Part
1 Czy| wszystkie dawne dla tych, którzy ich nie widzieli, przeto, chcąc
2 Czy| będę miał czas, poprawić ich zechcę. Jeżeli nie będę,
3 1| dostało mi się nigdzie więcej ich widzieć, tylko w jednym
4 1| jednym Łucku, gdzie może ich być na 80 gospodarza.~Czwarta
5 1| Półwyspu Krymskiego i tam ich osadził, nadawszy niektóre
6 1| farmazonami, powiadają, że ta ich kompania nic do wiary nie
7 1| swoich żywił i potrzeby ich opatrywał. Przez dwa roki
8 1| przyjętym wyrządzoną, nazwali ich ciapciuchami, co podobno
9 1| się ci ciapciuchowie (tak ich będę dalej nazywał) w parochii
10 1| przed nim bili.~Wypatrzywszy ich tak gospodarz po kilka razy
11 1| ciapciuchami dla wyegzaminowania ich, jak wierzyli i jakie zamysły
12 1| mają go za proroka, który ich z wiary błędnej nawrócił
13 1| się do Warszawy. Opiszę ich religią pod panowaniem tego
14 1| portret ciapciuchów tak ich wystawując, jakimi byli
15 1| Zakonu z Nowym. Frenek, ich pryncypał, siedział w Częstochowie
16 1| od złego. I ten to jest ich rozum: nie czynić tego złego,
17 1| się edukacją paniąt, ale ich konwikt nie mieścił więcej
18 2| ludu, tak że kościół objąć ich nie mógł. A nie tylko w
19 2| do sodalisów, zachęcając ich do życia jak najniewinniejszego
20 2| obywatelów warszawskich, aby ich tylko uwolnił od naprzykrzenia
21 2| kaleków i zdrowych, osadzając ich w nowym szpitalu. Wkrótce
22 2| co noc w to koło, tak że ich mamkami opatrywać nie można
23 2| więcej nad pierwsze i jest ich tylko sześć. Wszystkie chodzą
24 3| plecy gołe w czasach, gdy ich do dyscypliny odkrywać nie
25 3| podłych. Niektórzy najmowali ich sobie na cały post, a niektórzy
26 3| przykładem z wszystkich innych ich wygnano, zostawiwszy tylko
27 3| różnymi biskupy - chcącymi ich przymusić do równej z innymi
28 3| osóbki rozmaity stan ludzi i ich zabawy wyrażające: panów
29 3| kadzidło, a za nimi orszaki ich dworzan i asystencji rozmaitego
30 3| biskup poznański, zakazał ich, a tylko pozwolił wystawiać
31 4| narodzonych tudzież dalsze ich wychowanie nie zawsze było
32 4| się z dziećmi w karmieniu ich i odziewaniu do czterech
33 4| Od dwunastu lat strojono ich takim krojem, jakiego zażywali
34 4| czytać w domu, nie oddawano ich atoli powszechnie do szkół,
35 4| tym się bawiących, które ich uczyły samego czytania po
36 4| omięszkali i swoich rozumów, co ich tylko mieli najbystrzejszych,
37 4| nimi chodzili. Zgoła zawsze ich na oku mieli. A kiedy studentów
38 4| nauce przewyższali. Posługa ich była panięciu, u którego
39 4| osobny dla paniąt, a za ich przykładem, z początku ganionym,
40 4| postu. Księża plebani lub ich wikariuszowie w te czasy
41 4| chęć do nauki, która by ich nie dla bojaźni kary, ale
42 4| dyscypułom dla domieszczenia ich do godności dyktatorskiej
43 4| pensa całego tygodnia; i gdy ich nie umiał, był karany, a
44 4| do nauki oraz wkładania ich do pobożności i przystojnych
45 4| jako z łatwością, że nie ich była płodem, od profesorów
46 4| z każdego klasztoru, co ich jest w Warszawie, po dwóch
47 4| przywilej podnoszący szkoły ich lwowskie do tytułu i prerogatyw
48 5| potrzebnymi całemu krajowi. :Mina ich przy tym, przez pół poważna
49 5| i wielkie panie były to ich obłowem, których sumnienia
50 5| wystrzegali się z pilnością, aby ich zmrok nie zapadł za fortą.~
51 5| gnojach jęczących, pocieszać ich duchowną nauką i niedostatek
52 5| siebie pociągającymi różniło ich od wszystkich zakonów w
53 5| środków, które zakonowi ich wziętość, a im sławę zjednać
54 5| wewnętrznym i zewnętrznym, ich reputacja zawsze kilką esami
55 5| opatrzonych. Najpierwszym zaś ich powołaniem było i jest odprawiać
56 5| urodzony, i wielu innych. Strój ich publiczny był: suknia długa
57 5| zdrojem tez pokutnych; miewają ich ustawicznie prawie po kilku,
58 5| kołacze wielkanocne. Rząd ich wewnętrzny monarchiczny:
59 5| Wstępną Środę i Wielki Piątek. Ich jednak post maślany przenosi
60 5| karmią. W niektóre święta, w ich zgromadzeniu za uroczystsze
61 5| seminarystom, uważając na ich żołądki strawne, częstszego
62 5| najsurowsi i kaznodzieje ich między wszystkimi kaznodziejami
63 5| rozgrzeszenia; zaniechawszy ich przy fundacji oddalił się
64 5| ogrodnictwa; dlatego też w ich ogrodach frukta i kwiaty
65 5| Nabożeństw szczególnych w ich kościołach nie masz, tylko
66 5| ogrodnictwa; dlatego też w ich ogrodach frukta i kwiaty
67 5| Nabożeństw szczególnych w ich kościołach nie masz, tylko
68 5| kościołów parochialnych. Biorą ich do takich usług duchownych
69 5| teologii i filozofii, brali ich od dyspensatów, lecz potem
70 5| suknia. Braciszkowie zaś ich noszą szkaplerz czarny,
71 5| z kapturami, i nie idzie ich dwóch, ale razem kilku.~
72 5| ostatni przymiot jest piętnem ich zakonu, piszącego się: ordo
73 5| kapituły dominikańskiej u ich woźniców, gdy się zjadą
74 5| mniej znanych; wypiszę tylko ich imiona, aby potomność wiedziała,
75 5| tylko w Polszcze. Krój ich sukni taki, jaki był przedtem
76 5| znowu laikowie zepchnęli ich w dawne poniżenie i są teraz
77 5| którego koloru nazywają ich pospolicie bielanami. Gdy
78 5| zakrystii po kilka par. Habit ich: suknia długa, na tej szkaplerz
79 5| księża wszyscy, wielu się ich znajduje w eremie, po tercji
80 5| dlatego, żeby w chórze było ich więcej, do którego u nich
81 5| białej płci wchodzić do ich kościoła. Taki odpust zowie
82 5| się brzydzą kobietami, iż ich ślady nawet z kościoła swego
83 5| swego zmywają.~Kazania w ich nabożeństwie nie masz ani
84 5| spowiedzi dla niewiast w ich kościołach od ich zakonników.
85 5| niewiast w ich kościołach od ich zakonników. Jeżeli wezwani
86 5| katakumbę wypróżnioną.~Erem ich, czyli klasztor, koniecznie
87 5| niesposobnych do piastowania ich na zawsze osądziwszy.' Wikary
88 5| wielkimi pauzami.~Niewiasty w ich kościołach nigdy nie bywają.
89 5| samotność nie wprawiali ich w melancholią, dwa razy
90 5| dobrach, więc niewiasty, jako ich poddane, uwiadomione dniem
91 5| w którą stronę panowie ich wynindą na rekreacją, usłyszawszy
92 5| dla czego Niemcy nie zowią ich ordynaryjnym zwyczajem,
93 5| nazywają kartuzjami; fundator ich zakonu jest św. Bruno.~
94 5| autorami. Najdawniejsze ich dwa monastery: kassyński
95 5| zasłużonych i nie odmieniają ich co trzy lata, ale pospolicie
96 5| podeszłą starość zbierają ich do klasztoru, a innymi miejsca
97 5| barankami.~Nabożeństwo w ich kościołach jest każdemu
98 5| koleją monasterów podług ich dawności. Na kapitułę taką
99 5| suma rządu cysterskiego i ich starszyzny. Mają także cystersi
100 5| Ale że nieświadom jestem ich obyczajów i ustaw zakonnych,
101 5| biskupów diecezalnych i pod ich zwierszchnością zostają,
102 5| dawna odszczepieni i zowiemy ich schizmatykami.~Unitów na
103 5| którzy ordynaryjnie bywają z ich zakonu. Od średnich lat
104 5| dawna odszczepieni i zowiemy ich schizmatykami.~Unitów na
105 5| którzy ordynaryjnie bywają z ich zakonu. Od średnich lat
106 5| świeckich panów, przeto odkładam ich opisanie do miejsca, gdzie
107 5| bierzmowaniem częstą bywały ich zabawą; ofiarę ołtarza niemal
108 6| pomiernej szlachty lub mała ich liczba, dla której pauzów
109 6| prezydenta lub marszałka z ich służącymi, kiedy ci panowie
110 6| ale wszyscy woźni, wielu ich było przytomnych, zaczęli
111 6| kontradykcja rozkazów z ich wykonaniem, zawsze z mocnym
112 6| sprawiedliwością wprawia ich w jakoweś zmysłów pomięszanie,
113 6| terminorum tactorum, a regestr ich -regestru taktowego. W niższych
114 6| junakowi zdarza, został ich bratem, cechowym kolegą;
115 6| sprawy albo kiedy żaden z ich strony nie ubiegał się o
116 6| albo, choć mieli, dowiedli ich nieprawności, albo w dobry
117 6| odważali się jednak nigdy łamać ich w przepisie czasu. Więc
118 6| o pozwolenie spuszczenia ich per non sunt, co znaczy,
119 6| wiadomych, to samo sprowadzenie ich do trybunału - ile z daleka -
120 6| więc słuszna jest koneksja ich sprawy do pierwszego wpisu;
121 6| plenipotentów, którzy by ich obecność zastępowali lub
122 6| długie wieczory zimowe, ażeby ich nie było teskno siedzieć
123 6| bardzo wdali, starszyzna ich rozgramiała, lubo czasem
124 6| ostatnia czasem potykała ich hańba, kiedy deputat zadufany
125 6| nadwornych swoich więcej, niż ich było w garnizonie asystującym
126 6| podobnych przypadków, lecz że ich okoliczności dobrze nie
127 6| dobrze nie wiem, dlatego ich nie opisuję. To tylko w
128 6| tylko z wielkich panów lub ich ministrów w nadzieję swoich
129 6| prawa w Polszcze, tylko na ich szkatuły i dobra. Bo choćby
130 6| który z panów wielkich (jak ich nazywają: burzących) popełnił
131 6| największy występek, nie karzą ich śmiercią, tylko grzywnami,
132 6| ostatnia czasem potykała ich hańba, kiedy deputat zadufany
133 6| nadwornych swoich więcej, niż ich było w garnizonie asystującym
134 6| podobnych przypadków, lecz że ich okoliczności dobrze nie
135 6| dobrze nie wiem, dlatego ich nie opisuję. To tylko w
136 6| tylko z wielkich panów lub ich ministrów w nadzieję swoich
137 6| prawa w Polszcze, tylko na ich szkatuły i dobra. Bo choćby
138 6| który z panów wielkich (jak ich nazywają: burzących) popełnił
139 6| największy występek, nie karzą ich śmiercią, tylko grzywnami,
140 6| grzeczności i atencji (choć ich o to nie prosił gospodarz
141 6| ognistych rycerzów, obdarzając ich galanteriami francuskimi.
142 6| votum decisivum; pisarze zaś ich tylko votum consultivum.
143 6| poddani panów swoich, którzy ich męczyć dawali, albo z ostatniego
144 6| hiszpańskimi; nie wszędzie ich używano, tylko w miastach
145 6| sprawy, do których należą ich pryncypałowie, i przepisane
146 6| sprawiedliwość i protekcją. Lecz ich ta szczęśliwość rzadko kiedy
147 6| fantazji pochodzące, kazał ich nazajutrz wypuszczać. Ale
148 6| rozmaitych regimentów, oddając ich pod własne komendy i sądy.~
149 6| szabli dobycie, kiedy ojcowie ich za mężobójstwo istotne zdejmować
150 6| domów najmowali, karząc ich grzywnami i wieżą, niewiasty
151 6| tylko wtenczas kiedy się z ich okazji między zalotnikami
152 6| pogotowiu dla podglądającego ich oka inną jaką pod ręką zabawę
153 6| ręką zabawę uczciwą, która ich częstokroć od rygoru sprawiedliwości
154 6| do tegoż ratusza, gdzie ich nie lepszy los czekał jak
155 6| ubiegali.~Oficjałowie albo ich surogatorowie zawsze bywali
156 6| trudno na Rusi o takiego, aby ich nie miał) daje popom pewną
157 6| trunku do tylu garców, ile mu ich na całą parochią potrzeba
158 7| każdym regimencie po połowie ich brakowało. Gatunki żołnierstwa
159 7| i plebaniach, którzy by ich powinności odbywali. Wojskowi
160 7| formowali obwach i gdy ich panowie wytrząsali kielichy
161 7| najprzód na pieniądzach, biorąc ich w niższej cenie, a oddając
162 7| czasem wnieśli sznurki na ich miejsce srebrne lub złote,
163 7| nie komenderowali, tylko ich pułkownicy, obersztelejtnanci
164 7| guzikiem takimże, z czego ich korończykowie przez szyderstwo
165 7| i kapiące srebrem, żeby ich, znakami oficjerskimi zewsząd
166 7| rzecz słuszną sądzę opisać ich gniazdo tyle, ile mi się
167 7| Kozaków.~Było w Siczy Kozaków, ich terminem zowiąc, czterdzieści
168 7| imperatorowy moskiewskiej; ale ich do żadnej wojny za mego
169 7| kozackim: koszowy. Ten był ich wodzem, a raczej sędzią
170 7| rozmaitego bydła i koni. Bydło ich rogate różniło się szerścią
171 7| który był najcelniejszym ich rzemiosłem.~Każdy kampańczyk
172 7| w którą stronę udało się ich na rozbój, przeto gdy który
173 7| panami polskimi, przestrzegał ich, aby się mieli na ostrożności,
174 7| niewielem dostawało, bo ich od polskich podjazdów dużo
175 7| korytka podług miary, jak ich ubywało. Kozak przyszedłszy,
176 7| wszelkich innych Rusinów, od ich wiary i chizmatyckiej odszczepieńców.~
177 7| za którą Tatarowie nigdy ich gonić nie śmieli, widząc
178 7| wziąwszy mocną plagę, odstąpić ich musieli albo też oni sami,
179 7| kozaków nadwornych, którzy ich tak w domu, jak w drodze
180 7| dwieście, trzysta i więcej, aby ich zwyciężyli; równej lub mało
181 7| zmiatających z siebie kule, które w ich twarz albo piersi trafiły,
182 7| nie korzystali; wszystka ich dostojność na tym zawisła,
183 7| generałów. W Koronie było ich dwóch, w Litwie dwóch: mieli
184 7| objeżdżać regimenta na ich konsystencjach, lustrować
185 7| one i hetmanom o stanie ich reportować; jeden inspektor
186 7| otrzymali naganę; więcej ich to nic nie kosztowało, poszło
187 7| na omyłki rekrutów, choć ich nie było, i gdy w samej
188 7| przenosiły za hetmanami swymi do ich miast, w których ciż hetmani
189 7| znajdował w Warszawie, to ich ciągnęło więcej i z kapelą,
190 7| zwarzyli bitwę, regularnie ich porąbali, a najwięcej po
191 7| musztry, a w inne czasy nosili ich przy boku nad pałaszem.
192 7| szybkim pod drabów, tedyż ich nacechowali i umknęli.~August
193 7| paragrafami, nareszcie odesłał ich do Saksonii, a na ich miejsce
194 7| odesłał ich do Saksonii, a na ich miejsce przyzwał regiment
195 7| będzie ogółem namienić o ich sztukach, że najprzezorniejszy,
196 7| warty końcem zabierania ich dawać znać, lub jeżeli przemógł,
197 7| półjedwabnym, oficjerowie ich - złotym galonem obszyty.~
198 7| aresztantów, bez których ich kordygarda, osobliwie w
199 7| tym wspomniało. I gdyby im ich oficjerowie karbonki nie
200 7| posyłali, to ponieważ nie mogło ich dojść inaczej, tylko przez
201 7| były arcyprzednie i było ich do kilkuset spiżowych i
202 7| były arcyprzednie i było ich do kilkuset spiżowych i
203 7| cokolwiek o nich, ale opisać ich ze wszystkim w tamtym miejscu
204 7| ustawać widziały się ku ich osobom. Od tego albowiem
205 7| wyjąwszy te regimentu, które do ich straży i usługi oddzielnie
206 7| oddzielnie należały. Kalwakata ich nie miała żadnej różnicy
207 8| błogosławieństwa kaczmarskiego, którym ich żegnał na złamanie szyi,
208 8| Dla dworzan dawano piwo do ich stancjów, po jednemu i po
209 8| każde przewinienie skarać ich plagami, położywszy na kobiercu,
210 8| pierwszą parę, i właśni ich panowie nie mieli sobie
211 8| Polaków, tylko tyle, ile mu ich lubić interesa kazały. Dla
212 8| u niego wielki, ponieważ ich do stu i więcej liczono.
213 8| nimi. Czasem też używał ich do pomocy swoim gubernatorom,
214 8| rozebrali, ponieważ o zginienie ich żadnego nie było pytania.
215 8| nie wierzy, niech sobie ich każe dać funt w korzennym
216 8| szafranem zaprawianej, nazywano ich żółtobrzuchami, czasem bez
217 8| jedzeniu ostrzygów, dodawano ich z kredensu na talerzach,
218 8| panowie sreber pożyczali ich jedni od drugich, byleby
219 8| było zwyczajno, rozparzano ich wprzód w ciepłej wodzie
220 8| odbyte i pan Borejko sam ich z kapłanami odprawował.
221 8| odesłał każdych zakonników do ich własnych klasztorów, dobrze
222 8| Radziwiłł, że nie mogąc ich ścierpieć dłużej, Pac pogroził
223 8| najmocniejszych, którzy by ich w takowej potrzebie garłem
224 8| podwórzach pod szałasami, gdzie ich przez ciąg sejmiku karmiono
225 8| resztą obżarstwa wstrzymowano ich, aby mogli utrzymać się
226 8| roboty sejmikowej, na którą ich podług czasu do kościoła
227 8| utrzymować wąsy, nie mogąc ich golić bez wystrychnienia
228 8| błękitne etc., ale tego ich gustu nicht więcej nie naśladował.
229 8| zaniechane, nie używano ich więcej jak lat pięć albo
230 8| kraju, w którym mały był na ich towary odbyt.~Po zagęszczeniu
231 8| zarzucono. Wymyślili na ich miejsce soliterki, czyli
232 8| najmowali karet, gdy im się ich własna zepsuła, nie mającym
233 8| gandziarami, nie wyparowali ich z kościoła. Ale chłopcy
234 8| na amantkach swoich bez ich przykrości, oblewali je
235 8| panowaniem Augusta III; majstrami ich byli młynarze Sasi, i choć
236 8| znacznym osobom, używają ich zamiast pieniędzy, z oszczędnością,
237 8| cale zarzucili, ustąpiwszy ich mieszczkom i Żydówkom. Szlacheckie
238 8| fabrykantów tabaki proszkowej, iż ich ta fatalność wtenczas potkała,
239 8| pańskich; czym więcej się ich mnożyło, tym bardziej spadały
240 8| Niemcom; jest to i teraz ich specjałem z tą tylko różnicą,
241 8| wygrana; dlatego znający ich rzadko do swojej kompanii
242 8| w którym mieście dostać ich możno było, dlatego szulerowie
243 8| większej części pierwszą ich trudność po całym kraju.~
244 8| wygrał, tedy rachował, wiele ich było, a pontier przegrawszy
245 8| pochlebnie-obywatele, iż mniej ich kosztowały zapusty, odbywając
246 8| iż szlacheccy synowie z ich córkami bawić się raczyli,
247 8| zaświadczających ważne ich na tę funkcją obranie, same
248 8| na sejmikach zaraz przy ich obraniu, w których wypisywano
249 8| którzy pobrali, i prosząc ich, aby toż samo, co on uczynił,
250 8| kalendarzyków drukowaniu i ich nieomylności do Rzeczypospolitej
|