3, III|         ramionami stanął, piersią własną jej nawał wstrzymując i wołając:~-
 909   3, III|        pozdrowień i zapytań, przesłanych jej zza płotu i od otwartych
 910   3, III|        odpowiedziała, że parobek wczoraj jej najlepszego konia skaleczył,
 911   3, III|        samodziałowa spódnica panny wcale jej w oczach jego ujmy nie czyniły,
 912   3, III|            szczęśliwą ufność w przymioty jej budząc. Z bliskości jednak
 913   3, III|                jednak ani na nią, ani na jej skaleczonego konia popatrzeć
 914   3, III|                 węższą ścieżkę krócej do jej zagrody wiodącą skręciła.
 915   3, III|                 komu tańce w głowie, ale jej bynajmniej, bo chorego konia
 916   3, III|               słuchem Jaśmont odpowiedzi jej wysłuchał, po czym jedną
 917   3, III|                za ręce się ściskali, coś jej prawili, o coś prosili,
 918   3, III|              milcząc na siebie patrzali; jej broda i dolna warga trząść
 919   3, III|                  widok tej kobiety, rękę jej ze swoich rąk wypuścił i
 920   3, III|                 szli z powitaniem. Każdy jej przypominał, jak niegdyś
 921   3, III|                 nieboszczyka przypominać jej zaczęła; podeszła Walentowa
 922   3, III|              teraźniejsze czasach, troje jej dzieci czytania i pisania
 923   3, III|               się galopadę. Nie przerwał jej, lecz tylko nieco ją zmącił
 924   3, III|          znudzoną. Dlaczegóż teraz serce jej uderzało mocno, prędko,
 925   3, III|             tkliwością. Przypomniały się jej teraz złote łany, pośród
 926   3, III|            zmrokiem obleczoną. Zdało się jej, że to, co teraz czuła,
 927   3, III|                  strumieniem myśli głowę jej przepływało, i przypominała
 928   3, III|                 tym ludziom, a promienie jej lampy nićmi światła ślizgały
 929   3, III|                elektryczna iskra o serce jej uderzyła, na czoło płomię,
 930   3, III|                 że tam jego stryjaszek i jej dziadunio, jeszcze kiedy
 931   3, III|            przecisnął się, w przyćmionej jej głębi się znalazł i nad
 932   3, III|               wywlekała. Czuła, że głowę jej płomieniem ogarnia wzrok
 933   3, III|       pozłacanego papieru przystrajające jej wysoko spiętrzone i od pomady
 934   3, III|            wachlarz malowany, a od całej jej osoby biły błyski złoto
 935   3, III|                 ten niby pięścią w pierś jej uderzył; wydęła usta, a
 936   3, III|                sobolowymi brwiami szafir jej oczu roziskrzył się i naokół
 937   3, III|                  pootwierały dziwiąc się jej strojowi. Aż w oczach miga,
 938   3, III|                 Julkowego Sargasa z tyłu jej na tej poduszce położyć,
 939   3, III|                 książce czytam...~Zaczął jej znowu coś z cicha mówić,
 940   3, III|            powiekę przyciskała, oczy zaś jej tak błyszczały, że Jaśmont
 941   3, III|               czepek Giecołdowej na ucho jej się zsunął, co dzierżawczynię
 942   3, III|                  bardzo rozgniewało, a u jej sąsiadek wywołało głośne
 943   3, III|                 On po raz pierwszy kibić jej obejmując ukropem na twarzy
 944   3, III|               jakby umyślnie przed matką jej stanąwszy, prawie tak pięknie,
 945   3, III|               przed nią przypadając rękę jej do ust przycisnął. I w tym
 946   3, III|          dalekiego skrętu rzeki, jakby z jej toni wyłaniającym się ogromnym,
 947   3, III|                  dzióbek bodzie kochanie jej chcąc pokazać! Czyż mnie
 948   3, III|                 nie zważając ani na krok jej nie odstępował, zarzucano
 949   3, III|               nigdy nic nie było, że nic jej nigdy nie oświadczałem i
 950   3, III|                  stryja i przez uwagę na jej poczciwość byłbym może ożenił
 951   3, III|           nadaremnym kochaniem, wybaczyć jej trzeba, bo od dzieciństwa
 952   3, III|          przyzwyczaić się mogła i odstać jej trudno... Jednakowoż spodziewam
 953   3, III|               pani wierzy?~Uczuła, że na jej ręku o płotek opartym spoczęła
 954   3, III|        oświetlonymi oknami zakręciły się jej w oczach, ujrzała na raz
 955   3, III|                 wszystką krew zbiegającą jej do serca. Z cicha odpowiedziała:~-
 956   3, III|                 dość że w mgnieniu oka o jej postępku dowiedzieli się
 957   3, III|                 i myśli, że ludzi ubijać jej wolno!~Z drugiej przecież
 958   3, III|             kiedy panna jest zacna i nic jej wcale do zarzucenia nie
 959   3, III|                 albo na gańbę dekretować jej nie powinien i jeżeli komu
 960   3, III|          połyskiwała z dala biała kapota jej dziadunia. Zaraz bowiem
 961   3, III|                 nad drepczącym w objęciu jej starcem kwiliła, a łzy jak
 962   3, III|                  łzy jak paciorki z oczu jej na jego kapotę i głowę padały.~
 963   3, III|          pochwycił, do ust poniósł i już jej więcej z dłoni nie wypuścił.
 964   3, III|                rzeki, a ognistą kulą dna jej sięgająca, pełna wewnętrznych
 965   3, III|               zanurzoną w wodzie ognistą jej kulą w chwilowym milczeniu
 966   3, III|               tylko kaszel dobywał się z jej piersi... Za rękę ją wziął.~-
 967   3, III|                  i pan Korczyński dać mu jej nie zechce? Może i ona sama
 968   3, III|                 można, a u żywego trzeba jej tylko poszukać. Raz pan
 969   3, III|                 głowa nie mówi nogom, że jej niepotrzebne. Jak nędznemu,
 970   3, IV |                był pustynią a on jedynym jej mieszkańcem. Jednak za zamkniętymi
 971   3, IV |           żadnego dać nie mógł. Wyprawił jej tylko wesele świetne, którego
 972   3, IV |              tylko tu i ówdzie pozostałe jej krople tułały się po żyłach
 973   3, IV |               nich obu kipiące i gorzkie jej wody. Przypomniał sobie
 974   3, IV |              nadzieją! Jaką nadzieją? O, jej imienia, ty, ojcze, wspominać
 975   3, IV |                 każdą kroplę wody, każdy jej kamień kochałem... mogłem
 976   3, IV |                własnej duszy dostrzeżoną jej plamę. Gdy nie mógł żyć
 977   3, IV |             kuframi i skrzyniami wyprawę jej zawierającymi. To już niezbędne.
 978   3, IV |               zmarszczona, bo papierosów jej zabrakło, nie chciała siadać
 979   3, IV |                do zajęcia przypadającego jej miejsca nakłonić zdołał,
 980   3, IV |        skierowała się - Domuntówna. Nikt jej nie spostrzegł oprócz Jaśmonta,
 981   3, IV |                  co żyło, opuszczając na jej spotkanie pośpieszył. Ona
 982   3, IV |               szczuplejszą nieco czyniły jej zbyt silną i rozrosłą kibić.
 983   3, IV |              Jadwigi rękę ucałować, a do jej braci, obok których przebiegał,
 984   3, IV |              rosły, wysokością prawie do jej ramienia sięgały, na kształt
 985   3, IV |               tej...~Spuściła oczy, ręce jej pomimo woli szukały fartucha,
 986   3, IV |                wyskubała, wymknęło się z jej palców i w powietrze uleciało.
 987   3, IV |                powietrze uleciało. Wzrok jej, zawstydzony i niedowierzający,
 988   3, IV |              plamę swoją uczerni, że już jej prawie i nie wyprać. Co
 989   3, IV |              połyskliwego puchu z palców jej w powietrze uleciało; na
 990   3, IV |              stoczyła się po rozognionym jej policzku i na wiszące u
 991   3, IV |             stanął, gdy niżej, w połowie jej stoku, pod rozłożystą topolą
 992   3, IV |                że ramieniem rękawa sukni jej dotykał; w przytłumionym
 993   3, IV |              miły!...~Pod spadającymi na jej czoło listkami topoli stała
 994   3, IV |              chwilę oddech zatrzymał się jej w piersi. Aż nad coraz więcej
 995   3, IV |           patrzała, lecz czuła, że kibić jej otacza ramię drżące, niecierpliwe,
 996   3, IV |               było ciche i tak prędko na jej ustach stłumił je pocałunek.
 997   3, V  |             kładzie - szepnął gość - aby jej lekko było pod sufit skakać...~
 998   3, V  |           poznawszy Kirłową na spotkanie jej wybiegli. W sieni woalkę
 999   3, V  |                która zaraz po wysadzeniu jej z bryczki chwyciła fałdy
1000   3, V  |          matczynej, pochyliła się, twarz jej chustką z pyłu otarła, rozczochrane